descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VI U 441/22

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 9 czerwca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Karolina Chudzinska

Sędzia Karolina Chudzinska

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 9 marca 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. odmówił ubezpieczonemu H. A. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ stwierdzona częściowa niezdolność do pracy nie powstała w czasie okresów składkowych lub nieskładkowych wskazanych w ustawie emerytalnej, albo w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Dzień 26 października 2018 r. jest ostatnim dniem ubezpieczenia. Ponadto organ rentowy wskazał, że ubezpieczony udowodnił ponad 30 letni okres składkowy, lecz odwołujący nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy.

Ubezpieczony wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości. W treści odwołania domagał się jej zmiany poprzez przyznanie mu prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu swojego stanowiska ubezpieczony wskazał, iż z uwagi na stan zdrowia, w szczególności występujące u niej schorzenia o charakterze psychiatryczno-neurologicznym, jest on całkowicie niezdolny do pracy. Wskazał, że psychiatrycznie leczy się już od dnia 25 września 2015 r. do dzisiaj.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 10 maja 2022 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy dopuścił dowód z opinii zespołu biegłych lekarzy sądowych – neurologa, psychiatry oraz psychologa.

Kolejnym postanowieniem z dnia 11 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy dopuścił dowód z opinii II zespołu biegłych lekarzy sądowych – neurologa, psychiatry oraz psychologa.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje

W dniu 22 października 2021 roku ubezpieczony H. A. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J. z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Orzeczeniem z dnia 21 lutego 2022 roku Komisja Lekarska ZUS stwierdziła, że ubezpieczony H. A. jest częściowo niezdolny do pracy do 31 grudnia 2022 r., a datą powstania częściowej niezdolności do pracy jest dzień 22 lipca 2021 r.

Ubezpieczony udowodnił ponad 30-letni okres składkowy.

Od dnia 13 grudnia 2022 roku ubezpieczony uprawniony jest do emerytury.

bezsporne

Opiniujący I zespół biegłych w swoich kolejnych opiniach podtrzymywał, że stan zdrowia ubezpieczonego czyni go okresowo częściowo niezdolnym do pracy do października 2024 roku, a niezdolność ta istnieje od daty hospitalizacji w oddziale psychiatrycznym w dniu 22 lipca 2021 r. i spowodowana jest przede wszystkim, organicznymi zaburzeniami osobowości, nastroju i napędu oraz schorzeniami współistniejącymi. Biegli ci podtrzymywali, że częściowa niezdolność do pracy ma charakter okresowy z powodu możliwości poprawy stanu zdrowia po zastosowanym leczeniu specjalistycznym.

Z wnioskami ww. zespołu biegłych nie zgadzał się odwołujący, wnosząc każdorazowo zastrzeżenia do wydanych opinii.

dowód: opinia sądowo – lekarska biegłego neurologa, psychiatry, psychologa wraz z opiniami uzupełniającymi z dnia: 26.05.2022 r.. – k. 21-21v. akt sprawy, 25.10.2022 r. – k. 40-40v. akt sprawy, 15.06.2023 r. – k. 76-76v. akt sprawy, 28.10.2023 r. – k. 100-100v. akt sprawy, zastrzeżenia odwołującego do opinii – k. 33, 51, 56, 92,112 akt sprawy

Stan zdrowia ubezpieczonego powoduje całkowitą niezdolność do jakiejkolwiek pracy zarobkowej - trwale od dnia złożenia wniosku o rentę tj.: 22 października 2021 roku.

U ubezpieczonego występuje: organiczne zaburzenia nastroju i osobowości oraz choroba Parkinsona.

Przebieg zaburzeń u ubezpieczonego ma charakter przewlekły, w czasie ulegało natomiast zmianie nasilenie poszczególnych objawów. Biorąc pod uwagę obraz kliniczny zaburzeń u badanego - nasilenie i częstość objawów, dotychczasowy przebieg choroby, obecny stan zdrowia - biegli stwierdzili, że nastąpiło istotne pogorszenie funkcjonowania. Ponadto aktualnie ubezpieczony jest niezdolny do samodzielnej egzystencji.

W ocenie biegłych psychiatry i psychologa całkowita niezdolność do pracy istniała u ubezpieczonego od 22.10.2021 roku. Badany już wówczas pozostawał pod opieką psychiatry. Ubezpieczony cały czas podejmował działania nakierowane na poradzenie sobie z zaburzeniami, leczył się farmakologicznie ale bez stabilnej poprawy. W aktualnej ocenie należy przyjąć, że występujące później u badanego objawy, które aktualnie stanowią przyczynę niezdolności do samodzielnej egzystencji, to skutek przewlekłego procesu chorobowego, którego konsekwencją było powstanie nie tylko czasowej (przemijającej) przeszkody w wykonywaniu dotychczasowej pracy (aktywności zawodowej).

Biegli psychiatra i psycholog z II zespołu biegłych zgodzili się z wnioskami I zespołu biegłych co do oceny stanu zdrowia badanego. Dokonali oni natomiast odmiennej kwalifikacji w zakresie ustalenia zdolności do pracy (stopnia niezdolności do pracy).

Biegli oceniając stopień niezdolności do pracy do pracy uwzględnili (1) biologiczne uszkodzenie struktury i funkcji organizmu (2) dotychczasowy przebieg procesów chorobowych (3) ich wpływ na stan czynnościowy organizmu i sprawność psychofizyczną (4) poziom kwalifikacji formalnych i kwalifikacji rzeczywistych - kierowca zawodowy (5) możliwość przywrócenia zdolności do wykonywania czynności zawodowych w wyniku leczenia i rehabilitacji.

Ubezpieczony od dnia złożenia wniosku o rentę (22.10.2021 roku) był nie tylko niezdolny do pracy jako kierowca ale już wówczas nie był zdolny do regularnego wykonywania zatrudnienia w celu zarobkowym (podjęcia i utrzymania jakiejkolwiek pracy), stąd proponowana przez biegłych całkowita niezdolność do pracy (z przyczyn psychiatrycznych) Biegli uwzględnili wpływ ograniczonych zdolności kompensacyjnych na możliwość podjęcia zatrudnienia na ogólnym rynku pracy - zarówno pod względem jakościowym, jak i ilościowym.

dowód: opinia sądowo – lekarska II zespołu biegłych psychiatry i psychologa z dnia 07.11.2024 r. – k. 135-137 v. akt sprawy

Z przyczyn neurologicznych ubezpieczony jest trwale całkowicie niezdolny do pracy od maja 2022 roku.

Biegła neurolog wskazała, że ,,trudno jest ściśle rozgraniczyć problemy neurologiczne od psychiatrycznych choćby dlatego, że problem sprawności poznawczej jest domeną obydwu specjalności. Ponadto leczenie farmakologiczne zaburzeń psychiatrycznych głęboko ingeruje w integralność funkcji mózgowia, w szczególności, choć nie wyłącznie, w sprawność układu pozapiramidowego.

To nie tylko dokumentacja medyczna, a właśnie odnotowany wynik badania przeprowadzonego przez biegłego sądowego neurologa w dniu 26 maja 2022 r. ("spowolnienie psychoruchowe, obustronne przytępienie słuchu, ograniczenie ruchomości kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, odruchy głębokie z kończyn symetryczne, widoczne drżenie kończyn o charakterze parkinsonowskim, chód drobnymi' kroczkami, próby móżdżkowe w normie") i uwaga dotycząca ograniczeń co do możliwości podjęcia przez Opiniowanego pracy( „Przeciwwskazana jest ciężka praca fizyczna, dźwiganie ciężarów, długotrwała praca w pozycji wymuszonej, praca w warunkach stresu oraz praca wymagająca pełnej sprawności psychofizycznej”) przy uwzględnieniu przygotowania zawodowego Wnioskodawcy (betoniarz), charakteru ostatnio wykonywanej pracy zarobkowej (kierowca) i braku możliwości przekwalifikowania, zdaniem biegłej, wskazują na całkowitą niezdolność do pracy.’’

dowód: opinia biegłej neurolog z dnia 01.10.2025 r. -k. 178-185 akt sprawy oraz opinia uzupełniająca z dnia 28.02.2026 r. – k. 225-226 akt sprawy

Do opinii wydanych przez II opiniujący zespół biegłych organ rentowy w dniu 14 listopada 2025 r. oraz 6 maja 2026 r. wniósł zastrzeżenia.

dowód: k. 195, 245 akt sprawy.

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie okoliczności bezspornych oraz na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym także w aktach rentowych ZUS i dokumentacji orzeczniczo – lekarskiej ZUS, których to wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu, a które nie były też kwestionowane przez żadną ze stron pod względem ich autentyczności, jak i prawdziwości zawartych w nich informacji.

Kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy miał dowód z opinii sądowo - lekarskich wydanych przez biegłych sądowych o specjalnościach odpowiadającym rodzajowi schorzeń występujących u ubezpieczonego, tj. opinii sądowo - lekarskich z zakresu neurologii, psychiatrii, psychologii.

W sprawie dopuszczono dowody z opinii dwóch zespołów biegłych, ponieważ do każdej z wydanych opinii zgłaszano zastrzeżenia, wynikające z istniejących wątpliwości dotyczących oceny stanu zdrowia ubezpieczonego. Biegli opiniujący w drugim zespole - psychiatra i psycholog, a także neurolog - byli zgodni co do tego, że stan zdrowia ubezpieczonego powoduje jego trwałą całkowitą niezdolność do pracy. Sąd uznał te opinie za miarodajne i przekonujące, albowiem zostały one sporządzone przez podmioty profesjonalne, dysponujące konkretną wiedzą w zakresie dziedziny, którą reprezentują, w sposób fachowy i zgodny z obowiązującym prawem, a wnioski w nich wyrażone są spójne, logiczne i korespondują wzajemnie ze sobą, jak i z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Jednocześnie w sposób jasny i przekonujący odnieśli się do wniosków zawartych w opiniach sporządzonych przez pierwszy zespół biegłych, wyjaśniając przyczyny odmiennej oceny stanu zdrowia ubezpieczonego.

Tak zgormadzony materiał dowodowy okazał się wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie poprzez uwzględnienie odwołania ubezpieczonego H. A..

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu w sprawie była ocena stanu zdrowia ubezpieczonego H. A., a także ustalenie, czy stan jego zdrowia skutkuje całkowitą niezdolnością do pracy.

W związku z powyższym należy wskazać, iż zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:

1) jest niezdolny do pracy;

2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy;

3) niezdolność do pracy powstała w okresach ubezpieczenia i mu równoważnych, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów;

4) nie ma ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.

Natomiast ustęp 2 art. 57 powołanej ustawy stanowi, że przepisu ust. 1 pkt. 3 nie stosuje się tylko do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.

Natomiast z myśl art. 58 ust. 1 powyższej ustawy warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl art. 57 ust. 1 pkt. 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej:

- 1 rok - jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat;

- 2 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat;

- 3 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat;

- 4 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat;

- 5 lat - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat,

Zgodnie z ust. 2. okres, o którym mowa w ust. 1 pkt. 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej. Jeżeli ubezpieczony nie osiągnął okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa w ust. 1, warunek posiadania wymaganego okresu uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał, bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe (ust. 3). Przepisu ust. 2 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy, o którym mowa w art. 6, wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. (ust. 4)

W myśl art. 12 ust. 2 ww. ustawy całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.

Sąd Okręgowy uznał, że ocena niezdolności ubezpieczonego do pracy – w zakresie dotyczącym naruszenia sprawności organizmu oraz wynikających z tego ograniczeń w możliwości wykonywania zatrudnienia – wymaga wiadomości specjalnych. W związku z tym sąd dopuścił dowód z opinii dwóch zespołów biegłych: neurologa, psychologa oraz psychiatry.

Za przekonujące Sąd uznał opinie drugiego zespołu biegłych, którzy jednomyślnie stwierdzili trwałą całkowitą niezdolność ubezpieczonego do pracy oraz w sposób jasny i wyczerpujący odnieśli się do wniosków zawartych w opiniach pierwszego zespołu biegłych. Biegli psychiatra i psycholog podzielili ocenę stanu zdrowia ubezpieczonego przedstawioną przez pierwszy zespół biegłych. Dokonali oni natomiast odmiennej kwalifikacji w zakresie ustalenia zdolności do pracy (stopnia niezdolności do pracy). Biegli oceniając bowiem stopień niezdolności do pracy do pracy uwzględnili (1) biologiczne uszkodzenie struktury i funkcji organizmu (2) dotychczasowy przebieg procesów chorobowych (3) ich wpływ na stan czynnościowy organizmu i sprawność psychofizyczną (4) poziom kwalifikacji formalnych i kwalifikacji rzeczywistych - kierowca zawodowy (5) możliwość przywrócenia zdolności do wykonywania czynności zawodowych w wyniku leczenia i rehabilitacji. Ubezpieczony od dnia złożenia wniosku o rentę (22.10.2021 roku) był nie tylko niezdolny do pracy jako kierowca ale już wówczas nie był zdolny do regularnego wykonywania zatrudnienia w celu zarobkowym (podjęcia i utrzymania jakiejkolwiek pracy).

Natomiast jak zaznaczyła biegła neurolog: ,,trudno jest ściśle rozgraniczyć problemy neurologiczne od psychiatrycznych choćby dlatego, że problem sprawności poznawczej jest domeną obydwu specjalności. Ponadto leczenie farmakologiczne zaburzeń psychiatrycznych głęboko ingeruje w integralność funkcji mózgowia, w szczególności, choć nie wyłącznie, w sprawność układu pozapiramidowego.’’ To nie tylko dokumentacja medyczna, a właśnie odnotowany wynik badania przeprowadzonego przez biegłego sądowego neurologa w dniu 26 maja 2022 r. ("spowolnienie psychoruchowe, obustronne przytępienie słuchu, ograniczenie ruchomości kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, odruchy głębokie z kończyn symetryczne, widoczne drżenie kończyn o charakterze parkinsonowskim, chód drobnymi' kroczkami, próby móżdżkowe w normie") i uwaga dotycząca ograniczeń co do możliwości podjęcia przez Opiniowanego pracy( „Przeciwwskazana jest ciężka praca fizyczna, dźwiganie ciężarów, długotrwała praca w pozycji wymuszonej, praca w warunkach stresu oraz praca wymagająca pełnej sprawności psychofizycznej”) przy uwzględnieniu przygotowania zawodowego Wnioskodawcy (betoniarz), charakteru ostatnio wykonywanej pracy zarobkowej (kierowca) i braku możliwości przekwalifikowania, zdaniem biegłej, wskazują na całkowitą niezdolność do pracy.’’

Wobec powyższego, stwierdzić należy, iż w zaistniałym stanie faktycznym, ubezpieczony spełniła wszystkie przesłanki niezbędne do otrzymania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy – posiada ponad 30-letni okres składkowy oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.

Mając więc powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy w punkcie 1 wyroku na mocy art. 477 14 § 2 zmienił skarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu H. A. prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na okres od dnia 22 października 2021 roku do dnia 12 grudnia 2022 roku tj. do uzyskania prawa do emerytury.

W punkcie 2 wyroku Sąd Okręgowy, działając z urzędu, na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, orzekł w przedmiocie odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Zdaniem Sądu Okręgowego, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodziły podstawy do stwierdzenia odpowiedzialności organu rentowego, ponieważ sprawa dotycząca oceny stanu zdrowia ubezpieczonego nie była od początku oczywista i przez długi czas budziła wątpliwości. Zespoły biegłych przedstawiły odmienne stanowiska. Biegli dysponowali tym samym materiałem dowodowym co organ rentowy, a ponadto dokumentacją medyczną, o którą Sąd zwrócił się doW. Szpitala (...) w B.. W ocenie Sądu stopień skomplikowania sprawy, czas trwania postępowania, wskazana przez biegłą neurolog „czasowa mała rozpiętość pomiędzy orzeczeniami o częściowej i całkowitej niezdolności do pracy, a także niezdolności do samodzielnej egzystencji”, jak również fakt, że pierwszy zespół biegłych podzielił wnioski zawarte w orzeczeniach Lekarza Orzecznika ZUS oraz Komisji Lekarskiej ZUS, przemawiały za uznaniem, że nie można było od początku jednoznacznie rozstrzygnąć o przysługiwaniu ubezpieczonemu zawnioskowanego świadczenia. Sprawa wymagała dogłębnej analizy, wobec czego, w ocenie Sądu, organ rentowy nie powinien ponosić odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Sędzia Karolina Chudzinska