Treść orzeczenia
Uzasadnienie
Formularz UK 2
Sygnatura akt
IV Ka 290 / 24
Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:
1. CZĘŚĆ WSTĘPNA
0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji
Wyrok Sądu Rejonowego w Tomaszowie Maz. z dnia 16 marca 2024 roku o sygnaturze akt II K 441 / 23
0.11.2. Podmiot wnoszący apelację
☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego
☐ oskarżyciel posiłkowy
☐ oskarżyciel prywatny
☒ obrońca
☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego
☐ inny
0.11.3. Granice zaskarżenia
0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia
☒ na korzyść
☐ na niekorzyść
☒ w całości
☐ w części
☐
co do winy
☐
co do kary
☐
co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia
0.11.3.2. Podniesione zarzuty
Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji
☐
art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu
☐
art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu
☒
art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia
☒
art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia
☐
art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka
☐
☐
brak zarzutów
0.11.4. Wnioski
☒
uchylenie
☒
zmiana
2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy
0.12.1. Ustalenie faktów
0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione
Lp.
Oskarżony
Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi
Dowód
Numer karty
0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione
Lp.
Oskarżony
Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi
Dowód
Numer karty
0.12.2. Ocena dowodów
0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów
Lp. faktu z pkt 2.1.1
Dowód
Zwięźle o powodach uznania dowodu
0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)
Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2
Dowód
Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu
. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków
Lp.
Zarzut
1.
1. zarzuty mającej wpływ na treść zaskarżonego wyroku obrazy przepisów postępowania, tj. art.: 2 kpk, 4 kpk, 5 § 2 kpk, 7 kpk, 167 kpk, 366 § 1 kpk, 170 § 1 pkt 2 kpk, 424 kpk;
2. zarzuty mających wpływ na treść zaskarżonego wyroku błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za jego podstawę.
☐ zasadne
☐ częściowo zasadne
☒ niezasadne
☐ zasadne
☐ częściowo zasadne
☒ niezasadne
Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny
Jako, że zarzuty podniesione w obydwu apelacjach w znaczącej i najistotniejszej ich części, jak również co do sposobu argumentowania, są do siebie zbliżone, w tym zakresie sąd odwoławczy odniesie się do nich łącznie. Chodzi tu przede wszystkim o te zarzuty, które niezależnie od ich nazwania i opisania, zmierzały do wykazania, że prawidłowa ocena wszystkich ujawnionych na rozprawie dowodów, dokonana przy uwzględnieniu zasad wybrzmiewających z art. 2 kpk, 4 kpk, 7 kpk, 5 § 2 kpk oraz 410 kpk, winna prowadzić do ustaleń faktycznych wskazujących na niewystępowanie po stronie któregokolwiek z oskarżonych kierunkowego zamiaru popełnienia zarzuconego im czynu.
Dodatkowo obrońca oskarżonego J. S. (1) w ramach zarzutów z zakresu ustalonych faktów podnosił, iż brak było dowodów pozwalających na przyjęcie, iż ten oskarżony podczas bezpośredniego kontaktu z pokrzywdzoną przedstawił się jej jako funkcjonariusz policji.
W pozostałym zakresie ustalenia faktyczne sądu I instancji w istocie nie były już przez skarżących kwestionowane.
W pierwszej kolejności sąd odwoławczy wskaże, że zarzucanie sądowi I instancji jako dowolnego ustalenia, iż – cytat za skarżącym – „ (… ) oskarżony J. S. (2), odbierając od pokrzywdzonej M. C. kwotę 8.000 zł., podawał się za funkcjonariusza Policji (…) ” jest o tyle chybione, iż lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, iż takowego ustalenia sąd I instancji w istocie nie poczynił. Przyjął w ramach ustalonych faktów jedynie, że tenże oskarżonych rzekł do pokrzywdzonej, iż „ jest od P. ”. Także lektura przypisanego oskarżonym czynu w zaskarżonym wyroku na takie ustalenie nie wskazuje – sąd w sentencji tego wyroku przyjął, iż oskarżeni działali wspólnie i w porozumieniu z „ ( …) nieustalonymi osobami, co do których wyłączono materiały do odrębnego postępowania, tj. mężczyzną podającym się za policjanta (…) ”, by następnie, opisując ich łączne ( całościowe, sumaryczne ) współsprawcze działanie, przypisać, że polegało ono w ramach czynności wprowadzających w błąd min. na podawaniu się za policjanta, bez jednoznacznego wskazania, iż takie zachowanie odnosi się do któregokolwiek z oskarżonych. Pełna treść opisu przypisanego czynu nie prowadzi zatem do wniosku, iż zachowanie polegające na „ podawaniu się za policjanta ” przypisano któremukolwiek z oskarżonych – takie ustalenie wprost wyprowadzono jedynie w odniesieniu do współdziałającego z nimi mężczyzny, co do którego materiały wyłączono do odrębnego rozpoznania. Potwierdza to wprost treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w którym w taki właśnie sposób sąd I instancji przedstawił fakty przyjęte jako udowodnione.
W pozostałym zakresie istotą obu apelacji była próba wykazania, że brak jest dowodów pozwalających przypisać oskarżonym świadome ( nacechowane dodatkowo zamiarem kierunkowym ) współuczestniczenie we współsprawczym doprowadzeniu pokrzywdzonej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem wskutek wprowadzenia jej w błąd w sposób przedstawiony w wyroku i jego uzasadnieniu.
Odnosząc się do tych apelacji w tej części tytułem wstępu przypomnieć należy, iż w orzecznictwie SN wielokrotnie zasadnie podkreślano, iż odkodowanie istnienia po stronie sprawcy zamiaru popełnienia czynu zabronionego oraz jego postaci dopuszczalne jest także w sytuacji, gdy oskarżony do winy się nie przyznaje, a brak jest dowodów bezpośrednio na taki zamiar i taką jego postać wskazujących. Ustalenia z tej sfery ( rzeczywistych przeżyć sprawcy, do czego zmierzał i czego chciał ) czynić bowiem można także w oparciu o całokształt podmiotowych i przedmiotowych okoliczności danego czynu, ocenianych przez pryzmat nieodpartej logiki sytuacji, doświadczenia życiowego i konkretnych dowodów ( por. wyrok SN z dnia 24 kwietnia 2018 r., V KK 379 / 17; postanowienia SN z dnia 26 kwietnia 2013 r., III KK 42 / 13 oraz z dnia 6 stycznia 2004 r., IV KK 276 / 03 – publ. Legalis el. ). Mając to na uwadze stwierdzić należy, iż dowody, jakimi sąd I instancji dysponował oraz wybrzmiewające z nich niekwestionowane fakty uboczne, dawały w świetle kryteriów opisanych w zdaniu poprzednim temu sądowi pełne prawo czynić ustalenia, iż obaj oskarżeni byli świadomymi uczestnikami współsprawczego porozumienia, którego celem było wyłudzenie od pokrzywdzonej ( w języku ustawowym – doprowadzenie jej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem ) określonej kwoty pieniężnej wskutek wprowadzenia ją w błąd ( tzw. metodą na policjanta / wnuczka ) co do okoliczności, w oparciu o które podjęła decyzję o takim, a nie innym rozdysponowaniu swoich pieniędzy. Poza sporem pozostaje bowiem, że oskarżeni mieli świadomość takich okoliczności, które już na przysłowiowy pierwszy rzut oka wskazywały na uczestniczenie w tym od wielu już wszak lat nagminnym oraz – co istotne – wyjątkowo nagłaśnianym, upublicznianym i napiętnowanym oszukańczym procederze, które w oczywisty sposób wskazywały, że ich zachowanie stanowiło element szerzej zaplanowanego przestępczego schematu działania. Chodzi tu choćby o:
- okoliczności związane z odbiorem przesyłki ( bez żadnego pokwitowania, od osoby w podeszłym wieku, przyjętej z zamiarem jej przekazania na rzecz nieznanego zleceniodawcy ),
- okoliczności pozyskania tego „ zlecenia ” ( nawiązanie i utrzymywanie kontaktu z osobą o nieznanych personaliach, danych adresowych, statusie, bez czytelnych cech nawiązanego między nimi, nieudokumentowanego stosunku prawnego, niepewnych i niejasnych możliwościach wzajemnych rozliczeń, gwarancji zapłaty za „ usługę ” ),
- bezreakcyjne i bezrefleksyjne zachowanie oskarżonych na „ odkrycie ”, że zawartość przesyłki jest odmienna od deklarowanej i zawiera „ czystą ” gotówkę, która w typowych stosunkach w taki sposób przekazywana między osobami nie bywa, połączone z jednoczesnym pobraniem części tej kwoty dla siebie.
Wszystko powyższe rozważać należało przy uwzględnieniu, iż oskarżeni nie są osobami, u których – zważywszy na uprzednio wykonywany przez wiele lat zawód policjanta – tego rodzaju okoliczności nie wzbudziłyby podejrzeń. To nikt inny, jak rozmaitego szczebla jednostki służby policyjnej od tak wielu już lat upubliczniają ten niebezpieczny i szkodliwy proceder, przedstawiając jego typowe sposoby realizacji oraz szeroko apelując o czujność osoby potencjalnie nim zagrożone. Nie sposób z zasadami doświadczenia życiowego pogodzić, że modus operandi i okoliczności popełniania tego rodzaju przestępstw nie były znane oskarżonym – byłym funkcjonariuszom policji z tak długim stażem w tej służbie. W kontekście tej okoliczności szczególnego znaczenia nabiera logiczna argumentacja SN przedstawiona w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 stycznia 2024 r. ( IV KK 416/23 ), wyrażona na tle niemal tożsamych co do istoty realiów, przypominająca, iż „ (…) wielokrotnie już Sąd Najwyższy podkreślał w swoim orzecznictwie, że udział w tzw. „ oszustwie na wnuczka ”, nawet tylko w jednym z jego etapów ( czyli zwykle odebraniu pieniędzy ), odbywa się zawsze w takich okolicznościach, które nie mogą być „ pomylone ” przez oskarżonego ze zwykłymi „ usługami kurierskimi ”. (…) Biorąc pod uwagę powszechność przestępstw na tzw. wnuczka czy policjanta, nie sposób uznać, by skazany nie zorientował się, że uczestniczy właśnie w tego rodzaju przestępstwie oszustwa. Jego działalność dotyczyła wszak odebrania pieniędzy od starszej osoby i przekazania ich de facto nieznanym osobom trzecim – na podstawie różnych, wielokrotnych przelewów. Został też zatrudniony przez osoby, których nigdy – jak utrzymywał – nie poznał, otrzymywał bardzo szczegółowe polecenia telefoniczne i z całą pewnością nie były to standardowe czynności kurierskie – brak jasnego wskazania odbiorcy pieniędzy, brak upoważnienia ze strony pracodawcy, brak wystawienia jakiegokolwiek dokumentu odbioru przesyłki. Niewątpliwie świadczy to o tym, że skazany miał świadomość co do charakteru czynu głównego sprawcy oraz świadomość swojej roli w procederze (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2023 r., I KK 368/22, LEX nr 3454384; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2021 r., IV KK 69/21, LEX nr 3252491) (…) ” oraz, że „ (…) niemal każdego dnia wszelkiego rodzaju media (radio, telewizja, prasa czy wreszcie Internet) pełne są komunikatów o przestępstwach oszustwa metodą „ na wnuczka ” czy „ na policjanta ", łącznie z poradami dla potencjalnych ofiar udzielanych przez odpowiednich specjalistów, jak się przed nimi ustrzec (…) ”.
W konkluzji – nawet jeśli oskarżeni nie brali udziału w telefonowaniu do pokrzywdzonych, to przypisana im i zrealizowana rola w opisanym w akcie oskarżenia procederze pozwalała na objęcie ich skazaniem za współsprawcze popełnienie czynu z art. 286 § 1 kk z zamiarem bezpośrednim. Istotą konstrukcji współsprawstwa jest wszak, iż każdy ze współsprawców ponosi odpowiedzialność za całość popełnionego (wspólnie i w porozumieniu) przestępstwa, a więc także i w tej części, w jakiej znamiona czynu zabronionego zostały wypełnione zachowaniem innego ze współsprawców. Podkreślić należy, iż ustawodawca nie wprowadza szczególnych warunków dotyczących formy zawarcia porozumienia – dla przyjęcie tej konstrukcji wystarczy stwierdzić, że sprawcy mieli świadomość wspólnego wykonania czynu zabronionego i zdawali sobie sprawę, że podejmowana czynność składa się na realizację wspólnego przedsięwzięcia.
Sąd odwoławczy podziela też pogląd sądu I instancji, że do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy nieistotną i nie mającą znaczenia jawiła się oddalona inicjatywa dowodowa obrońcy o przesłuchanie w charakterze świadków T. S. i P. S., jak również zasięgniecie dowodu ze specjalistycznej wiedzy biegłego psychologa. Ani z przedkładanej dokumentacji medycznej, ani z zeznań przesłuchanych świadków nie wynika, by niemożność podjęcia zatrudnienia w wymarzonym zawodzie kierowcy przez oskarżonego J. S. (3), nawet jeśli dla niego frustrująca i wpływająca negatywnie na stany emocjonalne, mogła wytwarzać tak daleko sięgające zaburzenia logicznego postrzegania otaczającej go rzeczywistości, że nie był w stanie rozeznań się w opisanych wyżej okolicznościach i charakterze procederu, w którym zdecydował się uczestniczyć. Aktualne realia runku pracy nie są dla osób szukających zatrudnienia aż tak nieprzyjazne, by sądzić, że osobie o takim stopniu rozwoju intelektualnego, jak oskarżony, z takim doświadczeniem życiowym i zawodowym, mogły zaburzać racjonalność myślenia i trzeźwość osądu procederu, do którego zdecydował się przystąpić.
Wniosek
O zmianę zaskarżonego wyroku, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
☐ zasadne
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadne
Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.
Sąd I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, dokonał prawidłowej kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonym czynu oraz wymierzył nie budzące zastrzeżeń konsekwencje prawnokarne.
4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU
1.
Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności
5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO
0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji
0.11.
Przedmiot utrzymania w mocy
0.1W całości.
Zwięźle o powodach utrzymania w mocy
Z powodów wyżej opisanych.
0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji
0.0.11.
Przedmiot i zakres zmiany
Zwięźle o powodach zmiany
0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji
0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia
1.1.
Zwięźle o powodach uchylenia
2.1.
Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości
Zwięźle o powodach uchylenia
Omówiono powyżej.
3.1.
Konieczność umorzenia postępowania
Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia
4.1.
Zwięźle o powodach uchylenia
0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania
0.15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku
Punkt rozstrzygnięcia z wyroku
Przytoczyć okoliczności
6. Koszty Procesu
Punkt rozstrzygnięcia z wyroku
Przytoczyć okoliczności
2 i 3
Wobec nieuwzględnienia apelacji oskarżonych, stosownie do treści art. 636 § 1 i 2 kpk w zw. z art. 633 kpk, obciążono ich kosztami pro9cesu za II instancję.
7. PODPIS