descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VII P 975/24

Uzasadnienie

Pozwem z dnia 29 stycznia 2024 r. skierowanym przeciwko Sądowi Rejonowemu w Piasecznie powódka U. E. (1) wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego:

1) kwoty 21.842,42 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem wyrównania wynagrodzenia za rok 2021 i 2022;

2) kwoty 654,94 zł i kwoty 1.286,88 zł tytułem dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2021 i 2022 rok oraz

3) kwoty 1.162,86 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem skapitalizowanych odsetek od nieterminowo wypłaconego wynagrodzenia za rok 2023 ( pozew k. 4 i n ).

Nakazem zapłaty z dnia 22 marca 2024 roku Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie uwzględnił roszczenie powódki w całości ( vide nakaz zapłaty, k. 51 – 60v).

W sprzeciwie od nakazu zapłaty z dnia 24 kwietnia 2024 roku (data nadania pisma w placówce pocztowej, k. 82), Sąd Rejonowy w Piasecznie, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego ( vide pełnomocnictwo, k. 77), wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych ( vide sprzeciw od nakazu zapłaty, k. 78 – 86v).

Sąd ustalił, co następuje

W latach 2021 – 2023 powódka U. E. (2) zajmowała stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w Piasecznie .

(bezsporne)

W 2021r. – do 14 maja 2021 roku wynagrodzenie powódki kształtowało się według 3 stawki awansowej i mnożnika 2,28 ustalonego na podstawie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Następnie od 15 maja 2021 roku wynagrodzenie powódki kształtowało się według 4 stawki awansowej i mnożnika 2,36 ustalonego na podstawie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Od stycznia do maja 2021 roku powódce przysługiwał również dodatek funkcyjny według mnożnika 0,4.

Powódce za cały okres objęty pozwem przysługiwał dodatek stażowy w wysokości 20%.

(bezsporne).

Przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. wyniosło 4 839,24 zł.

(dowód: komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 sierpnia 2019 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2019 r. (M.P. z 2019 r. poz. 742)

Przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. wyniosło 5 024,48 zł.

(dowód: komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 11 sierpnia 2020 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 r. (M.P. z 2020 r. poz. 711)

Przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2021 r. wyniosło 5 504,52 zł.

(dowód: komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 10 sierpnia 2021 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2021 r. (M.P. z 2021 r. poz. 730).

W roku 2021 r. pozwany ustalał, a następnie wypłacał powódce wynagrodzenie liczone od kwoty bazowej w wysokości 4.839,24 zł brutto opierając się o art. 12 ust. 1 ustawy z 19 listopada 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021, w roku 2022 od kwoty bazowej w wysokości 5.050,48 zł brutto na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 2021 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022, zaś w roku 2023 na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023. W analogiczny sposób pozwany obliczył i wypłacił powódce dodatkowe wynagrodzenia roczne za 2021 i 2022 rok (bezsporne).

Stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie był całkowicie bezsporny i Sąd ustalił go na podstawie dokumentów złożonych do akt niniejszej sprawy.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje

Spór w niniejszej sprawie miał charakter prawny.

Powódka nie kwestionowała prawidłowości wyliczeń rachunkowych strony pozwanej dołączonych do odpowiedzi na pozew.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd szeroko reprezentowany w orzecznictwie ( tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 lipca 2021 roku II FSK 1832/16, LEX nr 3232398), że dopuszczalnym jest stosowanie tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy w sytuacjach oczywistych, tj. wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o normie analogicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie, albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę. W ten nurt wpisuje się również wyrok Sądu Najwyższego z 17 marca 2016 roku, sygn. akt V CSK 377/15, w którym Sąd Najwyższy co prawda potwierdził zasadę, że do orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich poszczególnych przepisów jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale przyjął, iż rozpoznawana przez niego sprawa jest wyjątkowa, gdyż niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, a ocena taka ma dodatkowe wsparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu, co w obowiązującej obecnie ustawie. Pogląd ten podtrzymano również w późniejszych orzeczeniach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., V CSK 230/17 oraz z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 493/18, LEX nr 3226141).

Zgodnie z art. 178 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej Sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków.

W konsekwencji dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy podstawowe znaczenie miała ocena zgodności z Konstytucją postanowień w/w ustaw „okołobudżetowych” określających podstawę ustalenia wynagrodzeń zasadniczych sędziów sądów powszechnych w latach 2021 i 2022 r.

Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2023 r. ( sygn. akt K 1/23 ) stwierdzającego , że „art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. poz. 2666, ze zm.) są niezgodne z art. 178 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” bezprzedmiotową jest analiza zgodności z ustawą zasadniczą tychże norm prawnych.

Podzielić należy stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 listopada 2023 r. ( sygn. akt K 1/23 ), że „w obliczu potencjalnie trudnej sytuacji budżetowej, zgodnie z warunkami brzegowymi zdefiniowanymi przez TK w wyroku o sygn. K 1/12, konieczne jest zapewnienie szczególnej ochrony wynagrodzeń sędziowskich. Sytuacja ta jednocześnie nie jest jednak tak poważna, aby w jakikolwiek sposób usprawiedliwiać rozwiązania nadzwyczajne. Zapewnienie mechanizmu wynagradzania sędziów w myśl art. 178 ust. 2 i art. 195 ust. 2 Konstytucji jest obecnie możliwe w zupełnym poszanowaniu zasady równowagi budżetowej, która również ma normatywne podłoże w Konstytucji. Dlatego też zasady wynagradzania sędziów, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, powinny spełniać wszystkie warunki brzegowe określone w wyroku o sygn. K 1/12. Zaskarżone przepisy ustawy okołobudżetowej na 2023 r. po raz kolejny „tymczasowo” modyfikują ustawowe zasady ustalania podstawy zasadniczych wynagrodzeń sędziowskich. Ponadto, w 2023 r. podstawa ta została ustalona w pełni w sposób kwotowy, co w żaden sposób nie nawiązuje do obowiązującego lex generalis mechanizmu wynagradzania. Podstawowa różnica pomiędzy przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, a przedmiotem kontroli w sprawie o sygn. K 1/12 polega właśnie na ich granicach temporalnych. O ile regulacja rozpatrywana w sprawie o sygn. K 1/12 miała charakter incydentalny, o tyle przedmiot kontroli w niniejszej sprawie, ma charakter de facto systemowego usankcjonowania rozwiązania de iure incydentalnego. Z uwagi na szczególną formę ustawy okołobudżetowej, która, tak jak ustawa budżetowa, obowiązuje jedynie przez rok budżetowy, nie należy przedmiotu kontroli rozpatrywać bez kontekstu rozwiązań w tym zakresie przyjętych w latach poprzednich. Przepisy ustaw okołobudżetowych na lata 2021-2023 (oraz rozwiązanie przyjęte w projekcie ustawy okołobudżetowej na 2024 r.) w istocie stanowią specyficzne pod kątem zakresów temporalnych nowe zasady ustalania podstawy zasadniczych wynagrodzeń sędziowskich . Rozwiązania unormowane w przedmiocie kontroli, czyli art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej na 2023 r., nie tylko nie są spójne z rozwiązaniami lex generalis zawartymi w prawie o ustroju sądów powszechnych, ustawie o Sądzie Najwyższym oraz ustawie o statusie Sędziów TK, ale także nie są nawet spójne z analogicznymi przepisami ustawy okołobudżetowej na 2021 r. i ustawy okołobudżetowej na 2022 r. Oznacza to, że ustawodawca w tej materii kieruje się daleko posuniętą uznaniowością. Ta uznaniowość nie zapewnia sędziom konstytucyjnych gwarancji wysokości ich przyszłych dochodów oraz nie chroni ich przed potencjalnymi manipulacjami ze strony ustawodawcy . Wobec tego zasady wynagradzania sędziów uregulowane na mocy art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. nie spełniają warunków brzegowych określonych w orzecznictwie TK. Na tej podstawie należy uznać, że art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. są niezgodne z art. 178 ust. 2 Konstytucji, a art. 7 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. jest niezgodny z art. 195 ust. 2 Konstytucji.”.

Uznaniowość działań ustawodawcy dotyczących wynagrodzeń sędziów sądów powszechnych w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę dotyczyła nie tylko ustawy okołobudżetowej na rok 2023, ale również ustaw okołobudżetowych na rok 2021 i 2022. De facto ustawy te wprowadziły nowe zasady ustalania podstawy zasadniczej wynagrodzeń sędziowskich, nie pozostające nawet w spójności z innymi regulacjami ustaw okołobudżetowych. Nie korespondowały one z działaniami dotyczącymi wynagrodzeń szeregu osób zatrudnionych w innych organach władzy publicznej, które znalazły swój wyraz m.in. w ustawie z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. poz.1834) czy rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad wynagradzania osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe ( Dz.U. z 2021 r. poz. 1394), których wzrost wynagrodzeń w latach 2021-2022 był znaczenie większy niż sędziów.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu Sądu Okręgowego w Warszawie (sygn. akt XIV Pa 18/24 , publikowany w Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych ), że „zamrożenie wynagrodzeń sędziowskich w roku 2021 naruszyło także zasadę sukcesywnego wzrostu płac na poziomie przeciętnego wynagrodzenia oraz zakaz obniżania ich nominalnej wysokości, co zakłóciło tendencję wzrostową. Brak podstaw dla zastąpienia obiektywnego mechanizmu waloryzacji płac sędziowskich uznaniowymi decyzjami o wysokości wynagrodzeń, zwłaszcza gdy inne grupy pracowników sfery budżetowej otrzymywały gwarantowane podwyżki, podkreśla niesprawiedliwość traktowania sędziów. Rozbieżności między oczekiwanymi a przyznanymi wynagrodzeniami rosły, a nominalny wzrost płac nie przekładał się na wzrost ich wartości realnej wobec wzrostu cen towarów i usług. W roku 2021 ceny wzrosły o 5,1%, podczas gdy wynagrodzenia sędziów pozostało niezmienione, co w praktyce oznaczało obniżenie ich wartości realnej. Taka sytuacja, przy równoczesnym znacznym podnoszeniu wynagrodzeń innych grup pracowników sfery budżetowej, wskazuje na naruszenie „warunków brzegowych” dotyczących wzrostu płac sędziowskich”.

Analizując stan prawny niniejszej sprawy odnieść należy się także do postanowień prawa Unii Europejskiej.

Zgodnie z art.2 Traktatu o Unii Europejskiej „Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te są wspólne państwom członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn”. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej obejmuje Trybunał Sprawiedliwości, Sąd i sądy wyspecjalizowane. Zapewnia on poszanowanie prawa w wykładni i stosowaniu traktatów. Państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii ( art. 19 w/w Traktatu ).

Podzielić należy stanowisko Trybunału (I. Izby) zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 lutego 2018 r. ( sygn. C-64/16) , że „ każde państwo członkowskie powinno zapewnić, by organy należące – jako „sąd” w rozumieniu prawa Unii – do systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych prawem Unii odpowiadały wymogom skutecznej ochrony sądowej”; (….)„ gwarancja niezawisłości, integralnego elementu sądzenia (zob. podobnie wyroki: z dnia 19 września 2006 r., I., C‑506/04, EU:C:2006:587, pkt 49; z dnia 14 czerwca 2017 r., S. R. i in., C‑685/15, EU:C:2017:452, pkt 60; a także z dnia 13 grudnia 2017 r., F. B., C‑403/16, EU:C:2017:960, pkt 40), jest niezbędna nie tylko na poziomie Unii, w odniesieniu do sędziów Unii i rzeczników generalnych Trybunału, co przewiduje art. 19 ust. 2 akapit trzeci (...), ale także na poziomie państw członkowskich, w odniesieniu do sądów krajowych”, (….) „ obok nieusuwalności członków danego organu (zob. w szczególności wyrok z dnia 19 września 2006 r. I., C‑506/04, EU:C:2006:587, pkt 51) poziom wynagrodzenia odpowiadający wadze wykonywanych przez nich zadań stanowi nieodłączną gwarancję niezawisłości sędziowskiej.” Wskazując na powyższe Trybunał podniósł, że „ artykuł 19 ust. 1 akapit drugi (...) należy interpretować w ten sposób, że zasada niezawisłości sędziowskiej nie stoi na przeszkodzie stosowaniu wobec członków P. de J. (trybunału obrachunkowego, Portugalia) ogólnych przepisów o obniżeniu wynagrodzeń, takich jak przepisy, których dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, związanych z wymogami zlikwidowania nadmiernego deficytu budżetowego oraz z programem pomocy finansowej Unii Europejskiej”. W rozstrzyganej przez Trybunał sprawie dotyczącej wprowadzenia w życie w Portugalii ustawy nr (...) ustanawiającej mechanizmy tymczasowego obniżenia wynagrodzenia i warunków ich zmiany z dnia 12 września 2014 r. wprowadzono spójny mechanizm obniżenia na tożsamych zasadach wynagrodzeń min. przedstawicieli władz ustawodawczej, wykonawczej, sądowniczej, żołnierzy, osób zatrudnionych w samorządzie terytorialnym, instytucjach państwowych w związku z bardzo trudną sytuacją budżetową. Trybunał wydając w/w wyrok uznał, że przepisy ograniczające wynagrodzenia sędziów w celu zlikwidowania nadmiernego deficytu budżetowego nie naruszają niezawisłości sędziowskiej tylko wtedy, gdy mają charakter ogólny obejmując osoby zatrudnione we wszystkich organach władz publicznych oraz innych podmiotach sfery budżetowej.

Regulacje ustaw okołobudżetowych na rok 2021 i 2022 „zamrażające” wynagrodzenia sędziów nie miały charakteru ogólnego. Jak już wskazano wyżej wynagrodzenia przedstawicieli innych władz, w tym ustawodawczej i wykonawczej w roku 2021 i 2022 uległy istotnemu podwyższeniu, znaczenie wyższemu niż wynagrodzenia sędziów sądów powszechnych. Ustawy okołobudżetowe były więc sprzeczne nie tylko z Konstytucją ale i ratyfikowanymi ustawą przepisami prawa Unii Europejskiej, mającymi bezpośrednie zastosowanie w polskim porządku prawnym przed ustawą ( art. 91 Konstytucji).

Kwoty zasądzone w pkt. I ust. 1-24 wyroku odnoszą się do należnego wynagrodzenia za miesiące począwszy od stycznia 2021 r. do grudnia 2022 r. Odsetki ustawowe za opóźnienie zostały zasądzone od tych kwot od dni następujących po dacie płatności wynagrodzenia (art. 9 § 1 k.p. w zw. z art. 85 § 1 k.p. w zw. z art. 481 k.c. w zw. z art. 300 k.p.).

Kwoty zasądzone w ust. 25 i 26 wyroku odnoszą się odpowiednio do dodatkowego wynagrodzenia rocznego należnego powódce za lata 2021 i 2022 r. stosownie do art. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników sfery budżetowej. Przedmiotowe świadczenia wypłaca się nie później niż w ciągu trzech pierwszych miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie ( art. 5 ust. 2 w/w ustawy ) w związku z czym art. 481 k.c. w zw. z art. 300 k.p. odsetki ustawowe za opóźnienie w spełnieniu tychże świadczeń należało zasądzić od 1 kwietnia odpowiednio 2022 r. i 2023 r. do dnia zapłaty.

Zasadne było również żądanie powódki zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia w pełnej wysokości za 2023 rok. Z obowiązku terminowej zapłaty wynagrodzenia przez pracodawcę w zgodnej z prawem wysokości nie zwalnia okoliczność, że kierował się on niezgodnym z Konstytucją postanowieniem ustawy. Brak jest podstaw do uznania, że formalne funkcjonowanie w systemie prawnym sprzecznej z ustawą normy prawnej błędnie zaniżającej wysokość wynagrodzenia do czasu wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny wstrzymuje obowiązek wypłaty wynagrodzenia w prawidłowo ustalonej wysokości, tj. z pominięciem niekonstytucyjnej normy prawnej. W związku z powyższym należało powództwo uwzględnić również w tej części na podstawie 482 k.c. w zw. z art. 300 k.p.

Wysokość wszystkich zasądzonych na rzecz powódki kwot wynagrodzenia została ustalona na podstawie wyliczeń strony powodowej nie kwestionowanych przez stronę pozwaną.

W myśl zasady odpowiedzialności za wynik procesu wyrażonej w 98 § 1 k.p.c. (w punkcie II wyroku) Sąd zasądził na rzecz powódki U. E. (1) od pozwanego Sądu Rejonowego w Piasecznie zwrot kosztów procesu, związanych z zastępstwem procesowym w kwocie 2.700,00 złotych stosownie do § 9 ust. 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015.1800 ze zm.).

Orzeczenie w przedmiocie rygoru natychmiastowej wykonalności znajduje oparcie w treści art. 477 2 § 1 k.p.c., w myśl którego zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika (punkt III wyroku).

Z tych wszystkich względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

G. R.