descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 437/23

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 9 lipca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Roman Walewski

Protokolant: Krystyna Kałużna

Uzasadnienie

Przedmiot sprawy

Rozstrzygnięcie sądu I instancji

Stanowiska stron

Decyzją z 7 lipca 2022r. r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w P. zobowiązał K. Ś. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie: 2.080,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, naliczonymi od 9 czerwca 2022r. do dnia zwrotu na podstawie wniosku z dnia 28 lipca 2020r.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że w oparciu o wyjaśnienia płatnika składek (...) sp. z o.o. ustalono, że umowa zlecenia została rozwiązana z odwołującą z powodu niewłaściwego wykonywania zlecenia, a więc przyczyną rozwiązania z odwołującą umowy zlecenia nie był COVID. Płatnik składek wyjaśnił, że był to powód odmowy udzielenia świadczenia postojowego z powodu COVID. Organ rentowy podniósł, że w związku z powyższym nie przysługuje odwołującej prawo do świadczenia postojowego na podstawie wniosku RSP-CZ, który wpłynął do ZUS 28 lipca 2020r.

Decyzją z 7 lipca 2022r. r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w P. zobowiązał K. Ś. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie: 2.080,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, naliczonymi od 9 czerwca 2022r. do dnia zwrotu na podstawie wniosku z dnia 10 sierpnia 2020r.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że w oparciu o wyjaśnienia płatnika składek (...) sp. z o.o. ustalono, że umowa zlecenia została rozwiązana z odwołującą z powodu niewłaściwego wykonywania zlecenia, a zatem przyczyną rozwiązania z odwołującą umowy zlecenia nie był COVID.

Płatnik składek wyjaśnił, że był to powód odmowy udzielenia świadczenia postojowego z powodu COVID. Organ rentowy podniósł, że w związku z powyższym nie przysługuje odwołującej prawo do świadczenia postojowego na podstawie wniosku RSP-CZ, który wpłynął do ZUS 10 sierpnia 2020r. Tym bardziej, że od 1 sierpnia do 31 sierpnia 2020 została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie zlecenia u innego płatnika składek - (...)

Decyzją z 7 lipca 2022r. r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w P. zobowiązał K. Ś. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie: 2.080,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, naliczonymi od 9 czerwca 2022r. do dnia zwrotu na podstawie wniosku z dnia 4 września 2020r.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że w oparciu o wyjaśnienia płatnika składek (...) sp. z o.o. ustalono, że umowa zlecenia została rozwiązana z odwołującą z powodu niewłaściwego wykonywania zlecenia, a zatem przyczyną rozwiązania z odwołującą umowy o zlecenia nie był COVID.

Płatnik składek wyjaśnił, że był to powód odmowy udzielenia świadczenia postojowego z powodu COVID. Organ rentowy podniósł, że w związku z powyższym nie przysługuje odwołującej prawo do świadczenia postojowego na podstawie wniosku RSP-CZ, który wpłynął do ZUS 4 września 2020r. Tym bardziej, że od 1 sierpnia do 31 sierpnia 2020 została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie zlecenia u innego płatnika składek - (...).

Odwołanie od tych decyzji wniosła K. Ś. podnosząc, że nie była zawiadomiona o wszczęciu postępowania wyjaśniającego przez ZUS, dlatego nie złożyła wyjaśnień. Ponadto podała, że wniosek o świadczenia postojowe dotyczył miesięcy- marzec, kwiecień i maj 2020r. Pierwsza umowa zlecenia była zawarta z (...) w 2019r.,zaś kolejna - od 1 kwietnia 2020r. do 31 maja 2020r. Odwołująca domagała się ich zmiany przez zwolnienie jej z obowiązku zwrotu świadczeń postojowych wraz z odsetkami.

Wyrokiem z dnia 8 marca 2023 roku sygn.. akt: III U 688/22 Sąd Okręgowy w Koninie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone decyzje w ten sposób, że zwolnił odwołującą K. Ś. z obowiązku zwrotu pobranych świadczeń postojowych oraz ustawowych odsetek za opóźnienie.

Apelację od powyższego wyroku , zaskarżając go w całości , złożył pozwany organ rentowy, który zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez niezasadne przyjęcie przez sąd I instancji, że wnioskowane przez odwołującą świadczenie postojowe dotyczy okresu marzec - maj 2020 r., podczas gdy w rzeczywistości powyższe ustalenia nie wynikają ani z treści wniosku o wypłatę świadczenia , ani z zeznań odwołującej oraz z treść tych wniosków i pozostaje w sprzeczności z zeznaniami odwołującej z dnia 22.02.2023 r. i pisma z dnia 8.07.2022 r. w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu,

b) nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka M. K. na okoliczność ,zgodnie z postanowieniem sądu I instancji z dnia 28.11.2022 r., co skutkowało nierozpoznaniem wszelkich okoliczności sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia.

W związku z powyższym, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania oraz zasądzenie od odwołującej na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

Odwołująca nie złożyła odpowiedzi na apelację.

Rozważania prawne i rozstrzygnięcie sądu II instancji

Apelacja okazała się bezzasadna i jako taka podlegała oddaleniu. Chybione są bowiem podniesione w niej zarzuty.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. W szczególności, w ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji przeprowadził wystarczające postępowanie dowodowe, a zebrany w sprawie materiał poddał właściwej ocenie, zachowując granice swobodnej oceny dowodów, przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c.

Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które tutejszy sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne.

Dokonując analizy zarzutów zgłoszonych przez organ rentowy w apelacji, Sąd Apelacyjny stwierdza, że nie zasługiwały one na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że świadczenie postojowe, co do zasady, stanowi jednorazową wypłatę dla osób objętych przedmiotową regulacją. Świadczenie postojowe przysługuje, gdy w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności odpowiednio przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą albo przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi została zawarta umowa cywilnoprawna w rozumieniu art. 15zq ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy covidowej.

Stosownie do treści art. 15zq ust. 5 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U.2020.1842 ze zm.) świadczenie postojowe przysługuje osobie wykonującej umowę cywilnoprawną jeżeli:

1) umowa cywilnoprawna została zawarta przed dniem 1 kwietnia 2020 r.,

2) przychód z umowy cywilnoprawnej ,w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych ,uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe, nie był wyższy od 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wniosku;

3) nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.

Zgodnie z art. 15zua ww. ustawy świadczenie postojowe może zostać przyznane ponownie, na podstawie oświadczenia osoby uprawnionej, której wypłacono świadczenie postojowe, o którym mowa w art. 15zu ust. 1.

Wypłata po raz kolejny świadczenia postojowego może zostać dokonana nie wcześniej niż w miesiącu następującym po miesiącu wypłaty świadczenia postojowego, o którym mowa w art. 15 zu ust. 1.

Warunkiem przyznania kolejnego świadczenia postojowego jest wykazanie w oświadczeniu, że sytuacja materialna wykazana we wniosku, o którym mowa w art. 15 zs albo 15zsa, nie uległa poprawie.

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 15zx ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

W myśl ust. 2 tego przepisu za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się świadczenie:

1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego;

2) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona;

3) wypłacone w kwocie wyższej niż należna.

Przepis tego artykułu wskazuje przypadki, w których pobrane świadczenie postojowe kwalifikowane jest jako nienależne oraz sposób postępowania w takich przypadkach.

Przede wszystkim zasadą jest obciążenie pobierającego świadczenie odpowiedzialnością za niezasadne pobranie. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe jest obowiązana do zwrotu wypłaconej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie ustala się na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

Nienależnie pobranym świadczeniem postojowym jest świadczenie przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego.

Obowiązek zwrotu powstanie także w przypadku braku świadomości po stronie składającego oświadczenie o jego nieprawdziwości.

Nienależnie pobranym świadczeniem postojowym jest także świadczenie wypłacone innej osobie niż osoba uprawniona z przyczyn, za które odpowiedzialności nie ponosi Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W świetle powyższej regulacji oraz biorąc pod uwagę ustalenia dokonane w sprawie, w ocenie Sądu Apelacyjnego, brak jest podstaw do obciążenia odwołującej obowiązkiem zwrotu wypłaconych jej świadczeń postojowych.

Skarżący w żaden sposób nie wykazuje , z jakich powodów Sąd Okręgowy miał naruszyć art.233§ 1 k.p.c. ,a w szczególności nie dowodzi, że został on wydany z naruszeniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.

Zgodnie z treścią art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

W wyroku Sądu Najwyższego z 27 września 2002 roku w sprawie IV CKN 1316/00 wskazano, że ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części dotyczącej ustalenia faktów, tj. rozstrzygania spornych kwestii na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Powinna odpowiadać regułom logicznego myślenia wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego będące wyznacznikiem granic dopuszczalnych wniosków i stopnia prawdopodobieństwa ich przydatności w konkretnej sytuacji.

Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne.

Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materiałem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez sąd; nie jest tu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski odmienne lecz wymagane jest wskazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybienie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych.

W postanowieniu z 2 grudnia 1999 roku w sprawie III CKN. 122/99 Sąd Najwyższy uznał, że sąd orzekający nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów, gdy jego przekonanie odnośnie mocy poszczególnych dowodów i ich znaczenia dla sprawy oparte zostało na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego i pozostaje w zgodzie z zasadami logicznego wnioskowania.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe w sposób staranny, nieuchybiający zasadzie swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgromadzone dowody Sąd Okręgowy oceniał wszechstronnie, tj. wiarygodność i moc poszczególnych dowodów oceniona została w odniesieniu do całokształtu pozostałych dowodów. Sąd I instancji dokonał ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie i Sąd Apelacyjny podstawę faktyczną wyroku w pełni aprobuje.

Apelacja pozwanego to jedynie polemika z prawidłowym stanowiskiem sądu I instancji. Skarżący w jakikolwiek sposób nie wykazał , aby rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego było sprzeczne z racjonalnym rozumowaniem i zasadami doświadczenia życiowego.

Sąd Apelacyjny stwierdza, że jest przeciwnie. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i trafnej wykładni przepisów prawa.

Przede wszystkim słusznie Sąd Okręgowy zauważył, że ani w zaskarżonych decyzjach, ani w trakcie postępowania przed Sądem Okręgowym organ rentowy nie wskazał podstaw prawnych uznania wypłaconych świadczeń za nienależne.

Powoływanie się na przyczyny rzekomego rozwiązania z odwołującą umowy zlecenia nijak się ma do wykazania ustawowo i enumeratywnie wskazanych podstaw uznania świadczenia postojowego za nienależnie pobrane.

Nie dość na tym- pozwany w ogóle nie wykazuje, że do takiego rozwiązania umowy zlecenia w ogóle doszło.

Z zeznań słuchanych w sprawie świadków: jednego zawierającego umowy i drugiego ,mającego bezpośredni kontakt z pracownikiem w żadnej mierze nie wynika, że do takiego rozwiązania umowy doszło.

Wobec ich niewiedzy trudno oczekiwać , aby taką wiedzę posiadał pracownik biurowy, do którego przesłuchania w niniejszej sprawie ostatecznie nie doszło.

Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że tak naprawdę rozwiązanie umowy polegało na nie zawarciu kolejnych umów po 31.05.2020r.

Niezależnie od powyższego, raz jeszcze należy podkreślić, że przyczyna rozwiązania czy też – jak było w praktyce , nie kontynuowania umowy, nie jest przesłanką, która miałaby wpływ na uznanie świadczeniem postojowych za miesiące marzec – maj 2020r. za nienależne.

Pewnym było, że płatnik do końca trwania okresu umowy zgłaszał odwołującą do ubezpieczenia z tytułu tejże umowy.

Pozwany, co z resztą nie ma większego znaczenia dla oceny sporu, w apelacji zdaje się forsować tezę, jakoby wnioski o świadczenia postojowe nie miały dotyczyć miesięcy, w których płatnika i odwołującą łączyła umowa zlecenie.

Takie twierdzenie jest całkowicie gołosłowne i sprzeczne z dokumentacją zawartą w aktach rentowych, z której jednoznacznie wynika, że przed podjęciem decyzji o wypłacie świadczeń postojowych, choć niezbyt udolnie - ale pozwany próbował zweryfikować okoliczności dotyczące zatrudnienia odwołującej właśnie w miesiącach : marzec, kwiecień i maj 2020r.

Gdyby było inaczej to należałoby spytać pozwanego, na jakiej w ogóle podstawie wydawał decyzje o wypłacie ,skoro z dokumentacji załączonej do wniosku nie wynikałoby jednoznacznie kiedy, w jakim okresie trwała umowa, w związku z którą żądano świadczeń.

Reasumując, Sąd Apelacyjny uznał, że w pełni uprawnione było przyjęcie przez sad I instancji, iż świadczenie postojowe przysługiwało ubezpieczonej za o miesiące od marca do maja 2020 r., w których posiadała ona zawarte umowy zlecenia i w których doszło do obniżenia jej dochodów z tych umów, a zatem wypłacone jej świadczenia nie było świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 15 zx ustawy covidowej i jako takie - nie podlegają zwrotowi.

W niniejszej sprawie sąd I instancji oparł się na pełnym materiale dowodowym, prawidłowo go ocenił i przyjął za podstawę poczynionych ustaleń faktycznych.

Wyrok Sądu Okręgowego w pełni odpowiada prawu.

Uwzględniając powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny, uznając zarzuty apelacji za bezzasadne, oddalił ją na podstawie art.385 k.p.c.

sędzia Roman Walewski