Treść orzeczenia
Sygn. akt III Ca 921/22
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 22 stycznia 2024 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Leszek Dąbek
Sygn. akt I C 1693/20
po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2024 r. w Gliwicach na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa K. L. przeciwko A. K. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej z dnia 3 czerwca 2022 r., uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 w części oddalającej powództwo o zasądzeni od pozwanego na rzecz powódki kwoty 44.027 zł (czterdzieści cztery tysiące dwadzieścia siedem złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 lipca 2019r. oraz w punkcie 2 i 3 i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Rudzie Śląskiej, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie om kosztach postępowania odwoławczego.
SSO Leszek Dąbek
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej w wyroku z dnia 3 06 2022r. oddalił powództwo K. L. przeciwko A. K. o zasądzenie na jej rzecz kwoty 60.000zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 07 2019r.
oraz orzekł o kosztach procesu i o nieuiszczonych kosztach sądowych.
W ustalonym stanie faktycznym w motywach orzeczenia wskazał, że powódka jako podstawę prawną dochodzonych roszczeń wskazała przepisy o bezpodstawny wzbogaceniu „biorąc pod uwagę, że podstawa świadczenia odpadła lub cel świadcze-nia został osiągnięty, a więc przepisy art. 405 k.c. i 410 k.c.”. Następnie dokonała oceny prawny ustalonego stanu faktycznego i w jego ramach stwierdził, że w niniejszej sprawie do świadczeń powódki doszło dlatego, że liczyła ona na dalsze trwanie związku partnerskiego z pozwanym, przez co dokonane przez nią przysporzenie na rzecz pozwa-nego pozostawało w związku z relacją jaka istniała pomiędzy stronami i wraz z jej zakończeniem odpadła podstawa przysporzenia. Wobec braku odmiennych ustaleń stron co do rozliczenia konkubinatu (bezsporni strony nie zawierały żadnej umowy dotyczącej rozliczeń pomiędzy nimi), uznał, że świadczenie na rzecz pozwanej
wraz z odpadnięciem celu, stało się nienależne i jako podstawę prawną roszczenia powódki należało uznać przepisy art. 405 k.c. i art. 410 k.c. Podkreślił, że powódka przekazując pozwanemu pieniądze na zakup przez niego mieszkania oraz wykładając pieniądze na remont mieszkania „zrobiła to dobrowolnie, wiedząc, że nie jest do tych świadczeń zobowiązana oraz nie zastrzegła, że będzie chciała zwrotu w przyszłości”. Przywołał regulację art. 411 pkt 1 k.c. i z podanych względów przyjął, że powódka
nie może obecnie żądać od zwrotu od pozwanego wzbogacenia, co już tylko z tego powodu czyni powództwo nieuzasadnionym. Niezależnie od tego podzielił pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 12 03 1998r. i 3 10 2003r. wydanych odpowiednio w sprawach o sygnaturze akt I CSK 522/97 i III CKN 1313/00, zgodnie z którym „jeżeli bezpodstawne wzbogacenie ma nastąpić w pieniądzu,
to w razie uwzględnienia powództwa zasądzeniu podlega zwrot aktualnego wzbogacenia, przez co zgodnie z art. 405 k.c. w związku z art. 316 k.p.c. i stosowanym w drodze art. 363 § 2 k.c., zwrot wzbogacenia istniejącego w chwili wyrokowania następuje z uwzględnieniem np. zużycia i amortyzacji nakładów. Ocenił, że powódka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika nie wykazała wartości aktualnego wzbogacenia pozwanego, istniejącego w chwili orzekania, gdyż nie złożyła stosownego wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego i z tej przyczyny dodatkowo uznał powództwo za bezzasadne. O kosztach procesu orzekał na mocy regulacji art. 98 § 1. 1
i 2 k.p.c., a o nieuiszczonych kosztach sądowych orzekała stosując regulację art. 113 u.o.k.s. w związku z art. 98 k.p.c..
Orzeczenie zaskarżyła powódka K. K., która wnosiła o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kwoty 44.026,92 zł z ustawowym odsetkami za opóźnienie od dnia 18 07 2019r. oraz zwrotu kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.
Zarzucała, że przy ferowaniu wyroku naruszono wskazane w apelacji przepisy prawa procesowego i materialnego w sposób w niej podany.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Wskazana przez powódkę i zastosowana przez Sąd Rejonowy podstawa prawna dochodzonych przez powódkę roszczeń (reżim prawy bezpodstawnego wzbogacenia) ma jedynie znaczenie kierunkowe, gdyż zgodnie z regulacją art. 321 § 1 k.p.c. przy rozpoznaniu sprawy sąd jest związany tylko żądaniem i jego podstawą faktyczną.
Powództwo zostało oparte na bezspornym twierdzeniu, że pozwana pozo-stając w nieformalnym związku partnerskim z pozwanym (w konkubinacie) z własnych środków finansowych pokryła część poniesionych przez niego kosztów zakupu mieszkania, a następnie także kosztów jego remontu.
Ich poniesienie przez skarżącą nie doprowadziło jednak do powstania w tym zakresie pomiędzy stronami stosunku współwłasności, co wyklucza możliwość zastosowania w sprawie – preferowanego w takich wypadkach w doktrynie prawa
i judykaturze - reżimu prawnego zniesienia współwłasności, zaś zastosowanie reżimu prawnego bezpodstawnego wzbogacenia może mieć miejsce tylko wówczas, gdy wzbo-gaconemu (pozwanemu) i zubożonemu (powódce), nie przysługuje żadne szczególne uprawnienia do wkraczania w sferę stosunków majątkowych byłych konkubentów
(np. wynikając z zawartych pomiędzy nimi - w sposób wyraźny czy też dorozumiany – umów poprzedzających ich dokonanie).
Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że poczynienie - tak istotnych jak dokonanych przez skarżącą przesunięć majątkowych – nie dokonuje się bez wspólnie podjętych przez konkubentów czynności faktycznych oraz prawnych
i wspólnego oświadczenia sobie w tym przedmiocie woli.
Ustalenie ewentualnego istnienia tego rodzaju uprawnień ma zatem istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, gdyż dopiero wykluczenie możliwości powstania tego rodzaju uprawnień, uzasadnia możliwość zastosowania reżimu bezpodstawnego wzbogacenia, co obligowało Sąd Rejonowy do zgromadzenia na tę okoliczność w toku postępowania stosownego materiału dowodowego, a następnie poczynienia ja jego podstawie ustaleń faktycznych.
Sąd Rejonowy z tego obowiązku się nie wywiązał (w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia ograniczył się bowiem jedynie do niewystarczająco uzasadnionego i zbyt ogólnego stwierdzenia dotyczącego istnienia ewentualnego porozumienia „co do rozliczenia konkubinatu”).
Powoduje, to że nie została rozpoznana istota sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c., a to z mocy zawartej w nim regulacji prawnej skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku (w jego zaskarżonej części) i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Reasumując z podanych względów orzeczono jak w sentencji przy zastoso-waniu regulacji art. 386 § 4 k.p.c.
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zawartą powyżej ocenę prawną i uzupełni materiał we wskazanych kierunkach materiał dowodowy sprawy.
W tym celu z urzędu wysłucha strony na okoliczności poprzedzające
i towarzyszące przesunięciom majątkowym dokonanym z majątku skarżącej na majątek pozwanego, a następnie uzupełni w tym zakresie materiał dowody (np. poprzez przeprowadzenie dowodów z uzupełniających zeznań świadków i stron).
Orzekając ponownie poczyni w tym zakresie stosowne ustalenia faktyczne
i dokona ich oceny prawnej pod kątem powstania uprawnień stron do wkraczania
w sferę ich stosunków majątkowych po ustaniu konkubinatu.
SSO Leszek Dąbek