descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 105/26

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 23 lipca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

SSA Ewa Preneta-Ambicka

Uzasadnienie

wyroku z dnia 23 lipca 2026 roku

Decyzją z dnia 27 sierpnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O., po rozpoznaniu wniosku z 14.07.2025r., odmówił M. V. (1) prawa do świadczenia wspierającego za okres od 30 lipca 2024r. do 31 maja 2025r. W uzasadnieniu powyższego podał, że Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w decyzji z 14.02.2025 r. ustalił wnioskodawczyni potrzebę wsparcia na poziomie 78 punktów na okres od 30.07.2024 r. do 30.07.2031 r. Decyzja stała się ostateczna w dniu 14.02.2025 r. Podał, iż prawo do świadczenia wspierającego przysługuje od daty, od której przyznano uprawniającą ilość punktów, jeśli wniosek o świadczenie (...) został złożony w okresie trzech miesięcy od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Wobec powyższego przedmiotowy wniosek M. V. (1) winna złożyć do dnia 14 maja 2025r. Zgodnie z ustalonym poziomem potrzeby wsparcia, prawo do świadczenia wspierającego mogła wnioskodawczyni uzyskać najwcześniej od dnia 1 stycznia 2025 r., o ile złożono wniosek w terminie 3 miesięcy od daty ostateczności decyzji. Skoro M. V. (1) wniosek o świadczenie wspierające złożyła 30 czerwca 2025r., to ZUS przyznał prawo do świadczenia od 1 czerwca 2025r. do 31 lipca 2031r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. V. (1) wskazując, iż wniosek o świadczenie wspierające złożyła 30 czerwca 2025r. działając w dobrej wierze i w przekonaniu, że dotrzymała terminu trzech miesięcy od czasu uprawomocnienia się decyzji o ustaleniu potrzeby wsparcia. Podnosiła, iż jest osobą schorowaną, mającą problemy demencyjne.

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wnosił o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2025 r. sygn. akt IV U 1048/24 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie oddalił odwołanie.

Sąd Okręgowy ustalił, że M. V. (1) urodziła się (...) W dniu 30 lipca 2024r. złożyła wniosek do (...) Urzędu Wojewódzkiego w H. o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) w dniu 7 grudnia 2024r. wydał decyzję, którą ustalił poziom potrzeby wsparcia dla M. V. (1) od dnia złożenia wniosku, tj. 30 lipca 2024r. na 78 punktów. Decyzja została wydana na okres do 30 lipca 2031r. Na skutek odwołania od w/w decyzji sprawa była ponownie rozpatrywana przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...), który decyzją z dnia 14 lutego 2025r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W decyzji zamieszczono pisemne pouczenie o przysługującym odwołaniu do IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w H. w terminie miesiąca od daty doręczenia decyzji. Decyzja została doręczona w dniu 23 kwietnia 2025r.

Sąd I instancji wskazał dalej, że 30 czerwca 2025r. do ZUS wpłynął wniosek M. V. (1) o przyznanie świadczenia wspierającego dla osoby z niepełnosprawnością. We wniosku wskazała, iż osoba sprawująca opiekę nie pobierała na dzień 1 stycznia 2024r. albo później świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna z niepełnosprawnością, specjalnego zasiłku opiekuńczego dla opiekuna osoby z niepełnosprawnością, zasiłku dla opiekuna osoby z niepełnosprawnością. Pismem z 3 lipca 2025r. (...) Oddział w O. poinformował wnioskodawczynię, iż przyznał świadczenie wspierające od 1 czerwca 2025r. do 31 lipca 2031r. w kwocie po 1 128,00 zł miesięcznie. W dniu 14 lipca 2025r. M. V. (1) złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego od 30 lipca 2024r.

Czyniąc rozważania prawne Sąd Okręgowy przywołał treść przepisu art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) akcentując, że w ustępie drugim tego artykułu zaznaczono, że jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek, prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.

Sąd Okręgowy zauważył, że ustawa o świadczeniu wspierającym reguluje kwestie związane z jego przyznawaniem w sposób samodzielny, w żadnym miejscu nie odsyłając do odpowiedniego stosowania przepisów jakichkolwiek innych ustaw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (poza art. 6, odnoszącym się do składek na ubezpieczenia społeczne osoby udzielającej wsparcia osobie pobierającej świadczenie wspierające oraz art. 29 ust. 10, odsyłającym – w bardzo wąskim zakresie – do stosowania kilku przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach związanych z odstąpieniem od żądania zwroty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wspierającego) czy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że brak jest jakichkolwiek podstaw do stosowania, choćby odpowiedniego, wyrażonych w tych ustawach zasad przyznawania i wypłaty świadczeń. Zamiast tego, w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym jednoznacznie wskazano, iż w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, tym w art. 9 k.p.a. zasady udzielania informacji, stosownie, do której organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Sąd I instancji nadmienił również, że niewątpliwie Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności nie zamieścił w swoich decyzjach z dnia 7 grudnia 2024r. i 14 lutego 2025r. pouczeń dotyczących dalszego postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O., jednakże ustawa o świadczeniu wspierającym nie nakłada na ten organ obowiązku informowania stron o dalszym etapie postępowania dotyczącego innego organu oraz innej ustawy. Obowiązek pouczeń, o którym mowa w art. 9 k.p.a. dotyczy jedynie tego postępowania, które jest prowadzone przez dany organ. Przepis ten nie może być interpretowany np. jako nakładający na Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności obowiązku instruowania o procedurach przed ZUS ani o terminach wynikających z art. 26 ustawy o świadczeniu wspierającym. Nadto, zgodnie z art. 71 pkt 1c w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniu wspierającym w/w przepisy znajdują zastosowanie w stosunku do osób, którym ustalono poziom potrzeby wsparcia na poziomie 78 i 79 punktów od 1 stycznia 2025r.Tym samym M. V. (1) nie byłaby uprawniona do świadczenia wspierającego od 30 lipca 2024r., a jedynie od 1 stycznia 2025r. Stąd, Sąd Okręgowy, stosownie do treści art. 477 14 § 1 k.p.c., oddalił odwołanie M. V. (1), jako bezzasadne.

Od powyższego wyroku apelację F. V. zaskarżając go w całości, i odwołując się wprost do treści uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 15.12.2025 wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku, uwzględnienie jej odwołania poprzez przywrócenie terminu na złożenie wniosku o świadczenie (...). Zarzuciła, że Sąd Okręgowy wskazał, że niewątpliwie (...) nie zamieścił w swoich decyzjach z dnia 07.12.2024 r. i 14.02.2025 r. pouczeń dotyczących dalszego postępowania przed ZUS. Naprowadziła, że zgadza się w 100 procentach z powyższym, jednakże podstawową zasadą funkcjonowania zdrowego społeczeństwa w przypadku, gdy organ, jakim jest (...) stwierdzi, że nie dopełnił elementarnego obowiązku czynności procesowych w wydawaniu decyzji nr (...) z dnia 14-02-2025 r. utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję i nie dostarczył jej stronie niezwłocznie a dopiero 23-04-2024 r., czyli 68 dni (dwa miesiące i 9 dni) po decydującym terminie czy w takim przypadku nie powinien być obligatoryjnie zastosowany przepis art. 9 k.p.a. Zadała pytanie, czy to prawa i obowiązki dotyczą tylko jednej strony tej o wiele słabszej będącej po drugiej stronie machiny urzędniczej niemającej pod ręką prawników, dyrektorów itp. W uzasadnieniu środka zaskarżenia apelująca naprowadziła w szczególności, że jest duże prawdopodobieństwo, że gdyby nierażące zaniedbanie ze strony (...) i wysłanie decyzji z tak ogromnym opóźnieniem (decyzja powinna zostać wysłana 14 bądź 17 lutego wówczas z dużym prawdopodobieństwem decyzja zostałaby odebrana najpóźniej 18 lutego) a tymczasem decyzja została wysłana w okolicach świąt, gdzie dodatkowo czas odbioru się przeciągnął. W związku z powyższym, bez tak rażącego zaniedbania ze strony organu ta sprawa nie zaistniałaby. Ponadto przecież przez miesiąc od dnia doręczenia decyzji wahałam się czy nie złożyć odwołania od tej decyzji, więc w ogóle nie myślałam o składaniu wniosku do ZUS.

Apelująca wskazała też, że przepis, na którym sąd się oparł jest ewidentnie niekonstytucyjny w zakresie, jakim uzależnia bieg terminu dla strony od momentu wydania decyzji a nie od momentu doręczenia decyzji. Strona może nie wiedzieć o wydaniu decyzji a termin trzech miesięcy na złożenie wniosku może upłynąć. W przedmiotowej sprawie decyzja została doręczona po ponad dwóch miesiącach od wydania decyzji, co skróciło stronie termin złożenia wniosku o dwa miesiące i 9 dni. Zwłaszcza, że niniejsza sprawa dotyczy osoby, która jest w zaawansowanym wieku z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z poważnymi historiami chorób (demencja, ajchajmer) i tym samym musi korzystać z pomocy osób trzecich, zaś skrócenie terminu o ponad dwa miesiące spowodowało, że termin został przekroczony.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja wnioskodawczyni jest, co do zasady uzasadniona.

W pierwszej kolejności wypada przypomnieć, że ustawa z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023r. poz.1429 z dnia 2023.07.26 ) weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r., a świadczenie wspierające jest nowym świadczeniem adresowanym do pełnoletnich niepełnosprawnych osób.

Jest świadczeniem, które ma służyć częściowemu pokryciu wydatków ponoszonych na zaspokajanie szczególnych potrzeb życiowych uprawnionych - art. 3 pkt 1. A zatem ma poprawić sytuację materialną tej grupy społecznej.

Jest ono adresowane bezpośrednio do pełnoletnich osób z niepełnosprawnością posiadającym decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia. W myśl ust. 2, świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18 roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeb wsparcia, o której mowa w art. 6b 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234, 1429), zwanej dalej "decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia", w której potrzeby wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych.

Istotnym jest też niewątpliwie, że ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następuje na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 ww. ustawy). Z treści art. 13 ust. 1-5 ww. ustawy wynika, iż przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia osobie ubiegającej się o świadczenie wspierające informację o przyznaniu tego świadczenia oraz o zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego na jej profilu informacyjnym utworzonym w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Informacja o przyznaniu świadczenia wspierającego oraz o zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego lub zawiadomienie o umieszczeniu tej informacji oraz zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego na profilu informacyjnym mogą zostać przesłane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie ubiegającej się o świadczenie wspierające na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej lub numer telefonu. Nieodebranie informacji o przyznaniu świadczenia wspierającego nie wstrzymuje wypłaty tego świadczenia.

Dopiero w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję. Decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma w sprawie świadczenia wspierającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych doręcza osobie ubiegającej się o świadczenie wspierające i osobie pobierającej świadczenie wspierające wyłącznie w postaci elektronicznej na jej profilu informacyjnym utworzonym w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez ZUS. Informacja o umieszczeniu na profilu informacyjnym decyzji, postanowienia, zawiadomienia i innego pisma w sprawie świadczenia wspierającego może zostać przesłana przez ZUS osobie ubiegającej się o świadczenie na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej lub numer telefonu.

Powyższe Sąd Apelacyjny przytacza wskazując cel prawodawcy zatroszczenia się w szczególny (i z założenia – wydawałoby się - mniej sformalizowany) sposób o zabezpieczenie osoby niepełnosprawnej, ale skoro osoba taka wskutek własnej niepełnosprawności korzysta z opieki jej opiekuna to rzecz jasna troska o zabezpieczenie finansowe dotyczy także i tego opiekuna. Służy temu również treść art. 26 ust. 1 i 2 ww. ustawy zgodnie, z którym prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

W powyższym kontekście należy, zatem rozważać zarzut apelacji, że, w sytuacji, gdy „organ, jakim jest (...) stwierdzi, że nie dopełnił elementarnego obowiązku czynności procesowych w wydawaniu decyzji nr (...) z dnia 14-02-2025 r. utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję i nie dostarczył jej stronie niezwłocznie a dopiero 23-04-2024 r., czyli 68 dni (dwa miesiące i 9 dni) po decydującym terminie, czy w takim przypadku nie powinien być obligatoryjnie zastosowany przepis art. 9 k.p.a”.

Przechodząc dalej - w niniejszej sprawie wnioskodawczyni M. V. (1) domagała się na podstawie ustawy z dnia 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) przyznania prawa do świadczenia wspierającego, za okres od 30 lipca 2024r. do 31 maja 2025r.. Stan faktyczny sprawy jest niesporny, a w szczególności to, że M. V. (1) w dniu 30 lipca 2024r. złożyła wniosek do (...) Urzędu Wojewódzkiego w H. o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) w dniu 7 grudnia 2024r. wydał decyzję, którą ustalił poziom potrzeby wsparcia dla M. V. (1) od dnia złożenia wniosku, tj. 30 lipca 2024r. na 78 punktów. Na skutek odwołania wnioskodawczyni sprawa była ponownie rozpatrywana przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...), który decyzją z dnia 14 lutego 2025r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W decyzji tej zamieszczono pouczenie o przysługującym odwołaniu do IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w H. w terminie miesiąca od daty doręczenia decyzji. Decyzja została doręczona w dniu 23 kwietnia 2025r.

Jest, zatem niewątpliwe, – co zauważył już Sąd I instancji - że w ww. decyzjach tak z dnia 7 grudnia 2024r. jak 14 lutego 2025r. nie było żadnych pouczeń dotyczących dalszego postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.. Jest też niewątpliwe, że zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek, prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (ust. 2). W przypadku złożenia do sądu odwołania od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia termin, o którym mowa w ust. 2, liczy się od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (ust. 4) Prawo do świadczenia wspierającego ustala się na czas ważności decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności tej decyzji (ust. 5).

Analizując powyższe przepisy i cel przyznania prawa do świadczenia wspierającego Sąd Apelacyjny wskazuje na to, że nie do zaakceptowania jest zdaniem Sądu odwoławczego taka interpretacja przepisu art. 26 ust. 2 ww. ustawy z dnia 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429), która pomija okoliczność długości postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia wspierającego, i to, że na skutek przedłużenia tego postępowania, (co w ostatnim czasie na terenie Polski ma miejsce w coraz większym zakresie wskutek niewydolności systemu jednostek ustalających stopień niepełnosprawności osób wnioskujących), a także wskutek braku jakiegokolwiek pouczenia osoby składającej wniosek dojdzie do pokrzywdzenia osoby niepełnosprawnej i to z przyczyn nieleżących po stronie niepełnosprawnego ubezpieczonego.

Ustawa z dnia 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) reguluje kwestie związane z przyznawaniem świadczeń w sposób samodzielny, w żadnym miejscu nie odsyłając do odpowiedniego stosowania przepisów jakichkolwiek innych ustaw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (poza art. 6, odnoszącym się do składek na ubezpieczenia społeczne osoby udzielającej wsparcia osobie pobierającej świadczenie wspierające oraz art. 29 ust. 10, odsyłającym - w bardzo wąskim zakresie - do stosowania kilku przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach związanych z odstąpieniem od żądania zwroty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wspierającego) czy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że brak jest jakichkolwiek podstaw do stosowania, choćby odpowiedniego, wyrażonych w tych ustawach zasad przyznawania i wypłaty świadczeń. Natomiast w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym wskazano, iż "w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego".

Jednocześnie, ustawodawca zdecydował się na zamieszczenie regulacji odnoszących się do postępowania zmierzającego do uzyskania świadczenia wspierającego w dwóch różnych aktach prawnych. W ustawie o świadczeniu wspierającym uregulowany został, bowiem wyłącznie etap postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, zmierzający do formalnego przyznania prawa do świadczenia, stosownie do ustalonego wcześniej przez właściwy WZdsON poziomu potrzeby wsparcia. Postępowanie przed WZdsON, mające w tym przypadku znaczenie decydujące i najbardziej istotne, zostało w całości unormowane przepisami ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 44). Art. 66 ust. 1 tejże ustawy stanowi jednakże, iż " w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy."

Oznacza to, zdaniem sądu odwoławczego, że Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności obowiązany jest stosować się do ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady udzielania informacji wyrażonej w art. 9 k.p.a.

Sąd I instancji, co prawda zwrócił uwagę na treść art. 9 kpa, ale błędnie – zdaniem Sądu Apelacyjnego - uznał, że skoro ustawa o świadczeniu wspierającym nie nakłada na ten organ tj. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) obowiązku informowania stron o dalszym etapie postępowania dotyczącego innego organu oraz innej ustawy to przepis ten nie może być interpretowany na korzyść wnioskodawczyni.

Tymczasem sięgając do podstawowego aktu prawnego obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej tj. Konstytucji i art. 69 należy przypomnieć, ze zgodnie z jego treścią „Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Artykuł 69 Konstytucji formułuje zasadę polityki państwa w odniesieniu do osób niepełnosprawnych. Wynika z niego obowiązek podejmowania przez władze publiczne działań mających na celu udzielanie osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. A obowiązkiem ustawodawcy jest stworzenie podstaw prawnych dla tego typu działań.

Niewątpliwie kształtując zasady ustawowe dochodzenia prawa do świadczenia wspierającego ustawodawca przeoczył ten obowiązek – co jednak nie oznacza, że może to się spotkać z akceptacją sądu. Nie ma też żadnych racjonalnych przesłanek dla wyłączenia z kręgu podmiotów w stosunku, do których istnieje obowiązek pouczania o przysługujących prawach przez organy administracji państwowej – właśnie osób najsłabszych, niepełnosprawnych – w tym konkretnym przypadku ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Nie można zapominać, że sądy powszechne mają obowiązek zapewnienia przy stosowaniu przepisów ustawy i rozporządzeń poszanowania standardu unijnego, konwencyjnego oraz konstytucyjnego, czy to przez odmowę zastosowania przepisów krajowych sprzecznych z prawem unijnym lub prawem konwencyjnym, czy to przez interpretacyjne zastosowanie Konstytucji RP. Wykorzystanie zasad konstytucyjnych (jak np. wynikających z art. 69 Konstytucji) następuje przy rozstrzygnięciu konkretnej sprawy cywilnej, co uznano za oczywiście dopuszczalne w piśmiennictwie (vide A. Mączyński: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy, Państwo i Prawo 2000 nr 5, s. 3 - 14; S. Wronkowska: W sprawie bezpośredniego stosowania Konstytucji, Państwo i Prawo 2001 nr 9, s. 3 - 23; B. Nita: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa, Państwo i Prawo 2002 nr 9, s. 36 - 46; R. Balicki: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji, Krajowa Rada Sądownictwa 2016 nr 4, s. 13 - 19; W. Sanetra: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez Sąd Najwyższy, Przegląd Sądowy 2017 nr 2, s. 5-29). Skoro bowiem Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, jej przepisy stosuje się bezpośrednio, zaś sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), to istnieje możliwość samodzielnego dokonania przez sąd oceny zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją na użytek rozpoznawanej sprawy (np. wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2016 r. Lex nr 2288955).

Sąd Apelacyjny w pełni zatem podziela możliwość samodzielnego badania przez sąd powszechny konstytucyjności danej regulacji prawnej, czyli stosowania tzw. "rozproszonej kontroli konstytucyjnej". W konsekwencji, w jednostkowej sprawie, sąd może odmówić stosowania przepisu ustawy lub rozporządzenia, jeżeli stwierdzi jego sprzeczność z prawem hierarchicznie wyższym. Nie narusza to przy tym kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, który ma inny przedmiot orzekania (art. 188 Konstytucji) - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2012 r., III PK 87/11 LEX nr 1619703.

W ocenie Sądu Apelacyjnego skoro celem ustawy z dnia 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) jest zabezpieczenie egzystencji osób z niepełnosprawnościami, to na Wojewódzkim Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności ciążył - na podstawie art. 9 k.p.a. w zw. z art. 66 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej - obowiązek udzielenia pełnego i kompleksowego pouczenia o dalszym toku postępowania przed ZUS. Wskazać bowiem należy, że na organach administracji publicznej prowadzących postępowanie administracyjne spoczywa, zgodnie z art. 9 k.p.a., obowiązek udzielania informacji stronie. Obowiązek ten winien być realizowany w toku postępowania od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego, jak i przepisach prawa procesowego. W toku postępowania organ administracji publicznej z urzędu udziela stronom i innym uczestnikom postępowania informacji, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przepis art. 9 k.p.a., statuujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji państwowej obowiązek informowania strony, i to niezależnie od tego czy jest ona osobą fizyczną czy prawną, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Gdy niedopełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach. Również w przypadku złożenia podania, z którego wynika, że jego autor pozostaje w błędnym przeświadczeniu, co do zachowania określonego przez ustawę terminu, organ administracji powinien podjąć wszelkie czynności, w tym polegające na stosownych wyjaśnieniach i pouczeniach, aby sprawa została załatwiona zgodnie z interesem wnoszącego podanie.

W ocenie Sądu odwoławczego, mając na uwadze szczególne okoliczności niniejszej sprawy, tego należytego działania organów administracji państwowej zabrakło. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, wskazać też należy, że rozpoznając wniosek M. V. (1) żaden z organów, w tym pozwany organ rentowy nie wzięli pod uwagę ani celu ww. ustawy o świadczeniu wspierającym, ani też tego, że wnioskodawczyni występowała przez całe dwuetapowe postepowanie administracyjne bez fachowego pełnomocnika, nie ma wiedzy prawniczej, a przede wszystkim jest osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz defektami o charakterze poznawczo – intelektualnym (rozpoznana choroba Alzheimera).

Zdaniem sądu odwoławczego w sytuacji, w której decyzja o poziomie potrzeby wsparcia nie daje wnioskodawcy żadnych praw i w konsekwencji będzie on składał w ZUS wniosek w celu uzyskania świadczenia wspierającego, uzasadnione jest oczekiwanie od organu wydającego tę decyzję, że udzieli stronie dokładnych i jasnych pouczeń, co do dalszego toku postępowania.

Nie wzięto również pod uwagę długości trwania postepowania zainicjowanego wnioskiem wnioskodawczyni i tego, że Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) pierwszą decyzję wydał 7 grudnia 2024r., a ostateczną decyzję w dniu 14 lutego 2025 roku. Doręczył ją wnioskodawczyni w dniu 23 kwietnia 2025r., czyli ze znacznym opóźnieniem do daty wydania decyzji, a M. V. (1) sam wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego złożyła 30 lipca 2024r..

Ustawodawca pominął, zatem całkowicie okoliczność nieraz bardzo wydłużonej długości postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia wspierającego, i to, że na skutek przedłużenia tegoż, oraz braku właściwego (jakiegokolwiek) pouczenia – jak w niniejszej sprawie - spełnienie przesłanki zachowania terminu 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia - nie będzie możliwe i to nie z przyczyn zawinionych przez ubezpieczonego - złożenie wniosku do świadczenia wspierającego ustalonego w takiej sytuacji od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.

Jeszcze raz przypomnieć trzeba, że cel towarzyszący świadczeniu wspierającemu jest udzielenie wsparcia finansowego osobie niepełnosprawnej (a nie jego opiekunowi). Przyznanie świadczenia wspierającego przewidziane w ustawie z dnia 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) spełnia efektywnie tylko wtedy swój cel, gdy jest przyznawane od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Sąd odwoławczy podkreśla, że w orzecznictwie podkreśla się, że uregulowany w art. 9 k.p.a. obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe. Użyte przez ustawodawcę sformułowania "należyte" i "wyczerpujące" informowanie strony oznacza, że organ powinien uwzględnić przy formułowaniu swych pism do strony, że żądanie tylko wówczas odniesie skutek, jeśli jest zrozumiałe dla strony (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 52/17, CBOSA).

To, że obie decyzje Ł. Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) i z 7 grudnia 2024r. i z 14 lutego 2025 r. nie zawierały właściwych pouczeń o dalszym toku postepowania przed ZUS, gdyż takie obowiązek nie został przewidziany przez ustawodawcę, nie zmienia w ocenie Sądu Apelacyjnego powyższej oceny.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, prawnej oceny zagadnienia zachowania terminu z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) z jego wszystkimi niuansami, z pewnością nie jest w stanie dokonać osoba dotknięta ułomnością taką jak choroba Alzheimera, nieznająca przepisów prawnych, tym bardziej w przypadku takiego rozstrzygnięcia decyzji, które przyznaje wnioskowane świadczenie od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia o ile w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek.

Powyższe argumenty mieszczą się zdaniem Sądu Apelacyjnego orzekającego w niniejszej sprawie w granicach celowościowej wykładni ww. przepisu uzasadnionej brzmieniem art. 69 Konstytucji RP zgodnie, z którym osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. W konsekwencji, pozostawałoby w rażącej sprzeczności z celem regulacji ustawowej i jej kontekstem konstytucyjnym wynikającym z art. 69 Konstytucji RP przyjęcie, że M. V. (1) uchybiła terminowi z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 7.07.2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429) i nie służy jej prawo do świadczenia w związku z jej znaczną niepełnosprawnością. Przyjęcie przeciwnego stanowiska stanowiłoby nieuprawnione przerzucenie na znacznie słabszą stronę - niepełnosprawną wnioskodawczynię - konsekwencji decyzji organów orzekających o tej niepełnosprawności niestosujących odpowiednich pouczeń i niejasno redagujących rozstrzygnięcie swoich decyzji.

Wskazana powyższa analiza przepisów oraz dotychczasowego postępowania doprowadziła Sąd Apelacyjny do wniosku, że apelacja jest zasadną, co do zasady. Jak wynika, bowiem z treści przepisu art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, "celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób." Jasnym jest, zatem, że ustawa ta służy "zabezpieczeniu egzystencji" osób z niepełnosprawnościami, a więc celowi wymienionemu w art. 69 Konstytucji. Koniecznym jest w tej sytuacji takie interpretowanie jej przepisów, aby cele te były w pełni zrealizowane. Nie można aprobować sytuacji, w której najpierw jeden organ administracji publicznej nie udziela wnioskodawczyni (osobie ze znacznym stopniem niepełnosprawności i chorobą Alzheimera) żadnych pouczeń, co do tego jak powinna postąpić po uzyskaniu decyzji o poziomie potrzeby wsparcia, a następnie inny organ administracji publicznej pozbawia ją świadczenia wspierającego w znacznej części w konsekwencje braku pouczenia i postąpienia wbrew literalnej treści art. 26 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Niezależnie od powyższego - z uwagi jednak na treść art. 71 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym i to, że wnioskodawczyni M. V. (1) ma ustalony poziom potrzeby wsparcia na 78 punktów, należy zauważyć, że ustawa o świadczeniu wspierającym, co prawda weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r., ale z wyjątkiem art. 4 ust. 1 pkt 3 - w zakresie osób, którym w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia potrzebę tę określono na poziomie 85 i 86 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy zmienianej w art. 39, pkt 4, pkt 5 - w zakresie osób, którym w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia potrzebę tę określono na poziomie 78 i 79 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy zmienianej w art. 39 - które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2025 r.. Co za tym idzie żądanie wnioskodawczyni doznaje ograniczenia, co do daty od 1 stycznia 2025 roku – kiedy to wszedł w życie przepis art. 71 pkt 1c w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniu wspierającym znajdujący zastosowanie w stosunku do osób, którym ustalono poziom potrzeby wsparcia na poziomie 78 i 79 punktów.

Z tych względów Sąd Apelacyjny zmienił jedynie w części zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni M. V. (2) prawo do świadczenia wspierającego za okres od dnia 1 stycznia 2025 roku do dnia 31 maja 2025 roku, na podstawie art. 386 § 1k.p.c. jak w sentencji wyroku oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie na podsawie art. 385 kpc.