descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt V ACa 1224/22

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 9 lutego 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – V Wydział Cywilny

w składzie:

SSA Teresa Karczyńska - Szumilas

SSA Teresa Karczyńska - Szumilas

Uzasadnienie

Powódka B. G. w pozwie skierowanym przeciwko (...) Bankowi (...) S.A. w W. ostatecznie domagała się ustalenia nieważności umowy kredytu hipotecznego zawartego pomiędzy nią a (...) Bank (...) S.A. w G., zasądzenia kwot 2.933 zł oraz 20.934 CHF wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia przez nią pisma procesowego z 17 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty, zgłaszając także roszczenia ewentualne.

W uzasadnieniu żądania powódka wskazała, że umowa kredytu łącząca strony zawiera klauzule abuzywne odnoszące się do kursu CHF ogłaszanego w tabeli kursowej banku, wobec czego jest nieważna.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, zaprzeczając, by umowa kredytu zawierała klauzule abuzywne oraz podnosząc zarzut przedawnienia roszczeń powódki.

Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2022 r. ustalił, że umowa nr (...) zawarta pomiędzy powódką a (...) Bank (...) S.A. w G. jest nieważna, zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwoty 2.933 zł i 20.934 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie oraz rozstrzygnął o koszach procesu.

Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawartym na kartach 474 – 492 akt przytoczył istotne postanowienia umowy zawartej pomiędzy powódką a poprzednikiem prawnym pozwanego.

Sąd Okręgowy stwierdził, że zawierając umowę powódka posiadała status konsumenta, a kilka lat po jej zawarciu, na potrzeby ewidencyjne, wskazała adres zamieszkania, jako miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nabyta ze środków nieruchomość służyła i służy powódce do celów mieszkalnych, nie prowadzi ona w niej żadnej działalności gospodarczej. Powódka zawierając umowę nie było świadoma w zakresie ryzyka walutowego.

Umowa nie była negocjowana przez strony.

W związku z realizacją umowy powódka uiściła na rzecz pozwanego kwoty 20.934 CHF; tytułem innych kosztów powódka uiściła kwotę 2.933 zł.

Sąd Okręgowy wskazał, że oparł ustalenia stanu faktycznego w sprawie o przesłuchanie powódki, zeznania świadków i przywołane w uzasadnieniu dokumenty, pozostałe dokumenty uznając za zbędne dla rozstrzygnięcia.

Na podstawie art. 235 2§ 2 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd Okręgowy pominął wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości i finansów, albowiem w świetle unieważnienia umowy wyliczenie sporządzone przez biegłego nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie.

Sąd Okręgowy stwierdził, że powodowie posiadają interes prawny w żądaniu ustalenia opartym na art. 189 k.p.c. w świetle faktu, że prawnym zabezpieczeniem spłaty przez nich kredytu jest hipoteka kaucyjna wpisana w księdze wieczystej prowadzonej dla kredytowanej nieruchomości.

Sąd Okręgowy stwierdził także, że pomiędzy stronami zawarte została umowa kredytu indeksowanego. W ocenie Sądu I instancji regulacja kwoty wypłaconego kredytu poprzez odniesienie jej do kursu kupna waluty z tabeli kursowej obowiązującej w banku jest sprzeczna z naturą zobowiązania – art. 353 1 k.c. oraz definicją kredytu zawartą w artykule 69 ustęp 1 i 2 ustawy Prawo bankowe. Przy zawieraniu umowy kredytu kluczowe jest, aby kredytobiorcy wiedział jaką kwotę pożycza i jaką kwotę powinien zwrócić, znając przynajmniej sposób jej ustalenia, przy czym sposób ten nie może być dowolny i pozostawać wyłącznie w gestii banku; taka konstrukcja kredytu indeksowanego i jest sprzeczna z artykułem 58 k.c. i narusza zasady współżycia społecznego, przy czym wadliwości tej nie sanuje późniejszy dopuszczenie przez ustawodawcy do spłaty kredytu także bezpośrednio w walucie obcej, gdyż dla oceny ważności umowy istotny jest stan z daty jej zawarcia.

Dowolność sposobu w jaki bank ustalał stosowane w umowie kursy i spread walutowy, w przekonaniu Sądu I instancji, zawiera wszelkie cechy niedozwolonych postanowień umownych; stosowanie przez pozwany bank różnych kursów waluty było rezultatem nadużycia przez niego swojej pozycji jako podmiotu dominującego. Dla rozliczenia świadczeń stron przyjmowano kursy kupna i sprzedaży waluty wynikające z tabeli kursów walut ustalanych przez bank, przy czym w regulaminie stanowiącym integralną część umowy, jak i w umowie, nie określono sposobu ustalania tych kursów, co niewątpliwie stanowi o naruszeniu zasady równości stron umowy. Taka regulacja jest zupełnie nieprzejrzysta i nie uwzględnia interesów kredytobiorców, skoro klauzula przeliczeniowa została określona jedynie dla rozliczenia wypłat i spłat kredytu wypłacanego i spłacanego złotych polskich.

Sporne klauzule umowy kredytu określały główne świadczenia stron i nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i zrozumiały, gdyż odwołują się one do nieweryfikowalnego w dacie zawarcia umowy kursu waluty. Niewątpliwie też ryzyko związane ze zmianą kursu walutowego kształtowanego jednostronnie przez banki i wysokością kredytu do spłaty ponosiła wyłącznie powódka, nie mając co do tego wiedzy, przy czym o takiej wiedzy nie przesądza sam fakt podpisania przez nią oświadczenia o świadomości ryzyka kursowego, czy też zapoznania się z kryteriami zmiany stóp procentowych kredytu.

Powyższe skutkowało, w ocenie Sądu Okręgowego, brakiem możliwości ustalenia kwoty kredytu opisanej w umowie, a zatem jednego z esentialia negoti tej umowy, przy czym nie ma podstawy do uzupełnienia tego mechanizmu z odwołaniem się do średniego kursu walut obowiązującym na rynku, czy też średniego kursu NBP. Przepis artykuł 358 k.c. wszedł w życie już po zawarciu przez strony umowy, przy czym niewątpliwym jest, że strony zawarły umowę kredytu w złotych polskich.

Usunięcie niedozwolonych postanowień prowadzących do stosowania różnych kursów dla określenia głównych świadczeń stron umowy sprawia, że taka umowa nie zostałaby w ogóle zawarta; niewątpliwie też usunięcie samych odesłań do tabeli banku powoduje, że umowa nie może być wykonywana bez miernika wartości.

Ustalenie, że umowa kredytu jest nieważna powoduje brak podstawy prawnej spełnionych przez powódkę świadczeń i wymagalność roszczenia powódki, które oparte jest o przepisy o nienależnym świadczeniu i odpowiada kwotom, które powódka uiściła na rzecz pozwanego w związku z realizacją umowy kredytu. Roszczenie to nie jest przedawnione, albowiem bieg przedawnienia roszczeń z tytułu zawartych w umowie klauzul niedozwolonych biegnie od powzięcia o tym wiedzy przez konsumenta.

O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 481 k.c. w zw. z art. 444 k.c., wskazując, że odsetki te należały się od dnia następnego po dniu doręczeniu pozwanemu pisma procesowego powódki z 14 maja 2021r., w którym zażądała ona zasądzonych na jej rzecz kwot.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku wywiódł pozwany zaskarżając go w części uwzględniającej powództwo oraz w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, zarzucając naruszenie:

I. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy mianowicie:

1 . art. 327 1 § 1 i § 2 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w zakresie opisania jego podstawy prawnej w sposób uniemożliwiający weryfikację prawidłowości wnioskowania Sądu Okręgowego w omawianym zakresie, ze względu na przedstawienie w uzasadnieniu wyroku pozostających we wzajemnej sprzeczności rozważań, a także rozważań, które nie przystają do tej konkretnej umowy ocenianej w niniejszej sprawie, a mianowicie:

a. uznanie, że z umowy kredytu zawartej pomiędzy stronami wynika, że bank udzielił powódce kredytu indeksowanego w kwocie 130.000 zł i jednoczesne stwierdzenie, że nie było możliwości ustalenia kwoty kredytu,

b. uznanie, że wskazany w umowie kredytu sposób ustalania i przeliczania przez bank salda kredytowego nie pozwala na określenie wysokości świadczenia, którego spłaty miała dokonywać powódka, co nie przystaje do okoliczności faktycznych sprawy, bowiem powódka dokonywała spłaty kredytu bezpośrednio w jego walucie tj. w CHF,

c. stwierdzenie bezwzględnej nieważności umowy kredytu, a następnie czynienie rozważań w zakresie zbadania, czy umowa może być ważna, pomimo wykluczenia z jej treści postanowień uznanych za niedozwolone, co prowadzi do braku możliwości zweryfikowania prawidłowości ostatecznego wniosku Sądu Okręgowego w przedmiocie charakteru zastosowanej sankcji, a mianowicie, czy umowa jest bezwzględnie nieważna, jako pierwotnie sprzeczna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, czy też jest nieważna (trwale bezskuteczna w całości) w następstwie stwierdzenia w jej treści postanowień niedozwolonych;

2. art. 327 ( 1) § 1 i § 2 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia w zakresie ustalenia faktu w postaci przytoczenia treści § 15 pkt 7 części ogólnej umowy w sposób niezgody z jego treścią, i następnie przeprowadzenie jego analizy prawnej oraz ostatecznej oceny jako postanowienia niedozwolonego,;

3. art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie istotnych dla sprawy dowodów z :

- informacji z dnia 26 maja 2010 r. (...) Bank S.A, formularza danych osobowych będącego załącznikiem do Wniosku kredytowego, zaświadczenia o numerze identyfikacyjnym REGON, Informacji ogólnej o sytuacji finansowej firmy i zaniechanie ustalenia, że powódka prowadziła działalność gospodarczą, której przedmiotem było pośrednictwo finansowe, oraz że w dniu 24 maja 2007 r (a zatem na 3 lata przed zawarciem spornej umowy kredytu), zawarła z Bankiem (...) Bank S.A. kredyt firmowy na kwotę 12.918,53 CHF i w rezultacie całkowite pomięcie tego faktu w zakresie prawidłowego zastosowania przepisu art 385 § 1 k.c. w szczególności oceny spełnienia przez bank w sposób należyty obowiązku informacyjnego o ryzyku kursowym, z uwzględnieniem doświadczenia życiowego konsumenta wynikającego z prowadzenia działalności gospodarczej oraz bycia uprzednio stroną umowy kredytu z odniesieniem do tej samej waluty (CHF),

- wydruku z korespondencji e-mail z dnia 30 i 31 sierpnia 2010 r. i zaniechanie ustalenia, że to powódka decydowała o momencie uruchomienia kredytu ze względu na dokonany przez siebie wybór korzystnego kursu stosowanego do przewalutowania kwoty kredytu wyrażonego w CHF, a wypłacanego w PLN,

- pełnomocnictwa z dnia 26 sierpnia 2010 r. do rachunku nr (...) walutowego w CHF, i zaniechanie ustalenia, że powódka udzieliła bankowi pełnomocnictwa do jej rachunku walutowego prowadzonego w CHF na potrzeby pobierania kwot należnych z tytułu zobowiązań wynikających z umowy kredytu, a w konsekwencji, że to powódka zdecydowała spłacać kredyt bezpośrednio w walucie CHF, a zatem z pominięciem tabel kursowych banku,

- wniosku o udzielenie kredytu mieszkaniowego z dnia 14 lipca 2010 r. i w rezultacie zaniechanie ustalenia, że powódka wniosła o udzielenie jej kredytu w walucie CHF, wybrała jako walutę spłaty kredytu CHF, odrzuciła przedstawioną jej w pierwszej kolejności ofertę kredytu złotówkowego, oświadczyła, że została poinformowana o ryzyku walutowym wynikającym ze zmiany kursu walut oraz o ryzyku wynikającym ze zmiany spreadu walutowego,

- umowy kredytu nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) z dnia 26 sierpnia 2010 r. w szczegółowo wskazanym w treści zarzutu zakresie,

- wyciągu z terminarza kredytowego z 2010 r. oraz przykładowych zawiadomień o zmianie oprocentowania z 2011, 2012 i 2013 r i zaniechanie ustalenia, że od początku saldo kredytu a tym samym terminarz spłaty był wyrażony w CHF, saldo kredytu było wyrażone w CHF,

- Zarządzenia nr (...) Prezesa Zarządu (...) Bank (...) S.A. wraz z wyciągiem z Instrukcji udzielania przez (...) Bank (...) S.A. Kredytu Mieszkaniowego (...) i zaniechanie ustalenia, że w banku obowiązywała stosowana przez pracowników procedura, w przypadku ubiegania się o kredyt w walucie obcej informowania klienta o ryzyku związanym z zaciąganiem kredytu tj. zmiennej stopy procentowej oraz ryzyku kursowym, informowania o definicji spreadu oraz ryzyku wpływu spreadu walutowego na obciążanie z tytułu spłaty kredytu oraz prezentacji symulacji wzrostu kosztów obsługi kredytu (wysokości rat kapitałowo-odsetkowych) i procedura ta była zastosowana również w przypadku zawierania umowy z powódką,

- dyspozycji wypłaty kredytu, zestawienia operacji na rachunku obsługi kredytu w CHF nr (...) i zaniechanie dokonania ustalenia, że to powódka złożyła wniosek o uruchomienie oddanego jej do dyspozycji w walucie CHF kredytu, w którym zaakceptowała wartość wypłacanego kredytu w PLN w wysokości 130.000 zł, które to dowody miały znaczenie dla właściwej kwalifikacji spornej umowy kredytu, jako kredytu denominowanego w CHF, a nie indeksowanego do CHF, podlegającego od początku spłacie w CHF, zastosowania przepisów art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 Prawa bankowego, art.353 ( 1) k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. a także przepisu art. 385 ( 1) § 1 k.c. w zakresie oceny przesłanki rażącego naruszenia interesów powódki kwestionowanymi postanowieniami umownymi,

- zeznań świadków K. Ł. i U. O. w szczegółowo wskazanym w zarzucie zakresie,

- przesłuchania powódki w szczegółowo wskazanym w zarzucie zakresie;

IV. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy kredytowej, art. 65 § 1 i 2 k.c. zw. z § 1 ust. 1 CSU w zw. z § 1 ust. 2 (...) umowy poprzez:

a. błędną wykładnię art 69 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy Prawo bankowe polegającą na uznaniu, że w umowie kredytu denominowanego środkami pieniężnymi (kwotą kredytu), które bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy są środki w wysokości i walucie faktycznie wypłaconej kredytobiorcy, co zakłada konieczność zaistnienia tożsamości pomiędzy kwotą kredytu i jego walutą oznaczoną w umowie, a kwotą i walutą w jakiej ostatecznie następuje wykonanie przez bank obowiązku wypłaty środków pieniężnych oddanych do dyspozycji kredytobiorcy, a w rezultacie tej błędnej wykładni przyjęcie braku oznaczenia w umowie kwoty kredytu, która powinna być, a nie została wyrażona w złotych polskich (PLN) jako walucie uruchomienia kredytu, i w rezultacie nieprawidłowe zastosowanie sankcji z art. 58 §1 k.c.,

b. niewłaściwe zastosowanie art. 65 § 1 i 2 k.c skutkujące błędną wykładnią § 1 ust. 1 CSU w zw. z § 1 ust. 2 COU w zw. z § 5 ust 4 CSU, które doprowadziło do pominięcia, że zgodnie z treścią wskazanych postanowień umownych kwota kredytu została oznaczona w wysokości 45.694,98 CHF, natomiast kwota kredytu podlegająca wypłacie w PLN była określana przy zastosowaniu kursu przeliczeniowego, i wynosiła nie więcej niż 130.000 PLN, co jednoznacznie przesądzało o takiej konstrukcji umowy, w której rozdzielono wartość i walutę w jakiej zobowiązanie zostało wyrażone (CHF) od wartości i waluty w jakiej następowało wykonanie tego zobowiązania (PLN), a jednocześnie określono spłatę tego zobowiązania w jego walucie tj. w CHF, co przesądzało o zaistnieniu wszystkich elementów konstrukcyjnych umowy kredytu denominowanego w walucie, a zatem o jej ważności,

2. art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy Prawo bankowe poprzez jego błędną wykładnię i art. 58 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że umowa kredytu była sprzeczna z art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy Prawo bankowe i w rezultacie nieważna na mocy art. 58 § 1 k.c., bowiem nie określała kwoty kredytu,

3. art. 353 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że umowa kredytu indeksowanego, czy denominowanego w walucie jest w zakresie swej konstrukcji sprzeczna z naturą umowy kredytu, a przez to bezwzględnie nieważna,

4. 385 1 §1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich polegające na błędnej wykładni przesłanki rażącego naruszenia interesów konsumenta, z pominięciem, że na gruncie postanowień spornej umowy kredytu:

- jego wypłata w PLN nastąpiła zgodnie z dyspozycją kredytobiorcy, jednorazowo, w momencie przez niego wybranym, w wysokości zaakceptowanej i przewidzianej zarówno w treści umowy, jak również w dyspozycji uruchomienia kredytu i określonej we wniosku kredytowym,

- jego spłata, zgodnie z decyzją kredytobiorcy już na etapie wniosku kredytowego, zgodnie z opcjami określonymi we wzorcu umownym, w sposób indywidulanie uzgodniony i dostosowany do preferencji kredytobiorcy, następowała bezpośrednio w walucie kredytu tj. w CHF, a w rezultacie nieprawidłowe uznanie, że sporne postanowienia umowne stanowią klauzule niedozwolone i podlegają wyeliminowaniu z umowy kredytu jako bezskuteczne;

5 . art. 385 ( 1) § 2 k.c., art. 58 § 1 k.c. poprzez bezzasadne uznanie, że usunięcie klauzuli przeliczeniowej zdefiniowanej przez Sąd I instancji jako § 15 pkt 7 COU, o rzekomej treści - „w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej spłata następuje w złotych w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, przy czym do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych spłacanego kredytu stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu spłaty”, powoduje brak możliwości dalszego trwania umowy, podczas gdy w sprawie zgodnie z § 5 ust. 3 i 4 CSU, spłata kredytu następowała w walucie CHF;

6. art. 358 § 1 i 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 stycznia 2009 r. poprzez stwierdzenie braku możliwości jego zastosowania pomimo, że umowa kredytu została zawarta w dniu 26 sierpnia 2010 r. a przepis ten jako względnie obowiązujący znajduje zastosowanie do stosunków zobowiązaniowych między innymi w przypadku braku uregulowania materii opisanej w jego hipotezie przez strony umowy, nadto stosownie do § 26 ust. 2 COU, znajdował zastosowanie (jako przepis kodeksu cywilnego) do umowy w sprawach w niej nieuregulowanych.

Pozwany domagał się zmiany wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództw w całości oraz zasądzenie kosztów procesu, względnie uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Pozwany zgłosił nadto w apelacji zarzut zatrzymania w zakresie kwoty wypłaconego na rzecz powódki kapitału kredytu w kwocie 130.000 zł.

W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie, wskazując na niezasadność zarzutów podniesionych w wywiedzionym środku zaskarżenia, oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje

Apelacja pozwanego skutkowała uchyleniem zaskarżonego w wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gdańsku. Pojęcie nierozpoznania istoty sprawy interpretowane jest jako wadliwość rozstrzygnięcia, polegająca na wydaniu przez sąd I instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania albo oceny merytorycznych zarzutów strony, przy bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie. Nierozpoznanie istoty sprawy ma jednak miejsce także w razie dokonania przez sąd I instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby czynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej; respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego uzasadnia w takich wypadkach uchylenie orzeczenia ( postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2021 r., I CZ 8/21). Nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi także wówczas, gdy Sąd I instancji rozstrzygnął nie o tym, co było przedmiotem sprawy, zaniechał w ogóle zbadania materialnej podstawy żądania, pominął całkowicie merytoryczne zarzuty zgłoszone przez stronę, rozstrzygnął o żądaniu powoda na innej podstawie faktycznej i prawnej niż zgłoszona w pozwie, nie uwzględnił (nie rozważył) wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących kwestii faktycznych, czy prawnych rzutujących na zasadność roszczenia powoda (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 listopada 2012 r. s sprawie III SZ 3/12).

Powódka wskazywała, że § 1 oraz § 15 pkt 7 umowy łączącej strony pozostają klauzulami abuzywnymi i ocena ta została podzielona przez Sąd I instancji; Sąd Okręgowy stwierdził mianowicie, że z treści przywołanych klauzul przeliczeniowych umowy kredytu zawartego przez stronę wynika, że dla rozliczeń świadczeń stron przyjmowano kursy kupna i sprzedaży określane w tabeli kursów walut ustalonej przez bank, przy czym w regulaminie stanowiącym integralną część umowy, jak i w samej umowie, nie określono sposobu ustalania tych kursów, co czyni przytoczoną regulację zupełnie nieprzejrzystą i nie uwzględniającą interesów kredytobiorców. Zgodnie z przytoczoną przez Sąd Okręgowy i poddaną analizie treścią § 15 ust. 7 pkt 2a COU w przypadku kredytu denominowanego spłata rat następuje w złotych w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, przy czym do przeliczeń wysokości rat kapitałowo - odsetkowych spłacanego kredytu stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.

Uszło jednakże uwadze Sądu I instancji, że zgodnie z § 5 ust. 3 umowy kredytu łączącej strony, zatem od początku jej obowiązywania, spłata kredytu następuje w walucie CHF, zgodnie z § 15 ust. 7 pkt 2b COU; zarzuty skarżącego odnoszące się do tej okoliczności pozostają zasadne.

Zgodnie z § 1 ust. 1 umowy kredyt udzielany został powódce w kwocie stanowiącej równowartość kwoty 45.694,98 CHF, przy czym wedle § 13 ust. 1 i 2 COU jego wypłata nastąpiła w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość kwoty wyrażonej w walucie obce, przy czym do jej wyliczenia zastosowano kurs waluty obcej według tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu wypłaty środków w momencie dokonywania przeliczeń kursowych, co słusznie wskazał Sąd I instancji.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że postanowienia umowy określające zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych; stanowisko o niedozwolonym charakterze postanowień, które uprawniają bank do jednostronnego ustalania kursów walut, pozostawiając mu w tym zakresie pole do arbitralnego działania ma obecnie ugruntowany charakter (postanowienie Sądu Najwyższego z 24 listopada 2022 r. w sprawie I CSK 3116/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 26 sierpnia 2022 roku w sprawie I CSK 2382/22 oraz wskazane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego, wyrok Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2022 r. w sprawie I CSK 5359/22 orzecznictwo Sądu Najwyższego). W przedmiotowej sprawie jednak ocena taka może jednak dotyczyć tylko § 1 ust. 1 umowy w zw. z § 13 ust. 1 i 2 COU, skoro § 15 ust. 7 pkt 2 a COU w ogóle nie miał zastosowania do stosunku prawnego ukształtowanego przez strony. Zgodnie ze wskazaniami poczynionymi przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, abuzywność wskazanych klauzul skutkowała stwierdzeniem nieważności umowy stron, jednakże wniosku tego nie można w prosty i nie budzący wątpliwości sposób odnieść do sytuacji, kiedy klauzulą niedozwoloną pozostaje jedynie § 1 ust. 1 umowy w zw. z § 13 ust. 1 i 2 COU (określający wysokość udzielonego powódce kredytu) i nie istnieje, od momentu zawarcia umowy, konieczność stosowania kursu z tabeli banku do określenia wysokości poszczególnych rat kredytu uiszczanych przez powódkę. Okoliczność ta czyni niezasadnym choćby wniosek Sądu I instancji, że po eliminacji klauzuli abuzywnej nie będzie możliwe wykonywanie umowy przez powódkę, w tym sensie, że nie będzie znana wysokość rat, jakie spłacać ma powódka. Zasadnie też skarżący twierdzi, że absolutnie odmiennymi sankcjami pozostaje bezwzględna nieważność umowy jako skutek sprzeczności jej postanowień z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa oraz nieważność umowy będące efektem klauzul abuzywnych w niej zawartych oraz skorzystania przez jej stronę z ochrony konsumenckiej.

O ile umowa zawiera postanowienia sprzeczne z ustawą lub zasadami współżycia społecznego pozostaje ona bezwzględnie nieważna na mocy art. 58 § 1 k.c., co skutkuje brakiem konieczności, a i możliwości oceny, czy zawiera ona klauzule abuzywne oraz skutków tego stanu rzeczy.

Jedynie w odniesieniu do postanowień sprzecznych z naturą stosunku prawnego, stosownie do art. 353 1 k.c., o ile również spełniają one kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, możliwe jest stwierdzenie, że są one nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 385 1 k.c. ( uchwała Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2022 r. w sprawie III CZP 40/22.

Odnosząc się do oceny § 1 ust. 1 umowy w zw. z § 13 ust. 1 i 2 COU stwierdzić należ, że Sąd I instancji w istocie wskazał zarówno na sprzeczność klauzuli z art. 69 ust.1 i 2 ustawy Prawo bankowe, jak i jej sprzeczność z naturą zobowiązania, co skutkuje niejasnością w zakresie dokonanej oceny we wskazanym zakresie, przy czym, o ile Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że treść wskazanej klauzuli pozostaje sprzeczna z przepisem prawa, to brakowało podstawy do uznania jej za klauzulę abuzywną, a zarzut podniesiony w tym zakresie przez skarżącego pozostawałby zasadny.

Wniosek Sądu I instancji w zakresie braku określenia w umowie kwoty kredytu (zatem i kwoty, którą powódka winna zwrócić) wymaga ponownego rozważenia przy uwzględnieniu, że do realizacji umowy, a zatem i określenia wysokości kwoty, jaką powódka winna zwrócić, nie ma zastosowania § 15 ust. 7 pkt 2 a COU, zaś sama wypłata kapitału kredytu nastąpiła na skutek złożonego przez powódkę wniosku.

W oczywisty zaś sposób niekonsekwentną pozostaje ocena Sądu I instancji wskazująca na klauzule abuzywne zawarte w przedmiotowej umowie, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że konstrukcja umowy kredytu indeksowanego łączącej strony pozostaje sprzeczna z art. 58 k.c. oraz narusza zasady współżycia społecznego, i to nawet pomijając okoliczność, że kredyt, którego dotyczyła umowa stron nie był kredytem indeksowanym. Wskazać należy nadto, że zarówno treść żądania powódki, jak i sentencji zaskarżonego wyroku, odnosi się do ustalenia nieważności umowy kredytu łączącej strony, podczas, gdy przepis art. 189 k.p.c. stwarza możliwość ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, którymi nie pozostaje sama umowa kredytu łącząca strony ( wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2022 r. w sprawie II CSKP 364/22).

Odniesienie się do pozostałych zarzutów sformułowanych przez skarżącego w apelacji wymaga uprzedniego rozpoznania istoty sprawy, zaś jedynie na marginesie wskazać należy, że ocenie podlegać powinna również podnoszona przez skarżącego okoliczność, czy indywidualne przymioty powódki mają znaczenie dla oceny w zakresie spełnienia przez skarżącego obowiązku informacyjnego.

Wobec powyższych okoliczności wyrok w zaskarżonym zakresie podlegał uchyleniu, sprawa zaś ,w tym zakresie, przekazaniu do ponownego rozpoznania do Sądu Okręgowego w Gdańsku na mocy art. 386 § 4 k.p.c., zaś o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na mocy art. 108 § 2 k.p.c.

SSA Teresa Karczyńska - Szumilas