descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 322/23

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 22 maja 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska

Protokolant: Emilia Wielgus

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 7 marca 2022 r., znak (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych, I Oddział w P. odmówił L. P. zwrotu nienależnie opłaconych składek. W uzasadnieniu pozwany wskazał, że nie stwierdził nadpłaty na koncie płatnika składek. Prawo do zwrotu nadpłaty w kwocie 2 744,52 zł, o której poinformowano płatnika pismem z dnia 7 stycznia 2022 r. uległo przedawnieniu. Organ wskazał na treść art. 24 ust. 6g ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Pozwany wskazał, iż nadpłata dotyczyła składek z okresów od lipca 2009 r. do czerwca 2014 r. W ocenie organu od opłacenia składek minęło 5 lat wskutek czego nadpłata uległa przedawnieniu.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła L. P.. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez zwrot na jej rzecz nienależnie opłaconych składek, a nadto o zasądzenie od pozwanego na rzecz odwołującej kosztów postępowania według norm przepisanych. Odwołująca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: art. 24 ust. 6a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niezaliczenie przez pozwanego nienależnie opłaconych składek od dnia 7 sierpnia 2009 r. do dnia 8 lipca 2014 r. na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku na poczet przyszłych składek, art. 24 ust. 6a i 6d ustawy poprzez niedokonanie zwrotu na rzecz odwołującej dokonanej nadpłaty, pomimo wniosku o jej zwrot oraz art. 24 ust. 6g poprzez ustalenie, że nienależnie opłacone przez odwołującą składki tj. nadpłata w kwocie 2744,52 zł, wynikająca z wpłat opłaconych za okres od lipca 2009 r. do czerwca 2014 r. uległa przedawnieniu.

Wyrokiem 25 stycznia 2023 r., sygn. akt VIII U 818/22, Sąd Okręgowy w Poznaniu zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że pozwany jest zobowiązany zwrócić odwołującej nadpłacone składki w kwocie 2744,52 zł.

Na mocy art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny odstąpił od szczegółowego przedstawienia podstawy faktycznej wyroku, albowiem Sąd II instancji nie zmienił ani nie uzupełnił ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji i przyjął je w całości za własne.

Apelację od wyroku Sądu I instancji wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 24 ust. 6a i 6g ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz. U. z 2022r., poz. 1009 ze zm. poprzez przyjęcie, że nie doszło do przedawnienia składek, których dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie, a w konsekwencji, że składki mogą zostać zwrócone płatnikowi.

Mając powyższe na względzie wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania,

ewentualnie

2. uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem ponownego rozpoznania

3. zasądzenie od odwołującego na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.

Odwołująca nie wniosła odpowiedzi na apelację organu rentowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja organu rentowego nie zasługiwała na uwzględnienie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. W szczególności, w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził wystarczające postępowanie dowodowe, a zebrany w sprawie materiał poddał właściwej ocenie, zachowując granice swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c. Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które tutejszy Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne.

Argumenty przedstawione w treści apelacji, nie podważyły w żaden sposób zasadności stanowiska Sądu I instancji.

Na wstępie przypomnieć należy, że spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do tego, czy organ prawidłowo odmówił odwołującej L. P. prawa do zwrotu kwoty nadpłaconych składek za okres od lipca 2009 r. do czerwca 2014 r., w łącznej kwocie 2744,52 zł. W ocenie organu rentowego od opłacenia składek minęło 5 lat, a zatem nadpłata uległa przedawnieniu.

Apelujący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 6a i 6g ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz. U. z 2022r., poz. 1009 ze zm. poprzez przyjęcie, że nie doszło do przedawnienia składek, których dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie, a w konsekwencji, że składki mogą zostać zwrócone płatnikowi.

Z powyższym stanowiskiem organu rentowego w ocenie Sądu Odwoławczego nie sposób się zgodzić, takie stanowisko apelującego jest nietrafne i nie może prowadzić do uwzględnienia apelacji, nie sposób bowiem podzielić argumentacji organu rentowego co do wykładni art. 24 ust. 6g pkt 1 i pkt 2 ustawy systemowej.

Zdaniem Sądu Odwoławczego Sąd Okręgowy słusznie przyjął, że termin przedawnienia rozpoczyna swój 5- letni bieg od dnia zawiadomienia płatnika składek o nadpłacie tych składek, zgodnie z art. 24 ust. 6g pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem skoro organ rentowy nie zawiadomił o nadpłacie, do czego był zobowiązany na podstawie art. 24 ust. 6b tej ustawy, nie można przyjąć, że żądanie zwrotu nadpłaty uległo przedawnieniu.

Sąd Apelacyjny podkreśla, że zgodnie z obowiązującym od 20 lipca 2011 r. art. 24 ust. 6b ustawy z systemowej (na skutek wejścia w życie ww. ustawy nowelizacyjnej), zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a tego art. mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W myśl art. 24 ust. 6c po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek może złożyć wniosek o ich zwrot. Stosownie zaś do treści art. 24 ust. 6g ustawy systemowej, nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia: 1) otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b; 2)opłacenia składek, w przypadku braku zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b.

Za słuszne należy uznać stanowisko, coraz szerzej wypowiadane w orzecznictwie sądów powszechnych, zgodnie z którym nie można odczytywać treści art. 24 ust. 6g ustawy systemowej w taki sposób, że w przepisie tym mamy do czynienia z podwójnym określeniem początku biegu terminu przedawnienia żądania zwrotu z ograniczeniem ustawowego terminu przedawnienia. Takie rozumienie tego przepisu, niewątpliwie korzystne dla organu, zwalniające organ z obowiązku dbałości o kontrolowanie prawidłowości wpłat, pozbawiałoby nałożony na organ obowiązek zawiadomienia w istocie jakiegokolwiek znaczenia prawnego, co jest nie do pogodzenia z czytelną intencją ustawodawcy. Przepisu art. 24 ust. 6g nie można bowiem wykładać w oderwaniu od treści art. 24 ust. 6b, który to przepis stanowi jednoznacznie, że zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Tak wykładnia gramatyczna, systemowa jak i funkcjonalna nie pozwala w związku z powyższym na budowanie innego wniosku, niż taki, że przepis art. 24 ust. 6g pkt 2 odnosi się wyłącznie do tych składek, co do których z uwagi na ich niską wartość (nie przekraczającą kosztów upomnienia) zakład nie ma obowiązku dokonywania zawiadomienia płatnika składek o nadpłacie.

Dokonując wykładni ww. przepisów ustawy systemowej wskazać dodatkowo należy, że pojęcie nienależnie opłaconej składki nie zostało zdefiniowane w ustawie systemowej, na co zwrócił uwagę już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 maja 2010 r. (sygn. P 29/08), wskazując, że „nienależnie opłacona składka” nie stanowi składki ustalonej w oparciu o zasady określone w art. 15-32 ustawy systemowej, czyli obowiązkowego świadczenia w ramach stosunku ubezpieczenia społecznego. W piśmiennictwie uznaje się, że pojęcie to obejmuje zarówno przypadki, w których istniała podstawa prawna świadczenia składkowego, ale zostało ono spełnione w kwocie wyższej niż należna (nadpłata), jak również w przypadku opłacenia składki bez podstawy prawnej (Komentarz do art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pod red. Beaty Gudowskiej, wyd. 2, Legalis).

Także doktryna wyraża tożsame stanowisko wskazując, że ustawą z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz. 808) od 20 lipca 2011 r. określono przede wszystkim wyraźnie termin początkowy biegu terminu przedawnienia, przyjmując w art. 24 ust. 6g, że będzie to albo data otrzymania od ZUS zawiadomienia o kwocie nienależnie opłaconych składek, albo - w razie braku takowego zawiadomienia - dzień opłacenia składek. Powyższe zawiadomienie jest kierowane do płatnika składek, jeśli nienależnie opłacone składki przekraczają wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (Komentarz do art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pod red. Beaty Gudowskiej, wyd. 2, Legalis).

W ustalonym stanie faktycznym spór dotyczy składek, które nie były przedawnione, a których wartość przekraczała wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (kwota do nadpłaconych składek to 2744,25 zł). Trafnie zatem wywiódł Sąd Okręgowy, stwierdzając, że pozwany organ rentowy nie został zwolniony z obowiązku zawiadomienia płatnika o tej nadpłacie.

Ponadto Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że najwcześniej odwołująca powzięła informację o istnieniu nadpłaty dopiero po otrzymaniu informacji o skorygowaniu dokumentów rozliczeniowych i powstaniu nadpłaty (pismo bez daty, nr (...)-2021) tj. 5 stycznia 2022r. (data odbioru pisma). A zatem jeśli uznać ww. pismo za zawiadomienie o istnieniu nadpłaty, to również stwierdzić należy, że nadpłata nie uległa przedawnieniu. Zaznaczyć też należy, że odwołująca w dniu 9 lutego 2022r. zwróciła się do organu rentowego o zwrot nadpłaty (2744,25 zł), lecz organ rentowy odmówił jej wypłaty nadpłaty wskazując na przedawnienie. Z takim stanowiskiem – w ocenie Sądu Apelacyjnego – nie sposób się zgodzić, gdyż bieg terminu przedawnienia należało liczyć od zawiadomienia płatnika o kwocie nienależnych składek, a nie od daty ich uiszczenia, zatem organu rentowego w tym zakresie należało uznać za nieprawidłową. W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że odwołującą o istnieniu nadpłaty zawiadomiono dopiero w styczniu 2022 r., a nadpłata była skutkiem korekty deklaracji rozliczeniowych dokonanej przez organ rentowy z urzędu w dniu 21 kwietnia 2021 r., zatem przedtem odwołująca nie wiedziała o istnieniu nadpłaty.

Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji przy wydaniu wyroku z 25 stycznia 2023 r. nie naruszył ani przepisów prawa materialnego (art. 24 ust. 6a i 6g ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) ani przepisów prawa procesowego. W światle powyższego podnoszone w apelacji zarzuty uznać należy za nietrafne.

Z tego względu Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., apelację organu rentowego oddalił uznając ją za bezzasadną.

sędzia Marta Sawińska