descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt I C 729/24

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 30 maja 2025 r.

Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Dagmara Kos

Protokolant: Dominika Górecka

Sygn. akt I C 729/24

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 8 lutego 2024 r. powodowie P. X. i J. X. (2) wnosili o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie z dnia 8 września 2008 r. zawartej pomiędzy nimi a pozwanym (...) Spółka Akcyjna z siedzibą we B. oraz o zasądzenie łącznie na ich rzecz od pozwanego kwoty 238.303,38 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 30 listopada 2023 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego spełnionego przez powodów na rzecz pozwanego w wyniku wykonania nieważnej umowy kredytu a ewentualnie w przypadku braku podstaw do uznania umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie z dnia 8 września 2008 r. zawartej pomiędzy nimi a pozwanym za nieważną wnosili o ustalenie istnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie z dnia 8 września 2008 r. zawartej pomiędzy nimi a pozwanym z pominięciem postanowień wskazanych w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2, § 5 ust. 3 i § 5 ust. 5 zd. 2 jako niedozwolonych i w konsekwencji bezskutecznych w stosunku do powodów i zasądzenie łącznie na ich rzecz od pozwanego kwoty 107.098,62 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 30 listopada 2023 r. do dnia zapłaty stanowiącej różnicę pomiędzy pobraną przez pozwanego kwotą tytułem spłaty przez powodów kredytu, naliczoną z zastosowaniem niedozwolonych postanowień umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie z dnia 8 września 2008 r. a kwotą należną obliczoną z wyłączeniem ich zastosowania oraz sumę składek uiszczonych przez powodów z tytułu ubezpieczenia kredytowanego wkładu własnego. Ponadto wnosili oni o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

(pozew- k.3-36)

Postanowieniem z dnia 15 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu udzielił powodom zabezpieczenia roszczenia o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie zawartej w dniu 8 września 2008 r. pomiędzy powodami a pozwanym (...) Spółka Akcyjna z siedzibą we B. poprzez unormowanie praw i obowiązków stron na czas trwania postępowania poprzez zawieszenie obowiązku dokonywania przez powodów na rzecz pozwanego świadczeń z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych wynikających z tej umowy w pełnej wysokości do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

(postanowienie- k.145)

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na jego rzecz zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Zgłosił on w niej też zarzut potrącenia wierzytelności dochodzonej przez powodów z wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu to jest kwoty 192.564,91 zł oraz kwoty 38.907,08 zł stanowiącej wierzytelność pozwanego wobec powodów z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powstałego na skutek spadku wartości pieniądza w czasie. Podnosił ponadto zarzut zatrzymania (na wypadek nieuwzględnienia zarzutu potrącenia) kwoty 192.564,31 zł stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu oraz kwoty 38.907,08 zł stanowiącej wierzytelność pozwanego wobec powodów z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powstałego na skutek spadku wartości pieniądza w czasie.

(odpowiedź na pozew- k.163-191)

Postanowieniem z dnia 22 maja 2024 r. wydanym w sprawie sygn. akt I ACz (...) Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił zażalenie pozwanego na postanowienie o zabezpieczeniu powództwa i pozostawił rozstrzygniecie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

(postanowienie- k.248)

W piśmie procesowym z dnia 19 marca 2025 r. pozwany podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanego w kwocie 192.564,91 zł oraz kwoty 38.907,08 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia świadczenia banku oraz podnosił zarzut zatrzymania (na wypadek nieuwzględnienia zarzutu potrącenia) kwoty 192.564,31 zł stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu oraz kwoty 38.907,08 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia świadczenia banku.

(pismo procesowe pozwanego- k.279-283)

W piśmie procesowym z dnia 22 maja 2025 r. powodowie cofnęli powództwo bez zrzeczenia się roszczenia w zakresie żądania zasądzenia kwoty 157.455,97 zł i odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 238.303,38 zł od dnia 30 listopada 2023 r. do dnia 21 marca 2025 r. i popierali powództwo w pozostałym zakresie wnosząc o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 80.847,41 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 marca 2025 r. do dnia zapłaty i zasądzenie na ich rzecz od pozwanego kosztów postępowania w całości w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

(pismo procesowe powodów- k.318-322)

Na rozprawie w dniu 23 maja 2025 r. pełnomocnik powodów popierał powództwo w zakresie żądania zasądzenia kwoty 80.847,41 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 marca 2025 r. do dnia zapłaty i cofnął powództwo bez zrzeczenia się roszczenia w zakresie żądania zasądzenia kwoty 157.455,97 zł i odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 238.303,38 zł od dnia 30 listopada 2023 r. do dnia 21 marca 2025 r. oraz oświadczył, iż pismo procesowe obejmujące cofnięcie powództwa nadane zostało pocztą przed rozprawą. Wnosił też o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów postępowania zażaleniowego. Pełnomocnik pozwanego natomiast wnosił o oddalenie powództwa w zakresie w jakim nie zostało cofnięte i nie wyrażał zgody na częściowe cofnięcie powództwa bez zrzeczenia się roszczenia.

(protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:06:14 – 00:54:32- koperta k.317)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje

W 2008 r. będący małżonkami pozostającymi w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej powodowie P. X. i J. X. (2) potrzebowali środków finansowych w kwocie 200.000,00 zł na rozbudowę domu. W celu ich pozyskania postanowili oni zaciągnąć kredyt. Poszukiwanie oferty kredytowej zlecili oni pośrednikowi kredytowemu, który doradził im zawarcie umowy kredytu z pozwanym (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we B.. Pośrednik kredytowy nie przedstawił powodom oferty kredytu złotówkowego tego banku i od razu przedstawił im ofertę kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego. Informował on powodów, że tego rodzaju kredyt ma niższe raty spłaty niż kredyt złotówkowy. Informował ich też, że kurs franka szwajcarskiego jest stabilny i że jest to bezpieczna waluta. Nie przedstawiał im jednak informacji historycznej wskazującej jak w poprzednich latach kształtował się kurs franka szwajcarskiego. Nie przedstawiał on też powodom symulacji pokazującej jak zmiana kursu franka szwajcarskiego wpłynie na wysokość ich zobowiązania. Powodowie nie byli również informowani o tym w jaki sposób bank tworzy własne tabele kursowe.

(zeznania powodów: P. X.- protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:48:21 – 00:49:05 w zw. z 00:14:46 – 00:34:52- koperta k.317, J. X. (1)- protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:49:05 – 00:49:54 w zw. z 00:34:52 – 00:45:12- koperta k.317, odpis skrócony aktu małżeństwa- k.67)

W dniu 10 września 2008 r. powodowie złożyli wniosek kredytowy. Wnioskowali w nim o przyznanie im kredytu na sfinansowanie spłaty kredytu zaciągniętego w innym banku na cele mieszkaniowe, którego pierwotnym celem było sfinansowanie rozbudowy budynku mieszkalnego oraz sfinansowanie przebudowy domu jednorodzinnego położonego w W. na (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta (...) nr (...). Wskazywali, że ich udział własny w tej inwestycji to kwota 86.200,00 zł, co stanowi 31,69 % jej wartości. Wnioskowali o kwotę 185.775,00 zł kredytu do wypłaty udzielonego w walucie CHF na 384 miesięcy. Wnioskowali też, by kredyt był im wypłacony w 2 transzach i spłacany w równych ratach.

(kserokopia wniosku kredytowego- k.195-198)

W dniu 8 września 2008 r. powodowie zawarli z (...) Spółka Akcyjna z siedzibą we B. umowę kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie. Zgodnie z § 2 ust. 1 tej umowy bank udzielił im kredytu w kwocie 197.381,00 zł nominowanego do waluty CHF według kursu kupna CHF obowiązującego w Banku w dniu uruchomienia całości kredytu lub jego poszczególnych transz w przypadku wypłaty kredytu w transzach na okres 384 miesięcy od dnia podpisania umowy. W myśl § 2 ust. 2 informacje o okresie kredytowania, kwocie kredytu w CHF, wysokości kursu kupna obowiązującego w banku w dniu uruchomienia kredytu, wysokości oprocentowania oraz o wysokości i terminach płatności rat miały zostać określone w „Harmonogramie spłat”. Harmonogram spłat miał być przekazywany kredytobiorcom co 6 miesięcy na kolejny 6 – miesięczny okres. Pierwszy harmonogram miał być przekazany kredytobiorcom niezwłocznie po uruchomieniu kredytu a kredytobiorcy upoważnili bank do jednostronnego sporządzania harmonogramu spłat oraz do sporządzania jego zmian w okresie kredytowania zgodnie z postanowieniami umowy oraz każdorazowego przekazywania im harmonogramu spłat. Zgodnie z § 3 ust. 2 umowy kredyt miał być wypłacony w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłacanej kwoty (transzy) na CHF według kursu kupna CHF obowiązującego w banku w dniu wypłaty środków. W myśl § 1 ust. 1 umowy kredyt przeznaczony był na sfinansowanie spłaty kredytu zaciągniętego w banku na cele mieszkaniowe, którego pierwotnym celem było sfinansowanie rozbudowy budynku mieszkalnego oraz sfinansowanie przebudowy domu jednorodzinnego położonego w W. na (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Wieluniu prowadzona jest (...). W myśl § 3 ust. 1 uruchomienie kredytu miało nastąpić w 2 transzach w drodze przelewu środków. Transze miały być wypłacone w okresie 2 miesięcy licząc od zawarcia umowy na podstawie pisemnych dyspozycji pod warunkiem spełnienia przez kredytobiorców warunków z § 3 ust. 3 umowy. Zgodnie z § 3 ust. 3 tej umowy uruchomienie kredytu miało nastąpić nie później niż w terminie 5 dni roboczych od dnia, w którym kredytobiorcy spełnią ostatni z następujących warunków: ustanowią prawne zabezpieczenie spłaty kredytu zgodnie z § 11 ust. 16 umowy z wyłączeniem postanowień § 11 ust. 1 lit. a i c, udokumentują wniesienie minimalnego wkładu własnego, chyba że dokumenty potwierdzające wniesienie wkładu własnego zostały przedłożone wraz z wnioskiem kredytowym, przedłożą pisemną dyspozycję wypłaty środków, przedłożą wniosek o wpis hipoteki do księgi wieczystej potwierdzony przez sąd wieczysto – księgowy wraz z dowodem opłaty wniosku oraz oświadczenie o ustanowieniu hipoteki.

(zeznania powodów: P. X.- protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:48:21 – 00:49:05 w zw. z 00:14:46 – 00:34:52- koperta k.317, J. X. (1)- protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:49:05 – 00:49:54 w zw. z 00:34:52 – 00:45:12- koperta k.317, kserokopia umowy kredytu- k.69-74)

Zgodnie z § 2 ust. 3 umowy prowizja banku zawarta miała być w kwocie kredytu i wynosić 3.947,61 zł.

(kserokopia umowy kredytu- k.69-74)

Jak wynikało z § 2 ust. 4 umowy oprocentowanie kredytu miało być zmienne jednak nie wyższe niż czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne) obowiązującej w dniu, za który naliczane jest oprocentowanie. Miało się ono równać sumie stopy bazowej, o której mowa w § 2 ust. 5 umowy obowiązującej w dniu uruchomienia kredytu lub jego pierwszej transzy oraz stałej marży banku wynoszącej 1,97 % w stosunku rocznym, które na dzień podjęcia decyzji kredytowej wynosiło 4,85 % w stosunku rocznym. Zgodnie z § 2 ust. 5 umowy za obowiązującą w dniu uruchomienia kredytu lub jego pierwszej transzy stopę bazową miało się przyjmować wysokość stawki LIBOR 6M dla CHF ustalaną dwa dni przed dniem, w którym stopa bazowa miała obowiązywać, o godzinie 11:00 czasu londyńskiego i ogłaszanej na stronach internetowych Reuters. W przypadku braku notowań stawki LIBOR 6M dla danego dnia, do wyliczenia stopy procentowej miało się stosować notowania z dnia poprzedzającego, w którym było prowadzone notowanie stawki LIBOR 6M. Stopę bazową miało się zaokrąglać zgodnie z zasadami matematycznymi do dwóch miejsc po przecinku.

(kserokopia umowy kredytu- k.69-74)

Zabezpieczeniem wierzytelności banku z tytułu udzielonego kredytu w myśl § 11 ust. 1 umowy była hipoteka kaucyjna do wysokości 394.762,00 zł ustanowiona na nieruchomości położonej w W., nr (...), weksel im blanco z wystawienia kredytobiorców wraz z deklaracją wekslową, cesja praw z polisy ubezpieczenia przedmiotu zabezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych przy sumie ubezpieczenia równej co najmniej aktualnej wartości rynkowej nieruchomości (pomniejszonej o wartość gruntu – jeśli została określona przez rzeczoznawcę majątkowego) oraz wskazanie banku jako pierwszego uposażonego z tytułu ubezpieczenia na życie kredytobiorców w (...) S.A. (...) do wysokości całkowitego zadłużenia z tytułu umowy kredytu.

(kserokopia umowy kredytu- k.69-74)

W myśl § 5 ust. 1 umowy kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu w 378 równych ratach kapitałowo – odsetkowych w terminie do 5 dnia każdego miesiąca począwszy od miesiąca, w którym kredyt został wypłacony w całości, pod warunkiem, że okres pomiędzy wypłatą kredytu a deklarowanym dniem spłaty jest dłuższy niż 15 dni. W przypadku, gdy okres ten jest krótszy, kredytobiorcy mieli rozpocząć spłatę kredytu od 5 dnia miesiąca następnego. Wysokość rat kapitałowo – odsetkowych miała zostać określona w harmonogramie spłat. Stosownie do § 5 ust. 3 umowy wysokość rat kapitałowo – odsetkowych miała zostać ustalona po przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu na CHF stosownie do postanowień umowy. Zgodnie z § 5 ust. 4 umowy raty kredytu wraz z należnymi odsetkami miały być płatne w złotych w kwocie stanowiącej równowartość CHF na rachunek kredytu wskazany w umowie. W myśl § 5 ust. 5 umowy jako datę spłaty raty kredytu przyjmować się miało datę wpływu środków na rachunek kredytu. Kwota wpłaty raty w złotych przeliczana miała być na CHF według kursu sprzedaży obowiązującego w banku w dniu wpływu środków do banku.

(zeznania powodów: P. X.- protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:48:21 – 00:49:05 w zw. z 00:14:46 – 00:34:52- koperta k.317, J. X. (1)- protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:49:05 – 00:49:54 w zw. z 00:34:52 – 00:45:12- koperta k.317, kserokopia umowy kredytu- k.69-74)

W myśl § 13 ust. 3 umowy jej integralną częścią był Regulamin udzielania kredytów/pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A.

(kserokopia umowy kredytu- k.69-74, kserokopia regulaminu- k.83-92)

W czasie zawarcia umowy kredytu powodowie byli zatrudnieni na podstawie umów o pracę. Po zakończeniu rozbudowy domu sfinansowanej kredytem powodowie mieszkali w tym domu. Dom ten nie był wynajmowany i nie była w nim prowadzona działalność gospodarcza.

(zeznania powodów: P. X.- protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:48:21 – 00:49:05 w zw. z 00:14:46 – 00:34:52- koperta k.317, J. X. (1)- protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:49:05 – 00:49:54 w zw. z 00:34:52 – 00:45:12- koperta k.317, kserokopia wniosku kredytowego- k.195-198)

W wykonaniu umowy pozwany wypłacił powodom w dniu 16 września 2008 r. kwotę 149.406,00 zł i w dniu 25 września 2008 r. kwotę 47.975,00 zł. Z pierwszej transzy kredytu pozwany pobrał prowizję w kwocie 3.947,61 zł.

(kserokopia zaświadczenia- k.119-127)

W dniu 13 grudnia 20212 r. strony zawarły aneks do umowy kredytu, na podstawie którego została powodom prolongowana spłata rat kredytu i na podstawie którego mogli oni spłacać raty kredytu bezpośrednio w walucie CHF.

(kserokopia aneksu do umowy kredytu- k.75-78)

W okresie od 3 października 2008 r. do 14 września 2023 r. powodowie wpłacili na poczet spłaty kredytu kwotę 231.995,32 zł i nadal spłacają oni kredyt.

(kserokopia informacji pozwanego- k.128-133)

W piśmie z dnia 14 listopada 2023 r. powodowie skierowali do pozwanego reklamację, w której wezwali go do zapłaty kwoty 238.753,38 zł stanowiącej nienależnie pobrane środki na podstawie umowy o kredyt nr (...) z uwagi na nieważność tej umowy w terminie 7 dni od otrzymania pisma. Reklamację tą pozwany otrzymał w dniu 22 listopada 2023 r. W piśmie z dnia 12 grudnia 2023 r. reklamację tą pozwany uznał za niezasadną.

(kserokopia reklamacji- k.47-54, kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru- k.59-60, kserokopia odpowiedzi na reklamację- k.62-65)

Pismem z dnia 21 lutego 2025 r. pełnomocnik powodów wezwał pozwanych do zapłaty do dnia 14 marca 2025 r. kwoty 192.564,91 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu nr (...) z dnia 8 września 2008 r. oraz kwoty 38.907,08 zł tytułem kwoty należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie umowy kredytu w zawiązku z koniecznością urealnienia świadczenia banku. Pismo to pozwani odebrali.

(bezsporne, kserokopia wezwania do zapłaty- k.284-285, kserokopie pełnomocnictw- k.286-287, wydruki śledzenia przesyłek- k.298-301,)

W piśmie procesowym z dnia 19 marca 2025 r., doręczonym pełnomocnikowi powodów uprawnionemu do przyjmowania oświadczeń materialnoprawnych w dniu 21 marca 2025 r., pełnomocnik pozwanego upoważniony do składania w jego imieniu oświadczeń materialnoprawnych złożył oświadczenie o potrąceniu wierzytelności powodów dochodzonej w przedmiotowej sprawie z wzajemną wierzytelnością pozwanego w kwocie 192.564,91 zł tytułem udzielonego powodom kredytu oraz w kwocie 38.907,07 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku. Ewentualnie na wypadek braku uznania skuteczności złożonego oświadczenia o potrąceniu złożył oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania kwoty 192.564,91 zł należnej pozwanemu stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot kwoty udzielonego powodom kapitału kredytu oraz kwoty 38.907,07 zł należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku. W piśmie z dnia 20 maja 2025 r. pełnomocnik powodów oświadczył pozwanemu, że w związku z oświadczeniem o potrąceniu przyjmuje spełnienie świadczenia poprzez złożone oświadczenie o potrąceniu w zakresie wierzytelności banku w kwocie 192.564,91 zł z tytułu zwrotu nominalnej kwoty kapitału kredytu wypłaconego powodom oraz, że kwotę tę zalicza w zakresie kwoty 35.108,94 zł na poczet należności ubocznej to jest odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 238.303,38 zł za okres od dnia 30 listopada 2023 r. do dnia 21 marca 2025 r. a kwotę 157.455,97 zł na poczet należności głównej.

(kserokopia oświadczenia- k.325)

Powodowie oświadczyli na rozprawie, że mają świadomość, iż w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu pozwany może żądać od nich zwrotu kapitału i wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz, że mając tę świadomość chcą aby Sąd stwierdził nieważność umowy kredytu.

(zeznania powodów: P. X.- protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:48:21 – 00:49:05 w zw. z 00:14:46 – 00:34:52- koperta k.317, J. X. (1)- protokół rozprawy z dnia 23 maja 2025 r. na płycie CD 00:49:05 – 00:49:54 w zw. z 00:34:52 – 00:45:12- koperta k.317)

Ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o zeznania powodów oraz powołane wyżej dokumenty, których treści strony nie kwestionowały a pozostałe złożone dokumenty Sąd pominął, jako że nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd pominął dowód z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości na fakty wskazane w pozwie uznając, iż nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd pominął też dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew uznając, iż także i one nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Powodowie domagali się w pierwszej kolejności stwierdzenia nieważności umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie z dnia 8 września 2008 r. i zasądzenia od pozwanego na ich rzecz kwoty 238.303,38 zł, stanowiącej nienależne świadczenia spełnione przez nich w wykonywaniu umowy kredytu, na którą złożyły się uiszczone przez nich raty kredytu w kwocie 213.995,32 zł i prowizja od kredytu w kwocie 6.758,06 zł.

Przed rozpoczęciem pierwszej rozprawy powodowie cofnęli powództwo główne bez zrzeczenia się roszczenia w zakresie żądania zapłaty co do kwoty 157.455,97 zł oraz odsetek ustawowych od kwoty 238.303,38 zł od dnia 30 listopada 2023 r. do dnia 21 marca 2025 r.

Ponieważ do cofnięcia powództwa w tym zakresie doszło przed rozpoczęciem rozprawy nie była wymagana na to zgoda pozwanego. Wobec cofnięcia powództwa w zakresie żądania zasądzenia kwoty 157.455,97 zł i ustawowych odsetek od kwoty 238.303,38 zł od dnia 30 listopada 2023 r. do dnia 21 marca 2025 r. na podstawie art. 355 § 1 kpc w zw. z art. 203 § 1 kpc Sąd umorzył postępowanie w zakresie żądania zasadzenia kwoty 157.455,97 zł i ustawowych odsetek od kwoty 238.303,38 zł od dnia 30 listopada 2023 r. do dnia 21 marca 2025 r.

Jak wynika z art. 189 kpc powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że interes prawny w rozumieniu tego przepisu istnieje wówczas, gdy zachodzi niepewność stanu prawnego lub prawa, powodująca potrzebę ochrony prawnej. Niepewność ta musi mieć charakter obiektywny, to jest istnieć na podstawie rozumnej oceny sytuacji, w której powód występuje z tego rodzaju powództwem. Dlatego też nie można zakwestionować interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma ono znaczenie zarówno dla obecnych jak i przyszłych możliwych, ale obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych i praw, czy sytuacji prawnej podmiotu występującego z żądaniem (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., II CK 395/05).

W ocenie Sądu powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu, niezależnie od losów równolegle zgłaszanego przez nich żądania zapłaty. Podpisanie przez strony umowy kredytu wygenerowało bowiem długoterminowy stosunek prawny, który zgodnie z jego treścią nie został dotychczas wykonany. Ewentualne uwzględnienie roszczenia powodów o zwrot dokonanych przez nich do tej pory świadczeń na rzecz pozwanego na podstawie tejże umowy nie ureguluje w sposób definitywny wzajemnych relacji stron. Wniosek przeciwny byłby zasadny tylko przy przyjęciu, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko w zakresie sentencji, ale również motywów rozstrzygnięcia, co do czego nie ma jednak zgody w orzecznictwie i doktrynie. Stwierdzenie natomiast nieważności umowy przesądza nie tylko o potencjalnej możliwości domagania się zwrotu już spełnionych świadczeń ale także rozstrzyga w sposób ostateczny o braku obowiązku spełniania w przyszłości wynikających z umowy świadczeń, a więc o zezwoleniu na zaprzestanie spłaty kolejnych rat kredytu. Orzeczenie stwierdzające nieważność umowy niweczy jej skutki ex tunc i z uwagi na związanie zarówno stron, jak i innych sądów jego treścią z mocy art. 365 § 1 kpc, jako swoisty prejudykat, ma istotne znaczenie dla dalszych czynności stron w związku ze spłacaniem kredytu przez powodów. (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2018 roku, sygn. I ACa 623/17) Orzeczenie ustalające znosi zatem wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. To zaś przesądza o wykazaniu przez powodów posiadania przez nich interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy kredytu.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1646 ze zm.), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myśl art. 69 ust. 2 prawa bankowego umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Z powyższego wynika, że umowa kredytu jest umową nazwaną. Wynikająca z ustawy definicja tej umowy wskazuje, że jest ona umową dwustronnie zobowiązującą. Z jednej strony, bank zobowiązany jest do oddania do dyspozycji drugiej strony kwoty kredytu, a jednocześnie staje się uprawniony do uzyskania spłaty oddanej do dyspozycji kredytobiorcy kwoty. Z drugiej strony, kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty kredytu, a potem obciąża go obowiązek zwrotu oddanej do jego dyspozycji kwoty. Wobec nałożenia na kredytobiorcę obowiązku zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku, umowa kredytu jest odpłatna. Jest też umową konsensualną, to znaczy dochodzi do skutku w wyniku samego uzgodnienia przez strony jej podstawowych postanowień. Przedmiotem kredytu musi być określona kwota pieniężna. W umowie muszą być też określone zasady spłaty sumy kredytu.

W chwili zawarcia umowy kredytu przez powodów prawo bankowe nie przewidywało literalnie możliwości udzielania kredytów denominowanych i indeksowanych. Dopiero ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 165, poz. 984), która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r., dodano w art. 69 ust. 2 pkt 4 a, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa o kredyt powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo – odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto ustawą tą do art. 69 dodano ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo – odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.

Choć ustawa prawo bankowe w chwili zawarcia umowy przez powodów i pozwanego literalnie nie przewidywała możliwości udzielania kredytów indeksowanych, nie budzi wątpliwości Sądu dopuszczalność konstruowania w tym czasie zarówno umów kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, w których wysokość kwoty kredytu wyrażonej w złotych jest określana (indeksowana) według kursu danej waluty obcej w dniu wydania, jak i umów kredytu denominowanego w walucie obcej, w których wartość kwoty kredytu jest wyrażona w walucie obcej, ale jest uruchamiana w złotych po przyjętym kursie przeliczeniowym. Zastosowanie bowiem konstrukcji przeliczeń pomiędzy walutą krajową i walutami zagranicznymi w celu ustalenia wysokości świadczeń, do których obowiązany jest kredytobiorca w ramach realizacji obowiązku zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu i zapłaty odsetek nie narusza istoty umowy kredytu. Nadal zachowana jest zasada, zgodnie z którą bank udostępnia kredytobiorcy kapitał kredytu, kredytobiorca go wykorzystuje i zobowiązany jest do zwrotu. Zastosowanie przeliczeń oznacza jedynie modyfikację wysokości świadczeń, do których zobowiązane będą strony, ale nie ingeruje w ogólną konstrukcję umowy. Zabieg taki mieści się w granicach swobody umów (art. 353 1 kc). W przypadku umów kredytu indeksowanego miała miejsce modyfikacja istniejącej umowy nazwanej – umowy kredytu, która doprowadziła do wykształcenia się w obrocie pewnego rodzaju tych umów, cechujących się określonymi zasadami ustalania świadczeń stron. Wykształcenie się w praktyce umów o określonych cechach doprowadziło następnie do ich częściowej regulacji ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw.

Zgodnie z art. 4 powołanej wyżej ustawy w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4 a w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Wskazany przepis wprost potwierdza zatem stosowanie przepisów dodanych ustawą nowelizującą prawo bankowe do umów zawartych przed tą nowelizacją. W tej sytuacji nielogicznym byłoby uznanie, że wyrażona w nim norma nie ma zastosowania, gdyż wcześniej zawarte umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego są nieważne jako niedopuszczalne w dacie ich zawierania.

Zgodnie z art. 385 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu tego wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki:

- postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane),

- postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron,

- w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,

- doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta.

Zgodnie z art. 385 2 kc oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawało, że powodowie zawierając umowę kredytu działali jako konsumenci. Sąd nie miał też wątpliwości, że kredytobiorcy nie mieli wpływu na kształt postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych zawartych w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 5 ust. 4 i 5 umowy oraz postanowień zawartych w § 5 ust. 3 umowy. Od ich decyzji zależało czy zawrzeć umowę, w jakiej wysokości chcieliby zaciągnąć kredyt i na jaki okres. Pozwany nie wykazał natomiast, że kredytobiorcy indywidualnie uzgodnili wyżej wskazane postanowienia dotyczące klauzuli waloryzacyjnej, w tym sposób ustalenia wysokości kursów waluty po jakich miały być przeliczone kredyt do wypłaty oraz czas, w którym ustalona zostanie wysokość rat. W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 385 1 § 4 kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron kojarzone jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności. Ocena powinna być dokonywana w odniesieniu do konkretnej umowy z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności.

Zdaniem Sądu głównego świadczenia stron, w przypadku umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, dotyczą również klauzule indeksacyjne określające kurs wymiany waluty obcej w jakiej ustalane jest zobowiązanie kredytobiorcy i przeliczana jest wysokość podlegającej spłacie w PLN raty kredytu. Decydują one bowiem o wysokości głównych świadczeń kredytobiorcy oraz o wysokości tzw. spreadu walutowego, stanowiącego de facto element wynagrodzenia banku za udzielony kredyt.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że klauzule indeksacyjne zawarte w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 5 ust. 4 i 5 umowy dotyczą głównych świadczeń stron umowy. Rozważenia zatem wymagało czy powyższe postanowienia umowne zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co zgodnie z art. 385 1 § 1 kc wykluczałoby ich kontrolę pod kątem nieuczciwego charakteru w obrocie z konsumentami.

W ocenie Sądu zapis § 2 ust. 1 umowy kredytu stanowiący, że „bank udziela kredytu w kwocie 197.381,00 zł nominowanego do waluty CHF według kursu kupna CHF obowiązującego w banku w dniu uruchomienia całości kredytu lub jego poszczególnych transz – w przypadku wypłaty kredytu w transzach oraz zapis § 3 ust. 2 umowy stanowiący, że kredyt wypłacany jest w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłacanej kwoty (transzy) na CHF według kursu kupna CHF obowiązującego w banku w dniu wypłaty środków” są postanowieniami, które naruszają wymóg przejrzystości materialnej umowy co do wyrażonej w walucie CHF wartości udzielonego kredytu. Na podstawie tych postanowień umowy nie można bowiem określić kwoty pieniężnej odpowiadającej wartości udzielonego kredytu w walucie obcej jako walucie rozliczeniowej. Ustalenie tej kwoty zależało bowiem od dwóch niewiadomych – kursu wymiany waluty i momentu jego ustalenia. Kurs wymiany waluty ma bowiem określać tabela kursowa banku, będąca aktem wewnętrznym, jednostronnym przedsiębiorcy, nieweryfikowalnym jeżeli chodzi o zasady ustalania wysokości kursu CHF. Brak jest nadto możliwości wskazania w sposób pewny momentu ustalenia tego kursu skoro jak wynika z § 3 ust. 3 umowy uruchomienie kredytu miało nastąpić po spełnieniu warunków wymienionych w tym przepisie.

Zgodnie więc z tymi postanowieniami łączącej strony umowy ustalenie salda zadłużenia konsumentów miało nastąpić według kursu kupna CHF obowiązującego w banku w dniu uruchomienia kredytu lub jego poszczególnych transz. W oparciu o takie zapisy umowy nie sposób jest uznać, że całkowity koszt zaciąganego przez powodów jako konsumentów zobowiązania został określony w sposób jednoznaczny.

Także zapis § 5 ust. 5 umowy stanowiący, że „kwota wpłaty raty w złotych przeliczana jest na CHF według kursu sprzedaży obowiązującego w banku w dniu wpływu środków do banku” jest postanowieniem, które narusza wymóg przejrzystości materialnej umowy. W tym przypadku nie sposób jest określić wysokości świadczeń powodów, gdyż zostały one uzależnione od pozostających poza umową tabel kursowych ustalanych przez kredytodawcę w oparciu o niewyjaśnione kryteria.

To te właśnie zapisy nie określają w sposób prosty i zrozumiały głównych świadczeń stron umowy.

Reasumując stwierdzić należy, że analiza powyższych zapisów umowy nie pozwala przyjąć, iż zostały one wyrażone prostym i zrozumiałym językiem jak wymaga tego art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG lub, że zgodnie z art. 385 1 § 1 kc zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie sposób jest przyjąć, aby w oparciu o nie przeciętny konsument mógł ustalić lub zweryfikować wysokość swojego zobowiązania, w tym obciążającej go raty spłaty kredytu czyli aby miał pełną świadomość i pełne rozeznanie co do wysokości obciążających go świadczeń. Tym samym zakwestionowane klauzule mogły podlegać kontroli w ramach systemu ochrony konsumentów przed stosowaniem nieuczciwych warunków umowy przez przedsiębiorców.

Niejednoznaczność postanowień dotyczących klauzul indeksacyjnych pozwalała badać czy postanowienia te nie były abuzywne. Należało zatem ustalić czy wskazane postanowienia umowne, kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy.

Dobre obyczaje to reguły postępowania niesprzeczne z etyką i moralnością. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są: niedoinformowanie drugiej strony umowy, spowodowanie jej dezorientacji, wywołanie u klienta błędnego przekonania, wykorzystanie niewiedzy klienta lub jego naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania.

Rażące naruszenie interesów konsumenta ma miejsce wówczas, gdy umowa przewiduje nieusprawiedliwione dysproporcje, na niekorzyść konsumenta, w rozłożeniu umownych praw i obowiązków. Chodzi o zawarcie w umowie postanowień, które szczególnie mocno godzą w interesy majątkowe konsumenta.

W ocenie Sądu wprowadzenie do umowy klauzul zawartych w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 5 ust. 5 umowy jest działaniem wbrew dobrym obyczajom. Na podstawie powyższych postanowień kredytodawca przyznał bowiem sobie prawo do przeliczenia zobowiązania powodów po kursie określonym w tabeli kursowej i do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego walutą CHF poprzez wyznaczenie w tabelach kursowych kursu sprzedaży CHF oraz wartości spreadu walutowego. Przedmiotowe postanowienia dawały kredytodawcy uprawnienie do określenia wysokości kursu sprzedaży i kupna CHF bez jakichkolwiek wytycznych, ram czy ograniczeń. Pozwany miał więc dowolność w kształtowaniu wysokości zobowiązania powodów, których kredyt indeksowany był kursem CHF. Postanowienia dotyczące waloryzacji są niedozwolone również z uwagi na to, że ustalają inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń kwoty udzielonego kredytu ze złotówek na franka szwajcarskiego i inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń przy ustalaniu wysokości wymaganej spłaty z franka szwajcarskiego na złotówki.

Takie ukształtowanie klauzuli waloryzacyjnej, zgodnie z którym bank może w sposób dowolny i niepoddający się weryfikacji ustalać kursy waluty, stanowiące narzędzie indeksacji, a tym samym wpływać na wysokość własnych korzyści i generować dodatkowe i nieprzewidziane umową koszty dla kredytobiorcy, rażąco narusza zasadę równowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta i dobre obyczaje (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2011 r., VI ACa 420/11).

Klauzulą abuzywną jest postanowienie umowne zezwalające stronie (bankowi) na dowolne kształtowanie wysokości świadczenia drugiej strony. Takie postanowienie nie przestaje być niedozwolone tylko dlatego, że zostało wykorzystane ze stosunkowo niewielkim pokrzywdzeniem kontrahenta. Niedozwolony charakter klauzuli i konieczność jej wyeliminowania z umowy wynika bowiem z nieakceptowalnego oddania jednej ze stron uprawnienia do określenia wysokości świadczenia drugiej strony, niezależnie od tego czy strona zastrzegająca korzystne dla siebie świadczenie wykorzystała swą uprzywilejowaną pozycję tylko w umiarkowanym stopniu. W świetle bowiem art. 385 1 kc kontroli podlega treść umowy, a nie sposób jej wykonania czy też sposób ewentualnego wykorzystania badanego postanowienia umownego przez przedsiębiorcę, na którego korzyść postanowienie to zostało zastrzeżone. Postanowienie umowne skutkujące rażącą dysproporcją uprawnień i obowiązków kontraktowych na niekorzyść konsumenta jest abuzywne od chwili zawarcia umowy, bez względu na to czy i jak przedsiębiorca skorzysta z przewidzianych w nim uprawnień. Ocena zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami dokonywana jest na dzień zawarcia umowy. Oznacza to, że kontroli podlega samo uprawnienie do stosowania danej klauzuli a nie sposób jego wykorzystania. Z tej przyczyny wysokość kursów CHF, jakie bank przyjmował do przeliczenia salda kredytu do wypłaty i ustalenia wysokości rat kredytu, nie miała znaczenia dla oceny abuzywnego charakteru postanowień umowy.

Zapisy zawarte w § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 5 ust. 5 umowy, w ocenie Sądu, nie tylko kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ale też rażąco naruszają ich interesy. W ocenie Sądu powodowie po analizie wskazanych postanowień umowy nie mogli uzyskać wiedzy o wysokości ich zobowiązania w walucie CHF, która to wysokość miała się przekładać na wysokość rat kredytu, jakie zobowiązani byli spłacać. Ponadto zapisy umowy dają kredytodawcy prawo do pobierania tzw. spreadu walutowego pomimo braku ku temu ekonomicznego uzasadnienia, a nadto spread ten, rzutujący na wysokość zobowiązania powodów, jest ustalany przez kredytodawcę w sposób jednostronny, a zatem dowolny.

W przypadku kredytów udzielanych, wypłacanych i spłacanych w walucie polskiej, a jedynie waloryzowanych kursem waluty obcej nie dochodzi do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytów, a jedynie do obliczeń matematycznych, których celem jest określenie wartości kredytów udzielonych w PLN oraz wartości poszczególnych rat spłaty według miernika wartości, jakim jest kurs waluty obcej. Kredytodawca nie ponosi zatem żadnych kosztów zakupu waluty w celu wypłaty konkretnego kredytu udzielanego w złotych, ani kosztów jej sprzedaży na rzecz kredytobiorcy i nie powinien oczekiwać ich zwrotu oraz dodatkowego wynagrodzenia (zysku) z tytułu takich czynności. W tym przypadku koszty i wynagrodzenie kredytodawcy powinny zawierać się w ramach odsetek i ujętej w nich marży. Celem indeksacji powinno być zachowanie na przestrzeni ustalonego, długiego okresu na jaki udzielane są kredyty, jednolitej wartości wzajemnych świadczeń stron. Stwierdzić tym samym należy, że wynikający z umowy obowiązek powódki ponoszenia kosztów spreadu walutowego stanowi nieuczciwą praktykę banku, mającą zagwarantować mu dodatkowe oprócz charakterystycznego dla umowy kredytu oprocentowania, wynagrodzenie.

Jednocześnie sposób, w jaki kredytodawca zastrzegł sobie ten dodatkowy zysk mijał się z zasadą transparentności i przejrzystości umowy. W postanowieniach umownych nie zostały bowiem sprecyzowane w jakikolwiek sposób kryteria ustalania przez kredytodawcę kursu kupna i kursu sprzedaży CHF. Dla oceny abuzywności postanowienia, będącego współźródłem spreadu walutowego, istotne jest zaś to, czy przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o istnieniu różnicy, ogólnie obserwowanej na rynku papierów wartościowych, między kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne, jakie niosło dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony. Dla przeciętnego bowiem konsumenta, a więc konsumenta dobrze poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i ostrożnego istotna jest nie tylko świadomość zastosowania różnych kursów walut przy wypłacie i spłacie kredytu oraz ich zmienności, ale także orientacja co do skali wynikającego stąd, dodatkowego obciążenia finansowego.

Z treści umowy wynika, że bank udzielając kredytu w złotówkach ryzykował stratę jedynie kwoty, która została wypłacona powodom, co mogło nastąpić w przypadku znacznego spadku wartości waluty wskazanej jako waluta indeksacji. Natomiast w przypadku powodów wysokość ich zobowiązania mogła osiągnąć niczym nieograniczoną wysokość już na początkowym etapie (wraz ze spadkiem wartości waluty krajowej w stosunku do waluty indeksacji). Do tego mogło dojść również w czasie wykonywania zobowiązania po kilku lub kilkunastu latach. Ponadto umowa nie przewidywała instrumentów, które pozwoliłoby powodom na zmianę sposobu wykonywania umowy po wystąpieniu niekorzystnego dla nich wzrostu kursu walut.

Z tych też względów wskazane powyżej uregulowania umowy należy uznać za niedozwolone, gdyż mogły doprowadzić i ostatecznie doprowadziły, gdy porównamy wysokość udzielonego kredytu, wysokość spłaconego kredytu i wysokość zadłużenia, do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli do nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między stronami. Ponadto naruszyły one dobre obyczaje, ponieważ doszło do wykorzystania przewagi kontraktowej banku, który dokonując wcześniej fachowej oceny ryzyka kursowego zabezpieczył swoje interesy, a nie interesy powodów, których informowano jedynie o stabilności franka szwajcarskiego.

Za abuzywne należało również uznać postanowienie z § 5 ust. 3 umowy przewidujące ustalenie przez bank rat kapitałowo – odsetkowych po przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu na CHF a więc dopiero po zawarciu umowy kredytu. Sprzeczne z dobrymi obyczajami jest bowiem takie ukształtowanie postanowień umowy, które pozwala przedsiębiorcy wskazywać konsumentowi wysokość jego świadczenia w piśmie przesyłanym już po zawarciu umowy.

Z tych też względów wskazane powyżej uregulowania umowy należy uznać za niedozwolone, gdyż doprowadziły, do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli do nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między stronami.

W tym miejscu należy wskazać, że bank nie wykonał także swoich obowiązków w zakresie poinformowania powodów o ryzyku kursowym. Tymczasem wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by powodowie mieli pełną wiedzę co do konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zatem zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający powodom, że zaciągnięcie takiego kredytu jest bardzo ryzykowne a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. Z poczynionych w sprawie ustaleń nie wynikało, by taki obowiązek informacyjny został przez bank wykonany w sposób ponadstandardowy, dający powodom pełne rozeznanie w tym zakresie. Ponadto, rzeczywistość pokazała, że określenie nawet w przybliżeniu skali ryzyka walutowego związanego z tego rodzaju kredytami okazało się całkowicie nietrafione.

Dysproporcja praw i obowiązków stron na niekorzyść powodów jako słabszej strony stosunku zobowiązaniowego jest nieusprawiedliwiona a brak równowagi kontraktowej występuje w stopniu, który rażąco narusza interes majątkowy konsumentów.

To, że powodowie dokonali wyboru kredytu indeksowanego do waluty CHF, nie oznacza bowiem, że wyrazili zgodę na regulowanie w ramach umowy kredytu swoich praw i obowiązków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami czy też, że wyrazili zgodę na rażące naruszenie ich interesów.

Wobec niejednoznacznych postanowień umowy określających główne świadczenia stron nie sposób jest również przyjąć, że powodowie zawarli umowę kredytu pozostając w pełni świadomi co do wynikających z niej obciążeń a tym samym, że byli w pełni rozeznani co do ryzyka jakie na siebie przyjmują. Udzielenia powodom przed zawarciem umowy wyczerpujących informacji w zakresie ryzyka kursowego nie udowodnił również pozwany, do czego zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodowego określoną w art. 6 kc był obowiązany. Brak jest też dowodu na to, by powodowie zostali pouczeni o zasadach konstruowania przez bank tabel kursowych stanowiących podstawę określenia kursu waluty na potrzeby ustalenia wysokości ich zobowiązania i wysokości rat kredytu oraz aby zostali poinformowani o tym jakie będą konsekwencje wysokiego (tj. wykraczającego poza normalne, typowe wahania) wzrostu wartości waluty do jakiej kredyt jest indeksowany, którego to wzrostu, z uwagi na długi okres na jaki został zaciągnięty kredyt, nie można przecież było wykluczyć.

Powyższe prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw aby przyjąć, iż w chwili zawierania umowy kredytowej powodowie mogli mieć pełne rozeznanie co do tego jak duże jest ryzyko zmiany kursu waluty na przyszłość na przestrzeni wielu lat obowiązywania umowy kredytowej i jakie to będzie miało dla nich skutki ekonomiczne.

Przechodząc do oceny skutków uznania postanowień zawartych w umowie za niedozwolone postanowienia umowne, należy mieć na uwadze, że co do zasady uznanie postanowień umowy za niedozwolone nie powinno powodować upadku całej umowy, gdyż jak stanowi art. 385 1 § 2 kc jeżeli postanowienia umowy nie wiążą konsumenta zgodnie z § 1 tego artykułu, strony są umową związane w pozostałym zakresie.

Utrzymanie w mocy umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej nie będzie możliwe zwłaszcza wówczas gdy uznanie zawartych w niej postanowień za klauzule abuzywne doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnicy kursów walutowych, ale również pośrednio do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty. Skoro zaś klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, to obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy wydaje się w tych okolicznościach niepewna.

W ocenie Sądu utrzymanie w mocy łączącej strony umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF bez uznanych za niedozwolone postanowień regulujących mechanizm indeksacji jest niemożliwe, gdyż prowadziłoby do zmiany charakteru prawnego tego stosunku obligacyjnego. Wyeliminowane zostałoby bowiem pośrednio z tej umowy ryzyko kursowe związane z indeksacją przedmiotu kredytu do waluty obcej to jest CHF, determinujące zastosowanie w dalszym ciągu obowiązującego postanowienia o oprocentowaniu kredytu określanego według stopy międzybankowej tej waluty tj. LIBOR. Pozostawienie umowy w kształcie okrojonym poprzez wyeliminowanie z niej klauzul indeksacyjnych określających przecież główne świadczenia stron umowy, zdaniem Sądu, stanowiłoby naruszenie art. 353 1 kc wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować. Bez takich bowiem postanowień nie może dojść do ważnego zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. O zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umów kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością).

Wyeliminowanie z umowy zapisów regulujących mechanizm indeksacji nie pozwala na utrzymanie w mocy tak ukształtowanego stosunku prawnego jako sprzecznego z naturą (charakterem prawnym) zobowiązania, które strony chciały wykreować. Umowę w tak okrojonym kształcie uznać należy za nieważną. Nie można bowiem zastąpić zawartych w niej niedozwolonych postanowień przepisami o charakterze dyspozytywnym.

Mając na uwadze powyższe Sąd ustalił, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) standardowe oprocentowanie zawartej w dniu 8 września 2008 r. pomiędzy P. X. i J. X. (2) a (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we B..

Powodowie poza żądaniem stwierdzenia nieważności umowy zgłosili w pozwie także jako żądanie główne żądanie zasądzenia na ich rzecz kwoty 238.303,38 zł. Zasądzenia tej kwoty powodowie domagali się tytułem zwrotu zapłaconych przez nich rat kredytu i prowizji od kredytu.

Zgodnie z art. 405 kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, to jest takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 kc).

Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony tej umowy świadczenia nie miały oparcia w łączącej je umowie. Na postawie umowy kredytu powodowie w okresie od 3 października 2008 r. do 14 września 2023 r. powodowie wpłacili na poczet spłaty kredytu kwotę 231.995,32 zł i wpłacili też prowizję w kwocie 3.947,61 zł.

W odpowiedzi na pozew pozwany podniósł zarzut potrącenia wierzytelności dochodzonej przez powodów w przedmiotowej sprawie w kwocie 238.303,38 zł z wierzytelnościami przysługującymi pozwanemu to jest wierzytelnością w kwocie 192.564,91 zł o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu i wierzytelnością w kwocie 38.907,08 zł stanowiącą wierzytelność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia się powodów na skutek spadku wartości pieniądza.

Jak wynika z art. 203 1 § 1 pkt 1 kpc podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda. Zgodnie natomiast z art. 203 1 § 2 kpc pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna.

Jeśli chodzi o złożony przez pozwanego w odpowiedzi na pozew zarzut potrącenia to stwierdzić należy, że jest on nieskuteczny. Zgodnie bowiem z art. 498 § 1 kc do potrącenia nadają się jedynie wierzytelności wymagalne a wierzytelność pozwanego wobec powodów o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia wymagalna wówczas nie była. Roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia – tak jak zobowiązania, w których termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania – stają się wymagalne bezzwłocznie po wezwaniu wzbogaconego do wydania korzyści (art. 455 kc). Tymczasem pozwany nie wykazał, by przed wniesieniem odpowiedzi na pozew wzywał powodów do zwrotu kwoty 192.564,91 zł wypłaconej powodom jako kapitał kredytu i kwoty 38.907,08 zł.

Pozwany po raz kolejny podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów dochodzonej w tej sprawie z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu to jest kwoty 192.564,91 zł oraz kwoty należnej pozwanemu ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku to jest kwoty 38.907,08 zł w piśmie procesowym złożonym w dniu 19 marca 2025 r.

W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż zarzut potrącenia złożony przez pozwanego w piśmie procesowym z dnia 19 marca 2025 r. dotyczy wierzytelności pozwanego wynikających z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność powodów dochodzona w tej sprawie. Należało zatem ustalić czy wierzytelności te pozwanemu przysługują.

Ponieważ umowa kredytu, na podstawie której pozwany wypłacił powodom kredyt w kwocie 197.381,00 zł, uznana została za nieważną, nie ulega wątpliwości, iż pozwanemu przysługuje wobec powodów wierzytelność z tytułu ich bezpodstawnego wzbogacenia w zakresie tej kwoty a więc też w zakresie w zakresie kwoty z tego tytułu, którą zgłosił do potrącenia to jest 192.564,91 zł. Zdaniem Sądu natomiast pozwanemu nie przysługuje wobec powodów wierzytelność z tytułu ich bezpodstawnego wzbogacenia w związku z koniecznością urealnienia świadczenia pozwanego. Zaprezentowane powyżej stanowisko potwierdza wyrok z dnia 5 czerwca 2023 r. wydany w sprawie C-520/21 przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który orzekł, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty.

W następnej kolejności należało ustalić czy wierzytelność pozwanego w wysokości 192.564,91 zł była wymagalna. Pozwany wykazał w przedmiotowej sprawie, że jego pełnomocnik wezwał powodów do zwrotu kapitału kredytu w kwocie 192.564,91 zł do dnia 14 marca 2025 r. w piśmie, które doręczone zostało powodom Zatem wierzytelność pozwanego o zwrot kapitału kredytu stała się wymagalna w dniu 14 marca 2025 r.

Kolejno zatem należało ustalić czy oświadczenie o potrąceniu przysługującej pozwanemu wobec powodów wierzytelności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powodów złożone przez pozwanego było skuteczne materialnie. Oświadczenie o potrąceniu stanowi bowiem materialnoprawną podstawę zarzutu potrącenia.

W myśl art. 498 § 1 kc gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Zgodnie z art. 498 § 2 kc wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Jak wynika zaś z art. 499 kc potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Pozwany złożył powodom oświadczenie o potrąceniu jego wierzytelności w kwocie 192.564,91 zł z wierzytelnością powodów dochodzoną w przedmiotowej sprawie, co powodowie przyznali. Oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu było zatem skuteczne.

Należało zatem zbadać, czy procesowy zarzut potrącenia oparty o materialnoprawne oświadczenie o potrąceniu został złożony w terminie wynikającym z art. 203 1 § 1 pkt 1 kpc. Wierzytelność pozwanego o zwrot części kapitału kredytu przedstawiona do potrącenia stała się wymagalna w dniu 14 marca 2025 r. Zatem pozwany mógł skutecznie podnieść procesowy zarzut potrącenia do dnia 28 marca 2025 r. Złożony przez niego procesowy zarzut potrącenia w piśmie procesowym z dnia 19 marca 2025 r. był zatem skuteczny a zatem należało go uwzględnić.

Powodowie udowodnili w przedmiotowej sprawie dochodzoną wierzytelność jedynie co do kwoty 235.942,93 zł. Wierzytelność ta była wymagalna w dniu 29 listopada 2023 r. Wierzytelność pozwanego w kwocie 192.564,91 zł była wymagalna w dniu 14 marca 2025 r. Potrącenie obu wierzytelności stało się zatem możliwe w dniu 14 marca 2025 r.

Odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 235.942,93 zł za okres od 30 listopada 2023 r. do 14 marca 2025 r. wynoszą 34.252,13 zł. Ponieważ na dzień stanu potrącalności (14 marca 2025 r.) wierzytelność powodów wynosiła wraz z odsetkami 270.195,06 zł a potrącona wierzytelność pozwanego wynosiła 192.564,91 zł i obie wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 77.630,15 zł, która stanowi część wierzytelności, która nie uległa umorzeniu.

W pozostałym natomiast zakresie Sąd powództwo oddalił jako niezasadne.

Ponieważ roszczenia ewentualne pozwu zgłoszone zostały na wypadek nie uwzględnienia przez Sąd żądania głównego, a Sąd żądanie to uwzględnił, zbędnym było zajmowanie się nimi.

Powodowie dochodzili roszczenia o wartości 435.684,38 zł. W toku procesu cofnęli oni częściowo powództwo o zapłatę wobec złożenia w toku procesu przez pozwanego oświadczenia o potrąceniu. Co do tej cofniętej części powództwa powodów należy zatem traktować jako wygrywających sprawę. Łącznie zatem roszczenia powodów okazało się zasadne co do kwoty 433.323,93 zł. Wygrali oni zatem sprawę w 99,45 %.

Ponieważ powodowie ulegli jedynie co do niewielkiej części swojego żądania, Sąd na podstawie art. 100 kpc obowiązek zwrotu kosztów procesu włożył na pozwanego i zasądził od niego na rzecz na rzecz powódki P. X. i powoda J. X. (1) kwoty po 8.617,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na zasądzone na rzecz każdego z powodów kwoty złożyły się 1/2 opłata od pozwu w kwocie 1.000,00 zł, 1/2 wynagrodzenia pełnomocnika powodów w kwocie 10.800,00 zł ustalonego stosownie do treści § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.), 1/2 opłat skarbowych od pełnomocnictw w kwocie 34,00 zł i 1/2 wynagrodzenia pełnomocnika powodów w postępowaniu zażaleniowym w kwocie 5.400,00 zł ustalonego stosownie do treści § 10 ust. 2 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia. Sąd uznał jednocześnie, iż nakład pracy pełnomocnika powodów sprowadzający się do sporządzenia pozwu, odpowiedzi na zażalenie pozwanego oraz udziału w jednej rozprawie nie uzasadniał przyznania mu wynagrodzenia w wyższej niż stawka minimalna kwocie.