descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III C 534/24

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 28 listopada 2025 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie III Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Andrzej Vertun

Protokolant: Bartosz Bielecki

Orzeka

1. zasądza od Polskiego Funduszu Rozwoju Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz P. W. kwotę 108.000 zł (sto osiem tysięcy) złotych wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia 19 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty;

2. oddala powództwo w pozostałym zakresie;

3. zasądza od Polskiego Funduszu Rozwoju Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz P. W. kwotę 10.817 (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5.417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

SSO Andrzej Vertun

Uzasadnienie

Pozwem z dnia 29 grudnia 2023 roku P. W., reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wystąpił o zasądzenie od Polskiego Funduszu Rozwoju Spółki Akcyjnej z siedzibą w W., kwoty 108.000 wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 29 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty wraz z kosztami postępowania oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., w tym kosztami zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że zawarł z pozwanym umowę o przyznanie subwencji finansowej w ramach programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm”. Umowy subwencji były zawierane z beneficjentami Programu (przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 u.p.p.) za pośrednictwem systemu bankowego z wykorzystaniem środowiska informatycznego i sieciowego udostępnianego przez banki. Powód otrzymał subwencję w wysokości 108.000 zł i wykorzystał ją w całości na cele, na które była przeznaczona. Po wypłacie subwencji pozwany ustalił, że powód nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 u.p.p. i nie może być beneficjentem Programu uprawnionym do otrzymania subwencji finansowej, w związku z czym wezwał powoda do zwrotu świadczenia, pod rygorem zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa złożenia fałszywego oświadczenia. W obawie przed wszczęciem takiego postępowania, a w konsekwencji zawieszeniem w czynnościach komornika, powód spełnił świadczenie na rzecz pozwanego.

(pozew – k. 2 - 178)

W odpowiedzi na pozew z dnia pozwany PFR S.A., reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych prawem.

W uzasadnieniu strona pozwana przyznała, że zawarła z powodem umowę subwencji, z której to tytułu powód otrzymał subwencję finansową. Pozwany wskazał, że umowy na wypłatę subwencji zawierane były przy wykorzystaniu informatycznych narzędzi przetwarzania podstawowych danych o beneficjentach, dostępnych w systemach powiązanych z systemem przeznaczonym do obsługi wniosków i nie obejmowały weryfikacji kwestii takich jak status prawnomaterialny beneficjenta jako przedsiębiorcy. Ten był przyjmowany na podstawie oświadczenia samego beneficjenta. Powód, jako komornik sądowy, nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1480), co wynika z treści art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1458 ze zm.). Nie był zatem uprawnionym beneficjentem Tarczy Finansowej, nie mógł się w konsekwencji ubiegać o udzielenie subwencji. Jej udzielenie i fizyczna wypłata środków nie wykluczała możliwości następczej weryfikacji statusu powoda i domagania się zwrotu udzielonej subwencji.

(odpowiedź na pozew – k. 206 - 398)

Do zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianie.

Sąd uznał za ustalone następujące fakty.

P. W. jest komornikiem sądowym. Do dnia 1 października 2023 r. pełnił służbę przy Sądzie Rejonowym w B.. Po utworzeniu, z dniem 1 października 2023 r., Sądu Rejonowego w C.prowadzi kancelarię pełniąc służbę przy tym Sądzie. Zarejestrowany jest w rejestrze REGON pod numerem (...).

(okoliczność bezsporna, wydruk z systemu Regon, k. 46)

Dnia 27 kwietnia 2020 r. została podjęta przez Radę Ministrów uchwała nr 50/2020 w sprawie programu rządowego ,,Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm’’, którego wykonanie zostało powierzone Polskiemu Funduszowi Rozwoju S.A. (dalej określanego jako „Program” albo „Tarcza”). Jako beneficjenta programu w uchwale wskazano przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2019 r. poz. 1292, ze zm.), będącego mikro-, małym lub średnim przedsiębiorcą, spełniającym kryteria ekonomiczne wskazane w programie. Program zakładał, że instrumentem pomocy będzie subwencja finansowa, udzielona na podstawie umowy o subwencję finansową, będąca pomocą publiczną państwa przedsiębiorcą, zaaprobowaną przez Komisję Europejską w Komunikacie z dnia 19 marca 2020 r. – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID – 19 (C(2020) 1863 final). Program określał m.in., że PFR przy rozpoznawaniu wniosku o udzielenie subwencji będzie uznawał jakikolwiek warunek programu będzie spełniony wyłącznie w oparciu o oświadczenie beneficjenta programu, co ostatecznie mogło wpływać na rezultat stosowania procedury weryfikacji warunków programu przez PFR. Ponadto Program wskazywał, że jego istotnym celem jest ochrona miejsc pracy i promocja zatrudnienia.

(dowód: Program, k. 82 - 107)

Tego samego dnia pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Ministra Rozwoju a PFR została zawarta umowa określająca zasady i tryb przekazywania przez Skarb Państwa środków na pokrycie wynagrodzenia oraz kosztów, które poniesie PFR wskutek jego realizacji.

(dowód: umowa, k. 111 – 122)

W dniu 13 maja 2020 roku Polski Fundusz Rozwoju S.A. z siedzibą w W. (dalej też jako: PFR) przyjął Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” (dalej też jako: „Regulamin”), który wszedł w życie 28 maja 2020 roku. W Regulaminie zostało wyodrębnionych sześć rozdziałów, których kolejno przedmiotem były: definicje, program, warunki programowe, wnioski i odwołania, zgody i oświadczenia beneficjenta oraz postanowienia końcowe.

W § 1 ust. 1 wskazano, że celem Regulaminu jest przedstawienie podstawowych zasad, na jakich PFR rozpoznaje wniosek o udzielenie Finansowania Programowego, a zapoznanie się z tymi zasadami nie zwalnia beneficjenta od zapoznania się ze wszystkimi odpowiednimi przepisami polskiego prawa i prawa Unii Europejskiej oraz postanowieniami Dokumentów Programowych dotyczącymi Finansowania Programowego. W § 1 ust. 2 objaśnione zostały definicje pojęć używanych w Regulaminie. Beneficjenta, na potrzeby określenia podmiotu uprawnionego do udziału w Programie, zdefiniowano jako przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa Przedsiębiorców pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznania mu statusu Mikroprzedsiębiorcy lub MŚP, wnioskującego do PFR o udzielenie subwencji finansowej, lub któremu PFR udzielił subwencji finansowej. „Bank” oznaczał bank krajowy działający w formie spółki akcyjnej oraz Bank (...) współpracujący z PFR przy realizacji Programu. „Decyzja” oznaczała decyzję PFR o udzieleniu (w części lub w całości) bądź odmowie udzielenia subwencji finansowej, w odpowiedzi na Wniosek lub Odwołanie, przy podejmowaniu której PFR działa na podstawie i w zakresie określonym w Dokumentach Programowych. „Dokument programowy” oznaczał Dokument Programu, Dokument Wykonawczy, Regulamin, Dokument Przekazania i, w odniesieniu do danego Beneficjenta, zawartą przez niego Umowę Subwencji Finansowej. „Mikroprzedsiębiorca” oznaczał, na potrzeby określenia podmiotu uprawnionego do udziału w Programie, zgodnie z Regulaminem, Beneficjenta, który na dzień 31 grudnia 2019 r. łącznie spełniał następujące warunki: (i) zatrudnia, co najmniej jednego pracownika oraz nie więcej niż dziewięciu pracowników (z wyłączeniem właściciela), oraz (ii) jego roczny obrót za 2019 r. lub suma bilansowa w 2019 r. nie przekracza kwoty 2 mln EUR. Na potrzeby ustalenia statusu Mikroprzedsiębiorcy jako podmiotu uprawnionego do udziału w Programie zgodnie z niniejszym Regulaminem, przez pracownika rozumie się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, przy czym za pracowników nie uważa się pracowników na urlopach macierzyńskich, ojcowskich, rodzicielskich, wychowawczych i zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego. „Program” oznaczał rządowy program udzielania Beneficjentom Subwencji Finansowych pt. „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm”, opisany w Dokumencie Programu. „Subwencja Finansowa” oznaczała subwencję finansową udzielaną Beneficjentowi przez PFR na podstawie Umowy Subwencji Finansowej na zasadach określonych w Dokumentach Programowych. „Umowa Subwencji Finansowej” oznaczała każdą umowę o udzielenie subwencji finansowej zawartą pomiędzy PFR jako udzielającym subwencji finansowej, który może być reprezentowany przez Bank działający w charakterze pełnomocnika PFR, i Beneficjentem, na zasadach określonych w Dokumentach Programowych. „Warunki Programowe” oznaczały wszelkie warunki, oświadczenia, wymogi lub kryteria determinujące jakiekolwiek uprawnienia lub obowiązki Beneficjenta związane z Finansowaniem Programowym, w tym, w szczególności, warunki determinujące: (a) możliwość ubiegania się przez Beneficjenta o udział w Programie, (b) wysokość Subwencji Finansowej, którą może otrzymać Beneficjent, (c) zwolnienie Beneficjenta z obowiązku zwrotu całości lub części Subwencji Finansowej, w każdym przypadku określone w Dokumentach Programowych i przepisach bezwzględnie obowiązującego prawa polskiego i prawa Unii Europejskiej. „Wniosek” natomiast oznaczał zestaw oświadczeń wiedzy i woli (w tym, w szczególności, oświadczeń o upoważnieniu określonych podmiotów do przekazania informacji objętych odpowiednimi tajemnicami prawnie chronionymi) Beneficjenta oraz Osoby Upoważnionej złożonych wobec PFR, za pośrednictwem Banku i z wykorzystaniem Bankowości Elektronicznej, w celu zawarcia Umowy subwencji finansowej (a następnie, w odpowiednim zakresie inkorporowanych do tej Umowy), w sposób, w terminie i na warunkach określonych w Dokumentach Programowych, o treści zasadniczo odpowiadającej § 1 Umowy subwencji finansowej.

W § 2 ust. 2 Regulaminu zostało wskazane, że zasadniczym celem Programu jest realizacja podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki. Program kierowany jest do Beneficjentów, którzy łącznie wytwarzają istotną część polskiego PKB. Program ma na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości Beneficjentów oraz zwolnień ich pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią COVID-19. W ust. 3 tego samego paragrafu, wskazano, że celami szczególnymi Programu są, między innymi: a) udostępnienie Beneficjentom Finansowania Programowego na warunkach preferencyjnych, w istotnej części bezzwrotnego, dla zapewnienia im płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii COVID-19; oraz b) stabilizacja finansowa Beneficjentów celem ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli.

Zgodnie z § 3 ust. 1 Regulaminu łączna maksymalna Kwota Finansowania Programowego, jakiej mógł udzielić PFR w ramach Programu, to kwota do 75.000.000.000 zł, na co składały się dwa działania w ramach Programu: a) tarcza finansowa dla Mikroprzedsiębiorców o łącznej maksymalnej wartości do 25.000.000.000 zł oraz b) tarcza finansowa dla MŚP o łącznej maksymalnej wartości do 50.000.000.000 zł. Szczegółowe warunku Finansowania Programowego, zakres zobowiązań Beneficjentów oraz zasady i warunki zwrotu przez Beneficjenta, lub częściowego zwolnienia Beneficjenta z obowiązku zwrotu udzielonego mu Finansowania Programowego określać miała Umowa Subwencji Finansowej zawierana pomiędzy Beneficjentem a PFR (§ 3 ust. 4). PFR mógł podejmować na zasadach racjonalnej uznaniowości decyzje indywidualne o zmianach warunków zwolnienia Beneficjentów z określonych kategorii z obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej w całości lub części w przypadkach określonych w Dokumentach Programowych (§ 3 ust. 5). Zgodnie z ust. 6 tego samego paragrafu, w przypadku stwierdzenia złożenia przez Beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we Wniosku nieprawdziwych informacji, PFR mógł podjąć decyzję o zobowiązaniu Beneficjenta do zwrotu całości lub części subwencji finansowej.

Zgodnie z § 4 ust. 1 na potrzeby wyliczenia maksymalnej kwoty subwencji finansowej Mikroprzedsiębiorca miał wskazać: (a) liczbę pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o wypłatę subwencji finansowej, lecz nie wyższą niż liczba Pracowników (i) na dzień 31 grudnia 2019 r. albo (ii) na koniec miesiąca odpowiadającego nazwie miesiąca złożenia wniosku w roku poprzednim – zatrudnienie, które stanowi podstawę określenia maksymalnej kwoty subwencji finansowej dla Mikroprzedsiębiorców w żadnym przypadku nie mogło być wyższe niż 9 pracowników; oraz (b) wielkość spadku przychodów ze sprzedaży w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 r. w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami gospodarki na skutek COVID-19. Maksymalna kwota subwencji finansowej, którą mógł uzyskać Mikroprzedsiębiorca, obliczana była jako iloczyn liczby pracowników zatrudnionych przez Mikroprzedsiębiorcę oraz kwoty bazowej subwencji finansowej (§ 4 ust. 2). Zgodnie z ust. 4 tego samego paragrafu otrzymana przez Mikroprzedsiębiorcę subwencja finansowa podlegała zwrotowi na następujących zasadach: a) w przypadku (i) zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (w tym w razie zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej) przez przedsiębiorcę, (ii) otwarcia likwidacji przedsiębiorcy (jeżeli dotyczy) lub (iii) otwarcia postępowania upadłościowego/restrukturyzacyjnego w każdym czasie w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej w kwocie stanowiącej 100% wartości subwencji finansowej; oraz b) w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej przez Mikroprzedsiębiorcę w każdym czasie przez okres 12 miesięcy od przyznania subwencji finansowej, subwencja finansowa podlegała zwrotowi: (i) w kwocie stanowiącej 25% wartości subwencji finansowej – bezwarunkowo; oraz (ii) w przypadku utrzymania przez Beneficjenta średniej liczby Pracowników (średnie zatrudnienie) w okresie 12 pełnych miesięcy kalendarzowych w stosunku do stanu zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę złożenia Wniosku, na poziomie: wyższym niż 100% - w wysokości dodatkowo 0% kwoty subwencji finansowej; oraz od 50% do 100% - w wysokości dodatkowo od 0% do 50% kwoty subwencji finansowej, proporcjonalnie od skali redukcji zatrudnienia. Łącznie, Mikroprzedsiębiorca, który utrzymał co najmniej 100% poziomu zatrudnienia, mógł zachować (bez obowiązku zwrotu) 75% całkowitej wartości Subwencji Finansowej, a w przypadku spadku zatrudnienia o więcej niż 50%, brak obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej dotyczył 25% jej wartości (§ 4 ust. 5). Zgodnie z ust. 9 omawianego paragrafu, kwota subwencji finansowej, która podlegała zwrotowi, miała być spłacana w nie więcej niż 24 równych miesięcznych ratach, rozpoczynając od 13 miesiąca kalendarzowego, licząc od pierwszego pełnego miesiąca po dacie udzielenia subwencji finansowej.

Paragraf 5 Regulaminu dotyczył Finansowania Programowego MŚP, w jego ust. 1 wskazano, że maksymalna kwota subwencji finansowej, którą może uzyskać MŚP, jest określona procentowo w relacji do poziomu przychodów MŚP ze sprzedaży w 2019 r. oraz zależy od spadku przychodów ze sprzedaży w związku z COVID-19 w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku względem: (i) miesiąca kalendarzowego odpowiadającego mu w roku poprzednim albo (ii) miesiąca kalendarzowego poprzedzającego miesiąc kalendarzowy przed dniem złożenia wniosku. Kwoty subwencji finansowej mogły przyjąć (i) 4%, (ii) 6% lub (iii) 8% wartości przychodów ze sprzedaży przy odpowiednio ich spadku o minimum 25%, 50%, 75%.

Zgodnie z § 7 ust. 1 Regulaminu Środki z subwencji finansowej mogły zostać przeznaczone przez Beneficjenta wyłącznie na: (a) pokrycie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, w tym wynagrodzeń Pracowników, kosztów zakupu towarów i materiałów, kosztów usług obcych, bieżących kosztów obsługi finansowania zewnętrznego, kosztów najmu (lub innych umów o podobnym charakterze) nieruchomości wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej, wszelkich należności o charakterze publicznoprawnym, zakupu urządzeń i innych środków trwałych niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże z wyłączeniem przeznaczenia tych środków na nabycie (przejęcie) w sposób bezpośredni lub pośredni innego podmiotu; oraz (b) przedterminową spłatę kredytów, z zastrzeżeniem, że na ten cel mogło być przeznaczone maksymalnie 25% kwoty subwencji finansowej. Środki z subwencji finansowej nie mogły zostać przeznaczone na płatności do właściciela, ani osób lub podmiotów powiązanych z właścicielem Beneficjenta (§ 7 ust. 2).

Zgodnie z § 10 ust. 1 Regulaminu Beneficjent przed zawarciem Umowy subwencji finansowej miał możliwość i obowiązek zapoznania się z Regulaminem. O udział w Programie mogli ubiegać się Beneficjenci będący osobami fizycznymi, osobami prawnymi lub jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznała zdolność do nabywania praw i obowiązków we własnym imieniu, wykonujący działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, w każdym przypadku pod warunkiem posiadania przez Beneficjenta statusu Mikroprzedsiębiorcy lub MŚP. Na mocy ust. 8 tego samego paragrafu, w Programie mógł wziąć udział wyłącznie Beneficjent, który łącznie spełniał poniższe kryteria: a) odnotował spadek obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży), o co najmniej 25% w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 r. w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19; b) prowadził działalność gospodarczą na dzień 31 grudnia 2019 r.; c) nie zalegał z płatnościami podatków na dzień 31 grudnia 2019 r. lub na dzień złożenia Wniosku, przy czym nie uznaje się za zaległość (i) rozłożenia płatności na raty lub jej odroczenia, lub (ii) zalegania z płatnościami podatków nieprzekraczającego trzykrotności wartości opłaty pobieranej przez operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy Prawo Pocztowe za traktowanie przesyłki listowej jako przesyłki poleconej; d) nie zalegał z płatnościami składek na ubezpieczenia społeczne na dzień 31 grudnia 2019 r. lub na dzień złożenia Wniosku, przy czym nie uznaje się zaległość (i) rozłożenia płatności na raty lub jej odroczenia, lub (ii) zalegania z płatnościami składek na ubezpieczenie społeczne nieprzekraczającego trzykrotności wartości opłaty pobieranej przez operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy Prawo Pocztowe za traktowanie przesyłki listowej jako przesyłki poleconej; e) nie prowadzi działalności w zakresie: (i) produktów lub usług, które mogą skutkować ograniczeniem bądź naruszeniem wolności indywidualnych lub/oraz praw człowieka; (ii) działalności prowadzonej przez instytucje kredytowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, firmy inwestycyjne, instytucje pożyczkowe, zakłady ubezpieczeń, zakłady reasekuracji, fundusze emerytalne fundusze inwestycyjne i inne przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania oraz podmioty zarządzające aktywami, dostawców usług płatniczych oraz inne instytucje finansowe, a także agencje ratingowe; oraz (iii) obszarów wątpliwych z powodów etyczno-moralnych; f) wobec którego, na dzień składania wniosku: (i) nie otwarto likwidacji (w rozumieniu odpowiednich przepisów Kodeksu Spółek Handlowych), (ii) postępowania upadłościowego w rozumieniu Prawa Upadłościowego ani (ii) postępowania restrukturyzacyjnego w rozumieniu Prawa Restrukturyzacyjnego; oraz g) w odniesieniu do którego są spełnione następujące przesłanki: (i) Beneficjent posiada rezydencję podatkowa na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego, (ii) działalność gospodarcza Beneficjenta została zarejestrowana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w Krajowym Rejestrze Sądowym albo Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, oraz (iii) jego Główny Beneficjent Rzeczywisty nie posiada rezydencji podatkowej w Raju Podatkowym, przy czym zakwalifikowanie Beneficjenta do udziału w Programie pomimo braku spełnienia powyższych przesłanek możliwe jest w razie zobowiązania się Beneficjenta, w przypadku nieposiadania przez Beneficjenta rezydencji podatkowej na terytorium Europejskiego Obszaru Gospodarczego, do przeniesienia rezydencji podatkowej na teren Europejskiego Obszaru Gospodarczego, oraz w przypadku posiadania przez głównego Beneficjenta Rzeczywistego Beneficjenta rezydencji podatkowej w Raju Podatkowym, do spowodowania, że Główny Beneficjent Rzeczywisty Beneficjenta przeniesie rezydencję podatkową na teren Europejskiego Obszaru Gospodarczego, w obu przypadkach w terminie 9 miesięcy od dnia udzielenia Subwencji Finansowej. Zgodnie z § 10 ust. 9 PFR był uprawniony do odmowy wypłaty subwencji finansowej na rzecz Beneficjenta w przypadku, w którym istnieje uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć.

Na mocy § 11 ust. 1 Finansowanie Programowe udzielane było w oparciu o składany przez Beneficjenta Wniosek podlegający, w stosownych zakresach, weryfikacji przez Bank i PFR. Zgodnie z ust. 6 tego samego paragrafu procedura składania Wniosku miała przebiegać co do zasady w następujący sposób: a) treść Wniosku miała być weryfikowana przez Bank pod kątem jej kompletności i wstępnej zgodności z Warunkami Programowymi, w zakresie ustalonym między PFR i Bankiem, przy czym złożenie Wniosku nie było możliwe do czasu ewentualnego poprawienia we Wniosku błędnych danych lub złożenia wszystkich wymaganych oświadczeń, wskazanych przez Bank na etapie poprzedzającym akceptację Wniosku; b) po poprawnym wprowadzeniu przez Beneficjenta danych w formularzu Wniosku, w Bankowości Elektronicznej miał zostać wygenerowany projekt Umowy subwencji finansowej, zawierający odpowiednie dane zamieszczone przez Beneficjenta w formularzu Wniosku, o ile system informatyczny Banku zapewniał taką możliwość; c) Beneficjent miał uzyskać możliwość zapoznania się z Umową subwencji finansowej w formie elektronicznej, wydrukowania i zapisania elektronicznie projektu Umowy subwencji finansowej oraz dostępu do zapisanego elektronicznie projektu Umowy subwencji finansowej po ponownym zalogowaniu, o ile Bankowość Elektroniczna Banku zapewnia takie funkcjonalności; d) Umowa subwencji finansowej musiała zostać podpisana przez Osobę Upoważnioną w Bankowości Elektronicznej Banku za pomocą narzędzi autoryzacyjnych przekazanych Beneficjentowi przez Bank; e) po podpisaniu Umowy subwencji finansowej przez Osobę Upoważnioną w imieniu Beneficjenta, Bank miał podpisać Umowę subwencji finansowej w imieniu PFR działając w charakterze jego pełnomocnika, na podstawie pełnomocnictwa zawartego w umowie łączącej Bank z PFR, opatrując Umowę Subwencji Pieczęcią Banku lub Kwalifikowanym Podpisem Elektronicznym osób uprawnionych do reprezentowania Banku, a następnie miał udostępnić ją Beneficjentowi w Bankowości Elektronicznej; oraz f) Bank miał przekazać wniosek do PFR, który miał rozpatrzeć go zgodnie z procedurą opisaną w Dokumentach Programowych i ogólnie przedstawioną w § 12. Zawarcie przez Beneficjenta Umowy Subwencji Finansowej było wymogiem koniecznym otrzymania subwencji finansowej, jednakże nie gwarantuje jej otrzymania w przypadku braku spełnienia przez Beneficjenta Warunków Programowych lub sytuacji niepozyskania przez PFR Kwoty Finasowania Programowego. Udzielenie przez PFR subwencji finansowej w ogólności, a także w określonej wysokości było uzależnione od spełnienia przez Beneficjenta wszystkich Warunków Programowych (§ 11 ust. 10).

W przypadku gdy Beneficjent otrzymał subwencję finansową na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, od których uzależnione było udzielenie subwencji finansowej lub wysokość subwencji finansowej, Beneficjent zobowiązany był do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania subwencji finansowej, zwrotu subwencji finansowej lub jej części na wyodrębniony rachunek techniczny Banku, informacji o numerach rachunków bankowych, na które można dokonać zwrotu subwencji finansowej lub jej części udzielał Bank (§ 11 ust. 13).

Zgodnie z § 12 ust. 1 Regulaminu PFR miał rozpatrywać Wnioski w celu weryfikacji spełnienia przez Beneficjenta Warunków Programowych. Decyzja miała charakter potwierdzenia (i) w całości, (ii) w części albo (iii) zaprzeczenia przez PFR okoliczności spełnienia przez Beneficjenta Warunków Programowych na podstawie oświadczeń wiedzy Beneficjenta zawartych w Umowie subwencji finansowej i danych oraz informacji, o którym mowa w ust. 4. W celu weryfikowania prawdziwości oświadczeń złożonych przez Beneficjentów we Wniosku PFR mógł uzyskiwać informacje od osób trzecich i organów administracji, w tym, między innymi, od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministra Finansów oraz Krajowej Administracji Skarbowej (§ 12 ust. 3 i 4). Decyzja pozytywna o przyznaniu Beneficjentowi całej kwoty subwencji finansowej wnioskowanej przez Beneficjenta była udostępniana beneficjentowi w bankowości elektronicznej, przy czym w takim wypadku PFR wypłacał całą kwotę subwencji finansowej na rachunek Beneficjenta wskazany we wniosku (§ 12 ust. 5 lit a)). Paragraf 12 ust. 6 przewidywał, że PFR podejmie decyzję o odmowie przyznania Subwencji Finansowej, jeżeli na podstawie informacji uzyskanych z ZUS lub Ministerstwa Finansów, PFR stwierdzi, że Beneficjent nie spełnia warunków wypłaty subwencji lub oświadczenia złożone w związku z zawarciem Umowy subwencji finansowej będą nieprawdziwe.

Na mocy ust. 13 tego samego paragrafu, Umowa subwencji finansowej zawierana była z chwilą złożenia przez Bank, działający jako pełnomocnik PFR, lub w przypadku Banku Spółdzielczego, z chwilą złożenia oświadczenia przez Bank Zrzeszający działający jako pełnomocnik Banku Spółdzielczego i tym samym dalszy pełnomocnik PFR, oświadczenia woli o zawarciu Umowy subwencji finansowej poprzez opatrzenie Umowy Subwencji Finansowej Pieczęcią Bankową lub Kwalifikowanym Podpisem Elektronicznym osób uprawnionych do reprezentowania Banku lub Banku Zrzeszającego.

W § 13 Regulaminu umieszczone zostały zgody i oświadczenia Beneficjenta. Beneficjent m.in. potwierdził, że zrozumiał i przyjął zasady rozpatrywania przez PFR Wniosków o przyznanie Finansowania Programowego, które zostały wskazane w Regulaminie, jak również potwierdził, że zapoznanie się z tymi zasadami nie zwalnia go od zapoznania się z całokształtem przepisów prawa i postanowień Dokumentów Finansowania dotyczących Finansowania Programowego (§ 13 ust. 1); wyraził zgodę na występowanie i pozyskiwanie przez PFR oraz podmioty wskazane w art. 11 ust. 6 i 7 Ustawy o SIR do właściwych organów i instytucji, danych dotyczących jego sytuacji prawnej i finansowej, w tym w celu weryfikacji danych oraz informacji udzielonych przez Beneficjenta, w tym – w szczególności – do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministra Finansów, organów skarbowych, innych organów administracji oraz innych podmiotów prowadzących działalność w zakresie oceny i przetwarzania danych dotyczących sytuacji prawnej i finansowej podmiotów gospodarczych, w tym w szczególności na podstawie art. 21ab Ustawy o SIR (§ 13 ust. 15).

Zgodnie z § 15 Regulaminu złożenie Wniosku oznaczało akceptację przez Beneficjenta niniejszego Regulaminu oraz zasad ubiegania się i udzielania Finansowania Programowego opisanych w Regulaminie i Dokumentach Programowych.

W § 16 ust. 3 wskazano, że niniejszy Regulamin stanowi integralną część Umowy Subwencji w zakresie, w jakim strony w Umowie Subwencji Finansowej nie ustaliły odmiennie swoich praw i obowiązków.

Do Regulaminu dołączone zostały trzy załączniki: wyciąg z Dokumentu Programu, wzór pełnomocnictwa oraz wzór oświadczenia.

( dowód: Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” wraz z załącznikami, k. 48-80)

W dniu 2 kwietnia 2020 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych skierował do Krajowej Rady Komorniczej pismo zawierające stanowisko w ZUS odnośnie uprawnienia komorników do kierowania do Zakładu wniosków o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. W treści pisma wskazano, że komornicy w ocenie ZUS są osobami posiadającymi status płatnika składek, a jednocześnie jako osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy systemowej, są uprawnieni do skorzystania z instytucji zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o której stanowi 31zo ust. 1 lub 2 ustawy o COVID-19, pod warunkiem spełnienia przesłanek, które zawarte są w przepisach ustawy o COVID-19.

(dowód: pismo Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości z dnia 27 stycznia 2022 roku, k. 323-325)

W dniu 19 czerwca 2020 roku Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości S. K. skierował do R. Ł. – Prezesa Krajowej Rady Komorniczej pismo zawierające stanowisko w sprawie zagadnień dotyczących sytuacji komorników sądowych w trakcie epidemii COVID-19. W piśmie tym wskazano, że w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości, dzięki zrównaniu przez ustawodawcę komorników sądowych z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą, w aspekcie pracowniczego stosunku łączącego komornika z jego pracownikami, powinni oni korzystać z pomocy podobnej do tej, którą otrzymują inni pracodawcy w okresie pandemii koronawirusa, a „wyłączenie komorników sądowych z możliwości skorzystania z niektórych form pomocy przewidzianych w tarczach antykryzysowych oraz „brak objęcia wszystkimi unormowaniami tarcz antykryzysowych komorników sądowych” jak się wydaje, nie wynika z brzmienia obecnie obowiązujących przepisów, a z ewentualnego niewłaściwego ich stosowania przez organy wypłacające środki pomocowe.

(dowód: pismo Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2020 roku, k. 44 - 45)

Tarcza Finansowa PFR 1.0 rozpoczęła przyjmowanie wniosków o subwencje dnia 30 kwietnia 2020 roku a zakończyła przyjmowanie wniosków dnia 31 lipca 2020 roku. W jej ramach złożono około 550.000 wniosków i zawarto 348.000 umów. Do zgłoszenia wniosku o przyznanie subwencji dochodziło za pośrednictwem bankowości elektronicznej. Wniosek był weryfikowany narzędziem autoryzacyjnym banku. Następnie wniosek był przekazywany do PFR, który weryfikował fakt zatrudniania pracowników i spadek obrotów w ZUS-ie oraz bazie danych administracji skarbowej Ministerstwa Finansów za pomocą API, umożliwiającego komunikację baz danych PFR, ZUS i KAS. Na tym etapie funkcjonowania Tarczy nie było możliwości weryfikacji przez system PFR danych z danymi zgromadzonymi w bazach Centralnej Informacji o Działalności Gospodarczej oraz Krajowego Rejestru Sądowego. Taka możliwość powstała dopiero przy programie wsparcia Tarcza 2.0. Następnie wydawana była decyzja, która była przekazywana przedsiębiorcy za pośrednictwem banku. Każdy bank dostosowywał do siebie formularz. Ministerstwo Finansów weryfikowało obroty, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych dane co do zatrudnienia i zaległości w składkach. Środki były wypłacane przed weryfikacją. Weryfikacja automatyczna odbywała się przed decyzją o wypłacie poprzez system, zaś weryfikacja następcza była dokonywana przez ludzi.

(dowód: podsumowanie programu, k. 303-306; zeznania świadka M. T., k. 506 - 507; zeznania świadka R. M. 514-516)

P. W. zanim złożył wniosek o przyznanie subwencji zasięgnął informacji w środowisku komorników finansowych, co do stanowiska PFR odnośnie składanych przez komorników otrzymał od kolegi z G. informację mailową z PFR, z której wynikało, że komornik może uczestniczyć w Programie. Krajowa Rada Komornicza rozpropagowała ponadto wśród komorników wyżej opisane pismo Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości S. K. z dnia 19 czerwca 2020 r. Przed złożeniem wniosku zapoznał się z Regulaminem ubiegania się o udział w Programie. Doszedł do wniosku, że jeśli PFR uzna, że nie jest uprawniony do uzyskania subwencji, to odmówi ich przyznania.

(dowód: przesłuchanie P. W., k. 516 - 517)

W dniu 24 lipca 2020 roku pomiędzy Polskim Funduszem Rozwoju S.A. z siedzibą w W. a Komornikiem sądowym przy Sądzie Rejonowym w B. P. W. zawarta została umowa subwencji finansowej o numerze: (...) (dalej m.in.: „Umowa”).

W § 1 ust. 1 ww. umowy osoba działająca w imieniu Przedsiębiorcy oświadczyła, iż jest uprawiona do reprezentacji Przedsiębiorcy, w tym do zawarcia umowy o subwencję finansową oraz dokonywania wszelkich innych czynności związanych z jej zawarciem i wykonaniem. Ponadto zawierający umowę potwierdził, że wszystkie przedstawione informacje oraz złożone oświadczenia są zgodne z prawdą i jest świadomy odpowiedzialności karnej za przedstawienie fałszywych oświadczeń. Przedsiębiorca oświadczył, że na dzień 31 grudnia 2019 roku był mikroprzedsiębiorcą (§ 1 ust. 2). W ust. 4 komornik oświadczył, że liczba zatrudnionych pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o zawarcie umowy subwencji wynosi 9. Jako miesiąc referencyjny wskazany został maj 2020 roku (§ 1 ust. 5). Skala spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) w miesiącu referencyjnym w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19 określona została na 37 % (§ 1 ust.6). W ustępie 10 § 1 Komornik złożył szereg oświadczeń, m.in. oświadczył, że: na dzień złożenia wniosku prowadzi działalność gospodarczą; na dzień 31 grudnia 2019 roku prowadził działalność gospodarczą; zatrudniał na dzień 31 grudnia 2019 roku co najmniej 1 pracownika, z wyłączeniem właściciela oraz nie więcej niż 9 pracowników, z wyłączeniem właściciela oraz jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza kwoty 2 mln EUR; na dzień 31 grudnia 2019 roku lub na dzień złożenia wniosku nie zalegał z płatnościami podatków ani składek na ubezpieczenia społeczne; nie prowadzi działalności w zakresie m.in. obszarów wątpliwych z powodów etyczno-moralnych.

W § 2 ust. 2 umowy wskazano, że maksymalna wysokość subwencji finansowej dla przedsiębiorców będących mikroprzedsiębiorcami obliczana jest jako iloczyn liczby pracowników zatrudnionych przez przedsiębiorcę oraz bazowej kwoty subwencji finansowej. Mikroprzedsiębiorca to przedsiębiorca, który zatrudnia od 1 do 9 pracowników (z wyłączeniem właściciela) oraz jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza równowartości 2 mln EUR. Maksymalne kwoty dostępnych subwencji finansowych dla mikroprzedsiębiorców określono w tabeli znajdującej się w § 2 ust. 5, wskazano w niej, że przy spadku przychodów ze sprzedaży wynoszącej od 25% do 50% bazowa kwota subwencji finansowej na pracownika wynosi 12.000,00 zł, co oznacza że przy dziewięciu pracownikach może wynosić ona maksymalnie 108.000,00 zł. Zgodnie z ust. 7 po zawarciu umowy PFR miał zweryfikować na podstawie informacji uzyskanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Ministerstwa Finansów dane przedstawione przez przedsiębiorcę i złożone oświadczenia oraz podjąć decyzję o (i) wypłacie subwencji finansowej w wysokości wnioskowanej, (ii) wypłacie subwencji finansowej w wysokości mniejszej niż wnioskowana lub (iii) odmowie wypłaty subwencji finansowej. PFR podejmował decyzję o wypłacie subwencji finansowej w wysokości wnioskowanej, jeśli przedstawione przez przedsiębiorcę dane przy zawieraniu umowy znajdują potwierdzenie w informacjach uzyskanych przez PFR z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Ministerstwa Finansów, a Przedsiębiorca spełniał warunki wypłaty subwencji finansowej określone w niniejszej umowie oraz oświadczenia złożone przez przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą w związku z zawarciem umowy są prawdziwe (§ 2 ust. 8). Według § 2 ust. 10 PFR mógł podjąć decyzję o odmowie wypłaty subwencji finansowej, jeśli na podstawie informacji uzyskanych z ZUS lub Ministerstwa Finansów, PFR stwierdzi, że Przedsiębiorca nie spełnia warunków wypłaty subwencji finansowej lub oświadczenia złożone w związku z zawarciem niniejszej umowy będą nieprawdziwe. Zgodnie z § 2 ust. 11 PFR był uprawniony do podjęcia decyzji o odmowie wypłaty subwencji finansowej w przypadku powzięcia wątpliwości co do charakteru działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę, w szczególności w sytuacji powzięcia jakichkolwiek informacji o toczących się lub zakończonych wydaniem wyroku skazującego postępowań karnych lub karno-skarbowych przeciwko przedsiębiorcy, a w przypadku jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej lub osób prawnych, przeciwko wspólnikom przedsiębiorcy lub osobom wchodzącym w skład jego organów. Przedsiębiorca był świadomy weryfikacji oświadczenia o klasie PKD w publicznych bazach, do których PFR dostęp posiadał (§ 2 ust. 15).

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt a otrzymana przez przedsiębiorcę będącego mikroprzedsiębiorcą subwencja finansowa podlegała zwrotowi w przypadku: (a) zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (w tym zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej) przez przedsiębiorcę lub otwarcia likwidacji przedsiębiorcy, w jakimkolwiek czasie w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej – w kwocie stanowiącej 100% wartości subwencji finansowej; (b) prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę w całym okresie 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej: (1) w kwocie stanowiącej 25% wartości subwencji bezwarunkowo; oraz (ii) w przypadku otrzymania średniej liczby pracowników (średnie zatrudnienie) w okresie 12 pełnych miesięcy kalendarzowych w stosunku do stanu zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego zawarcie umowy; (c) niższym niż 50% - w wysokości dodatkowo 50% wartości subwencji finansowej. W myśl § 3 ust. 4 decyzję o wysokości zwrotu subwencji finansowej PFR miał podejmować na podstawie oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej, złożonego przez przedsiębiorcę w terminie dziesięciu dni roboczych od upływu 12 miesięcy liczonych od dnia wypłaty subwencji finansowej przedsiębiorcy. Składając oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej przedsiębiorca zobowiązany potwierdzić średnią liczbę pracowników w okresie pełnych 12 miesięcy od końca miesiąca poprzedzającego dzień zawarcia umowy. W przypadku niezłożenia przez przedsiębiorcę we wskazanym terminie oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej przedsiębiorca był zobowiązany zwrócić subwencję finansową w całości. Na mocy § 3 ust. 6 do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej przez przedsiębiorcę PFR mógł kontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem umowy przez przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą. W przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji lub oświadczeń zawartych w umowie PFR mógł podjąć decyzję o zwrocie przez przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. W takim przypadku subwencja finansowa miała stać się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia przedsiębiorcy informacji o decyzji PFR w sposób pozwalający przedsiębiorcy zapoznać się z informacją o decyzji PFR.

Zgodnie z § 4 kwota subwencji była nieoprocentowana (ust. 1). Spłata subwencji miała rozpocząć się 13 miesiąca, licząc od pierwszego pełnego miesiąca od dnia wypłaty subwencji finansowej przedsiębiorcy. Kwota subwencji finansowej miała być spłacana w 24 równych miesięcznych ratach (ust. 2).

W § 5 ust. 3 wskazano, że w przypadku wypowiedzenia umowy przedsiębiorca zobowiązany był zwrócić pozostałą do spłaty kwotę subwencji finansowej w terminie 14 dni roboczych od dnia wypowiedzenia umowy.

Na mocy § 7 ust. 1 przedsiębiorca zobowiązał się: (a) że do momentu spłaty całości subwencji finansowej podlegającej spłacie nie rozwiąże z bankiem umowy o prowadzenie rachunku bankowego, na który nastąpiła wypłata subwencji finansowej oraz umowy o świadczenie usług bankowości elektronicznej oraz dokona wszelkich czynności, jakie mogą okazać się wymagane przez bank, tak aby nie dać bankowi uprawnienia do wypowiedzenia którejkolwiek z tych umów; (b) że środki z subwencji finansowej przeznaczy wyłącznie na pokrycie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, z wyłączeniem przeznaczenia środków na nabycie (przejęcie) w sposób bezpośredni lub pośredni innego podmiotu; (c) że nie przeznaczy środków z subwencji finansowej na płatności do właściciela, ani osób lub podmiotów powiązanych z właścicielem przedsiębiorcy; (d) do niezwłocznego zawiadomienia PFR o wszelkich okolicznościach mających wpływ na realizację zobowiązań wynikających z umowy, w szczególności o: (i) zaprzestaniu lub zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej, (ii) podjęciu czynności zmierzających do rozwiązania spółki przedsiębiorcy lub rozpoczęcia postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego, (iii) złożeniu przez inny podmiot niż przedsiębiorca wniosku o ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy; (e) udzielania PFR rzetelnych informacji i wyjaśnień oraz udostępniania wszelkich dokumentów związanych z realizacją umowy. W § 7 ust. 3 przedsiębiorca oświadczył, że (a) uzyskał wszelkie zgody niezbędne do zawarcia umowy, w tym przedsiębiorca pozostający w związku małżeńskim uzyskał zgodę małżonka na zawarcie niniejszej umowy (o ile taka zgoda była wymagana), a przedsiębiorca będący spółką uzyskał wszelkie uchwały wspólników lub organów spółki wymagane do zawarcia umowy (o ile takie uchwały były wymagane); (b) określenie go w komparycji umowy wyłącznie poprzez wskazanie firmy, pod którą prowadzi działalność oraz jego numeru NIP lub REGON jest wystarczające do identyfikacji go jako osoby fizycznej; (c) nie zawiera niniejszej umowy w charakterze konsumenta.

Zgodnie z § 9 ust. 1 Umowy przedsiębiorca zobowiązany był do dostarczenia do Banku nie później niż do dnia 31 grudnia 2020 roku m.in. dokumenty potwierdzające że osoba, która zaakceptowała Umowę i złożyła oświadczenie woli jej zawarcia w imieniu Przedsiębiorcy była uprawniona do reprezentowania Przedsiębiorcy (w zależności od sytuacji: pełnomocnictwo, informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu z Krajowego Rejestru Sądowego lub wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej).

W § 9 ust. 2 umowy określono, iż umowa została zawarta w wyniku złożenia przez Przedsiębiorcę oświadczenia woli zawarcia Umowy przy użyciu danych uwierzytelniających Przedsiębiorcę stosowanych w bankowości elektronicznej Banku oraz złożenia przez Bank, działający jako pełnomocnik PFR oświadczenia woli zawarcia Umowy poprzez opatrzenie Umowy pieczęcią elektroniczną Banku, innym odpowiednim narzędziem informatycznym stosowanym przez Bank lub kwalifikowanymi podpisami elektronicznymi osób upoważnionych do reprezentacji Banku.

Zgodnie z § 11 pkt. 4 umowy prawa i obowiązki PFR oraz Przedsiębiorcy związane z wypłaconą subwencją finansową określone są także w Regulaminie ubiegania się udział w programie rządowym- Regulamin. Przedsiębiorca oświadczył, że zapoznał się z tym Regulaminem, rozumie go i akceptuje jego treść.

W ust. 5 znajdującym się w § 11 umowy wskazano, że regulamin stanowi integralną część umowy, o ile strony w umowie nie ustalą odmiennie swoich praw i obowiązków. PFR przysługiwało prawo do zmiany Regulaminu w trakcie trwania umowy (§ 11 ust. 5). Załącznikiem do umowy była informacja o przetwarzaniu danych osobowych przez Polski Fundusz Rozwoju S.A.

(dowód: umowa subwencji finansowej wraz z oświadczeniami i załącznikiem, k. 31-37)

Polski Fundusz Rozwoju pozytywnie zweryfikował wniosek P. W., o czym poinformował go pismem z dnia 27 lipca 2020 r. zatytułowanym „Decyzja w sprawie subwencji finansowej”. Subwencja ta w wysokości 108.000 została przekazana na rachunek bankowy P. W. w dniu 28 lipca 2020 roku.

(dowód: pismo, k. 38; potwierdzenie przelewu, k. 39)

Całość otrzymanej subwencji P. W. wydatkował na wynagrodzenia pracowników oraz na składki z tytułu ubezpieczeń społecznych, należne z tytułu ich zatrudnienia.

(dowód: potwierdzenia transakcji, k. 134 – 161)

Pismem z dnia 9 grudnia 2020 roku Polski Fundusz Rozwoju S.A. wezwał Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. P. W. do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania niniejszego pisma, zwrotu całej otrzymanej kwoty subwencji finansowej wraz z odsetkami. W piśmie wskazano również, że PFR ustalił, że beneficjentem jest komornik sądowy, a zgodnie z ustawą z dnia 22 marca 2018 roku o komornikach sądowych, komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym i organem władzy publicznej w zakresie wykonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym. Dalej PFR wskazał, że komornik sądowy nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej, tj. w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców, albowiem zgodnie z art. 4 przywołanej ustawy przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawy przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą, a komornik sądowy nie może prowadzić działalności gospodarczej (art. 33 ust. 2 u.k.s.). PFR powołał się na zapisy § 3 ust. 6 umowy subwencji oraz § 11 ust. 13 Regulaminu. Zwrócił uwagę, że w § 1 ust. 1 subwencji beneficjent potwierdził, że wszystkie przedstawione w umowie subwencji informacje oraz złożone oświadczenia są zgodne z prawdą i jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oświadczeń. Przypomniał o treści art. 21a ust. 2b i 2c ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 923) oraz o treści art. 297 k.k. W piśmie wskazano ponadto, że od niniejszego wezwania do zwrotu subwencji finansowej nie przysługuje odwołanie, a w razie braku zwrotu subwencji finansowej w terminie dalsze czynności zmierzające do wyegzekwowania jej zwrotu będą podejmowane za pośrednictwem kancelarii prawnej. Wezwanie doręczono 14 grudnia 2020 r.

(dowód: pismo z dnia 9 grudnia 2020 roku, k. 40 – 42; potwierdzenie odbioru, k. 330 - 331)

Przed wezwaniem do zapłaty Polski Fundusz Rozwoju nie wydał decyzji o zobowiązaniu beneficjenta do zwrotu subwencji.

(okoliczności niesporne)

W obawie przed wszczęciem przeciwko niemu postępowania karnego oraz, w konsekwencji, zawieszeniem w wykonywaniu czynności komornika, P. W. zwrócił środki w kwocie 108.000 zł w dniu 28 stycznia 2021 r.

(dowód: przesłuchanie P. W.; potwierdzenie przelewu, k. 43)

W dniu 27 stycznia 2022 roku Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości S. K. skierował pismo do P. B.– Prezesa Polskiego Funduszu Rozwoju S.A., w którym wskazał, że można zauważyć w zakresie statusu komornika sądowego jako pracodawcy i osoby organizującej działalność kancelarii komorniczej pewne analogie do osób i podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, jednakże należy uznać, że następcza weryfikacja statusu komorników przez Fundusz była prawidłowa i pozostali komornicy powinni zwrócić pobrane dotacje. Podkreślono również, że Minister Sprawiedliwości nie dokonywał uprzednio opiniowania spełnienia przez komorników sądowych przesłanek do uczestnica w programie wsparcia. Wskazano, że środki z Funduszu uzyskała mniejszość komorników (563 na ponad 2000), a z tych którzy je pozyskali, większość na wezwanie Funduszu, zwróciła je w całości lub części (łącznie 397 osób).

(dowód: pismo z dnia 27 stycznia 2022 roku, k. 323-325)

W piśmie z dnia 6 lipca 2015 roku Krajowa Rada Komornicza w wystąpieniu skierowanym do Ministra Sprawiedliwości wniosła o podjęcie działań zmierzających do zapobieżenia negatywnym skutkom wynikającym z wydania przez Ministra Finansów interpretacji ogólnej z dnia 9 czerwca 2015 r., w której przyjęto, że komornik sądowym prowadzi działalność gospodarczą i działa w charakterze podatnika podatku od towarów i usług. Powyższe stanowisko zostało podtrzymane w opinii Krajowej Rady Komorniczej z dnia 15 grudnia 2016 roku odnośnie projektu ustawy o komornikach sądowych z dnia 15 grudnia 2016 roku.

(dowód: pismo z dnia 6 lipca 2015 roku, k. 240 - 249; opinia z 15 grudnia 2016 roku, k. 270 - 301)

Pismem z dnia 30 listopada 2023 r. P. W. wezwał PFR do zapłaty kwoty 108.000 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma. Wezwanie zostało doręczone Spółce w dniu 11 grudnia 2023 r.

(dowód: pismo i potwierdzenie odbioru, k. 29 – 30)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych wyżej dokumentów, których autentyczność, wiarygodność i moc dowodowa, nie była przez strony kwestionowana. Z tych samych przyczyn Sąd poczynił ustalenia co do faktów na podstawie zeznań świadków M. T. i R. M..

Podstawę ustaleń w sprawie stanowił również dowód z przesłuchania powoda. W istotnym dla mocy tego dowodu zakresie – tj. motywacji powoda towarzyszącej złożeniu wniosku i zwrotu udzielonej subwencji oraz wydatkowania środków w jej ramach uzyskanych dowód ten nie znalazł żadnego kontrodowodu, a fakty przedstawione przez powoda nie były w istocie przez pozwanego w tym zakresie kwestionowana. Racje opisywane przez powoda jako towarzyszącego jego działaniom były racjonalne. Nie istniały żadne powody by kwestionować ich wiarygodność.

Sąd zważył, co następuje

Jako podstawę swojego roszczenia powód wskazał umowę subwencji finansowej z 27 lipca 2020 roku. Zdaniem powoda z faktu bezpodstawnego zwrotu przez powoda PFR kwoty subwencji płynął wniosek o niewykonaniu umowy subwencji i obowiązku jej wykonania poprzez zapłatę kwoty subwencji.

Niejako wyprzedzając dalszy tok rozważań wskazać należało, że powyższa konstrukcja prawna co do swojej zasady budzi istotne wątpliwości. Zakładając tylko i wyłącznie na potrzeby jej rozważenia czysto cywilnoprawną proweniencję umowy o subwencję finansową należy zauważyć, że sytuacja, w której dłużnik z tej umowy spełnia główne, wynikające z niej świadczenie w postaci zapłaty subwencji prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania. Dalsze zdarzenia prawne, funkcjonalnie powiązane z tą umową, nie mogą już prowadzić do odżycia tego pierwotnego zobowiązania, a ich zajście skutkuje powstaniem nowych ram prawnych dla oceny ewentualnych roszczeń stron. Bezpodstawny, jak twierdzi powód, zwrot kwoty udzielonej subwencji, na skutek bezpodstawnego wezwania ze strony pozwanego, nie prowadził zatem do ponownej wymagalności obowiązku zapłaty subwencji, ale do oceny istnienia podstawy prawnej do spełnionego świadczenia, w perspektywie jego nienależności (art. 410 k.c.). Dopiero w ramach tej konstrukcji prawnej ocena podstawy prawnej udzielenia subwencji zyskuje na znaczeniu.

W sprawie, w tym zakresie, objęta sporem była zasadnicza kwestia statusu komornika jako przedsiębiorcy w rozumieniu Tarczy, Regulaminu i Umowy. Strony prezentowały w tym względzie odmienne podejścia – powód optował za „funkcjonalnym” rozumieniem statusu przedsiębiorcy; pozwany utrzymywał natomiast, że właściwe jest wykładnia „pozytywistyczna”, oparta ściśle na treści przepisów prawa. W istocie spór ten nie tyle dotyczył brzmienia przepisów, Programu, Regulaminu oraz Umowy, ile wyboru perspektywy wykładniczej, podejścia do analizowanej kwestii z punktu widzenia metadyrektyw wykładni. Powód w istocie forsował właściwą czysto cywilistycznej metodzie regulacji stosunków umownych koncepcję daleko posuniętej autonomii stron, w ramach której to zasadniczo w dyspozycji stron pozostaje określenie kwalifikacji podmiotowych dla zawarcia umowy. Charakterystyczne jest jednak to, że koncepcję tę rzutował nie tylko na treść Umowy, ale również na treść Regulaminu i Programu, które przecież nie były objęte konsensem stron. Pozwany natomiast prezentował podejście charakterystyczne dla administracyjnej metody wykładni, poszukującej ściśle określonej i zdefiniowanej podstawy prawnej do spełnienia określonego świadczenia na rzecz strony, nawet jeśli jego podstawą bezpośrednio miałby być stosunek umowny.

Ocena tej kwestii wymaga zarysowania „architektury” konstrukcji prawnej, której kulminacją było przyznanie powodowi subwencji.

Artykuł 21a ust. 1 pkt 1 ustawy z 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju pozwalał Radzie Ministrów, w związku ze skutkami COVID-19, powierzyć Polskiemu Funduszowi Rozwoju realizację rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego, w szczególności w formach, o których mowa w art. 13 ust. 1 (tj. udzielania finansowania przez: obejmowanie lub nabywanie udziałów, akcji, warrantów subskrypcyjnych, obligacji, wierzytelności oraz przystępowanie do spółek osobowych lub udzielanie promes, pożyczek, gwarancji oraz poręczeń), lub w formach bezzwrotnych (zob. art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 31 marca 2020 roku o zmianie ustawy o systemie instytucji rozwoju, Dz.U. z 2020 r. poz. 569). Realizując tę normę Rada Ministrów, a zatem organ administracji publicznej, przyjęła program pomocy publicznej - Tarczę, określając zakres, cel programu, instrumenty jego realizacji oraz powierzyła Polskiemu Funduszowi Rozwoju jego realizację. Uszczegóławiając normy Programu PFR przyjął Regulamin udzielenia pomocy a na jego podstawie zawierał umowy z beneficjentami subwencji. Doszło zatem do zjawiska prywatyzacji zadań publicznych, którego cechą charakterystyczną jest powierzenia zadania administracji publicznej do realizacji podmiotowi znajdującemu się poza strukturami administracji. Rozdwojenie tej konstrukcji polega na tym, że z jednej strony realizacja ta następowała w sferze stosunków cywilnoprawnych, bez wyposażenia PFR w jakiekolwiek kompetencje do działania władczego; z drugiej zaś strony umowy nie korzystały jednak w pełni z zasady swobody kontraktowej, gdyż ostatecznie postanowienia umowy zdeterminowane są przede wszystkim postanowieniami regulaminu (por. postanowienie NSA z dnia 5 października 2021 r., I GSK 1154/21). Bez wątpienia bowiem PFR realizował, korzystając z konstrukcji umowy cywilnoprawnej, nie własny interes, lecz interes Państwa, nie wynikający przy tym bezpośrednio z interesów majątkowych Skarbu Państwa, lecz będący emanacją jednego z zadań publicznych, polegających na prowadzeniu przez Państwo polityki służącej rozwojowi gospodarczemu i łagodzącej napięcia ekonomiczne związane z wpływem na gospodarkę nieoczekiwanego czynnika w postaci epidemii choroby. Konsekwentnie środki, którymi fundusz dysponował w ramach subwencji, były środkami publicznymi, przeznaczonymi na pomoc publiczną Państwa dla przedsiębiorców. Państwowy Fundusz Rozwoju nie mógł, co do zasady, swobodnie decydować, czy udzielić subwencji, czy też jej odmówić. Zobowiązany był do świadczenia o ile beneficjent spełniał warunki określone w Programie i Regulaminie. Z kolei pole swobody decyzyjnej beneficjenta sprowadzało się do decyzji, czy występować o dofinansowanie, czy też nie, co jest sytuacją charakterystyczną dla świadczeń publicznoprawnych. Stosownie do natury tego świadczenia objęte zostało ono ogólnym stwierdzeniem zgodności tej pomocy z TFUE, dokonanym przez Komisję Europejską na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b TFUE.

Powyższy kontekst uzasadnia dokonywanie wykładni kluczowych dla oceny zakresu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o subwencję finansową, stanowiącą pomoc publiczną, w sposób ścisły, odpowiednio do natury tego świadczenia oraz materialnoprawnego charakteru podstawy prawnej świadczenia pieniężnego. Zdeterminowanie postanowień Umowy przez Regulamin wiąże ją z kolei z dokumentem Programu, którego Regulamin jest uszczegółowieniem. W istocie zatem zapisy Umowy należy wykładać w świetle treści dokumentu programowego.

Tak w Programie jak i w Regulaminie Beneficjent został zdefiniowany jako ,,przedsiębiorca w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa Przedsiębiorców pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznania mu statusu Mikroprzedsiębiorcy lub MŚP, wnioskującego do PFR o udzieleni Subwencji Finansowej, lub któremu PRF udzielił Subwencji Finansowej’’. Stosownie do art. 4 ust. 1 u.p.p. przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły (art. 3 u.p.p.). Powyższe przepisy należy odczytywać łącznie z art. 33 ust. 1 i 2 u.k.s. komornik sądowy nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie może prowadzi działalności gospodarczej. Ze względu na to, że zakres normowania u.p.p. został określony na podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w tym prawa i obowiązki przedsiębiorców (art. 1 u.p.p.) należy przyjąć, że art. 33 ust. 1 u.k.s. stwierdza w istocie, że komornik sądowy nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy prawo przedsiębiorców. W uzasadnieniu dla wprowadzenia art. 33 u.k.s. wskazano, że komornik jako funkcjonariusz publiczny powinien być ograniczony w możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w sposób analogiczny jak sędzia (druk VIII. 1582). W istocie zatem przyjęcie przez ustawodawcę, że komornicy sądowi nie są przedsiębiorcami w rozumieniu u.p.p. miało swoje źródło w skontrastowaniu ze sobą pojęcia przedsiębiorcy z funkcjonariuszem publicznym. Projektodawca przyjął bowiem założenie, że komornik sądowy wykonuje mu powierzone przez państwo zadania, będąc, jako organ egzekucyjny w sprawach cywilnych, organem władzy publicznej (pomocniczy organ wymiaru sprawiedliwości).

Powyższe ujęcie status komornika sądowego w treści Programu oraz Regulaminu uniemożliwia przyjęcie, na potrzeby oceny zakresu podmiotowego Programu, że komornik był przedsiębiorcą w rozumieniu funkcjonalnym, uprawnionym do uzyskania subwencji ze względu na cechy prowadzonej działalności, wbrew zapisom Programu. Wynikająca z publicznego charakteru świadczenia subwencyjnego dyrektywa ścisłej wykładni Programu i Regulaminu, sprzeciwia się rozszerzaniu zakresu pomocy na podmioty, który programodawca, być może przez przeoczenie, nie ujął w zakresie podmiotowym programu.

Pozostaje do wyjaśnienia kwestia znaczenia prawnego zawartej między stronami Umowy. Konieczność ta odnosi się do dwóch płaszczyzn tego aktu prawnego i sprowadza się do odpowiedzi na pytania: czy Umowa w istocie stanowiła podstawę świadczenia subwencji oraz jakie znaczenie należało przydać składanym przy jej zawarciu oświadczeniom pozwanego.

W tym pierwszym zakresie zauważyć należy, że wbrew intuicyjnemu ujęciu nie jest tak, że zawarcie Umowy dawało podstawę do formułowania wobec pozwanego roszczeń o wypłatę subwencji. Zgodnie z § 11 ust. 6 w zw. z § 1 ust. 2 w zakresie definicji pojęcia „Wniosek” Regulaminu – podpisanie umowy w istocie prowadziło do złożenia wniosku o udzielenie subwencji. Korelował z tym założeniem § 11 ust. 10 Regulaminu oraz § 2 ust. 7 Umowy, które wskazywały, że zawarcie umowy nie „gwarantuje” otrzymania subwencji, w szczególności w przypadku braku spełnienia przez beneficjenta warunków programowych, zaś PFR po weryfikacji danych zawartych w umowie może m.in. odmówić wypłaty subwencji. Umowa, w której zobowiązanie jednej ze stron polega na tym, że określone w niej świadczenie zostanie spełnione, o ile spełnione zostaną przesłanki określone w treści Regulaminu nie jest zatem samodzielnie podstawą świadczenia subwencyjnego. Jej funkcję właściwie oddawał § 11 ust. 6 i § 1 ust. 2 Regulaminu wskazując, że jej złożenie stanowiło element niezbędny do wszczęcia procedury przyznania subwencji, nie stanowiło zaś podstawy prawnej samego tego świadczenia. Podstawą świadczenia subwencyjnego był Regulamin a umowa stanowiła klasyczny dla świadczeń publicznoprawnych element inicjacji postępowania zmierzającego do wypłaty tego świadczenia. Fakt jej zawarcia nie determinował zatem obowiązków pozwanego w sposób odmienny niż czynił to zasadniczy dla przyznania subwencji Regulamin. To ten akt należało uznać za podstawę przyznania subwencji.

Z powyższego zaś płynie wniosek, że złożonych w trakcie zawierania Umowy oświadczeń stron nie można było rozumieć jaką determinujących prawnie wiążącą rzeczywistą wolę stron, poddawaną wykładni na podstawie art. 65 § 2 k.c. Nawet jednak gdyby przyjąć odmienne założenie i za powodem uznawać fakt zawarcia Umowy za argument potwierdzający założenie, że w istocie pozwany również ekstensywnie odczytywał kwalifikację przedsiębiorcy w odniesieniu do powoda, to teza ta wymagała weryfikacji w zderzeniu z kontekstem faktycznym zawierania umów subwencji. Proces zawierania umów subwencji miał charakter w znacznym stopniu zautomatyzowany. Powyższe miał swoje źródło w skali udzielanej pomocy i konieczności zapewnienia sprawnego rozpoznawania wniosków, co znalazło swój wyraz już w uchwale Rady Ministrów nr 50/2020 (,,Z uwagi na pomocowy charakter Programu, polegający na udzielaniu Finansowania Programowego w związku z istotnymi zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19, oraz efektywność i szybkość rozpoznawania wniosków w interesie wszystkich aplikujących przedsiębiorców kwalifikujących się jako potencjalni Beneficjenci Programu, Polski Fundusz Rozwoju będzie w szczególności uprawniony stosować możliwie automatyczne, uproszczone i przyspieszone procedury przyznawania Finansowania Programowego’’).

W toku rozpatrywania wniosku status wnioskodawcy jako przedsiębiorcy nie był weryfikowany, albowiem w tym zakresie opierano się wyłącznie na oświadczeniu beneficjenta. Również treść Regulaminu nakazuje przyjąć, że weryfikowany był przez pozwanego fakt zatrudniania pracowników oraz okoliczność spadku obrotu a także brak zaległości publicznoprawnych, a nie status wnioskodawcy jako przedsiębiorcy. W konsekwencji zawarcie umowy miało w istocie charakter adhezyjny polegający na zaakceptowaniu warunków subwencji przedstawionych przez pozwanego, przy braku możliwości modyfikacji warunków zawarcia umowy przez powoda. Treść oświadczenia woli pozwanego była dla powoda na etapie przedkontraktowym w pełni dostępna i transparentna. Biorąc z drugiej strony brak weryfikacji przesłanki podmiotowej przez pozwanego, to na powodzie spoczywał ciężar złożenia wniosku zgodnie z treścią Regulaminu. Podkreślenia wymaga, że dostrzeżono możliwość popełnienia błędu przy udzieleniu subwencji, szeroko dopuszczając możliwość żądania zwrotu subwencji w sytuacji braku spełnienia wymaganych kryteriów. Ponadto, pozwany zastrzegł na swoją rzecz możliwość bieżącej kontroli prawidłowości udzielenia subwencji (§ 8 Regulaminu), co stanowiło wyraz ograniczonej weryfikacji wniosku przy zawarciu umowy. Pośrednio, z § 12 ust. 6 Regulaminu wnioskodawca mógł wywnioskować, że elementami podlegającymi rzeczywistej weryfikacji był fakt zatrudniania pracowników i spadek obrotów, a w pozostałym zakresie pozwany opierał się na oświadczeniu potencjalnego beneficjenta, albowiem pozwany mógł odmówić przyznania subwencji na podstawie informacji uzyskanych z ZUS-u i Ministerstwa Finansów. Powyższe znajduje również potwierdzenie w § 13 ust. 7 Regulaminu, gdzie wyraźnie zaznaczono, że początkowo dokonuje jedynie wstępnej oceny zasadności wniosku o udział w Programie. Z samej treści umowy wynika, że beneficjent był zobowiązany do złożenia do dnia 31 grudnia 2020 roku dokumentów potwierdzających, że osoba, która zaakceptowała umowę, była uprawniona do reprezentowania przedsiębiorcy (wyciąg z KRS-u bądź z CEIDG (§ 9 ust. 1). Komornik sądowy jako podmiot nieprowadzący działalności gospodarczej a w konsekwencji niepodlegający wpisowi do CEIDG nie mógłby spełnić tego wymogu.

Stosownie do treści § 10 ust. 11 Regulaminu pozwany był uprawniony do odstąpienia od stosowania warunków programowych szczegółowo opisanych w § 10 ust. 8 umowy. Analogicznie Regulamin przewidywał możliwość zwolnienia beneficjenta z określonych zobowiązań (§ 3 ust. 5), to powyższe było możliwe wyłącznie przy spełnieniu kryterium podmiotowego (bycia beneficjentem). Możliwość odstąpienia nie dotyczyła jednak przesłanki podmiotowej, jaką był status beneficjenta, albowiem prawo do ubiegania się do udziału w programie jedynie przez przedsiębiorców wynikał z definicji pojęcia beneficjenta i przesłanki podmiotowej udziału w Programie wyrażonej w § 10 ust. 2 Regulaminu. Ponadto, nawet przy przyjęciu stanowiska przeciwnego i przyjęciu możliwości objęcia umową wsparcia również innych podmiotów niż przedsiębiorcy w rozumieniu Programu, to taka modyfikacja musiałaby wynikać z innego aktu, niż zawarcie umowy o przyznaniu subwencji. Powyższe wynika z faktu, że przy odmiennym założeniu nie byłoby możliwości odróżnienia sytuacji niezasadnie przyznanej subwencji, która uzasadniałaby żądanie zwrotu subwencji od dorozumianego odstąpienia w trybie § 10 ust. 11 od konkretnych warunków programowych.

Wszystkie powyższe fakty prowadzą do wniosku, że zawarcie umowy nie mogło być uznane za definitywny akt woli kontrahenta powoda, uznający jego uprawnienia do utrzymania subwencji, przy przyjęciu za wiążącą wykładnię przedsiębiorcy w znaczeniu funkcjonalnym, tak jak utrzymywał to powód. Umowa stanowiła podstawę inicjacji procesu przyznawania na rzecz beneficjenta subwencji, w oparciu o zasadnicze założenie Programu jakim była szybkość działania i zaufanie do wnioskodawcy. Na tych dwóch przesłankach opierając się wnioskodawca mógł liczyć na otrzymanie środków w nieodległym terminie, jednocześnie jednak nie mógł zasadnie przyjmować, że weryfikacja jego uprawnień miała charakter kompletny, a złożone oświadczenie charakter definitywny, w tym sensie, że obrazowało rzeczywisty stan woli dysponenta środkami, w rozumieniu aktu woli interpretowanego w świetle kryteriów z art. 65 § 2 k.c.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w procesie przyznawania środków subwencyjnych pozwany działał jako agencja państwowa, której powierzono realizację jednej z polityk interwencyjnych Państwa, polegającą na dysponowaniu środkami publicznymi na rzecz podmiotów uprawnionych do otrzymania subwencji. Pozwany nie dysponował w tym względzie marginesu swobody jeśli chodzi o treść umowy oraz wybór podmiotów uprawnionych do otrzymania subwencji. Obowiązany był w tym względzie stosować się do dokumentu Programu oraz przyjętego Regulaminu. Nie mógł zatem odmówić udzielenia subwencji podmiotowi uprawnionemu do jej otrzymania ani udzielić jej podmiotowi, który zgodnie z tymi aktami do jej otrzymania nie był uprawniony. Powyższe elementy składają się na typowy dla publicznoprawnego stosunku brak możliwości modyfikacji przesłanek udzielenia świadczenia w drodze woli stron tego stosunku. Nie zmienia tego wniosku fakt, że w procedurze przyznawania subwencji sięgnięto po metodę cywilnoprawną – umowę, której treść wszak nie stanowiła źródła roszczenia o wypłatę subwencji.

W konsekwencji trafnym było stanowisko pozwanego, że powód nie był uprawniony do otrzymania środków z tytułu subwencji, jako podmiot nieobjęty Programem i Regulaminem. Definicja przedsiębiorcy jako beneficjenta środków przyjęta w tych dokumentach wykluczała przyznanie świadczeń podmiotom, które nie są przedsiębiorcami ze względu na wyłączenie stosowanie wobec nich Prawa przedsiębiorców. Takimi podmiotami są komornicy sądowi. Odmienna wykładnia, tzw. funkcjonalna, stanowiłaby w istocie ingerencję sądu w treść Tarczy i jego korektę, opartą jedynie na słusznościowych założeniach. Podzielając stanowisko powoda, iż z punktu widzenia operacyjnego jego działalność spełnia wszystkie znamiona działalności gospodarczej i fakt ten powinien był przemawiać za objęciem go Programem, należało jednak przyjąć, że tego typu stanowisko stanowiłoby nie akt stosowania a stanowienia („poprawiania”) prawa, wykraczający poza zakres władzy jurysdykcyjnej sądów. W konsekwencji obiektywnie rzecz biorąc oświadczenie powoda o tym, że jest przedsiębiorcą w rozumieniu Programu i Regulaminu było niezgodne z prawdą, co uprawniało pozwanego do żądania zwrotu świadczenia jako uzyskanego przez podmiot nieuprawniony do uzyskania subwencji (art. 410 § 2 k.c.).

Stosownie do art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Przepis art. 410 § 2 k.c. zawiera zamknięty katalog czterech kondykcji, które tworzą obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia: 1) osoba, która spełniła świadczenie, nie była w ogóle zobowiązana lub też była zobowiązana, ale nie względem osoby, której świadczyła; 2) gdy odpadła podstawa świadczenia; 3) gdy zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty; 4) gdy czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Pozwany spełnił na rzecz powoda świadczenie w postaci subwencji, która z uwagi na pierwotny brak przymiotu przedsiębiorcy mu nie przysługiwała. Przyjmując, że Umowa nie miała znaczenia normotwórczego między stronami i nie prowadziła do wykreowania odrębnego od określonego w Regulaminie stosunku prawnego, należało w konsekwencji założyć, że strony nie wykreowały odrębnej systemowo podstawy do zwrotu świadczeń spełnionych w odniesieniu do powoda, będącego podmiotem, który nie był uprawniony do jej uzyskania. Pozwany był uprawniony do żądania od powoda zwrotu nienależnego świadczenia. Taki był sens uprawnienia przewidzianego w § 3 ust. 6 Regulaminu. Zapis tej jednak nie wprowadzał odmiennych względem systemowych norm art. 405 i 410 k.c. podstaw prawnych żądania zwrotu świadczenia. Przeciwnie – potwierdzał jedynie obowiązek zwrotu środków udzielonych wbrew Regulaminowi. Na tej podstawie pozwany mógł żądać zwrotu przez powoda spełnionego na jego rzecz świadczenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych przyjmuje się możliwość stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu do należności publicznoprawnych. Rozwiązanie to jest dopuszczalne pod warunkiem braku unormowania konkretnej materii w przepisach prawa publicznego i stwierdzenia przekonujących przesłanek aksjologicznych, z uwzględnieniem specyfiki należności publicznoprawnych, które uzasadniają uzupełnienie stwierdzonej luki przepisami kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2018 r., I CSK 295/17 oraz cytowane w jego uzasadnieniu: uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1984 r., III UZP 20/84; z dnia 16 maja 2007 r., III CZP 35/07; z dnia 6 czerwca 2012 r., III CZP 24/12; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1985 r., II URN 98/85 i z dnia 10 marca 2004 r., IV CK 113/03, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2014 r., III CZ 46/14 a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2011 r., I FSK 1680/10, niepubl., i z dnia 3 czerwca 2014 r., II FSK 1106/13, niepubl.). Jako że ani przepisy prawa ani Program nie upoważniły pozwanego do dochodzenia zwrotu nienależnie udzielonej subwencji na innej podstawie, do stosunku powstałego na tym tle należało stosować przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu i nienależnym świadczeniu.

Dyrektywa ścisłej wykładni warunków podmiotowych udzielenia subwencji ma tę konsekwencję, że akty organów Państwa odnoszące się do wykładni tych warunków, a wskazujące na uprawnienie powoda do jej uzyskania, muszą być interpretowane na korzyść powoda, zgodnie z zasadą zaufania do działania organów Państwa.

Powód, składając wniosek o przyznanie subwencji, wskazał, że jest komornikiem sądowym. Informacja o przedmiocie działalności powoda widnieje również na pierwszej stronie umowy subwencji, gdzie wskazano: „Niniejsza umowa subwencji finansowej (…) została zawarta w W. dnia 24 lipca 2020 roku pomiędzy: Polskim Funduszem Rozwoju S.A. z siedzibą w W. (…) oraz KOMORNIK SĄDOWY PRZY SĄDZIE REJONOWYM (…)” Powód swojego statusu nie przemilczał. Sam przelew subwencji został także wykonany na konto powoda działającego jako komornik sądowy. W przestrzeni publicznej pojawiały się stanowiska prezentowane przez organy władzy publicznej w zakresie możliwości objęcia komorników sądowych pomocą finansową z tzw. Tarczy. Jednym z takich stanowisk było pismo podpisane przez Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości S. K. kierowane do Prezesa Krajowej Rady Komorniczej, który jest naczelnym organem samorządu komorniczego, wskazujące, że komornicy sądowi – tak jak inni przedsiębiorcy powinni korzystać z pomocy Państwa w zakresie Tarczy. Wskazać należy, że komornicy sądowi w szczególnym okresie pandemii korzystali, na równi z innymi przedsiębiorcami, w zwolnieniu z opłacania składek ZUS. Stanowiskiem tym, jak i innymi działaniami Państwa oraz informacjami uzyskiwanymi od innych komorników sądowych kierował się powód, składając wniosek o przyznanie subwencji. Powyższe okoliczności wskazują na to, że status komorników sądowych jako potencjalnych beneficjentów subwencji, był przedmiotem rozbieżnych wykładni, która to wykładnia uległa zmianie już po faktycznym wypłaceniu środków powodowi i po ich przez niego wydatkowaniu.

W myśl art. 409 k.c. obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Powód, otrzymując subwencję, wydatkując ją zgodnie z przeznaczeniem, tj. na utrzymanie miejsc pracy, w świetle przedstawionych wyżej okoliczności nie musiał liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Wskazać też należy, że decyzja powoda o przyznaniu subwencji miała charakter uznaniowy. Powód nie skorzystał z uprawnienia wynikającego z umowy dotyczącego wydania decyzji odmownej. Stosownie natomiast do § 12 ust. 3 Regulaminu decyzja miała charakter potwierdzenia w całości, w części albo zaprzeczenia przez Fundusz okoliczności spełnienia przez wnioskującego Warunków Programowych na podstawie jego oświadczeń wiedzy zawartych w Umowie i danych oraz informacji, o których mowa w ust. 4 Regulaminu. Wydając pozytywną decyzję w oparciu o podane przez powoda informacje, które w żaden sposób nie mogły wprowadzać powoda w błąd, pozwany niejako utwierdził powoda w przekonaniu, że z dwóch konkurujących koncepcji pojęcia przedsiębiorcy przyjęta została ta korzystniejsza dla powoda. Nie można też zapominać, że powód miał z mocy Regulaminu uprawnienie do odstąpienia od stosowania niektórych spośród Warunków Programowych biorąc pod uwagę całokształt okoliczności, z uwzględnieniem zasady racjonalności ekonomicznej, w tym wyważenia słusznych interesów danego Beneficjenta, ogółu wszystkich Beneficjentów i Skarbu Państwa oraz realizacji celów szczegółowych określonych w Programie (§ 10 ust. 11 Regulaminu). Jeżeli więc po przeprowadzeniu weryfikacji wniosku złożonego przez komornika sądowego, którego działalność została wprost ujawniona we wniosku i umowie, powód wydał decyzję pozytywną o przyznaniu subwencji, a organy Państwa wcześniej prezentowały samorządowi komorniczemu swoje stanowisko o zasadności objęcia komorników programami pomocy publicznej, to istniały wszelkie przesłanki do przyjęcia, że powód dysponując środkami pozostawał w usprawiedliwionym przekonaniu, co do braku obowiązku ich zwrotu w przyszłości. Skoro zatem zużył całą świadczenie i to na cele wprost określone w Programie i Regulaminie, to obowiązek jego zwrotu wygasł (art. 409 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c.).

W konsekwencji powód dokonując przelewu kwoty 108.000 zł na rzecz pozwanego w dniu 28 stycznia 2021 r. sam nie był zobowiązany do jego spełnienia (art. 410 § 1 in principio). Przedstawiona przez powoda sytuacja motywacyjna, w szczególności obawa przed niejako ubocznymi konsekwencjami wszczęcia postępowania karnego, a dotyczącymi zawieszenia w czynnościach komornika, spełniają kryteria działania pod przymusem. Powód mógł zatem zasadnie żądać zwrotu świadczonej na rzecz pozwanego kwoty. Z tej przyczyny należało na jego rzecz zasądzić kwotę 108.000 zł.

O odsetkach orzeczono na podstawie art. 455 k.c. Pozwany został wezwany do spełnienia świadczenia pismem doręczonym w dniu 11 grudnia 2023 r. w terminie 7 dni od jego doręczenia. Termin ten należy uznać za adekwatny z punktu widzenia wysokości dochodzonej kwoty oraz znanej pozwanemu problematyki udzielenia subwencji komornikom sądowym. W konsekwencji pozwany po upływie tego terminu pozostawał w opóźnieniu, co uzasadniało zasądzenie odsetek od dnia 19 grudnia 2023 r. Żądanie za wcześniejszy okres podlegało oddaleniu.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c., tj. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, zasądzając z tego tytułu od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10.817 zł. Na koszty procesu po stronie wygrywającego spór pozwanego złożyły się: wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika w kwocie 5.400,00 zł (wysokość stawki zgodna z obowiązującymi przepisami, tj. z § 2 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie), opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł oraz opłata od pozwu w kwocie 5.400 zł.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono, jak w sentencji wyroku.

SSO Andrzej Vertun