descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt II Ca 451/24

Postanowienie

Dnia 30 stycznia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział II Cywilny Odwoławczy

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Jarosław Tyrpa

Protokolant: Marta Trzcińska

Sędzia Jarosław Tyrpa

Uzasadnienie

Postanowienia z dnia 30 stycznia 2025 roku

Wnioskodawcy M. Z. i K. Z. - po ostatecznym sprecyzowaniu żądania wniosku - domagali się ustanowienia na nieruchomości gruntowej położonej w K., oznaczonej jako działka nr (...) obr. (...) P. i (...) obr. (...) P., dla której Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie Wydział IV Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości gruntowej położonej w K. oznaczonej jak działka nr (...) obr. (...) P., dla której Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie Wydział IV Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) służebności gruntowej polegającej na :

- prawie zainstalowania i pozostawienia w gruncie sieci kanalizacyjnej opadowej oraz podłączenia jej do studzienki (...) na działce (...) obr. (...) w granicach obszaru oznaczonego w opinii biegłego sadowego S. B. z dnia 11.02.2019r. kolorem brązowym – załącznik nr 2 i w opinii z dnia 26.09.2023r. zaznaczony kolorem czerwonym (do studzienki włącznie) w załączniku 2a i 2b;

- prawie współkorzystania z istniejącej kanalizacji opadowej na nieruchomości oznaczanej jako działka (...) obr. (...) i (...) obr. (...) wybudowanej przez uczestnika, które to współkorzystanie będzie polegać na stałym odprowadzeniu ścieków opadowych z terenu działki (...) obr. (...) i doraźnym dostępie do tej sieci w celu usunięcia awarii i jej skutków a także okresowym wykonywaniu bieżących prac konserwacyjnych w granicach obszaru oznaczonego w opinii biegłego sądowego S. B. z dnia 26.09.2023r. kolorem czerwonym (do granicy z działką (...) włącznie) w załączniku 2a i 2b.

Nadto wnioskodawcy domagali się zasądzenia kosztów postępowania.

Uczestnik B. B. wniósł o oddalenie wniosku i zasądzenie kosztów.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 rudnia 2023 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa – Podgórza w Krakowie:

- w punkcie I ustanowił na nieruchomości gruntowej położonej w K., oznaczonej jako działka nr (...) obr. (...) P. i (...) obr. (...) P., dla której Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie Wydział IV Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości gruntowej położonej w K. oznaczonej jak działka nr (...) obr. (...) P. dla której Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie Wydział IV Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) służebność gruntową polegającą na :

a) prawie zainstalowania i pozostawienia w gruncie sieci kanalizacyjnej opadowej oraz podłączenia jej do studzienki (...) na działce (...) obr. (...) w granicach obszaru oznaczonego w opinii biegłego sadowego S. B. z dnia 11.02.2019r. kolorem brązowym – załącznik nr 2 i w opinii z dnia 26.09.2023r. zaznaczony kolorem czerwonym (do studzienki włącznie) w załączniku 2a i 2b;

b) prawie współkorzystania z istniejącej kanalizacji opadowej na nieruchomości oznaczanej jako działka (...) obr. (...) i (...) obr. (...) wybudowanej przez uczestnika, które to współkorzystanie będzie polegać na stałym odprowadzeniu ścieków opadowych z terenu działki (...) obr. (...) i doraźnym dostępie do tej sieci w celu usunięcia awarii i jej skutków w granicach obszaru oznaczonego w opinii biegłego sądowego S. B. z dnia 26.09.2023r. kolorem czerwonym (do granicy z działką (...) włącznie) w załączniku 2a i 2b;

- w punkcie II oddalił wniosek w pozostałej części;

- w punkcie III zasądził od wnioskodawców M. Z. i K. Z. solidarnie na rzecz uczestnika B. B. wynagrodzenie za ustanowienie służebności gruntowej w wysokości 23.752 zł (dwadzieścia trzy tysiące siedemdziesiąt pięćdziesiąt dwa złote), płatne w 3 ratach, dwie pierwsze po 7.917, 33 zł (siedem tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych 33/100) i trzecia w wysokości 7917, 34 zł (siedem tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych 34/100), odpowiednio miesiąc, 3 miesiące i 5 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po upływie terminu płatności do dnia zapłaty;

- w punkcie IV ustalił, iż koszty sporządzonych w sprawie na zlecenie Sądu opinii strony ponoszą po połowie, szczegółowe rozliczenie tych kosztów pozostawiając referendarzowi sądowe po uprawomocnienia się postanowienia;

- w punkcie V swierdził, że wnioskodawcy i uczestnik w pozostałym zakresie ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Bezsporne pomiędzy stronami było to, że w księdze wieczystej nr (...) jako właściciele działki nr (...) obr. (...) jedn. ewid. K. zostali ujawnieni M. Z. i K. Z. na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Działka jest zabudowana domem jednorodzinnym pod adresem ul. (...) w K., w którym wnioskodawcy zamieszkują. Nieruchomość wnioskodawczyni i jej męża składająca się z działki o nr (...) nie posiada aktualnie formalnie zagwarantowanego odpowiedniego dostępu do sieci kanalizacyjnej opadowej. Wody opadowe z budynku mieszkalnego na terenie działki (...) skierowane są zagospodarowywane (rozsączane) na terenie nieruchomości wnioskodawców. Uczestnik B. B. jest właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) obr. (...) jedn. ewid. (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...). Działka nr (...) stanowi nieruchomość niezabudowaną. Uczestnik B. B. jest także właścicielem działki nr (...), dla której to nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta nr (...). Na terenie działek (...) jest zarurowany odcinek rowu (...) z wlotem do rowu melioracyjnego zlokalizowany w zlewni potoku P.. Koszt budowy instalacji kanalizacji opadowej istniejącej na działce uczestnika wyniósł w 2012 roku ok. 30.000 zł. W księdze wieczystej nr (...) jako współwłaściciele działki nr (...) obr. (...) jedn. ewid. K. stanowiącej grunty przeznaczone pod budowę dróg publicznych lub linii kolejowych –TP oraz działki nr (...) obr. (...) jedn. ewid. K. stanowiącej tereny mieszkaniowe – B zostali ujawnieni B. B. z udziałem wynoszącym 2/3 oraz M. Z. i K. Z. z udziałem wynoszącym 1/3 na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Nieruchomość składająca się z działek nr (...) stanowi drogę dojazdową do działki nr (...) należącej do wnioskodawców oraz do działki nr (...) stanowiącej własność uczestnika B. B.. Pomiędzy stronami postępowania istnieje na tle stosunków wodnych na ich nieruchomościach długotrwały, sąsiedzki spór. Pomiędzy stronami toczyło się przed Sądem Rejonowym dla Krakowa – Podgórza w Krakowie XII Wydział Cywilny postępowanie z powództwa B. B. przeciwko M. Z. i K. Z. o przywrócenie stanu zgodnego z prawem (sygn. akt XII C 2882/17/P). Na mocy wyroku z dnia 10 maja 2019 roku Sąd nakazał pozwanym M. Z. i K. Z. zaniechanie naruszeń prawa własności nieruchomości stanowiącej przedmiot własności powoda B. B., oznaczonej jako działka nr (...), polegających na kierowaniu wód opadowych i drenażowych na tę działkę z nieruchomości stanowiącej przedmiot własności pozwanych, położonej w K., obr. (...), oznaczonej jako działka nr (...). Pomiędzy stronami toczyło się przed Sądem Rejonowym dla Krakowa – Podgórza w Krakowie XII Wydział Cywilny postępowanie z sprawy z wniosku K. Z. i M. Z. przy uczestnictwie B. B. o upoważnienie do dokonania czynności zwykłego zarządu. Na mocy postanowienia z dnia 23 marca 2023 roku, sygn. akt XII Ns 566/20/P, Sąd upoważnił wnioskodawców M. Z. i K. Z. do wykonania na nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...), obr. (...), sieci kanalizacji sanitarnej w celu odprowadzenia ścieków z budynku jednorodzinnego, położonego przy ul. (...) w K., zlokalizowanego na nieruchomości składającej się z działki nr (...), obr. (...), jednostki ewidencyjnej P., objętej księgą wieczystą (...).

Ponadto Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Na mocy wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie XI Wydział Karny z dnia 26.04.2013 roku obwinioną M. Z. uznano za winna tego, że będąc właścicielką nieruchomości – działki nr (...) zmieniała stan wód na gruncie w ten sposób, że w sposób niezgodny z ustawą i wbrew zakazowi, zmieniła kierunek odpływu znajdującej się na jej gruncie wody na grunt sąsiedni to jest działkę nr (...) obr. (...). Decyzją nr (...) Prezydenta Miasta K. z dnia 8 lipca 2013 roku, znak (...) stwierdzono, że na m. in. działce nr (...) nastąpiły zmiany wody na gruncie poprzez nadsypanie terenu oraz wykonanie ogrodzeń z cokołami o przebiegu poprzecznym do osi doliny SE-NW szkodliwie oddziałujące na grunty sąsiednie, tj. działkę nr (...), polegające na: uniemożliwieniu odpływu wód gruntowych i ich blokowania przez nasypy na działce nr (...) utworzone z nieprzepuszczalnego materiału skalnego, powodujące podmakanie terenu; utrudnieniu spływu wód opadowych po powierzchni terenu zgodnie z naturalnym spadkiem oraz wód gruntowych w związku z wykonaniem na działce nr (...) betonowego elementu ogrodzenia między działkami (...) oraz wykonaniem nasypów, w tym nierówności „garbów ziemnych” i „przetamowań”, powodując powstawanie zastoisk wody; zmianie kierunku spływu wód opadowych poprzez budowę ogrodzeń z cokołami na kierunku spływu wód, tj. m. in. na działce (...) (ogrodzenie graniczne z działką (...)), powodując ukierunkowany spływ wód opadowych z terenów położonych powyżej na działkę (...). W decyzji tej, nadawszy jej rygor natychmiastowej wykonalności, nakazano pozwanemu wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom występującym na działce (...) obr. (...) P., tj.: 1. Wykonanie systemu odwodnienia na terenie działek nr (...) obr.(...) P., obejmującego rurociąg zbiorczy - odcinek A-B-C-D - według schematu stanowiącego załącznik nr 22 opinii biegłego pn.: „ Ocena dokonanych zmian stanu wody na gruntach znajdujących się w rejonie ul. (...) z M. — P. z T. w wyniku niwelacji terenu, ze szczególnym uwzględnieniem czasookresu ich dokonywania przez poszczególnych właścicieli i ich wpływy na stosunki wodne w tym rejonie wraz z określeniem występujących szkód na terenach sąsiednich ”, z włączeniem do istniejącej studni na rurociągu (...) — (...) do drenarskiej studni zbiorczej (...) ((...)) po uzyskaniu stosownych uzgodnień i pozwoleń wynikających z obowiązujących przepisów prawa; 2. Likwidację betonowych przęseł podmurówki ogrodzenia na działce (...) tj. granicznego działek nr (...) z (...) obr. (...) P. (na odcinku S-T- zgodnie załącznikiem nr 19 opinii biegłego jw.), pozostawiając niezbędne elementy betonowe pod słupki ogrodzeniowe oraz pomiędzy działkami nr (...) na odcinku R-S - zgodnie z załącznikiem 19 opinii biegłego) o średnicy nie mniejszej niż 5cm, bezpośrednio nad powierzchnią terenu, w sposób zapewniający swobodny spływ wód opadowych zgodnie z pierwotnym, naturalnym kierunkiem, zabezpieczając przed ukierunkowanym spływem wód na działkę (...). 3. Niwelację terenu działki nr (...) obr. (...) P. pasem na całej szerokości działki nr (...) w sposób zapewniający swobodny spływ wód powierzchniowych z kierunku południowo wschodniego na północny-zachód tj. w kierunku korytek ściekowych na zarurowanym odcinku rowu, poprzez likwidację istniejących „garbów ziemnych ”, „przetasowań ” i nierówności. Decyzja ta została utrzymana w mocy pomimo wyczerpania przez B. B. wszystkich środków odwoławczych. W wykonaniu owej decyzji B. B. wykonał system odwodnienia na terenie działek nr (...) obejmujący rurociąg zbiorczy według schematu wskazanego w treści decyzji. Decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 22 czerwca 2016 roku, znak (...) stwierdzono, że na działce nr (...) nastąpiły zmiany wody na gruncie poprzez niewłaściwe użytkowanie systemu odwadniającego, nieposiadającego ujścia do odbiornika, polegające na odprowadzaniu wód opadowych i drenażowych do studzienki zbiorczej, w sposób ukierunkowany na powierzchnię działki nr (...) i szkodliwie oddziałujący na działkę nr (...). Organ administracyjny nakazał M. Z., właścicielce działki nr (...), wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w postaci rurociągu łączącego studzienkę zlokalizowaną na działce nr (...) z najbliższą studzienką kanalizacji opadowej zlokalizowaną na działce nr (...) - rurociąg wykonać po uzyskaniu niezbędnych pozwoleń, zgłoszeń, uzgodnień i zgód. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia 4 listopada 2016 roku, znak (...) utrzymało w mocy powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 9 maja 2017 roku, sygn. II SA/Kr 94/17, uchylił obie powyższe decyzje. WSA wskazał w szczególności, iż nawet gdyby za organami administracji przyjąć, że pozwana odprowadza za pomocą węża ogrodowego wodę ze swojej nieruchomości (aczkolwiek ustalenia te są niepełne w świetle materiału dowodowego), to nie ma tu zmiany wody na gruncie w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy Prawo wodne, a co najwyżej immisje, które mogą być zwalczane w trybie cywilnoprawnym. Decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 20 stycznia 2017 roku , znak (...) udzielono M. Z. pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzenie do rowu melioracyjnego w zlewni potoku P. w rejonie ul. (...) istniejącym wylotem zlokalizowanym w studzience (...) poprzez kanalizację opadową wykonaną na działkach nr (...) obr. (...) P. ścieków opadowych celem odprowadzenia ścieków opadowych z terenu działki nr (...) obr. (...) P. w rejonie ul. (...) w K.. Niniejszą decyzją zobowiązano przy tym M. Z. m.in. do wykonania prac związanych z podłączeniem studzienki na działce nr (...) do studzienki (...) na działce nr (...) zgodnie z obowiązującymi przepisami i normami; partycypowania w kosztach utrzymania urządzenia wodnego na zarurowanym rowie rurociągiem w wysokości 60% kosztów faktycznie poniesionych i udokumentowanych przez B. B.; niezwłocznego przystąpienia do usuwania skutków awarii w przypadku jej wystąpienia oraz przywrócenia terenu i urządzeń do stanu jak po wybudowaniu. W treści pozwolenia zostało zaznaczone, iż pozwolenie wodnoprawne nie rodzi praw do nieruchomości i urządzeń wodnych koniecznych do jego realizacji oraz nie narusza prawa własności i uprawnień osób trzecich przysługujących wobec tych nieruchomości i urządzeń. Kanalizacja deszczowa na działce uczestnika biegnie wzdłuż granicy działki (...) i na działce (...) jest włączona do rowu melioracyjnego, będącego współwłasnością osób, po działkach których przebiega. Rów początkowo jest zamknięty a później otwarty i łączy się z rzeką Drwinką. Na działce nr (...) znajduje się studnia kanalizacyjna odwadniająca teren. Na działkach nr (...) wykonano także kolektor kanalizacji opadowej (...) z podłączeniem do zarurowanego odcinka rowu z możliwością odprowadzania wód opadowych i drenażowych z działek (...). Aktualnie nie ma połączenia studzienki istniejącej na nieruchomości wnioskodawców ze studzienką istniejącą na kanalizacji deszczowej zlokalizowanej na nieruchomości uczestnika. W rejonie działki nr (...) obr. (...) P., w ulicy (...), zlokalizowana jest kanalizacja opadowa. Istnieją też warunki techniczne pozwalające na pompowe odprowadzanie wód opadowych z nieruchomości wnioskodawców do miejskiej kanalizacji ogólnospławnej w ul. (...). Możliwe jest zapewnienie działce wnioskodawców odpowiedniego dostępu do sieci kanalizacyjnej opadowej także poprzez jej zainstalowanie w gruncie i podłączenie do studzienki (...) na działce (...) obr. (...) w granicach obszaru oznaczonego w opinii biegłego sądowego S. B. z dnia 11.02.2019r. kolorem brązowym – załącznik nr 2 i w opinii z dnia 26.09.2023r. zaznaczony kolorem czerwonym (do studzienki włącznie) w załączniku 2a i 2b a ponadto zapewnienie współkorzystania z już istniejącej kanalizacji opadowej na nieruchomości oznaczanej jako działka (...) obr. (...) i (...) obr. (...) wybudowanej przez uczestnika. W stosunku do posiadanego pozwolenia wodnoprawnego, do kanalizacji deszczowej uczestnika z działki wnioskodawców będzie odprowadzana na tej drodze tylko niewielka ilość wód deszczowych i drenażowych, która pod względem hydraulicznym nie będzie miała wpływu na przepustowość kanału deszczowego uczestnika. Opracowany w załączniku 2a i 2b wariant służebności przesyłu obciąża działki: (...) w zakresie 0,0,0050 ha; (...) w zakresie 0,0,0032 ha; (...) w zakresie 0,0,0165 ha. Wysokość jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności gruntowej polegającej na prawie zainstalowania i pozostawienia w gruncie kanalizacji opadowej w celu podłączenia studzienki na działce nr (...) obr. (...) do studzienki (...) na działce (...) obr. (...) P. wynosi 1873,00 zł (234 zł za 1 metr kwadratowy).

W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy, przywołując treść art. 285 k.c., art. 145 k.c. oraz orzecznictwo wskazał, że kwestia ustanowienia na rzecz osoby fizycznej – właściciela nieruchomości służebności polegającej na przeprowadzeniu sieci kanalizacji opadowej biegnącej przez sąsiednie nieruchomości nie została wprost uregulowana w Kodeksie cywilnym ale należy uznać jej ustanowienie za dopuszczalne na postawie stosowanego w drodze analogii art. 145 k.c. Wskazał, że nieruchomość wnioskodawców składająca się z działki o nr (...) nie posiada aktualnie formalnie zagwarantowanego odpowiedniego dostępu do sieci kanalizacji opadowej. Materiał dowodowy wykazał, że ze względu na ukształtowanie terenu a szczególności lokalizacji nieruchomości wnioskodawców w niecce terenowej powoduje, że jej odwodnienie, bez podłączenia instalacji odwadniającej do odbiornika zewnętrznego jest niewskazane, gdyż rozsączone wody opadowe na terenie wnioskodawców z powrotem wracają do systemu drenażowego i podnoszą poziom wód gruntowych. Podjęte przez uczestnika prace ziemne w obrębie jego nieruchomości doprowadziły do zasadniczej zmiany ukształtowania terenu oraz stosunków wodnych w całym otoczeniu - w tym zwłaszcza na nieruchomości wnioskodawców. Zmieniając ukształtowanie terenu uczestnik doprowadził do zmiany kierunków spływu wód powierzchniowych i podziemnych oraz stanu wód gruntowych na sąsiednich nieruchomościach. W efekcie nieruchomość wnioskodawców stała się miejscem bezodpływowym, do którego „zlewają się” wody opadowe i gruntowe z sąsiednich nieruchomości, usytuowanych po jej wschodniej i południowej stronie. Powyższe działania doprowadziły do wieloletniego konfliktu sąsiedzkiego pomiędzy stronami oraz zainicjowania licznych postępowań sądowych i administracyjnych. W szczególności Sąd miał na względzie, iż decyzją nr (...) z dnia 8 lipca 2013 roku Prezydent Miasta K. zobowiązał wnioskodawców do odprowadzania wód do zarurowanego rowu poprzez system odwodnienia wykonany przez uczestnika B. B.. Także decyzją z dnia 20.01.2017 roku Prezydent Miasta K. udzielił wnioskodawczyni pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie do rowu melioracyjnego w zlewni potoku P. w rejonie ul. (...) istniejącym wlotem poprzez kanalizację opadową wykonaną na nieruchomości uczestnika (działkach nr (...)) celem odprowadzania ścieków opadowych z terenu działki nr (...). Zaznaczenia wymaga jednak, iż na mocy tej decyzji wnioskodawcy nie uzyskali prawa do korzystania z wybudowanej kanalizacji opadowej. Okoliczność, że uczestnik dobrowolnie wykonał ciążący na nim obowiązek wykonania urządzeń kanalizacyjnych nie stała się równoznaczna z tym, iż udostępnił on swoją nieruchomość w celu podłączenia kanalizacji opadowej przez wnioskodawców, choć wykonanie przez uczestnika kanalizacji było czynione w celu umożliwienia podłączenia nieruchomości wnioskodawców do niej i późniejszego z niej korzystania.

Sąd Rejonowy wskazał, że jest związany ostateczną decyzją administracyjną, co oznacza, że obowiązany jest uwzględnić stan prawny wynikający z osnowy ostatecznej decyzji administracyjnej, który stanowi element stanu faktycznego sprawy. Pomimo zatem, iż w toku postępowania zostało wykazane, iż istnieje techniczna możliwość odprowadzania wód opadowych z nieruchomości wnioskodawców do miejskiej kanalizacji ogólnospławnej w ul. (...), to uwzględniając powyższe okoliczności, a także interes społeczno - gospodarczy, Sąd doszedł do przekonania, iż najbardziej zasadnym i wpisującym się w porządek prawny będzie przeprowadzenie służebności przez działki uczestnika o nr (...) obr. (...) i (...) obr. (...). Przebieg powyższej służebności został przy tym ustalony przez Sąd w oparciu o treść opinii biegłego sądowego S. B. z dnia 11.02.2019 roku i 26.09.2023 roku. Jako zasadny ocenił Sąd przy tym wniosek także w zakresie doraźnego dostępu do sieci w celu usuwania potencjalnych awarii w granicach służebności z uwagi na okoliczność, że są to sytuacje nagłe i wymagające natychmiastowej ingerencji. Sąd nie podzielił jednak stanowiska wnioskodawców w zakresie dostępu do nieruchomości uczestnika w związku z potrzebą okresowego wykonywania bieżących prac konserwacyjnych mając na względzie, iż uwzględnieni wniosku w tym zakresie stanowiłoby zbyt daleko idącą ingerencje w prawo własności uczestnika oraz że to na właścicielu gruntu co do zasady ciąży ciężar pokrywania kosztów utrzymania i naprawy urządzeń wchodzących w skład służebności gruntowej znajdujących się na jego terenie.

W pkt. III sentencji postanowienia Sąd wyliczył należne uczestnikowi wynagrodzenie z tytułu ustanowienia służebności. Sąd nie podzielił stanowiska wnioskodawców w zakresie tego, że wynagrodzenie to należy się wyłącznie za ustanowienie służebności polegającej na prawie zainstalowania i pozostawienia w gruncie sieci kanalizacji opadowej oraz podłączenia jej do studzienki (...) na działce (...). Wynagrodzenie to, wyliczone w toku postępowania przez biegłego sądowego P. P. na kwotę 1873 zł nie było przy tym przez nich kwestionowane. Sąd podzielił także częściowo stanowisko uczestnika w zakresie tego, że wynagrodzenie z tytułu ustanowienia służebności powinno także uwzględniać korzystanie z rurociągu należącego do właściciela działki nr (...), gdyż również w tym zakresie jej właściciel zmuszany jest do znoszenia korzystania jego nieruchomości przez właścicieli działki nr (...). Niewątpliwie wody opadowe właścicieli działki nr (...) będą korzystać z istniejących już urządzeń wodnych należących m.in. do uczestnika (który to uczestnik poniósł koszt ich budowy kilka lat temu w kwocie 30.000 zł okoliczność niezaprzeczona- i będzie w przyszłości obciążony kosztem napraw i urządzeń owych instalacji), a przez to obciążać własność tych działek. W konsekwencji wynagrodzenie winno zostać ustalone także z powyższego tytułu. Uwzględniając jednak okoliczność, iż stopień obciążenia nieruchomości jest tu mniejszy niż w przypadku budowy instalacji, wyważając interes obu stron (wyliczona z tytułu wynagrodzenia kwota nie mogła rekompensować uczestnikowi niewątpliwie całego kosztu budowy instalacji kanalizacji opadowej) i przy uwzględnieniu niekwestionowanej przez strony stawki 234 zł za jeden metr, Sąd opierając się na wyliczonej przez biegłego S. B. w treści opinii z dnia 26.09.2023 roku powierzchni zajętości, przyjął następujące kwoty:- 8 m od granicy do studzienki – 1873 zł, - 157 metrów kw. (w zakresie działki (...)) x 234 zł = 36.738 / 36.738: 2 = 18.369; - 17 metry kwadratowe (co do działki (...) od granicy z działką (...) do zamurowanego rowu melioracyjnego) x 234 zł = 3.978 zł / 3.978 zł :2 = 1989 zł; - 15 metrów kwadratowych (zamurowanego rowu melioracyjnego do granicy z działką (...) ) x 234 zł = 3.042 zł / 3.042 zł : 2 = 1521 zł. Wbrew zarzutom wnioskodawców rów melioracyjny, mimo iż może pozostawiać w zarządzie gminnym jako część składowa stanowi własność właściciela działki, po której przebiega i właściciel jest zobowiązany do utrzymania go we właściwym stanie, dlatego za umożliwienie wnioskodawcom odprowadzania wód opadowych także tym rowerem na obszarze zajętej działki uczestnika ma on prawo do odpowiedniego wynagrodzenia.

Sąd nie widział potrzeby wzywania do udziału w sprawie właściciela działki (...). Żądaniem wniosku było ustanowenie służebności gruntowej a nie służebności drogi koniecznej dlatego to w interesie wnioskodawcy leży, aby odprowadzając wody prze kolejne działki mieli tytuł prawny ku temu.

Na zasadzie art. 520 § 1 k.p.c. w punkcie V orzeczono, iż wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wnioskodawcy wnosili co prawda, aby na podstawie przepisu art. 520 § 2 k.p.c. zasądzono na ich rzecz poniesione przez nich koszty postępowania od uczestnika, a to z uwagi na fakt, iż uczestnik oponowała wnioskowi. W ocenie Sądu jednakże uczestnik, jako właściciel nieruchomości, która miała zostać obciążona, miał pełne prawo „bronić się” przed tym obciążeniem. Skoro zatem ustanowienie służebności leżało wyłącznie w interesie współwłaścicieli nieruchomości władnącej, oni zatem winni ponieść koszty niniejszego postępowania we własnym zakresie. Konsekwencją natomiast stwierdzenia, że każdy z uczestników postępowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie było rozstrzygnięcie zawarte w treści pkt IV postanowienia w zakresie ustalenia, że koszt wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa (wynagrodzenie biegłych sądowych) ma zostać pobrany po połowie od wnioskodawców i uczestnika, szczegółowe rozliczenie pozostawiając referendarzowi sądowemu.

Apelację od powyższego postanowienia wnieśli zarówno wnioskodawcy jak i uczestnik.

Wnioskodawcy zaskarżyli postanowienie Sądu pierwszej instancji w całości – wyjaśniając, że czynią to z uwagi na integralność postanowienia – domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku i zasądzenie wynagrodzenia w kwocie 1873 zł, względnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 285 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 145 § 1 k.c.

Uczestnik zaskarżył postanowienie Sądu pierwszej instancji w zakresie punktów I, III, IV i V domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, względnie jego zmiany i oddalenia wniosku w całości oraz zasądzenia kosztów za obie instancje. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 395 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 510 § 1 i 2 k.p.c., art. 140 k.c. w zw. z art. 285 § 1 k.c., art. 285 § 1 k.c. w zw. z art. 145 k.c., art. 285 § 1 k.c. w zw. z art. 245 § 1 k.c., art. 5 k.c. i art. 320 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Zarówno apelacja wnioskodawców jak i apelacja uczestnika zasługiwała na uwzględnienie jedynie w części.

W pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność podniesionego w apelacji uczestnika zarzutu nieważności postępowania. Zgodnie bowiem z art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu nieważność postępowania.

Nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji uczestnik upatrywał w pozbawieniu obrony praw niebiorącego udziału w postępowaniu właściciela działki (...), przez którą przebiega zarurowany rów melioracyjny ko600, do którego spływa – poprzez studzienkę zlokalizowaną na działce uczestnika ((...)) - woda opadowa z kanalizacji opadowej, zlokalizowanej na działkach stanowiących własność uczestnika ((...) i (...)), którą ma być również odprowadzana woda opadowa z działki wnioskodawców ((...)). Odnosząc się do zarzutu uczestnika wskazać należy, że w orzecznictwie wyjaśniono już (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2020 roku, III CZP 112/09, OSNC 2010/7-8/98), że przepisy, które chronią uczestnika postępowania, w tym art. 379 pkt 5 k.p.c., na który powołuje się apelacja, nie mają zastosowania wobec osoby, która takim uczestnikiem nie jest. W świetle tego poglądu niewezwanie do udziału w sprawie zainteresowanego w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu nieprocesowym nie powoduje nieważności postępowania.

Z tego względu podniesiony w apelacji zarzut nieważności postępowania, wynikający z naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 510 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy nie znajduje również podstaw do podzielenia zarzutów naruszenia art. 140 k.c. w zw. z art. 285 § 1 k.c., art. 285 § 1 k.c. w zw. z art. 145 k.c., w ramach których uczestnik podnosi, że ustanowiona na jego nieruchomościach służebność jest niewystarczająca, bowiem powinna obciążać również działkę (...), na której znajdują się urządzenia melioracyjne (zarurowany rów melioracyjny w dalszym jego przebiegu), przez które przepływa woda opadowa z kanalizacji opadowej zlokalizowanej na działkach uczestnika, co w konsekwencji oznacza, że wody opadowe z działki wnioskodawców będą przepływać także przez urządzenia na działce (...), co narusza prawa właściciela tej działki.

Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji ustanowienie służebności dostępu umożliwiającej połączenie nieruchomości z siecią, z którą nieruchomość ta nie ma bezpośredniego dostępu odbywa się na podstawie stosowanego w drodze analogii przepisu art. 145 k.c., dotyczącego ustanowienia służebności drogi koniecznej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 grudnia 1962 r. II CR 1006/62. OSPiKA 1964/5/91, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 3 maja 1965 r. III CO 34/65, OSNCP 1966/7-8/109 i z dnia 30 sierpnia 1991 r., OSNCP 1992/4/53 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2008 r., III CSK 108/08 niepublik.). Stosowanie per analogiam przepisów o ustanowieniu służebności drogi koniecznej winno jednak uwzględniać charakter sieci, jak i to, że służebność gruntowa obciążająca nieruchomość powinna być ustanowiona z uwzględnieniem obowiązującego stanu prawnego, wynikającego również z innych niż Kodeks cywilny przepisów.

Żądanie ustanowienia służebności w niniejszej sprawie dotyczy umożliwienia wnioskodawcom odprowadzenia wody opadowej z ich nieruchomości do rowu melioracyjnego. Rów ten zlokalizowany jest na działce uczestnika ((...)), następnie przebiega przez działkę (...) (w przebiegu obu tych działek jest on zarurowany), a następnie przez kolejne działki aż do potoku D., będąc w tym przebiegu otwartym rowem melioracyjnym.

Na gruncie ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 roku, poz. 1087) rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie stanowią urządzenia melioracji wodnych (art. 197 ust. 1 pkt 1) i jako takie stanowią element melioracji wodnych, polegających na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy (art. 195). Zgodnie z art. 16 pkt 47 Prawa wodnego przez pojęcie rowu należy rozumieć sztuczne koryta prowadzące wodę w sposób ciągły i okresowy. Zgodnie z art. 199 ust. 1 ustawy, wykonywanie urządzeń melioracji wodnych należy do właścicieli gruntów. Stosownie zaś do ust. 2 tego przepisu urządzenia melioracji wodnych mogą być wykonywane na koszt Skarbu Państwa, w tym przy udziale środków, o których mowa w ust. 3, za zwrotem, w formie opłaty melioracyjnej, części kosztów przez właścicieli gruntów, na które te urządzenia wywierają korzystny wpływ, zwanych dalej „zainteresowanymi właścicielami gruntów”. Utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w których jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy - do tej spółki lub tego związku spółek wodnych, o czym mowa w a rt. 205 ustawy.

Zadaniem rowów melioracyjnych, jako urządzeń melioracji wodnej, jest przy tym zbieranie wód z terenu, na którym rów się znajduje, zarówno tych podziemnych, jak i opadowych oraz odprowadzanie ich do najbliższej rzeki lub zbiornika. Woda, która przepływa rowem melioracyjnym nie pochodzi wyłącznie z terenu nieruchomości, na której rów ten się znajduje ale z szerszego obszaru i jest wynikiem oddziaływania sił natury (przepływu wód podziemnych, jak i opadowych). Długość rowu melioracyjnego uzależniona jest od ukształtowania terenu i odległości rzeki czy zbiornika, do którego ostatecznie woda jest odprowadzana, co oznacza, że rów melioracyjny i płynąca nim woda mogą przebiegać przez wiele nieruchomości, które stanowią własność różnych osób. Melioracje wodne i ich urządzenia służą nie tylko właścicielowi nieruchomości, na której są posadowione ale również właścicielom innych nieruchomości, na które wywierają one korzystny wpływ. Są one przy tym kategorią prawa administracyjnego i ich funkcjonowanie leży w interesie publicznym, w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy.

Opisany powyżej charakter i cel funkcjonowania rowu melioracyjnego wyklucza w ocenie Sądu Okręgowego potrzebę ustanowienia służebności odprowadzenia wody opadowej do takiego rowu, podobnie zresztą jak nie istnieje potrzeba ustanowienia służebności przepływu wody opadowej naturalnie płynącej (podziemnie lub na powierzchni ziemi) przez kolejne nieruchomości. Znoszenie przez właściciela rowu faktu przepływania w nim wody opadowej pochodzącej z innych nieruchomości, zazwyczaj położonych powyżej jego nieruchomości, uznać należy za ograniczenie prawa własności, które mieści się w granicach art. 140 k.c. i wynika wprost w prawa wodnego.

Dodać przy tym należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie chodzi o istniejącą sieć melioracyjną (urządzenie), która została wykonana przez przedsiębiorcę i o ustanowienie służebności przesłyłu ale o tradycyjny rów melioracyjny, który przebiega po nieruchomościach stanowiących prywatną własność, a którego zadaniem jest zbieranie wody opadowej z szerszego obszaru. Okoliczności tej nie zmienia to, że sporny rów melioracyjny, do którego ma być kierowana woda opadowa z nieruchomości wnioskodawców, jest rowem zarurowanym. Zarurowanie tego rowu nie zmienia jego charakteru jako rowu melioracyjnego i roli jaką on spełnia. Jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia 17 lipca 2002 roku (k. 507 - 508) jego zarurowanie zostało wykonane wyłącznie w celu realizacji interesów właścicieli nieruchomości, po których rów ten przebiegał (budowy pomieszczeń produkcyjnych i usługowych oraz ułatwienia komunikacji na tym terenie). Rów ten odbiera wody opadowe nie tylko z nieruchomości uczestnika ale również innych nieruchomości tj. z terenu przedszkola i rowu przydrożnego przy ul. (...), co również wynika z uzasadnienia wskazanej decyzji.

Zupełnie inaczej jest w przypadku wykonanego na działkach uczestnika systemu odwodnienia, który nie stanowi rowu melioracyjnego w rozumieniu przepisów ustawy Prawo wodne i wykonany został w celu umożliwienia odpływu wód z istniejącej studzienki drenażowej „1” znajdującej się na działce wnioskodawców, co jednoznacznie wynika z treści decyzji nr (...) z dnia 8 lipca 2013 roku (k. 13 – 19). Ponieważ samo wydanie tej decyzji i pozwolenia wodnoprawnego wydanego na rzecz wnioskodawczyni nie rodzi prawa do korzystania z nieruchomości uczestnika nie sposób kwestionować żądania ustanowienia służebności w tym zakresie.

Nieuzasadnionym jednak – z przyczyn wskazanych powyżej – jest ustanowienie służebności w zakresie istniejącego rowu melioracyjnego, jak uczynił to Sąd pierwszej instancji i to zarówno w zakresie przebiegu tego rowu po działce (...), jak i po działce (...) i następnych, przez które biegnie rów melioracyjny. Obciążenie służebnością nieruchomości uczestnika może nastąpić wyłącznie do rowu melioracyjnego, a ściślej rzecz ujmując do znajdującej się na tym rowie studzienki kanalizacyjnej. W tym tylko zakresie (punkt I b) orzeczenie Sądu pierwszej instancji wymagało zmiany na skutek apelacji uczestnika.

Sąd Okręgowy nie podzielił podniesionego w apelacji uczestnika zarzutu co do naruszenia art. 285 § 1 k.c. w zw. z art. 145 k.c., w ramach którego uczestnik kwestionuje potrzebę ustanowienia służebności. Faktem jest, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wykazał, że technicznie istnieje inny - wyłączający potrzebę ustanowienia służebności - sposób odprowadzania wody opadowej z działki wnioskodawców, niemniej – jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji – z decyzji Nr (...) Prezydenta Miasta K. z dnia 8 lipca 2013 roku, (...) w sposób jednoznaczny wynika, uczestnik – na skutek naruszenia stosunków wodnych – został zobowiązany m. in. do wykonania systemu odwodnienia na terenie działek nr (...) w celu umożliwienia odpływu wód z istniejącej studzienki drenażowej „1” (zlokalizowanej na działce wnioskodawców nr (...)) do drenarskiej studni zbiorczej (...) (zlokalizowanej na działce uczestnika nr (...)). Wykonanie tego obowiązku było skutkiem stwierdzenia zmian stanu wody na działkach uczestnika, szkodliwie oddziaływujących na grunty sąsiednie tj. działkę wnioskodawców (punkt I decyzji). Podstawę wydania tej decyzji stanowił art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne (tekst jednolity - Dz. U z 2017 roku, poz. 1121 ze zm.), zgodnie z którym jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom. Decyzja ta stwierdza sposób, w jaki z działki wnioskodawców ma być odprowadza woda opadowa, a ściślej rzecz ujmując reguluje ona sposób funkcjonowania stosunków wodnych na szerszym obszarze, wskazując, że wody opadowe z działki wnioskodawców poprzez nieruchomość uczestnika mają być odprowadzane do rowu melioracyjnego, z którego ostatecznie woda wpada do Drwinki. Trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzja tą jest związany, zaś uczestnik nie wykazał, aby decyzja ta na skutek zmiany stosunków została zmieniona lub uchylona. Z tego względu sama techniczna możliwość podłączenia działki wnioskodawców do kanalizacji opadowej znajdującej się obecnie w ciągu ul. (...) nie może być przesądzająca. Nie sposób przy tym pominąć i tego, że odprowadzenie wód opadowych w ten sposób wymaga wykonania podłączenia z zamontowaniem dwóch pomp (z uwagi na różnicę w terenie wynoszącą około 4,5 m), co wiązałoby się z wykonaniem przedsięwzięcia związanego z budową przyłącza, a to oznacza poniesienie kosztów projektu, wykonania, a w późniejszym okresie także kosztów eksploatacji takiego podłączenia, które nie ogranicza się wyłącznie do konserwacji i utrzymania ale również ewentualnej naprawy bądź wymiany urządzeń mechanicznych (pomp) oraz ponoszenia kosztów energii. Wszystko to łączy się nie tylko z powstaniem po stronie wnioskodawców kosztów ale również z niedogodnościami, które nie zaistniałyby, gdyby uczestnik nie naruszył stosunków wodnych na gruncie i uniemożliwił naturalnego odpływu wody opadowej z nieruchomości wnioskodawców. Zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci decyzji administracyjnej w sposób jednoznaczny wskazuje, że naruszenie tych stosunków obciąża uczestnika, wobec którego stwierdzono wprost ich naruszenie (punkt I) i który – właśnie z tego powodu - został zobowiązany do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom występującym na działce wnioskodawców (punkt II). Wobec treści tej decyzji uczestnik nie może przerzucać na wnioskodawców odpowiedzialności za obowiązujący stan rzeczy i twierdzić, że to oni ponoszą odpowiedzialność za uniemożliwienie spływania wód opadowych przez nieruchomość uczestnika, bo jest to oczywiście sprzeczne z treścią decyzji administracyjnej. Z tego powodu uczestnik nie może narzucać wnioskodawcom wygodnego dla siebie sposobu odprowadzenia wód opadowych z ich działki, z pominięciem rozstrzygnięcia organu administracyjnego, którym został zobowiązany do wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działce wnioskodawców.

Za niezasadny Sąd Okręgowy uznał również zarzut naruszenia art. 285 § 1 k.c. w zw. z art. 245 § 1 k.c. w ramach, którego uczestnik domagał się podwyższenia przyznanego przez Sąd Rejonowy wynagrodzenia z uwagi na jego nierynkowość. Zasądzone przez Sąd Rejonowy wynagrodzenie nie jest – jak zarzuca uczestnik – zbyt niskie ani nie uwzględniające wartości rynkowej. W zakresie, w jakim na podstawie służebności wnioskodawcy nie korzystają wyłącznie z działki uczestnika ale na równi z nim, w sposób prawidłowy Sąd Rejonowy uwzględnił typowy w takich wypadkach współczynnik współkorzystania. Argumentem przemawiającym za podwyższeniem tego wynagrodzenia nie może być to, że instalacja ta została wykonana wyłącznie ze środków uczestnika. Sama potrzeba jej wykonania jest bowiem skutkiem naruszenia przez uczestnika stosunków wodnych i stanowi konsekwencję wyłącznie jego działania. Gdyby bowiem uczestnik nie doprowadził do naruszenia stosunków wodnych woda opadowa z działki wnioskodawców mogłaby swobodnie odpływać poprzez jego nieruchomość bez potrzeby istnienia na niej jakiejkolwiek infrastruktury.

Zasądzone przez Sąd Rejonowy wynagrodzenie nie jest - jak zarzuca to uczestnik - zbyt niskie ale - jak trafnie argumentują wnioskodawcy - zbyt wysokie, bowiem nie uwzględnia ono podstawowej z punktu widzenia niniejszej sprawy okoliczności, jaką jest fakt, że potrzeba ustanowienia tej służebności wywołana została przez samego uczestnika i nie istniałaby ona, gdyby uczestnik nie spowodował naruszenia stosunków wodnych na większym, niż tylko działka wnioskodawców obszarze, co wynika z akt postępowania administracyjnego. Ponownie w tym względzie należy odwołać się do decyzji z dnia 8 lipca 2013 roku jednoznacznie stwierdzającej odpowiedzialność uczestnika za zaistniały stan rzeczy. Jednocześnie zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje postaw do przyjmowania, że naruszenie stosunków wodnych na działkach (...), do którego doszło w roku 1996 w jakikolwiek sposób niweczy odpowiedzialność uczestnika. Z fragmentu uzasadnienia wskazanej decyzji, na który powołuje się uczestnik, wynika jedynie, że organ za niestosowne uznał przywrócenie nieruchomości uczestnika do stanu poprzedniego (istniejącego przed naruszeniem przez niego stosunków wodnych), bo byłoby to możliwe jedynie w przypadku przywrócenia drożności obu dolin, co z uwagi na zainwestowanie trenu nie jest możliwe.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy - wbrew apelacji uczestnika - nie uprawnia do przyjmowania, by wnioskodawcy w jakikolwiek sposób naruszyli względem niego zasady współżycia społecznego zanim doszło do naruszenia przez niego stosunków wodnych. To, że w 1996 roku doszło do naruszenia stosunków wodnych na działkach (...), co zresztą spotkało się z odpowiednimi działaniami organów administracyjnych, nie oznacza, że sytuacja ta wpłynęła wówczas w jakikolwiek sposób na nieruchomość uczestnika. Żaden dowód nie wspiera tej tezy. Z kolei sztuczne kierowanie wody opadowej na nieruchomość uczestnika przez wnioskodawców już po naruszeniu przez niego stosunków wodnych, które miało swój finał w postaci wydania prawomocnego zakazu, również nie może być argumentem w tym względzie, bowiem uznać je należy za akt desperacji i reakcji wnioskodawców na stworzony przez uczestnika stan, w którym ich nieruchomość nagle - na skutek działania uczestnika – rozpoczęła zbierać wody opadowe z dużego obszaru, bez możliwości ich naturalnego odpływu, jaki miał miejsce właśnie przez nieruchomość uczestnika. Bez wątpienia naruszenie stosunków wodnych przez uczestnika wpłynęło na działkę wnioskodawców, co stwierdza decyzja administracyjna i co wywołało potrzebę nałożenia na uczestnika obowiązków, zmierzających do zapobieżenia szkodom na działce wnioskodawców, co winno znaleźć odzwierciedlenie w wysokości wynagrodzenia, co trafnie w swojej apelacji wskazują wnioskodawcy. Gdyby bowiem nie działania uczestnika, wnioskodawcy nie mieliby potrzeby poszukiwania innego, niż funkcjonującego naturalnie przed naruszeniem stosunków wodnych, sposobu odprowadzania wody. Nie musieliby prowadzić długotrwałych postępowań administracyjnych, w tym uzyskiwać pozwolenia wodnoprawnego oraz występować na drogę postępowania sądowego celem ustanowienia służebności, aby ostatecznie odprowadzić wodę opadową w sposób, który został ustalony w postępowaniu administracyjnym. Wreszcie wnioskodawcy nie byliby zmuszeni do ponoszenia kosztów ustanowienia służebności.

Z zasadny w związku z tym Sąd Okręgowy uznał zarzut wnioskodawców, że obciążenie ich wynagrodzeniem w pełnej wysokości za ustanowienie służebności nie byłoby uzasadnione w okolicznościach niniejszej sprawy, które mają charakter szczególny i wyjątkowy, bowiem potrzeba ustanowienia służebności zaistniała na skutek działań właściciela nieruchomości władnącej. Zdaniem Sądu Okręgowego to nie w postawie wnioskodawców ale w postawie uczestnika doszukiwać się można naruszenia zasad współżycia społecznego i nadużycia prawa do żądania wynagrodzenia za służebność, której potrzeba ustanowienia istnieje na skutek niezgodnego z prawem działania uczestnika.

Z tego względu, w uwzględnieniu zarzutów apelacji wnioskodawców, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie III zasądzając tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności kwotę 5000 zł z odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty. Sąd Okręgowy nie uznał za uzasadnione obniżenie tej kwoty do wartości, którą wskazywali wnioskodawcy, uznając, że wartość ta miałaby charakter symboliczny za trwałe obciążenie nieruchomości uczestnika. Ustalona przez Sąd Okręgowy kwota 5000 zł uwzględnia z jednej strony to obciążenie, a z drugiej fakt, że do ustanowienia tej służebności doszło z przyczyn leżących po stronie uczestnika. Zasądzeniu wynagrodzenia w pozostałym zakresie sprzeciwiał się w okolicznościach niniejszej sprawy art. 5 k.c. Dodać przy tym należy, że w orzecznictwie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2018 roku, II CSK 160/17) dopuszczono możliwość obniżenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności na podstawie art. 5 k.c. w wyjątkowych wypadkach. Taki zaś wyjątkowy wypadek, z przyczyn opisanych powyżej, zachodził w niniejszej sprawie. Dodać przy tym należy, że w postępowaniu administracyjnym nałożono na wnioskodawców obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania rurociągu w 60 %. Uczestnik nie może przy tym posługiwać się argumentem, że poniósł koszt jego budowy, bowiem takich kosztów by nie poniósł, gdyby bezprawnie nie naruszył stosunków wodnych i woda – jak to miało miejsce w przeszłości – swobodnie odpływałaby przez teren jego nieruchomości w sposób naturalny, który skutkiem jego działań został naruszony.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji zmieniając zaskarżone postanowienie we wskazany w sentencji sposób (art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) i oddalając dalej idące apelacje (art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

O kosztach postepowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uznając, że odstąpienie od obowiązującej w postępowaniu nieprocesowym zasady, że każdy zainteresowany ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, nie było uzasadnione. Faktem jest, że interesy wnioskodawców i uczestnika były w postępowaniu apelacyjnym sprzeczne ale zarówno wnioskodawcy jak i uczestnik są i wygrywającymi i przegrywającymi to postępowanie, co oznacza, że zastosowanie winna znaleźć wskazana zasada rozstrzygnięcia o kosztach.