descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 1237/24

Uzasadnienie

W pozwie z 16 kwietnia 2021 r. skierowanym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – Sądowi Rejonowemu w Grodzisku Mazowieckim powódka N. C. wniosła o:

1. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 45 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 25 lutego 2020 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za utraconą wartość rzeczy w postaci samochodu osobowego marki V. (...) (3) o nr rej. (...) oraz o nr VIN (...);

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 22 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 25 lutego 2020 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za brak możliwości korzystania z samochodu osobowego marki V. (...) (3) o nr rej. (...) oraz o nr VIN (...).

Powódka wniosła również o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powódka wskazała, że 20 października 2015 roku funkcjonariusze Komendy Stołecznej Policji w W.dokonali zatrzymania C. M.. W toku postępowania karnego zatrzymano także samochód osobowy V. (...) (1), którego właścicielem była N. C.. C. M. został uniewinniony wyrokiem sądu w 2019 roku. I dopiero w 2019 roku postanowiono zwrócić N. C. zatrzymany samochód osobowy. Zdaniem powódki organy państwowe nie dokonały zwrotu przedmiotowego samochodu niezwłocznie po stwierdzeniu jego zbędności dla postępowania karnego. W ocenie powódki samochód stał się zbędny dla postępowania karnego już w 2015 roku. Powódka wskazała, iż zaniechanie zwrotu samochodu było bezprawne, a roszczenie odszkodowawcze znajduje uzasadnienie w treści art. 417 k.c.

(pozew – k. 1-7)

W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Grodzisku Mazowieckim reprezentowany przez Prezesa Sądu Rejonowego w Grodzisku Mazowieckim wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu pozwany zakwestionował roszczenie zarówno co do zasady jak i co do wysokości. Podniósł zarzut przedawnienia roszczenia o odszkodowanie. Pozwany podkreślił, iż wszystkie czynności podejmowane w sprawie o sygn. akt II K 440/16 były zgodnie z przepisami obowiązującej procedury, konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych istotnych dla sprawy. Wskazał również na brak bezprawności działania pozwanego, gdyż zastosowanie środka zabezpieczającego w postępowaniu miało swoją podstawę prawną w przepisach, zaś utrzymanie zabezpieczenia było podjęte w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przeciwko podejrzanemu.

(odpowiedź na pozew – k. 103-113)

W piśmie procesowym z 8 listopada 2024 r. powódka zmodyfikowała powództwo w ten sposób, że wniosła o zasądzenie od pozwanego:

- kwoty 57 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 26 lutego 2020 r. do dnia zapłaty;

- kwoty 183 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 26 lutego 2020 r. do dnia zapłaty.

Stanowisko strony w pozostałym zakresie nie uległo zmianie.

(pismo – k. 602-603)

Sąd Rejonowy w Pruszkowie przekazał sprawę według właściwości do Sądu Okręgowego w Warszawie.

(postanowienie na rozprawie – k. 604v)

Pozwany reprezentowany przez Prokuratorię Generalną RP wniósł o oddalenie powództwa w całości po jego modyfikacji. Do czasu zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy dalszej zmianie.

(protokół z rozprawy - k. 659v)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W okresie między 29 stycznia a 31 stycznia 2015 roku został skradziony z N. samochód marki V. (...) (3) o nr VIN (...). 20 października 2015 r. policja wszczęła dochodzenie w sprawie przyjęcia do ukrycia w miejscowości B. (...), gmina B. samochodów marki V. (...) (2) nr rej. (...) oraz V. (...) (3) nr rej. (...) pochodzących z czynu zabronionego, tj. o czyn z art. 291 § 1 k.k. Tego samego dnia zatrzymany został C. M.. Zatrzymano także samochody osobowe marki V. (...) (2) nr rej. (...) oraz V. (...) (3) o nr rej. (...), nr VIN (...). C. M. w trakcie przesłuchania oświadczył, że jest użytkownikiem tych samochodów, zaś zarejestrowane są na siostrę – Z. M. i znajomą – N. C.. Od tego czasu oba samochody były przechowywanie w składnicy na parkingu samochodowym – na potrzeby postępowania przygotowawczego, a w trakcie trwania procesu C. M..

(akta sprawy karnej SR w Grodzisku Mazowieckim o sygn. akt II K 440/16 - protokół zatrzymania osoby - k. 2-3; postanowienie o wszczęciu dochodzenia- k. 4; postanowienie o przedstawieniu zarzutów - k. 405-406, notatka urzędowa – k. 158)

W toku sprawy karnej o sygn. akt II K 440/16 Sądu Rejonowego w Grodzisku Mazowieckim dopuszczono dowód z opinii biegłego, zgodnie z którą numer VIN samochodu V. (...) (1) nosi cechy fabrycznego wykonania i nie ujawniono widocznych śladów świadczących o jego przerabianiu. Element z polem numerowym VIN został pozafabrycznie zamontowany w badanym pojeździe i nie stanowił integralnej części z nadwoziem dowodowego pojazdu. W toku postępowania karnego następnie ustalono, że pojazd nie stanowił jednolitej fabrycznej całości, a oznaczenia poduszki powietrznej pasażera zostały powiązane w czasie procesu produkcyjnego z pojazdem utraconym w N.. C. M. postanowieniem z 10 maja 2016 r. przedstawiono zarzut m.in. o to, że 20 października 2015 roku w miejscowości B., gmina B. przyjął do ukrycia samochód marki V. (...) (1) nr VIN (...) o wartości 88 800 zł, pochodzący z przestępstwa kradzieży z włamaniem w okresie od 29 do 31 stycznia 2015 roku z salonu samochodowego na terenie Republiki (...), mając świadomość, że został on uzyskany za pomocą czynu zabronionego, tj. o czyn z art. 291 § 1 k.k.

(akta sprawy karnej SR w Grodzisku Mazowieckim o sygn. akt II K 440/16 - protokół zatrzymania rzeczy - k. 8-10; wykaz dowodów rzeczowych i śladów kryminalistycznych nr I/425/15/P - k. 107-110; opinia biegłego sądowego z zakresu oznaczeń identyfikacyjnych pojazdów - k. 145-157; postanowienie o przedstawieniu zarzutów - k. 405- 406)

Pismem z dnia 14 czerwca 2016 roku towarzystwo ubezpieczeniowe (...) z N.wystąpiło o wydanie zabezpieczonego pojazdu V. (...) (2) pochodzącego z kradzieży dokonanej w dniach 29-31 stycznia 2015 roku w N. z tytułu wypłaty odszkodowania pokradzieżowego.

(akta sprawy karnej SR w Grodzisku Mazowieckim o sygn. akt II K 440/16 – wniosek – 462)

Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 roku uznano za dowód rzeczowy samochód osobowy marki V. (...) (3) nr rej. (...). Prokurator wniósł do Sądu Rejonowego w Grodzisku Mazowieckim akt oskarżenia przeciwko C. M.. Wyrokiem SR w Grodzisku Mazowieckim z dnia 28 lutego 2019 roku C. M. został uniewinniony od popełnienia zarzucanych mu czynów, tj. o to, że (…) w dniu 20 października 2015 r. w miejscowości B. (...), gm. B. przyjął do ukrycia samochód marki V. (...) (1) nr VIN: (...) o wartości 88 800 zł, pochodzący z przestępstwa kradzieży z włamaniem w okresie od 29 do 31 stycznia 2015 r. z salonu samochodowego na terenie Republiki (...), mając świadomość, że został on uzyskany za pomocą czynu zabronionego. Wyrok stał się prawomocny z dniem 24 maja 2019 roku.

(dowód: akta sprawy karnej SR w Grodzisku Mazowieckim o sygn. akt II K 440/16 -postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych - k. 427-427v; akt oskarżenia - k. 445-447; wyrok - k. 876-877)

Sąd Rejonowy w Grodzisku Mazowieckim postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2019 roku, na podstawie art. 420 § 1 k.p.k. w zw. z art. 230 § 2 k.p.k., nie uwzględnił wniosków obrońcy oskarżonego, osób na których dane zostały zarejestrowane pojazdy oraz (...) X. B. o zwrot zabezpieczonego pojazdu V. (...) (1) o nr (...) i przekazał go Prokuraturze Rejonowej w Grodzisku Mazowieckim celem wykorzystania w postępowaniu o czyny z art. 306 k.k. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że ze stanowiska oskarżyciela publicznego zaprezentowanego na rozprawie w dniu 22 lutego 2019 r. i z pisma KSP wynika, iż w stosunku do oskarżonego C. M. winna zostać dokonana ocena prawnokarna jego zachowania również w kontekście wyczerpania znamion czynu z art. 306 k.k. W tej sytuacji zdaniem sądu niezbędne stało się przekazanie obu w/w pojazdów, kluczyka i dowodu rejestracyjnego Prokuraturze Rejonowej w Grodzisku Mazowieckim jako przedmiotów pochodzących z przestępstwa celem przeprowadzenia postepowania o czyny z art. 306 kk, bowiem w toku postępowania może zaistnieć konieczność zasięgnięcia dodatkowych opinii biegłych, a poza tym pojazdy będą istotnymi dowodami rzeczowymi.

(akta sprawy karnej SR w Grodzisku Mazowieckim o sygn. akt II K 440/16 -postanowienie - k. 885-888)

Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2019 roku Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia sądu odwoławczego wskazano, że z akt sprawy nie wynika, aby toczyło się postępowanie przygotowawcze o czyn z art. 306 k.k. Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy SR wyjaśnił z Prokuraturą czy jest prowadzone przedmiotowe postepowanie przygotowawcze. Z pisma z dnia 15 listopada 2019 r. wynikało, że Prokuratura Rejonowa w Grodzisku Mazowieckim nie prowadzi postępowania dot. samochodów marki V. (...) (1) i V. (...) (2). Postanowieniem z dnia 25 listopada 2019 roku (prawomocnym z dniem 25 lutego 2020 roku) Sąd Rejonowy w Grodzisku Mazowieckim zdecydował o zwróceniu N. C. dowodu rzeczowego w postaci samochodu osobowego V. (...) (1).

(akta sprawy karnej SR w Grodzisku Mazowieckim o sygn. akt II K 440/16 - postanowienie - k. 1002-1003; pismo z PR – k. 1050 postanowienie – k. 1054, postanowienie z 25 lutego 2020 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia z 25.11.2019 r. – k.1134)

Pismem z dnia 6 maja 2020 r. przesłano N. C. odpis prawomocnego postanowienia z dnia 25 listopada 2019 r. o dowodach rzeczowych celem wykorzystania w zakresie odbioru właściwych dowodów z Wydziału dw. Przestępczością Samochodową KSP przy ul. (...) w W.. Zarządzeniem z dnia 22 maja 2020 r. nakazano zwrócić się do KSP z zapytaniem czy zostały wydane Z. M. i N. C. pojazdy V.. W dniu 16 czerwca 2020 r. KSP zwróciła się do Sądu o sprostowanie w postanowieniu o zwrocie dowodów rzeczowych omyłki związanej z poduszką powietrzną. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2020 r. SR w Grodzisku Mazowieckim dokonał reasumpcji postanowienia z dnia 25.11.2019 r. w przedmiocie dowodów rzeczowych , nakazując zwócić T. M. min. poduszkę powietrzna z V. (...) (1). W dniu 16 lipca 2020 r. T. M. odebrała zarówno samochód osobowy marki V. (...) (2), jak i V. (...) (1) z Policyjnego Parkingu Depozytowego Komendy Stołecznej Policji.

(akta sprawy karnej SR w Grodzisku Mazowieckim - sygn. akt II K 440/16 – pismo k. 1155, zarządzenie k. 1165, pismo z KSP k 1198 postanowienie k. 1205 , notatka - k. 1227)

Wartość samochodu marki V. (...) (1) o nr rej. (...) na dzień 20 października 2015 r. wynosiła 107 700 zł, zaś wartość pojazdu na dzień 16 lipca 2020 wynosiła 50 700 zł. Naprawa samochodu po szkodzie w (...) została wykonana w takich standardach, iż samochód przeszedł pozytywnie badanie techniczne i był dopuszczony do ruchu.

(opinia biegłego – k. 292-311, opinia biegłego uzupełniająca – k. 379-391)

Właścicielem pojazdu marki V. (...) (1) o nr rej. (...) jest N. C.. Przed zatrzymaniem tego pojazdu przez policję użytkował je C. M.. Pojazd był sprowadzany z (...).

(zeznania świadka T. M. – k. 256-257, C. M. – k. 463-463v)

Po przestoju na parkingu pojazd miał całkowicie rozładowany akumulator, sparciałe ogumienie, skorodowane tarcze hamulcowe, zabrudzone wnętrze, z podsufitki zaciekała woda.

(zeznania świadka T. K. – k. 265-266)

Ustalając powyższy stan faktyczny Sąd oparł się na wyżej wskazanych, a zgromadzonych w aktach sprawy dowodach z dokumentów, których prawdziwość i wiarygodność nie wzbudziła wątpliwości Sądu. Ponadto korelują one z pozostałym wiarygodnym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Sąd miał na uwadze, że żadna ze stron nie kwestionowała autentyczności tych dokumentów, ani też nie kwestionowała treści oświadczeń zawartych w tych dokumentach.

Sąd dokonywał w dużej mierze ustaleń na podstawie akt sprawy II K 440/16 Sądu Rejonowego w Grodzisku Mazowieckim. Akta te pozwoliły na bardzo dokładne i obszerne przeanalizowanie sprawy prowadzonej przeciwko C. M., a także wykorzystania samochodu marki V. (...) (1) w toku całego postępowania karnego. Dokumentacja ta miała istotne znaczenie dla oceny, czy już w 2015 r. organy państwowe mogły dokonać zwrotu tego pojazdu właścicielce, co z kolei pozostawało kluczowe dla oceny istnienia szkody i bezprawności działań władzy publicznej.

Sąd wziął pod uwagę zeznania świadka T. M. i C. M. jednak tylko w niewielkim zakresie. T. M. nie posiadała wiedzy o stanie samochodu sprzed zatrzymania, nie znała również jego wartości. Znaczna część przekazanych przez nią informacji pochodziła z relacji N. C. lub C. M., co ograniczało wartość dowodową tych zeznań.

Sąd dał wiarę zeznaniom świadka T. K.. Świadek dokonywał prywatnej wyceny samochodu osobowego na podstawie oględzin na terenie parkingu depozytowego. Zeznania w zakresie stanu samochodu i związanej z tym jego wartości po zwrocie właścicielce okazały się jednak nieprzydatne z przyczyn omówionych w dalszej części uzasadnienia.

Sąd w poprzednim składzie doopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu ruchu drogowego, techniki motoryzacyjnej oraz wyceny maszyn i urządzeń. Biegły dokonał wyliczeń zgodnie z postawionymi tezami. Opinia ta jednak nie była przydatna dla wyrokowania, z uwagi na ustalenie przez sąd w niniejszym postępowania brak spełnienia przesłanki bezprawności działania władzy publicznej (o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia).

Sąd pominął dowód z prywatnej ekspertyzy, albowiem dokument ten stanowi wyłącznie wyraz stanowiska strony powodowej. Prywatna ekspertyza nie wykazała nowych okoliczności w sprawie, wobec czego jej przeprowadzenie pozostawało bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd pominął również dowód z przesłuchania powódki, z uwagi na jej niestawiennictwo na rozprawie (k. 650).

Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 k.p.c. oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 k.p.c.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Podstawę roszczenia powódki stanowił art. 417 k.c. Jej zdaniem organ prowadzący postępowanie przeciwko C. M. już w 2015 r. powziął wiedzę, że dowód w postaci samochodu osobowego V. (...) (1) nie jest niezbędny dla prowadzonego postępowania karnego i powinien być od razu zwrócony, a samochód został zwrócony dopiero w 2020 r. Wskutek zaś wadliwego przechowywania przedmiotu powstała zdaniem powódki szkoda, z uwagi na znaczny spadek wartości i nienależyte przechowywanie auta.

Zgodnie z art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa.

„Sfera wykonywania władzy publicznej (imperium) obejmuje stosunki prawne, w których państwo lub jednostka samorządu terytorialnego występuje w pozycji nadrzędnej, mogąc jednostronnie władczo kształtować prawa lub obowiązki innego podmiotu i stosować środki przymusu w celu zapewniania realizacji tych praw lub obowiązków - np. obowiązkowe szczepienia ochronne, obowiązek szkolny. Wyróżnienie sfery wykonywania władzy publicznej dokonywane jest w oparciu o kryteria przedmiotowe, a nie podmiotowe, władzę publiczną wykonywać mogą organy władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowej (por. wyr. TK z 4.12.2001 r., SK 18/00, OTK 2001, Nr 8, poz. 256). Z wykonywaniem władzy publicznej nie mamy do czynienia w stosunkach opartych na zasadzie równorzędności stron." (P. Sobolewski [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 35, 2026, art. 417).

Okolicznościami warunkującymi powstanie obowiązku naprawienia szkody są:

1) szkoda;

2) szkoda ta musi być wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej (w sferze imperium);

3) istnienie normalnego, adekwatnego związku przyczynowego między działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy a powstaniem szkody (art. 361 KC) (por. uchw. SN z 15.5.2013 r., III CZP 23/13, OSNC 2013, Nr 11, poz. 122; wyr. SA w Białymstoku z 4.11.2015 r., I ACa 310/15, Legalis; Z. Banaszczyk, w: Pietrzykowski, Komentarz KC, t. I, 2015, s. 1368, Nb 30).

Zgodnie z ogólnymi zasadami rozkładu ciężaru dowodu (art. 6 k.c.), przyznanie odszkodowania zależne jest od wykazania przez poszkodowanego wszystkich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej (R. Szczepaniak, w: Gutowski, Komentarz KC, t. I, s. 1601, Nb 11).

Odpowiedzialność państwa jest ukształtowana na zasadzie niezgodności z prawem. „W treści art. 417 k.c. ustawodawca, wzorem art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, użył pojęcia "niezgodne z prawem" działanie władzy publicznej. Pojęcie niezgodności z prawem nie jest tożsame z pojęciem bezprawności (występującym m.in. w art. 24 k.c.). W komentowanym przepisie pojęcie niezgodności z prawem nie zostało użyte przez przypadek, ale w celu zaakcentowania różnicy w stosunku do "klasycznego" pojęcia bezprawności. Pojęcie bezprawności ma w prawie cywilnym utrwalone znaczenie i rozumiane jest szeroko, jako niezgodność z przepisami prawa lub normami moralnymi lub obyczajowymi - zasadami współżycia społecznego [odmienny pogląd reprezentuje K. Pietrzykowski, Bezprawność jako przesłanka odpowiedzialności deliktowej a zasady współżycia społecznego i dobre obyczaje, w: M. Pyziak-Szafnicka) (red.), Odpowiedzialność cywilna. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Adama Szpunara, Kraków 2004, s. 167 i n.]. Zdaniem doktryny wąskie rozumienie niezgodności z prawem, wyłączające z zakresu tego pojęcia przypadki nadużycia kompetencji, pozostaje w sprzeczności z tendencją rozwojową polskiego prawa cywilnego oraz ogólnoeuropejską koncepcją odpowiedzialności odszkodowawczej za szkody spowodowane przez władzę publiczną (Z. Banaszczyk, Odpowiedzialność za szkody, s. 120; tenże, [w:] Pietrzykowski, Komentarz KC, t. I, 2015, s. 1372, Nb 42; podobnie, jednak z powołaniem się na wykładnię systemową, szerokie rozumienie bezprawności w prawie cywilnym wskazuje P. Dzienis, Odpowiedzialność cywilna, s. 215-216). Zdaniem przywołanego autora, szerokie rozumienie niezgodności z prawem uzasadnione jest także przez art. 2 Konstytucji RP, ponieważ: "nie sposób bowiem wyobrazić sobie, by przepis art. 2 Konstytucji RP akceptował formalnie zgodne z prawem zachowania, które w rzeczywistości mają prowadzić do osiągnięcia celu niegodziwego (...) lub celu, który nie jest przez normy prawne zakładany" - Z. Banaszczyk, Odpowiedzialność za szkody, s. 123. Przyjęcie szerokiej wykładni pojęcia niezgodności z prawem, jako obejmującej także sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, prowadzi zwolenników takiej wykładni do konieczności wyróżnienia dwóch różnych kryteriów oceny działań władczych. Zaniechanie władzy może być niezgodne z prawem tylko, jeśli pozostaje w sprzeczności z normami prawnymi, ponieważ normy moralne nie uzasadniają obowiązku działania w prawie publicznym, natomiast wykonanie kompetencji władczych formalnie zgodne z prawem może zostać zakwalifikowane jako niezgodne ze względu na naruszenie norm moralnych (Z. Banaszczyk, Odpowiedzialność za szkody, s. 128)." (P. Sobolewski [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 35, 2026, art. 417).

„Użycie w art. 417 KC pojęcia "niezgodność z prawem" zamiast pojęcia "bezprawność" stanowi wyraz świadomej decyzji ustawodawcy, którego celem było wyłączenie z zakresu zdarzeń, za które państwo ponosi odpowiedzialność, działań lub zaniechań zgodnych z prawem, ale sprzecznych z zasadami współżycia społecznego. Warstwa literalna art. 417 § 1 KC jest bardzo silnym argumentem za ograniczeniem zakresu pojęcia niezgodności z prawem w stosunku do bezprawności. Brzmienie art. 417 § 1 KC podyktowane jest próbą jak najwierniejszego oddania treści art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, w którym wykorzystano termin niezgodności z prawem, a nie bezprawności. Pojęcia użyte w Konstytucji RP mają charakter autonomiczny i nie muszą pokrywać się z pojęciami użytymi w KC. Dlatego "niezgodność z prawem", użyta w art. 77 Konstytucji RP, nie powinna być rozumiana tak, jak "bezprawność" w KC, ale raczej jako niezgodność z konstytucyjnymi źródłami prawa (art. 87 Konstytucji RP) - tak trafnie M. Safjan, K.J. Matuszyk, Odpowiedzialność odszkodowawcza, s. 30. Należy jednak zwrócić uwagę, że art. 77 ust. 1 Konstytucji RP zapewnia jedynie minimalny standard ochrony i nie ma przeszkód, aby ustawodawca na gruncie prawa cywilnego wprowadził szerszy zakres odpowiedzialności odszkodowawczej państwa (np. oparty na zasadzie bezprawności). Za wąskim rozumieniem przesłanki niezgodności z prawem opowiedział się także SN w wyr. z 7.11.2013 r. (V CSK 519/12, Legalis), stwierdzając że: "Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Pojęcie to trzeba rozumieć jako naruszenie nakazu czy zakazu wynikającego tylko z normy prawnej, a nie zasad współżycia społecznego". Natomiast w wyr. z 8.5.2014 r. (V CSK 349/13, Legalis) SN stwierdził, że co do zasady odpowiedzialność za zaniechanie powstaje tylko w przypadku niepodjęcia działania, do którego podmiot wykonujący władztwo publiczne był zobowiązany na podstawie przepisu prawa, przewidującego, na czym konkretnie powinno polegać zachowanie.

Odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu zaniechania uzależniona jest od stwierdzenia niedopełnienia konkretnego obowiązku działania przez statio fisci lub statio communis (por. wyr. SN z 28.4.2005 r., III CK 367/04, Biul. SN 2005, Nr 7, poz. 14, dotyczący odpowiedzialności gminy za niepodjęcie działań mających na celu przeciwdziałanie protestom, które uniemożliwiły budowę stacji benzynowej, oraz uchw. SN z 21.1.2011 r., III CZP 120/10, Biul. SN 2011, Nr 1, dotyczącą odpowiedzialności gminy za niewskazanie pomieszczenia tymczasowego wymaganego według art. 1046 § 4 KPC). Nawet w przypadku przyjęcia szerokiego ujęcia przesłanki niezgodności z prawem (por. wyżej - Nt 33 i n.) obowiązek działania dla państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nie może wynikać z zasad współżycia społecznego, ale musi znajdować podstawę prawną w konkretnym przepisie." P. Sobolewski [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 35, 2026, art. 417.

„Państwo, którego emanacją na gruncie stosunków cywilnoprawnych, jest Skarb Państwa, podejmuje działania zarówno w sferze imperium, jak i dominium. Pod pojęciem wykonywania władzy publicznej rozumieć należy wykonywanie uprawnień władczych, co do zasady, choć nie jest to element konieczny, związanych z możliwością stosowania środków przymusu. Aktywność państwa w sferze imperium obejmuje przede wszystkim jednostronne władcze kształtowanie pozycji prawnej podmiotów prawa cywilnego przez wydawanie decyzji administracyjnych (w wyr. z 7.11.2013 r., V CSK 519/12, Legalis, SN stwierdził, że "pod pojęciem wykonywania władzy publicznej mieści się jednostronne władcze kształtowanie pozycji prawnej podmiotów prawa cywilnego"; w wyroku tym uznano, że zaniechanie przez policjantów sprawdzenia w dostępnych bazach, czy samochód jest kradziony, jest zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej). Pojęcie władzy publicznej ma szerszy zakres niż pojęcie władzy państwowej; władza publiczna obejmuje nie tylko centralne ośrodki władzy, ale także władzę lokalną - samorząd (tak trafnie P. Dzienis, Odpowiedzialność cywilna, s. 9). Wykonywanie władzy publicznej obejmuje także działania o charakterze organizacyjnym, kontrolnym i nadzorczym oraz porządkowym (np. wydawanie zaświadczeń, zapewnianie i utrzymanie właściwego oznakowania dróg publicznych). Nie wszystkie funkcje publiczne państwa mają charakter władczy (…)." P. Sobolewski [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 35, 2026, art. 417.

Pojęciu działania „niezgodnego z prawem” nie można przyznawać waloru absolutnego. Omawiana instytucja, z uwagi na jej zestawienie z omawianą swobodą w praktyce działania organów, nakazuje traktować uchybienie przez władze publiczne konkretnym normom prawnym, jedynie jako przejaw kwalifikowanego naruszenia norm porządku prawnego. Problematyka swobody i samodzielności w działaniu organów państwowych, otwiera bowiem na perspektywę uznania, iż nawet chybiona ocena organu publicznego, skorygowana następnie w ramach kontroli instancyjnej, nie może zostać uznana za działanie niezgodne z prawem, gdyż pomiędzy działaniem organu, które uznać można za prawidłowe, a działaniem jednoznacznie godzącym w samą istotę określonej normy materialnej lub proceduralnej, istnieć musi sfera owych decyzji samodzielnych, swobodnych, nawet jeśli ich podjęcie obarczone jest ryzykiem dokonania oceny i podjęcia zachowania, które w końcowej perspektywie danego postępowania może nie okazać się słuszne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. I ACa 7/15). Z tego względu przyjmuje się, że działaniem niezgodnym z prawem, w rozumieniu art. 417 § 1 k.c., jest sposób sprawowania władztwa niewątpliwie sprzeczny z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo podjęte w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa. Niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi zatem mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu lub decyzji organu można przypisać cechy niezgodności z prawem, (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. II CNP 70/06; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2006 r., sygn. I CNP 33/06).

Powyższe dążenie do działania organów władzy publicznej w sferze ich ustawowych uprawnień, doznaje więc w praktyce szczególnego rodzaju równoważenia z omawianą samodzielnością działania organów. Położenie nacisku na jedną z tych wartości w praktyce ma miejsce w sposób odmienny w zależności od umocowania określonego organu i procedury, w ramach której egzekwuje on swoje władcze uprawnienia. Prawidłowość działania władzy publicznej, rozumiana jako rodzaj podjętych działań, sposób ich przeprowadzenia, a także terminowość aktywności, muszą pozostać oceniane w ścisłym odniesieniu do kontekstu jakim jest charakter określonej sprawy, w której działa organ, jej problematyki oraz trybu załatwienia (wyrok z 4 listopada 2025 r. SO w Warszawie, sygn. akt XXVII Ca 3476/24).

W niniejszej sprawie należy wskazać, że zatrzymanie samochodu osobowego V. (...) (1) przez organy Policji, prokuratora i następnie na czas trwania procesu karnego nastąpiło przy wykonywaniu władzy publicznej tj. w ramach działania Skarbu Państwa w obszarze imperium. W świetle powyższych rozważań należało ustalić, czy działanie to było zgodne z prawem, a także czy brak zwrotu samochodu do lipca 2020 r. mógł stanowić zaniechanie niezgodne z prawem.

Zgodnie z art. 230 § 2 k.p.k. należy zwrócić osobie uprawnionej zatrzymane rzeczy niezwłocznie po stwierdzeniu ich zbędności dla postępowania karnego. Jeżeli wyniknie spór co do własności rzeczy, a nie ma dostatecznych danych do niezwłocznego rozstrzygnięcia, odsyła się osoby zainteresowane na drogę procesu cywilnego.

Zatrzymane rzeczy należy zwrócić niezwłocznie osobie uprawnionej. Przedmioty zwraca się osobie uprawnionej, a zatem niekoniecznie osobie, która dany przedmiot wydała, której przedmiot odebrano, albo u której go znaleziono. O tym, która osoba uprawniona jest do odbioru przedmiotu, decyduje prawo cywilne (zob. E. Skrętowicz, w: Grajewski, Skrętowicz, Komentarz, 1995, s. 137). Osobą uprawnioną jest przede wszystkim właściciel przedmiotu (zob. wyr. SN z 21.3.1986 r., Rw 186/86, OSNKW 1987, Nr 1–2, poz. 11), może nią być także posiadacz. J. Skorupka [w:] J. Skorupka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. 38, 2026, art. 230.

Sąd lub prokurator dokonuje oceny konieczności zwrotu na tle konkretnej sprawy. Kodeks postępowania karnego ogranicza się tylko do wskazania, iż mają to być przedmioty zbędne dla tego postępowania. „Za rzeczy «zbędne» - w rozumieniu art. 230 § 2 k.p.k. - należy uznać tylko te, które są zbędne w ustaleniu istoty przestępstwa lub w wykryciu sprawcy albo udowodnieniu mu sprawstwa” (postanowienie SN z 19 maja 1999 r., I KZP 13/99, GS 1999/7-8, s. 33). „Artykuł 230 § 2 k.p.k. obliguje organy procesowe do zwrotu osobie uprawnionej zatrzymanych rzeczy niezwłocznie po stwierdzeniu ich zbędności dla postępowania karnego. Do kategorii przedmiotów podlegających zwrotowi należą te, które nie mają już znaczenia w postępowaniu dowodowym, a co do których nie ma podstaw do orzeczenia przepadku na podstawie przepisów prawa materialnego” (postanowienie SN z 18 maja 2017 r„ III KK 495/16, Prok. i Pr.-wkł. 2017/7-8, poz. 11).

W tym miejscu należy również przywołać art. 293 § 2 k.k., który wskazuje, że sąd może orzec przepadek rzeczy określonej w § 1 oraz w art. 291 i 292, chociażby nie stanowiła ona własności sprawcy.

„Regulacja art. 293 § 2 KK stanowi wypełnienie klauzuli wyrażonej w art. 44 § 7 KK, zgodnie z którym, jeżeli przedmioty wymienione w § 2 lub 6 art. 44 KK nie stanowią własności sprawcy, ich przepadek można orzec tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie. Przepis art. 293 § 2 KK stanowi właśnie przykład takiego "wypadku przewidzianego w ustawie", o którym mowa w art. 44 § 7 KK." (L. Wilk [w:] M. Królikowski, R. Zawłocki, (red.) Kodeks karny. Część szczególna. Tom III. Komentarz do artykułów 222–316, wyd. 5, 2024, art. 293, Nb 7. )

Powyższe oznacza, że gdyby Sąd Rejonowy w Grodzisku Mazowieckim w postępowaniu o sygn. akt II K 440/16 uznał za winnego C. M., zachodziłaby materialnoprawna podstawa do orzeczenia przepadku przedmiotu paserstwa.

Podsumowując zaprezentowane rozważania sąd ocenił, że twierdzenia powódki dotyczące bezprawności działania organów państwowych należało uznać za bezzasadne. W niniejszej sprawie nie sposób przypisać bezprawności działania organom na etapie postępowania przygotowawczego czy rozpoznawczego. Ocena, czy zatrzymana rzecz stała się zbędna dla potrzeb postępowania karnego wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Wobec czego nie może być ona dokonywana wyłącznie przez pryzmat interesu właściciela samochodu, lecz musi uwzględniać potrzeby prowadzonego postępowania karnego. Trzeba mieć przy tym na uwadze konieczność zabezpieczenia materiału dowodowego, ustalenia okoliczności popełnienia czynu oraz zapewnienie możliwości przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego przed sądem.

Pojazd marki V. (...) (1) pozostawał zabezpieczony jako dowód rzeczowy w postepowaniu przed sądem do 2020 r. Dopiero w lutym owego roku sąd prawomocnie bowiem rozstrzygnął, że można zwrócić zabezpieczony pojazd, gdyż – jak sąd ustalił - zarówno pierwotne postępowanie karne, na potrzeby którego został zabezpieczony, zakończyło się uniewinnieniem C. M., jak i ustalono, że prokuratura – pomimo wcześniejszych deklaracji- nie wszczęła kolejnego postępowania przygotowawczego w związku z podejrzeniem czynu z art. 306 k.k. Jak wskazano wyżej nawet chybiona ocena organu publicznego, skorygowana następnie w ramach kontroli instancyjnej, nie może zostać uznana za działanie niezgodne z prawem, dlatego też poglądu o zasadności kontynuowania zatrzymania pojazdu nie mogło zmienić uchylenie przez sąd II instancji postanowienia z 8 kwietnia 2019 r., którym nie uwzględniono ówczesnego wniosku obrońcy o zwrot aut. W dalszym ciągu (zgodnie z zaleceniami Sądu Okręgowego) Sąd Rejonowy miał zbadać, czy prokuratura wszczęła – jak sygnalizowała wyraźnie wcześniej – dochodzenie w kierunku popełnienia czynu z art. 306 k.k., co miało też wymagać dalszego analizowania stanu tych pojazdów. Warto przypomnieć, iż w uzasadnieniu postanowienia z 8.04.2019r. sąd klarownie wskazał, że ze stanowiska oskarżyciela publicznego zaprezentowanego na rozprawie w dniu 22 lutego 2019 r. i z pisma KSP wynika, iż w stosunku do oskarżonego C. M. winna zostać dokonana ocena prawnokarna jego zachowania również w kontekście wyczerpania znamion czynu z art. 306 k.k. W tej sytuacji zdaniem sądu niezbędne stało się przekazanie obu przedmiotowych samochodów, kluczyka i dowodu rejestracyjnego Prokuraturze Rejonowej w Grodzisku Mazowieckim jako przedmiotów pochodzących z przestępstwa celem przeprowadzenia postępowania o czyny z art. 306 kk, bowiem w toku postępowania może zaistnieć konieczność zasięgnięcia dodatkowych opinii biegłych, a poza tym pojazdy będą istotnymi dowodami rzeczowymi.

Zdaniem powódki, już opinia biegłego z 15 grudnia 2015 r. dawała podstawy do uznania, że samochód V. (...) (1) nie pochodzi z przestępstwa. Należy jednak wskazać, iż opinia ta nie stanowiła jedynego dowodu w sprawie karnej. Ponadto jednoznacznie w opinii wskazano, iż samochód V. (...) (1) nie stanowił jednolitej całości fabrycznej. Wobec tylko tego dowodu nie sposób jest uznać, że pochodzenie samochodu z ewentualnego przestępstwa czy też przydatność dla innych czynności dowodowych było skutecznie zakwestionowane. W świetle art. 230 § 2 k.p.k. organy nie były obowiązane do zwrotu samochodu V. (...) (2) do czasu prawomocnego uniewinnienia C. M. tj. do 24 maja 2019 r. Zaś postanowieniem z 25 listopada 2019 r. ( po zweryfikowaniu dodatkowych wyżej przytoczonych okoliczności czy nie zaistniał inny czyn karalny) Sąd Rejonowy w Grodzisku Mazowieckim zdecydował o zwrocie powódce dowodu rzeczowego w postaci przedmiotowego samochodu. Postanowienie to stało się prawomocne w lutym 2020 r. Po reasumpcji postanowienia w czerwcu 2020 r. (na wniosek KSP) w ciągu kilku tygodni pojazd zwrócono. Tym samym nie sposób uznać, że w przedmiotowej sprawie organy postępowania karnego zwlekały w kwestii zwrotu zajętego pojazdu.

Twierdzenia o zbędności przedmiotu zatrzymanego powinny zależeć bowiem od okoliczności sprawy, również tych które dopiero ujawniane są sukcesywnie, bo proces jest sekwencją zdarzeń i ma charakter dynamiczny. W zakresie tego dynamizmu, organy postępowania karnego cieszą się swobodą decyzyjną, zgodnie z art. 7 k.p.k., wedle którego organy postępowania kształtują swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego (por. wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 21 grudnia 2017 r., sygn. II C 814/17). Zaś w ocenie sądu, zbyt wiele okoliczności sprawy wskazywało na potencjalny rozwój procesu w kierunku jednoznacznego powiązania spornego samochodu z przestępstwem lub jego dalszej niezbędności w kolejnych czynnościach dowodowych, aby wykluczyć jego dalszą przydatność w sprawie II K 440/16.

W ocenie sądu postępowanie prowadzone przez pozwane organy państwa nie nosiło cechy niezgodności z prawem bowiem decyzja o dalszym zatrzymaniu samochodu podjęta została w ramach dyspozycyjnych kompetencji władzy państwowej na podstawie okoliczności stwierdzonych w prowadzonym postępowaniu karnym. Decyzja ta nie stanowiła działania dowolnego, ani z pewnością bierności jednoznacznie sprzecznej z art. 230 § 2 k.p.k., jak wskazywała powódka, bowiem opisane wyżej okoliczności sprawy karnej mogły prowadzić organy prowadzące do przekonania o niezbędności dalszego zatrzymania samochodu na potrzeby postępowania dowodowego, a także ewentualnego zastosowanie środka karnego w postaci przepadku rzeczy.

Oceniając zaś działania sądu karnego już po uprawomocnieniu wyroku uniewinniającego C. M., sąd w niniejszym składzie – jak sygnalizowano wcześniej - również nie dopatrzył się cech niezgodności z prawem czy też zbędnej zwłoki. Należy zauważyć bowiem, że chociaż oskarżony został uniewinniony w zakresie zarzucanego mu czynu z normy art. 291 § 1 k.k., to strony sprawy karnej jeszcze w toku przewodu postępowania rozpoznawczego, były informowane o ewentualnej możliwości zmianie kwalifikacji jego czynu, w przypadku jego wykazania, jako fałszerstwa oznaczeń identyfikacyjnych produktu (art. 306 k.k.). Należy więc wskazać, że sąd nie pozostawał w nieuzasadnionym przekonaniu, że również po zakończeniu przedmiotowej sprawy karnej, powinno zostać zastosowane dalsze zatrzymanie pojazdu celem zapewnienia dostępu do niego prokuratorowi ( i ewentualnie biegłemu) wykonującemu czynności w nowym postępowaniu przygotowawczym. W praktyce działania organów karnych, zakończenie jednego postępowania karnego nie rodzi bezwzględnej konieczności zwrotu zatrzymanych na potrzeby procedury przedmiotów, jeżeli mogą one stanowić materiał dowodowy w przypadku podjęcia nowej procedury przygotowawczej o odmiennej kwalifikacji prawnej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. VI ACa 1200/13). Ostatecznie wprawdzie wobec C. M. nie zostały podjęte bezpośrednio po zakończeniu sprawy II K 440/16 kolejne czynności przygotowawcze na potrzeby zainicjowania nowej sprawy, zaś postanowienie Sądu Rejonowego w Grodzisku Mazowieckim o odmowie zwrotu spornego samochodu na rzecz właściciela zostało uchylone. Jednak podkreślić należy, że prawidłowość działań organów państwowych musi być analizowana z uwzględnieniem stojącej u podstaw ich działania zasady dwuinstancyjności. Jeżeli zatem orzeczenie sadu pierwszoinstancyjnego nie skutkuje z samej natury swego przedmiotu wywołaniem trwałych, zauważalnych szkód w interesie strony postępowania, to nie sposób uznać, że przed powstaniem takiej szkody na skutek błędnego oglądu sprawy, nie chroni jej dostatecznie właśnie możność kontroli orzeczenia w ramach jego zaskarżenia do organu wyższej instancji, które to dopiero skutkuje ukształtowaniem finalnego sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy i wywołaniem trwałych skutków prawnych. Z tego względu przyjmuje się, że podstawy roszczeń odszkodowawczych nie może stanowić orzeczenie nieprawomocne, czy nieostateczna decyzja, nawet wadliwe, które zostało następnie skorygowane przez instancję odwoławczą.

Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, iż działania pozwanego nie noszą znamion niezgodności z prawem, gdyż znajdowały one oparcie w okolicznościach danej sprawy, kwalifikacji czynu zarzucanego C. M., jak i złożoności postępowania dowodowego. Wobec tego zasadność roszczenia w tym aspekcie nie została wykazana.

Ustalenie powyższych okoliczności w niniejszej sprawie wykluczało zatem konieczność analizy pozostałych przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 417 § 1 k.c., a więc powstania szkody o określonej wysokości i jej przyczynowego powiązania ze szkodzącym działaniem organów władzy państwowej. Odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa aktualizuje się wyłącznie wówczas, gdy wszystkie przesłanki określone w art. 417 par. 1 k.c. zostaną spełnione łącznie. Niewykazanie choćby jednej z nich prowadzi do oddalenia powództwa jako pozbawionego materialnoprawnych podstaw. W realiach niniejszej sprawy przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego (jak również prywatnej ekspertyzy) czy też uwzględnienie zeznań świadków nie mogło wpłynąć na odmienną ocenę kwestii bezprawności działania organów prowadzących postępowanie karne. Ocena ta mogła bowiem zostać dokonana przede wszystkim w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach II K 440/16, które w sposób dokładny odzwierciedlają przebieg podejmowanych sukcesywnie czynności procesowych oraz stan wiedzy organów w chwili podejmowania decyzji procesowych.

Mając powyższe na względzie, sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Wobec przegrania sprawy przez powódkę w całości należało ją obciążyć kosztami procesu. Zgodnie zaś z art. 108 § 1 k.p.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji. Sąd jednakże może pozostawić rozstrzygnięcie w tym zakresie referendarzowi sądowemu, co też uczynił.