descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt II Ca 1159/25

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy w Gryfinie w sprawie z powództwa O. R. przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej w M. o zapłatę (sygn. akt I C 928/24):

I. zasądził od pozwanego Banku (...) Spółki Akcyjnej w M. na rzecz powódki O. R. kwotę 34.876,06 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24 października 2024 r. do dnia zapłaty;

II. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 3.543 zł tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia.

Sąd rejonowy oparł powyższy wyrok na ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych przedstawionych w sporządzonym do niego pisemnym uzasadnieniu znajdującym się na k. 148-151 verte akt sprawy, które sąd okręgowy czyni integralną częścią niniejszego uzasadnienia bez konieczności ich ponownego przytaczania.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany bank, zaskarżając rozstrzygnięcie sądu rejonowego w części tj. w zakresie w jakim Sąd I instancji zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 12.768,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 24.10.2024 r. do dnia zapłaty (pkt I wyroku) oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu (pkt II wyroku). Zaskarżonemu wyrokowi apelujący zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, brak dokonania istotnych w sprawie ustaleń faktycznych, jak też dokonanie sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny zebranych dowodów, a w konsekwencji brak dokonania ustaleń faktycznych w zakresie powstania stanu wzbogacenia pozwanego banku wskutek wpłat dokonanych przez kredytobiorców na poczet składek na ubezpieczenie na życie i pomimo tego wyciągnięcie błędnego wniosku, że to pozwany bank wzbogacił się kosztem powodów, podczas gdy bank jedynie niejako pośredniczył w pobieraniu tych składek od kredytobiorców i przekazywaniu ich do towarzystwa ubezpieczeń - co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Mając na względzie tak postawione zarzuty, skarżący wniósł o:

1) zmianę zaskarżonego wyroku w części, tj. w pkt I wyroku poprzez oddalenie powództwa w odniesieniu do żądania zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 12.768,00 zł zasądzonej w pkt I wyroku

ewentualnie:

2) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,

Jednocześnie w każdym przypadku apelujący wniósł o:

3) zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu w I-instancyjnym według norm przepisanych,

4) zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację (k. 178-180v) powódka wniosła o oddalenie apelacji pozwanego i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w tym postępowaniu według norm prawem przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja pozwanego jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że sąd okręgowy, rozpoznając apelację, ocenił stan faktyczny ustalony przez sąd rejonowy jako prawidłowy i zgodny z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a w konsekwencji przyjął jego ustalenia za własne. Nie zachodzi więc potrzeba jego ponownego przedstawiania w niniejszym uzasadnieniu. Ocena ta była bowiem oparta na całokształcie okoliczności niniejszej sprawy, wynikała z zasad doświadczenia życiowego, a ocenie tej wbrew zarzutom strony apelującej nie sposób jest przypisać sprzecznej z zasadami logiki. W myśl art. 233 § 1 k.p.c., sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Z komentowanego wyżej przepisu, przy uwzględnieniu treści art. 327 1 § 1 k.p.c., wynikają nałożone na sąd orzekający obowiązek: po pierwsze - wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, po drugie - uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, po trzecie - skonkretyzowania okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności, po czwarte - wskazania jednoznacznego kryterium oraz argumentacji pozwalającej - wyższej instancji i skarżącemu - na weryfikację dokonanej oceny w przedmiocie uznania dowodu za wiarygodny bądź też jego zdyskwalifikowanie, po piąte - przytoczenia w uzasadnieniu orzeczenia dowodów, na których sąd się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko wtedy, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00). Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący winien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniach z dnia: 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, z dnia 12 kwietnia 2001 r., II CKN 588/99 oraz z dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99).

W okolicznościach niniejszej sprawy, w tym w świetle zarzutów apelacji, nie sposób uznać, aby doszło do naruszenia przez Sąd Rejonowy w Gryfinie normy prawnej zawartej w art. 233 § 1 k.p.c. Sąd rejonowy zgodnie z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego ocenił zgromadzone dowody, w szczególności zaświadczenie o poniesionych kosztach od kredytu (k. 23) i na ich podstawie wyciągnął trafne wnioski co do okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. W badanej sprawie analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że sąd pierwszej instancji dokonał wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wyprowadzając z niego ustalenia faktyczne, które nie pozostają w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Powódka (...) w niniejszej sprawie domagała się od pozwanego banku zapłaty należności w wysokości 34.876,06 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 24 października 2024 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Żądanie powyższe wynikało ze stwierdzenia nieważności zawartej między stronami umowy z dnia 30 kwietnia 2008 r. o kredyt hipoteczny. Żądana kwota stanowiła różnicę między dokonanymi przez stronę powodową spłatami a udostępnioną przez bank kwotą kapitału kredytu pozostałą po złożeniu oświadczenia o potrąceniu.

Podstawę prawną żądania pozwanego stanowiły przepisy art. 58 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Wskazać należy, że bezspornym jest, iż wyrokiem z dnia 1 lipca 2022 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie o sygn. akt I C 499/21 ustalił, że umowa z dnia 30 kwietnia 2008 r. numer (...) jest nieważna (k. 20). Sąd Apelacyjny w Szczecinie w dniu 15 marca 2023 r. (k. 21) zmienił wyrok jedynie w zakresie obowiązku zapłaty, a w pozostałej części tj. co do ustalenia nieważności umowy apelację oddalił (I ACa 1173/22), a zatem wyrok w tej kwestii stał się prawomocny. Skoro kwestia ta została prawomocnie rozstrzygnięta w innej sprawie, to sąd meriti orzekając w niniejszej sprawie nie mógł badać kwestii ważności umowy, jako że z mocy art. 365 k.p.c. i 366 k.p.c. w tym zakresie był związany orzeczeniem wydanym w sprawie I C 499/21.

Niewątpliwie, konsekwencją stwierdzenia nieważności umowy kredytu było odpadnięcie podstawy prawnej roszczenia, na podstawie której powód świadczył na rzecz pozwanego spłacając raty kredytowe. Powódka mogła zatem na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. dochodzić całości środków uiszczonych na rzecz banku w wykonaniu nieważnej umowy jako świadczenia nienależnego. Nieważność umowy spowodowała bowiem, iż świadczenie uiszczone tytułem spłaty zobowiązań wynikających z umowy było świadczeniem nienależnym. W przypadku nieważności umowy wzajemnej zobowiązania stron do zwrotu otrzymanych nienależnie świadczeń są co do zasady od siebie niezależne, co odpowiada aprobowanej w doktrynie oraz orzecznictwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18) teorii dwóch kondykcji. Zasadność stosowania teorii dwóch kondykcji potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r. (III CZP 11/20) wskazując, że stronie, która w wykonaniu nieważnej umowy kredytu spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w zw. z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu (por. również uchwała Sądu Najwyższego – zasada prawna z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 i tam cytowane wcześniejsze wypowiedzi judykatury).

Za udowodnione sąd uznał twierdzenia powódki o dokonaniu przez nią potrącenia wobec banku, a w konsekwencji uznał za wykazaną wysokość dochodzonego świadczenia. Twierdzenia pozwanego banku o braku wzbogacenia po jego stronie kwotą uiszczoną przez O. R. tytułem ubezpieczenia na życie sąd okręgowy ocenił jako spóźnione.

Zgodnie z art. 381 k.p.c. sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Nie ulega wątpliwościom, że sąd odwoławczy jest sądem merytorycznym, który może prowadzić samodzielnie postępowanie dowodowe. Jednakże powyższe uprawnienie nie może być tożsame z nieograniczonym dopuszczaniem wszelkich wniosków dowodowych i przeprowadzaniem wszelkich dowodów, zwłaszcza zgłoszonych przez strony dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Regulacja zawarta w art. 381 k.p.c. ma za zadanie dyscyplinowanie stron procesu poprzez zobowiązywanie ich do powoływania wszystkich znanych dowodów przed sądem pierwszej instancji pod rygorem możliwości ich pominięcia w instancji odwoławczej. Powołanie się na nowe fakty i dowody pojawia się wtedy, gdy nie było takiej możliwości w postępowaniu przed sądem I instancji bądź też wtedy, gdy konieczność ich powołania pojawiła się później.

Przenosząc pierwszą przesłankę na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Bank (...) S.A. w postępowaniu przed sądem rejonowym nie kwestionował wartości świadczenia spełnionego przez powódkę w wykonaniu nieważnej umowy kredytu hipotecznego z dnia 30 kwietnia 2008 r. Jak wynika z zaświadczenia o poniesionych kosztach od kredytu hipotecznego sporządzonego przez pozwanego (k. 23) suma składek ubezpieczenia na życie zrealizowana w trakcie trwania umowy kredytu łączącej strony wyniosła 12.768 zł i o taką kwotę apelujący zaskarżył wyrok sądu I instancji. W odpowiedzi na pozew wniesionej dnia 30 grudnia 2024 r. (k. 75 i n.) Bank (...) S.A. powoływał się jednak jedynie na argumentację, że strony dokonały już rozliczeń wzajemnych świadczeń spełnionych do nieważnej umowy kredytu oświadczeniem o potrąceniu z dnia 8 października 2024 r. (k. 92). Takie samo stanowisko pozwany zajął następnie na rozprawie w dniu 26 marca 2025 r. Co znamienne w oświadczeniu tym Bank nie kwestionował wysokości świadczeń spełnionych przez O. R. ustalając ją na sumę 220.418,04 zł (39.552,52 zł objęte oświadczeniem z dnia 08/10/2024 k. 92, 50.000 zł objęte wyrokiem SO w Szczecinie z dnia 01/07/2022 r. sprawie I C 499/21 oraz 130.865,52 zł objęte oświadczeniem z dnia 30/08/2022 r.). Obecne twierdzenie, że Bank wzbogacił kosztem powódki jedynie o sumę 184.969,52 zł (197.737,52 – 12.768 zł) jest bezzasadne. Powoływanie się na okoliczność, że Bank był jedynie pośrednikiem, co do kwoty 12.768 zł było możliwe w toku postępowania przed sądem I instancji. Niewątpliwie na moment składania odpowiedzi na pozew pozwany bank wiedział już, że dochodzona pozwem kwota 39.909,42 zł zawiera w sobie sumę uciszoną przez powódkę tytułem składki na ubezpieczenie na życie. Skoro zatem pozwany miał możliwość zweryfikowania wartości świadczenia spełnionego przez kredytobiorcę do umowy kredytu nr (...) to powinien to podnosić w odpowiedzi na pozew.

Należy jednocześnie wskazać, że sam pozwany w treści apelacji nie powołuje się na to, aby fakt ten wcześniej nie był mu znany, bądź nie zachodziła potrzeba powoływania się na tę okoliczność. Potrzeba powołania nowych faktów i dowodów może wynikać z rozwoju postępowania dowodowego przed sądem drugiej instancji bądź też wyjątkowo z okoliczności podniesionych w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji. Jednakże nie stanowi takiej potrzeby ani fakt, że strona spodziewała się korzystnej dla siebie oceny materiału dowodowego, ani też fakt wydania niekorzystnego dla skarżącego wyroku. Taką okolicznością nie jest również przekonanie strony, że przedstawione przez nią w pierwszej instancji dowody będą wystarczające do uwzględnienia jej twierdzeń faktycznych, a jednak sąd pierwszej instancji nie uwzględnił tego stanowiska. Na stronie pozwanej spoczywał ciężar wykazania przesłanek uzasadniających uznanie, że do rozliczenia nieważnej umowy kredytu w całości doszło przed wszczęciem postępowania. Z tego też względu sąd II instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi również druga przesłanka przewidziana w art. 381 k.p.c. Potrzeba powołania się na fakt braku przyjęcia do swojego majątku pobranej od kredytobiorcy kwoty tytułem składek na ubezpieczenie na życie nie wynikła później. Konsekwencją powyższego było pominięcie tego twierdzenia w postępowaniu odwoławczym.

Jednocześnie drugorzędną przesłanką nieuwzględnienia zarzutu apelacyjnego był brak wykazania twierdzeń co do przekazania sumy pobranych składek na ubezpieczenia na życie (12.768 zł) podmiotowi trzeciemu. W tym zakresie pozwany nie wskazał potwierdzeń przelewu kwot składających się na sumę 12.768 zł na rzecz zakładu ubezpieczeniowego (...) S.A. A contrario powódka dokumentem w postaci zaświadczenia na k. 23 wykazała, że pozwany powyższą kwotę 12.768 zł w trzynastu transzach od niej pobrał. Z powyższego sąd rejonowy wyprowadził prawidłowy wniosek, że powódka spełniła na rzecz pozwanego świadczenie w kwocie 12.768 zł nie będąc do tego zobowiązana (wobec upadku umowy kredytu nr (...)). Analizując treść dokumentów złożonych przez strony w poczet materiału dowodowego sąd dostrzegł, iż w przedmiotowej umowie kredytu znajdują się zapisy, które wprost nakładały na kredytobiorcę obowiązek uiszczenia tego rodzaju składek ubezpieczeniowych, określały również podstawy do wyliczenia ich wysokości. Były to bowiem postanowienia zamieszczone w § 4 ust. 3 umowy kredytu (k. 12 ). Dowód ten przekonywał, że powódka świadczyła na rzecz pozwanego banku również i w tym zakresie na podstawie umowy kredytu, tę zaś umowę Sąd Okręgowy w Szczecinie w całości uznał za nieważną. Zatem również w zakresie dotyczącym składek ubezpieczeniowych doszło do spełnienia przesłanek do zastosowania art. 410 k.c. uzasadniających uwzględnienie powództwa.

Nie budzi zastrzeżeń sądu odwoławczego prawidłowość rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego w zakresie kosztów procesu. Na skutek cofnięcia pozwu w części obejmującej kwotę 5.218,04 zł postępowanie zostało umorzone w części. Zgodnie z ogólną regułą odpowiedzialności za wynik postępowania (art. 98 § 1 i § 3 k.p.c.) należało zatem stosunkowo rozdzielić między stronami koszty, w tym w zakresie umorzonym uznać powódkę za stronę przegrywającą spór. Powódka była reprezentowana przez pełnomocnika, a zatem na koszty procesu powstałe po jej stronie złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 3.600 zł, stosownie do § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, opłata skarbowa od pełnomocnictwa oraz opłata od pozwu w kwocie 1.000 zł. Po stronie przeciwnej poza wynagrodzeniem pełnomocnika zawodowego w tej samej stawce na koszty procesu złożyła się jeszcze opłata skarbowa od pełnomocnictwa oraz opłata od wniosku o uzasadnienie postanowienia z dnia 13/02/2025 r. Sąd rejonowy prawidłowo w uzasadnieniu dokonał matematycznego rozdzielenia kosztów stron przy przyjęciu zasady, że powódka przegrała w 13%.

Tak argumentując i nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia, sąd okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. apelację pozwanego w całości oddalił, o czym orzekł w treści punktu 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Pozwany bank przegrał postępowanie odwoławcze w całości, dlatego należy się powódce zwrot kosztów tego postępowania obejmujący wynagrodzenie reprezentującego ją pełnomocnika w wysokości 1800 złotych, ustalone na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawny. Stąd też w punkcie 2. sentencji wyroku tytułem kosztów postępowania apelacyjnego zasądzono od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1.800 zł. O odsetkach sąd orzekł na podstawie art. 98§1 1 kpc.

sędzia Monika Rabiega

(...)

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)