Treść orzeczenia
Sygn. akt V GC 459/24 upr
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 20 stycznia 2025 roku
Sąd Rejonowy w Nowym Sączu V Wydział Gospodarczy
w składzie:
SSR Bartosz Łopalewski
Elżbieta Fałowska
po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2025 roku w Nowym Sączu na rozprawie w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych sprawy z powództwa (...) spółki z o.o. w V. przeciwko (...) Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej w A. o zapłatę
I. zasądza od strony pozwanej (...) Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w A. na rzecz strony powodowej (...) spółki z o.o. w V. kwotę 1.310,96 zł (jeden tysiąc trzysta dziesięć złotych dziewięćdziesiąt sześć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia 2 maja 2024 roku do dnia zapłaty;
II. zasądza od strony pozwanej (...) Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w A. na rzecz strony powodowej (...) spółki z o.o. w V. kwotę 387,00 zł (trzysta osiemdziesiąt siedem złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.
UZASADNIENIE WYROKU
Stan faktyczny
27 marca 2024 roku doszło do kolizji, w wyniku której uszkodzony został pojazd o numerze rejestracyjnym (...).
(niesporne)
Poszkodowaną spółkę łączyła ze stroną pozwaną umowę typu AC w wariancie serwisowym.
Dowód: polisa (k. 35)
28 marca 2024 roku poszkodowana spółka zawarła z I. V. umowę przelewu wierzytelności.
Dowód: umowa przelewu (k. 11)
2 kwietnia 2024 roku I. V. sporządził kosztorys na kwotę 12.622,05 zł netto, czyli15.526,23 zł brutto.
5 kwietnia 2024 roku strona pozwana dokonała oceny kosztorysu. Zaakceptowała ten kosztorys co do zakresu naprawy i elementów zamiennych. Poczyniła adnotację tylko co do stawki za roboczogodzinę.
Dowód: kosztorys z adnotacjami (k. 16-17)
16 kwietnia 2024 roku I. V. przeprowadził naprawę oraz wystawił fakturę na kwotę 12.618,95 zł netto, czyli 15.521,31 zł brutto.
Dowód: faktura (k. 13)
Strona pozwana wypłaciła kwotę 11.307,99 zł jako odszkodowanie.
Dowód: pismo (k. 15)
25 kwietnia 2024 roku I. V. zawarł ze stroną powodową umowę przelewu wierzytelności.
Dowód: umowa przelewu (k. 10)
Pismem z 30 kwietnia 2024 roku strona powodowa wezwała stronę pozwaną do zapłaty kwoty 1.310,96 zł jako brakującego odszkodowania.
Dowód: wezwanie (k. 18)
potwierdzenie wezwania (k. 19)
Ocena dowodów
I
Strona pozwana nie negowała zajścia zdarzenia objętego ubezpieczeniem oraz tego, że przeprowadzono naprawę, za którą naliczono określone wynagrodzenie.
II
Strona powodowa przedstawiła kosztorys naprawy, w którym obliczono koszty naprawy przy zastosowaniu stawki 187 złotych netto za roboczogodzinę (k. 17). Strona pozwana nie wdała się w spór co do rynkowości umówionej stawki. Nie było więc potrzeby prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Co więcej, wiedza przeciętnego użytkownika pojazdu mechanicznego pozwalała potwierdzić, że umówiona stawka (187 zł netto za roboczogodzinę) nie odbiegała od warunków rynkowych na rynku lokalnym.
Strona pozwana nie podjęła także ciężaru procesowego wykazania, jaka jest stawka, o której mowa w § 20 ust. 1 pkt 2 OWU i jak (tj. w oparciu, o jakie warsztaty i jaki rynek) taką stawkę wyliczyła. Wyliczenie takie – o ile miałoby być niearbitralne - wydaje się zresztą niemożliwe, o czym szerzej w pkt II oceny prawnej.
Ocena prawna
I
Powództwo było zasadne w całości.
II
Strona pozwana powoływała się na postanowienie § 18 ust. 1 OWU w zw. z § 20 ust. 4 OWU dotyczące potrzeby „uzgodnienia” kosztów naprawy. Brak takiego „uzgodnienia” miał skutkować naliczeniem odszkodowania przy zastosowaniu stawki 110 zł za roboczogodzinę. Postanowienie to – rozumiane tak, jak chciałaby tego strona pozwana - byłoby sprzeczne z naturą stosunku cywilnoprawnego (art. 353 1 k.c.). Oddawałoby bowiem w ręce strony pozwanej możliwość kształtowania treści stosunku prawnego na etapie jego wykonywania (możliwości uznania przedstawionego przez poszkodowanego kosztorysu za uzgodniony lub nieuzgodniony). Możliwe jest natomiast odmienne rozumienie tego postanowienia umownego, to jest jako wymóg poprzedzenia naprawy przedstawieniem kosztorysu, do którego strona pozwana – zwolniona tym samym z części ciężaru postępowania likwidacyjnego (tj. samodzielnego sporządzenia kosztorysu) – będzie mogła się odnieść zanim jeszcze naprawa zostanie rozpoczęta. Tak było w niniejszej sprawie.
III
Jedynie na marginesie powyższego pozostaje zwrócić uwagę, że także postanowienie § 20 ust. 1 pkt 2 OWU wykraczało poza swobodę kontraktową, o której mowa w art. 353 1 k.c.
W postanowieniu tym strona pozwana posłużyła się wyrażeniem niejasnym („ średnią stawkę za 1 roboczogodzinę adekwatną dla warsztatu naprawczego”). Wyrażenie to nie zostało zdefiniowane w OWU. W szczególności definicją taką nie jest powoływane w sprzeciwie postanowienia § 3 pkt 28 OWU. Nie posiada także utrwalonego znaczenia w potocznej polszczyźnie. Przeciętnemu użytkownikowi pojazdów mechanicznych znany jest co najwyżej podział na warsztaty autoryzowane (przez poszczególne marki pojazdów) i nieautoryzowane. Brak jednak pewności, czy „ adekwatność” z § 20 ust. 1 pkt 2 OWU opiera się o ten właśnie podział. Być może w literaturze fachowej branży motoryzacyjnej istnieje jakiś podział (lub podziały) warsztatów naprawczych na kategorie. Wzorzec umowny nie odwoływał się jednak do żadnego specjalistycznego podziału, a kierowany był do wszystkich ubezpieczonych, nie zaś wyłącznie do tych, którzy są specjalistami w tej branży.
Jednocześnie strona pozwana posłużyła się w postanowieniu § 20 ust. 1 pkt 2 OWU wyrażeniem trudnym dla uchwycenia przez swą terytorialną nieostrość. Nie sposób powiedzieć, jak ustalana ma być średnia, a więc, jaki terytorialnie rynek ma być uwzględniony (czy chodzi o gminę, w której naprawa jest wykonywana, czy też inną jednostkę podziału terytorialnego). Analizowane wyrażenie jest także nieostre przez swoją zmienność w czasie. Jest bowiem oczywiste, że rynek warsztatów naprawczych jest rynkiem zmiennym. Zmienia się z upływem czasu liczba warsztatów działających na terenie gminy, powiatu, czy województwa. Zmienia się także ich wyposażenie, personel, a co za tym idzie standard usług i ceny.
Niejasność użytych wyrażeń oraz zmienność rzeczywistości stojącej za nimi (nawet jeśli przyjąć, że możliwy jest jakiś podział warsztatów na kategorie) powodują, że niemożliwe było określenie z góry (na etapie zawarcia umowy), jaka jest rzeczywista treść tego postanowienia umownego. Tymczasem treść każdej umowy powinna dać się zrekonstruować z góry (na etapie zawierania umowy), nie zaś dopiero na etapie sporu pomiędzy stronami. Sąd w niniejszej sprawie, gdyby chciał orzekać w oparciu o § 20 ust. 1 pkt 2 OWU, musiałby arbitralnie przyjąć, jakiś podział warsztatów (uznając, iż określone warsztaty są „adekwatne” a inne nie są) oraz arbitralnie określić zakres terytorialny (rynek), z którego brane byłyby pod uwagę warsztaty dla wyliczenia „średniej” stawki. Wybór ten musiałby być arbitralny (nieprzewidywalny), gdyż sama umowa (OWU) nie zawiera wskazań precyzujących sens tego postanowienia umownego.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że sposób sformułowania § 20 ust. 1 pkt 2 OWU naruszał granice kształtowania stosunków cywilnoprawnych, o których mowa w art. 353 1 k.c. (sprzeczność z naturą stosunku cywilnoprawnego). Postanowienie to Sąd uznał więc za nieważne (art. 58 § 1 k.c.).
IV
Powyższa ocena Sądu nie powinna być traktowana jako odrzucenie wszelkiej możliwości posługiwania się we wzorcach umownych pojęciem cen/stawek średnich. Odejście od wskazań wyłącznie kwotowych na rzecz odwołania się do cen/stawek średnich może mieć sens gospodarczy. Musi jednak nastąpić w sposób poprawny jurydycznie. Wielość podmiotów działających na rynku/rynkach napraw pojazdów, zróżnicowanie oraz zmienność tego rynku/rynków czyni oczywistym, że do poprawnie sformułowanej umowy musiałyby zostać wprowadzone elementy precyzujące, dające szansę na uzyskanie wyobrażenia, o jakiej cenie/stawce średniej mowa (np. wskazanie, jaka jest owa stawka średnia na moment zawarcia umowy ubezpieczenia i jak została wyliczona). W pełni dopuszczalne wydaje się też wprowadzenie mechanizmu waloryzacji podanej ceny/stawki o dostępne dane makroekonomiczne lub odwołanie do cen/stawek średnich wyliczanych i publikowanych przez niezależny podmiot trzeci. Żadnego z tych mechanizmów nie zawiera jednak analizowany wzorzec umowny.
Koszty procesu
O kosztach procesu orzeczono zgodnie z art. 98 k.p.c.