descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 619/25

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

26 czerwca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia del. Łukasz Ruszkiewicz

Protokolant: Renata Boruczkowska

1. Oddala apelację.

2. Oddala wniosek pełnomocnika z urzędu odwołującego się o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

sędzia del. Łukasz Ruszkiewicz

Uzasadnienie

Przedmiot sprawy

Rozstrzygnięcie sądu I instancji

Stanowiska stron

Decyzją z 21 listopada .2022 r. znak (...) pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił A. W. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, na podstawie art. 57 ustawy emerytalnej. W uzasadnieniu organ rentowy podał, że Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 14.11.2022 r. ustaliła, iż wnioskodawca jest częściowo niezdolny do pracy od 07.07.2022 r. do 30.09.2025 r., posiada wymagany staż pracy w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, ale niezdolność ta nie powstała w okresach o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt. 3 ustawy emerytalnej, ani nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Ostatnie ubezpieczenie wnioskodawcy ustało w dniu 29.02.2020 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył A. W.. Odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Wyrokiem z 10 lutego 2025 r., sygn. akt: IV U 1517/22, Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.

Apelację od powyższego wyroku złożył odwołujący A. W. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, który zarzucił naruszenie prawna materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania i to w sposób mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności:

1) naruszenie przepisu art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t,j, Dz.U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.) dalej określanej jako „ustawa rentowa” poprzez nie przyznanie wnioskodawcy prawa od renty z tytułu niezdolności do pracy pomimo spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek do uzyskania tego prawa po uprzednim błędzie w ustaleniach faktycznych co do czasu zaistnienia niezdolności do pracy wnioskodawcy,

2) naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nierozważenie w sposób wszechstronny zebranego materiału, w tym opinii biegłych i wywiedzenie z tego materiału niewłaściwych wniosków co do daty powstania niezdolności do pracy wnioskodawcy - co w dalszej kolejności skutkowało oddaleniem odwołania od decyzji organu rentowego.

Wskazując na te zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku w całości poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy zgodnie z jego wnioskiem złożonym do organu pozwanego i przyznanie dla wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji z orzeczeniem o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa prawnego w obu instancjach.

Pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji.

Rozważania prawne i rozstrzygnięcie sądu II instancji

Apelacja okazała się bezzasadna.

W ocenie sądu apelacyjnego, sąd I Instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c.. Na tej podstawie sąd okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, które tutejszy sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne bez potrzeby ponownego ich przytaczania.

Istota sporu w analizowanej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy odwołujący A. W. jest niezdolny do pracy choćby częściowo i na jaki okres.

W ocenie sądu apelacyjnego, sąd I instancji uczynił przedmiotem dowodu fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.), nie ograniczał stron w możliwości składania wniosków dowodowych, a dla wyjaśnienia istoty sprawy przeprowadził postępowanie dowodowe uwzględniając wszystkie powołane dowody. W sędziowskiej ocenie materiału dowodowego sąd apelacyjny nie stwierdza żadnych uchybień, które mogłyby stanowić podstawę apelacji.

Przechodząc do rozważań sądu I instancji w przedmiocie oceny stanu zdrowia wnioskodawcy pod kątem jego niezdolności do pracy, sąd apelacyjny w pełni zgadza się z twierdzeniami sądu okręgowego. Postępowanie dowodowe w powyżej wskazanym zakresie zostało przeprowadzone prawidłowo, bowiem oparte było na wiedzy biegłych lekarzy sądowych. Na tej podstawie sąd okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, co do stanu zdrowia A. W..

W toku przeprowadzonego postępowania dowodowego przed sądem I instancji, powołany został dowód z opinii biegłych neurologa, dwóch biegłych kardiologów i specjalisty medycyny pracy. Ocena stanu zdrowia odwołującego dokonana przez biegłych jest jednoznaczna, nie budzi ona jakichkolwiek wątpliwości, również sądu apelacyjnego, w zakresie jej rzetelności, zgodności z aktualnym poziomem wiedzy medycznej i prawidłowości.

Poza sporem jest, że u wnioskodawcy rozpoznano 5 kwietnia 1995 r. dwupłatkową zastawkę aortalną, płatki dyskretnie brzeżnie pogrubiałe, przepływ przez skurczowy przez zastawkę aortalną zaburzony, niedomykalność aortalna II stopnia. W badaniu ECHO z 13.05.2005 r. zaawansowana wada aortalna, istotny gradient skurczowy przez dwupłatkową zastawkę aortalną oraz przerost mięśnia lewej komory serca. W 2011 r. oraz 2012 r. stwierdzono brak progresji wady serca. Dopiero 4 października 2021 r. ECHO serca wykazało pogorszenie się wady serca, niewydolność serca II/III wg. NYHA, zwężenie lewego ujścia tętniczego, oraz funkcje rozkurczową upośledzoną.

Częściowa niezdolność do pracy odwołującego dla skutecznego domagania się przez niego renty z tytułu niezdolności do pracy powinna być ustalona od 29 sierpnia 2021 r. (data, w której upłynął okres 18 miesięcy od ustania ostatniego tytułu ubezpieczeń odwołującego, co miało miejsce 29 lutego 2020 r.). Do wykonywanych przez wnioskodawcę prac fizycznych nie stwierdzano przeciwskazań zdrowotnych. Z dotychczasowych opisów badań nie wynika, aby wnioskodawca miał być odsunięty od pracy lub zobowiązany do pracy w warunkach chronionych.

Powołana przed sądem I instancji w dalszej kolejności biegła z zakresu medycyny pracy nie zgodziła się z biegłym kardiologiem co do daty początkowej niezdolności do pracy. Biegła nie zgodziła się również w tym zakresie z orzeczeniem LO i KL ZUS.

W piśmie procesowym z 12 lutego 2024 r. sam wnioskodawca wskazał, że data ustalonej przez biegłego kardiologa rozpoczęcia niezdolności do pracy na 13 maja 2005 r. „wydaje się zbyt odległa”, ponieważ w tym roku i następnych był on osobą aktywną zawodowo (k.163 akt). Odwołujący wskazał także, że byłby skłonny zaakceptować datę początku jego niezdolności do pracy na dzień 7 lipca 2022 r.

Przechodząc do oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wskazać należy, że dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności strona skarżąca powinna wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając. Skarżący temu zadaniu nie sprostał. Możliwość zakwestionowania oceny dowodów w postępowaniu apelacyjnym jest ograniczona i sprowadza się do sytuacji, w których skarżący wykaże, że ocena ta była rażąco wadliwa lub oczywiście błędna. odwołujący nie wykazał, aby sporządzone opinie na których swoje ustalenia oprał sąd I instancji tj. opinie biegłej specjalisty medycyny pracy i drugiego biegłego kardiologa były wewnętrznie sprzeczne i niezgodne z ustalonym stanem faktycznym, ani też by badania dokonywane przez biegłych zostały przeprowadzone w sposób nieprawidłowy i nie uwzględniały wszystkich okoliczności sprawy.

Zgodnie z treścią art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. W wyroku Sądu Najwyższego z 27 września 2002 roku w sprawie IV CKN 1316/00 wskazano, że ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części dotyczącej ustalenia faktów, tj. rozstrzygania spornych kwestii na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Powinna odpowiadać regułom logicznego myślenia wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego będące wyznacznikiem granic dopuszczalnych wniosków i stopnia prawdopodobieństwa ich przydatności w konkretnej sytuacji.

Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne.

Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materiałem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez sąd; nie jest tu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski odmienne, lecz wymagane jest wskazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybienie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych.

W postanowieniu z 2 grudnia 1999 r. w sprawie III CKN. 122/99 Sąd Najwyższy uznał, że sąd orzekający nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów, gdy jego przekonanie odnośnie mocy poszczególnych dowodów i ich znaczenia dla sprawy oparte zostało na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego i pozostaje w zgodzie z zasadami logicznego wnioskowania.

W ocenie sądu apelacyjnego, sąd I instancji przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe w sposób staranny, nieuchybiający zasadzie swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgromadzone dowody sąd okręgowy oceniał wszechstronnie, tj. wiarygodność i moc poszczególnych dowodów oceniona została w odniesieniu do całokształtu pozostałych dowodów. Sąd I instancji dokonał ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie i sąd apelacyjny podstawę faktyczną wyroku w pełni aprobuje.

W tym miejscu podkreślić należy, że sąd, jako że nie ma wiadomości specjalnych, musi w tym zakresie oprzeć się na wiadomościach uzyskanych od biegłych sądowych. Stąd też ocena sądu pierwszej instancji w zakresie stwierdzenia czy odwołujący jest choćby częściowo niezdolny do pracy musiała znaleźć oparcie w dowodzie z opinii biegłych lekarzy o specjalnościach adekwatnych do stwierdzonych u niego schorzeń.

Wskazać należy, iż opinie biegłych powołanych przed sądem I instancji, na których swoje rozstrzygniecie oparł sąd I instancji, tj. opinia biegłej specjalisty medycyny pracy i drugiego kardiologa zostały sporządzone fachowo, w oparciu o aktualną wiedzę, przedstawione w nich wnioski poparte są odpowiednimi argumentami. Biegli sądowi w należyty sposób wyjaśnili przedstawione przez sąd I instancji zagadnienia, wskazali na czym oparli swe tezy i co stanowiło ich podstawę. Podkreślenia wymaga, że jako wiodącą należy uznać w sprawie opinię biegłej specjalisty medycyny pracy, która dokonała kompleksowej i dogłębnej oceny stanu zdrowia odwołującego przy uwzględnieniu wyników badania przedmiotowego i analizy dokumentacji medycznej. Wniosek końcowy biegłego specjalisty medycyny pracy potwierdził w swojej opinii drugi z biegłych kardiologów, uzasadniając swoje stanowisko w przekonujący sposób poprzez odwołanie się do wyników badania ECHO serca z 4 października 2021 r.

Dowód z opinii biegłych (biegłego) podlega szczególnej ocenie, bowiem sąd nie mając wiadomości specjalnych jedynie może oceniać logiczność wypowiedzi biegłego. Ocena dowodu z opinii biegłego nie jest dokonywana według kryterium wiarygodności w tym znaczeniu, że nie można "nie dać wiary biegłemu", odwołując się do wewnętrznego przekonania sędziego, czy też zasad doświadczenia życiowego. Opinia biegłego podlega, tak jak inne dowody, ocenie według art. 233 § 1 k.p.c., jednakże co odróżnia ją pod tym względem, to szczególne dla tego dowodu kryteria oceny, które stanowią: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej. Jakkolwiek opinia biegłych jest oparta na wiadomościach specjalnych, to podlega ona ocenie sądu w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał, a zatem, na tle tego materiału, koniecznym jest stwierdzenie, czy ustosunkowała się ona do wynikających z innych dowodów faktów mogących stanowić podstawę ocen w opinii zawartych oraz czy opierając się na tym materiale w sposób logiczny i jasny przedstawia tok rozumowania prowadzący do sformułowanych w niej wniosków.

Niekwestionowanym jest, że wnioskodawca udokumentował wymagany okres składkowy i nieskładkowy co najmniej 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy i przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę (przesłanka z art. 58 ust. 1 pkt 5). Jak prawidłowo ustalił sąd I instancji, ostatni tytuł ubezpieczenia odwołującego ustał 29 lutego 2020 r. Nie zostały zatem spełnione przesłanki stażowe konieczne dla przyznania odwołującemu prawa do renty, określone w powołanym art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy a mianowicie jego niezdolność do pracy nie powstała w okresach tam wymienionych ani w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów, to jest do 29 sierpnia 2021 r.

Spór ostatecznie koncentrował się na dacie powstania częściowej niezdolności do pracy u odwołującego.

Zasadniczy dowód w sprawie tego typu jak niniejsza, to dowód z opinii biegłych. W jednoznacznych opiniach konsekwentnie i przekonująco biegła z zakresu medycyny pracy i druga biegła kardiolog stwierdziły, że za datę powstania częściowej niezdolności do pracy należy uznać 4.10.2021r. Biegłe szczegółowo uzasadniły swoje stanowisko w sprawie:

Biegła specjalista medycyny pracy wskazała że 4 października 2021 r.. wykonano odwołującemu Echo serca – PG 50 mmHg, niewydolność serca II/III wg NYHA, zwężenie lewego ujścia tętniczego, funkcja rozkurczowa upośledzona. Biegła specjalista medycyny pracy w związku z powyższym uznała częściową niezdolność do pracy od dnia badania ECHO serca z 4 października 2021r.

Również druga biegła kardiolog wskazała, iż 4 października 2021 r. badanie USG serca jako pierwsze zawiera informację o przeroście mięśnia serca czyli progresji wady serca. Stan taki w istotny sposób upośledza zdolność badanego do pracy i od dnia badania odwołujący z przyczyn kardiologicznych jest częściowo niezdolny do pracy na okres 3 lat.

Na datę powstania niezdolności do pracy 4 października 2021 r. wnioskodawca nie spełnia jednak warunków do przyznania renty skoro jego ostatni tytuł do ubezpieczeń ustał 29 lutego 2020 r.

Wnioskodawca w toku procesu przed sądem I instancji w istocie nie zakwestionował, że taka data (4.10.2021 r.) powstania niezdolności do pracy nie jest prawidłowa, uznając przy tym, że data 13 maja 2005 r. (którą to datę jako datę powstania niezdolności do pracy wskazał pierwszy biegły kardiolog) nie jest datą powstania niezdolności do pracy, bo wówczas był jeszcze czynny zawodowo – vide pismo odwołującego k. 163. Dopiero w apelacji podniósł zarzuty dotyczące błędnego ustalenia daty początkowej niezdolności do pracy zmieniając całkowicie swoje stanowisko procesowe.

W ocenie sądu apelacyjnego, brak jest podstaw do kwestionowania opinii biegłych specjalisty medycyny pracy oraz drugiego biegłego kardiologa powołanych przed sądem I instancji, jako podstawy do dokonania w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że opinie zostały opracowane przez osoby kompetentne do dokonania oceny stanu zdrowia odwołującego oraz dysponujące w tym zakresie niezbędną wiedzą i doświadczeniem.

Apelacja odwołującego stanowi wyłącznie polemikę z ustaleniami i oceną tych ustaleń dokonaną przez Sąd I instancji w oparciu o opinie biegłej z zakresu medycyny pracy i drugiego biegłego kardiologa. Opinie te były wystarczające dla podjęcia rozstrzygnięcia.

Jak słusznie podnosił organ rentowy w odpowiedzi na apelację, wbrew twierdzeniom apelującego, opinia główna i uzupełniająca pierwszego lekarza kardiologa nie może stanowić pełnowartościowego materiału dowodowego, gdyż istnienie niezdolności do pracy od 2005 r. nie potwierdza przebieg leczenia, w którym nie występuje konieczność zwolnień lekarskich z przyczyn kardiologicznych. Istnienie częściowej niezdolności do pracy podważa również fakt pozostawania po 2005 r. w zatrudnieniu do lutego 2020 r.

Reasumując i uwzględniając powyższe rozważania, stwierdzić należy, że postępowanie przed Sądem I instancji zostało przeprowadzone prawidłowo. Sąd I instancji właściwie ocenił wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego jako całości oraz zważył ich moc oraz wiarygodność, odnosząc je do pozostałego materiału dowodowego.

Zarzuty apelacji w świetle szczegółowych wyjaśnień biegłych zaprezentowanych w opiniach, są nietrafne i stanowią jedynie bezzasadną polemikę z wnioskami tych opinii.

Podkreślić należy, że sąd nie jest obowiązany dążyć do sytuacji, aby opinia biegłego (biegłych) przekonała strony sporu. Wystarczy zatem, że opinia jest przekonująca dla sądu, który wiążąco ocenia, czy biegły wyjaśnił wątpliwości zgłoszone przez stronę. Nadto wskazać należy, że, sąd nie może zająć stanowiska odmiennego co do stanu zdrowia wnioskodawcy, na podstawie własnej oceny stanu faktycznego, niż wyrażone w opiniach biegłych ( vide wyrok Sądu Najwyższego z 13 października 1987 r., II URN 228/87, PiZS 1988/7/62).

W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok był prawidłowy.

Wobec uznania, że zarzuty apelacyjne były bezzasadne oraz mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne sąd apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację (pkt 1 wyroku).

Sąd odwoławczy oddalił wniosek pełnomocnika z urzędu odwołującego się o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, albowiem nie zawiera on oświadczenia zgodnie z § 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764), że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Niezamieszczenie we wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub części, skutkuje odmową przyznania tych kosztów ( vide m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2005 r., I CK 325/05 i z 23 lutego 2012 r., V CZ 133/11 – nie publ.).

Z tych względów sąd apelacyjny orzekł, jak w pkt. 2 wyroku.

SSO del. Łukasz Ruszkiewicz