descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 559/23

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 26 lutego 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Mateusz Berent

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Świst

Uzasadnienie

wyroku z dnia 26 lutego 2024 roku

I

(żądanie i podstawa faktyczna pozwu)

1. Powódka (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wystąpił z powództwem przeciwko M. P. (1) o zapłatę kwoty 72.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13 sierpnia 2020 roku do dnia zapłaty, żądając zwrotu kosztów procesu.

2. W uzasadnieniu powódka podała, że pozwany jako komornik sądowy przystąpił do rządowego programu „Tarcza (...) Funduszu (...) dla Małych i Średnich Firm” ustanowionego na podstawie art. 21a ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o systemie instytucji rozwoju. Pozwany uzyskał subwencję, mimo że nie był przedsiębiorcą, a tylko do przedsiębiorców adresowany był ten program. Na podstawie regulaminu istniał obowiązek zwrotu subwencji przyznanej na podstawie nieprawdziwego oświadczenia.

3. Zdaniem powódki, alternatywnie pozwany winien zapłacić ww. kwotę tytułem naprawienia szkody (art. 415 k.c.) lub na podstawie odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 k.c.).

4. Powódka żąda odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie 14 dni od otrzymania przez pozwanego subwencji finansowej.

(pozew, k. 3-10)

5. Dnia 7 września 2023 roku Sąd Rejonowy w Gdyni wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym.

(nakaz zapłaty, k. 90)

II

(stanowisko pozwanego)

6. W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości.

7. W uzasadnieniu podał, że umowa nie została wypowiedziana, a decyzja o subwencji nie została uchylona. Powódka miała świadomość, że pozwany jest komornikiem i traktowała go jako przedsiębiorcę. Zdaniem pozwanego należało go traktować jako uprawnionego do otrzymania subwencji. Program nie przewidywał wyłączenia komorników sądowych z możliwości uzyskania wsparcia. Zakomunikowano, że wyłączone nie są osoby prawne kościołów i innych związków wyznaniowych oraz ich jednostki organizacyjne, prowadzące działalności gospodarczej z możliwości uzyskania wsparcia. Komornik zwrócił uwagę na nierówne traktowanie podmiotów wobec prawa i naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Zmiana wykładni post factum nie może być podstawą żądania zwrotu środków.

(sprzeciw, k. 97-103)

III

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

8. W dniu 20 marca 2020 roku Minister Zdrowia w drodze rozporządzenia ogłosił na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem (...)2.

(fakt notoryjny)

9. Na podstawie art. 21a ustawy o Systemie Instytucji (...) i Dokumentu Programu oraz na zasadach określonych w dokumentach wykonawczych, Rada Ministrów powierzyła powódce (dalej również jako: (...)) realizację rządowego programu udzielania Beneficjentom Subwencji (...) Tarcza (...) Funduszu (...) dla Małych i Średnich Firm” w związku ze zwalczaniem skutków (...)19 w Polsce.

10. Na potrzeby tego programu beneficjenta zdefiniowano jako przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa (...) pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznania mu statusu mikroprzedsiębiorcy lub małego lub średniego przedsiębiorcy, wnioskującego do (...) o udzielenie subwencji finansowej, lub któremu (...) udzielił subwencji finansowej. Celami szczegółowymi programu było między innymi: udostępnienie beneficjentom finansowania programowego na warunkach preferencyjnych, w istotnej części bezzwrotnego, dla zapewnienia płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii (...)19 oraz stabilizacja finansowa beneficjentów celem ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli. Finansowanie miało być udzielane za pośrednictwem banków.

11. Szczegółowe warunki finansowania programowego, zakres zobowiązań beneficjentów oraz zasady i warunki zwrotu przez beneficjenta, lub częściowego zwolnienia beneficjenta z obowiązku zwrotu, udzielonego mu finansowania programowego określać miała umowa subwencji finansowej.

12. W przypadku stwierdzenia złożenia przez beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we wniosku nieprawdziwych informacji, (...) mógłby podjąć decyzję o zobowiązaniu beneficjenta do zwrotu całości lub części subwencji finansowej.

13. Aby otrzymać wsparcie beneficjent musiał m.in.: odnotować spadek obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży), o co najmniej 25 % w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 roku w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek (...)19 oraz prowadzić działalność gospodarczą na dzień 31 grudnia 2019 roku. Przesłanką uzyskania subwencji było zawarcie umowy subwencji finansowej.

14. Z uwagi na pomocowy charakter programu, polegający na udzielaniu subwencji finansowych w związku z istotnymi zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek (...)19, oraz w celu zapewnienia efektywności i szybkości rozpoznawania wniosków w interesie wszystkich aplikujących przedsiębiorców kwalifikujących się jako potencjalni beneficjenci programu, powódka miała być w szczególności uprawniona do stosowania możliwe automatycznych, uproszczonych i przyspieszonych procedur przyznawania subwencji finansowych, w tym jej realizowania za pośrednictwem kanałów elektronicznych (banków), wyłącznie z wykorzystaniem danych pochodzących od partnerów programu oraz na podstawie oświadczeń składanych przez beneficjentów programu, w tym w szczególności oświadczeń dotyczących: spełniania przez beneficjenta programu warunków programowych według daty udzielenia subwencji finansowej, identyfikacji i weryfikacji tożsamości beneficjenta programu i/lub jego przedstawicieli, identyfikacji, weryfikacji tożsamości i weryfikacji należytego umocowania przedstawiciela lub przedstawicieli beneficjenta programu do składania w imieniu beneficjenta programu wobec (...) lub partnera programu jakichkolwiek oświadczeń, a także do uznawania jakiegokolwiek warunku programowego za spełniony wyłącznie w oparciu o oświadczenie beneficjenta programu.

15. W myśl §11 ust. 13 regulaminu w przypadku, gdy beneficjent otrzymał subwencję finansową na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, od których uzależnione było udzielenie subwencji finansowej lub wysokość subwencji finansowej, beneficjent zobowiązany był do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania subwencji finansowej zwrotu subwencji finansowej lub jej części na wyodrębniony rachunek techniczny banku.

(dowód: regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza (...) Funduszu (...) dla Małych i Średnich Firm, k. 15-46 wraz z załącznikami – k. 30-46)

16. W piśmie z dnia 19 czerwca 2020 r. skierowanym do Prezesa Krajowej Rady Komorniczej R. Ł., sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości S. kaleta wskazał, że Minister Sprawiedliwości w pełni popierania działania samorządu komorniczego zmierzające do poprawy sytuacji komorników sądowych i zapewnienia stabilności finansowej prowadzonych przez nich kancelarii. Wskazał, że mimo że komornicy sądowi według art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o komornikach sądowych nie zostali zaliczeni do kategorii przedsiębiorców w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie mogą oni prowadzić działalności gospodarczej, to jednocześnie w praktyce są oni wpisywaniu do rejestru REGON. Sekretarz stanu wskazał na treść odesłania zawartego w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych oraz podkreślił, że komornicy sądowi organizują i prowadzą działalność komorniczą, zatrudniają pracowników, a koszty działalności egzekucyjnej pokrywają z uzyskanej przez siebie prowizji z opłat egzekucyjnych.

17. W piśmie tym sekretarz stanu wskazał, że w ocenie Ministra Sprawiedliwości komornicy sądowi powinni korzystać z pomocy podobnej do tej, którą otrzymują inni pracodawcy w okresie pandemii koronawirusa. Stwierdził, że wspomniane przez adresata pisma „wyłączenie komorników sądowych z możliwości skorzystania z niektórych form pomocy przewidzianej w tarczach antykryzysowych” oraz „brak objęcia wszystkimi unormowaniami tarcz antykryzysowych komorników sądowych” nie wynika, jak się wydaje, z brzmienia obecnie obowiązujących przepisów, a z ewentualnego niewłaściwego ich stosowania przez organy wypłacające środki pomocowe.

(dowód: pismo sekretarza stanu S. K. z dnia 19 czerwca 2020 r., k. 104-105)

18. Dnia 21 lipca 2020 roku pozwany oznaczony jako: Komornik Sądowy w G. M. P. Kancelaria (...) w G. zwrócił się o zawarcie z powodem umowy nr (...)MP.

19. Pozwany wnioskował o udzielenie subwencji finansowej w kwocie 72.000,00 zł.

20. Oświadczył, że na dzień 31 grudnia 2019 roku był mikroprzedsiębiorcą zatrudniającym 2 pracowników. Zadeklarował, że w kwietniu 2020 roku doszło do spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) w porównaniu do analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek (...)19 o 83 %. Przychody w kwietniu 2019 roku miały wynieść 58.078,42 zł, a w całym 2019 roku 181.433,00 zł.

21. Pozwany oświadczył, że na dzień złożenia wniosku przeważającym rodzajem faktycznie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, w ramach której wnioskuje o subwencję finansową jest działalność sklasyfikowana w klasie (...): 69.10.Z.

22. Integralną część umowy stanowił regulamin.

23. Do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej przed przedsiębiorcę, (...) mógł skontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem umowy przez przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą. W przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji lub oświadczeń zawartych w umowie powód mógł podjąć decyzję o zwrocie przez przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. W takim przypadku subwencja finansowa miała stać się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia przedsiębiorcy informacji o decyzji powoda w sposób pozwalający przedsiębiorcy zapoznać się z informację o tej decyzji (§3 ust. 6).

(dowód: umowa, k. 47-52)

24. Dnia 22 lipca 2020 roku powódka dokonała pozytywnej weryfikacji spełnienia przez pozwanego warunków otrzymania subwencji i podjęła decyzję o wypłacie jej w kwocie 72.000,00 zł.

(dowód: decyzja, k. 106)

25. Pismem z dnia 9 grudnia 2020 roku powódka wezwała pozwanego do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania pisma, zwrotu całej otrzymanej kwoty subwencji finansowej wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wskazano, że beneficjent nie jest przedsiębiorcą.

(dowód: pismo, k. 54-55v.)

26. Pismo doręczono pozwanemu dnia 23 grudnia 2020 roku.

(dowód: wydruk z systemu śledzenia przesyłek, k. 56)

27. Pismem z dnia 19 listopada 2021 roku powódka podtrzymała swoje stanowisko.

(dowód: pismo, k. 57-57v.)

28. Pismo doręczono pozwanemu dnia 29 listopada 2021 roku.

(dowód: potwierdzenie odbioru, k. 58-58v)

29. Pozwany nie zwrócił na rzecz powódki wypłaconej subwencji.

(fakt bezsporny)

Sąd zważył co następuje

IV

(ocena dowodów)

30. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów przedłożonych przez strony, mając na uwadze, że żadna ze stron nie miała zastrzeżeń ani co do formy dowodów (dokumentów, wydruków, wtórników, kopii) i zgodności ich treści z rzeczywistością.

31. W niniejszej sprawie brak było podstaw do zobowiązania powódki na wniosek pozwanego do wskazania danych osoby, która działała w imieniu (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. jako pełnomocnik powódki w celu dopuszczenia dowodu z zeznań tej osoby jako świadka na okoliczność przeprowadzenia procedury weryfikacji pozwanego i istnienia podstaw do wydania decyzji o przyznaniu subwencji, albowiem fakty te miały drugorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

V

(rozstrzygnięcie i podstawa prawna orzeczenia)

32. Powództwo co do zasady zasługiwało na uwzględnienie.

33. W niniejszej sprawie powód domagał się zwrotu subwencji finansowej wypłaconej w ramach rządowego programu ”Tarcza finansowa (...) Funduszu (...) dla małych i średnich firm” na podstawie art. 21a ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o systemie instytucji rozwoju. Kluczową kwestią było ustalenie, czy pozwany był adresatem tego programu, a następnie, czy zaistniały podstawy do żądania zwrotu przyznanej subwencji.

34. Zdaniem Sądu nie ulegało wątpliwości, że pozwany jako komornik nie był i nie jest przedsiębiorcą, a zatem nie był adresatem programu. Nie był nim też z innych powodów wynikających z celów programu.

35. W myśl art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (dalej jako: ustawa o komornikach sądowych) komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej. Komornik nie może prowadzić działalności gospodarczej.

36. Stosownie do brzemienia art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych do komornika stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2647, z późn. zm. 3 ), ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm. 4 ), dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

37. Powyższe przepisy weszły w życie w dniu 1 stycznia 2019 r.

38. Wykładnia powyższych przepisów nie wywołuje jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych. Z treści art. 33 ust. 1 i 2 powołanej ustawy wprost wynika, że na gruncie normatywnym komornik nie zalicza się do przedsiębiorców w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, prowadzenie i zakończenie działalności gospodarczej, a nadto jest objęty zakazem prowadzenia działalności gospodarczej. Treść art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych nie wprowadza jakiegokolwiek wyjątku w tym zakresie, a jedynie nakazuje stosować do komornika przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – w zakresie dotyczącym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Przepis ten zawiera odesłanie do stosowania do komorników przepisów wskazanych ustaw i nie można bynajmniej z niego wywodzić, że na gruncie normatywnym komornik w powyższym zakresie jest przedsiębiorcą. Stosowanie do komorników ww. przepisów w żadnej mierze nie stanowi o możliwości zakwalifikowania komorników do kategorii przedsiębiorców w zakresie określonym w przepisie art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych. Pojęcie przedsiębiorcy ma charakter normatywny, stąd jego zakres i treść mogą być zrekonstruowane na podstawie wykładni przepisów prawa z uwzględnieniem siatki pojęciowej języka prawnego. Faktyczne podobieństwa funkcjonalne między działalnością komornika a działalnością gospodarczą pozostają bez znaczenia dla zdefiniowania relacji między pojęciem przedsiębiorcy a pojęciem komornika, która to relacja jest rozłączna. Innymi słowy, w sferze normatywnej nie ma takiego komornika, który byłby przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo przedsiębiorców i konsekwentnie nie ma takiego przedsiębiorcy w rozumieniu powołanej ustawy, który byłby komornikiem.

39. Pozwany nie był przedsiębiorcą w rozumieniu postanowień zarówno regulaminu udzielania subwencji, jak i wyciągu z programu dokumentu "Tarcza finansowa", do których program ten był adresowany. Dokumenty te nie wprowadzały autorskiej definicji przedsiębiorcy, a odwoływały do definicji przedsiębiorcy zawartej w ustawie – Prawo przedsiębiorców z dnia 6 marca 2018 roku. Nie pozostawiono w tym zakresie jakiegokolwiek marginesu interpretacyjnego, a zatem jakiekolwiek próby ujęcia tej definicji w innych pozaustawowych ramach były jałowe, w tym w kontekście oceny równości podmiotów, które mogłyby skorzystać z tego programu.

40. Z tego powodu nie można pojęcia przedsiębiorcy na gruncie Regulaminu czy umowy rozumieć funkcjonalnie i obejmować zakresem tej definicji podmiotów, które nie mają takiego statusu w rozumieniu powołanej wyżej. Gdyby rzeczywiście intencją programu było posługiwanie się szerszą definicją przedsiębiorcy, to wyraźnie by to z niej wynikało poprzez wprowadzenie autonomicznej definicji przedsiębiorcy, przez brak odesłana do jakiejkolwiek ustawy albo odesłanie do definicji przedsiębiorcy zawartej w kodeksie cywilnym, która właśnie ma charakter funkcjonalny i szerszy niż zawarta w ustawie - Prawo przedsiębiorców.

41. Konsekwentnie należało więc przyjąć, że jeśli zasady udzielania subwencji opierają się na definicji ustawowej, to uwzględniają też rozmaite ustawowe wyłączenia od tej definicji. O takim wyłączeniu jest mowa w powołanym powyżej art. 33 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych z dnia 22 marca 2018 roku (Dz.U. z 2018 r. poz. 771 ze zm.), w którym przewidziano, że komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej. Z kolei w ust. 2 wskazano, że komornik nie może prowadzić działalności gospodarczej. Istotą jego pracy jest służba publiczna, nie zaś nastawienie na maksymalizację zysku (R. Reiwer (red.), Ustawa o komornikach sądowych. Komentarz [w:] R. Reiwer (red.), Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2021).

42. Treść art. 33 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych jest na tyle jednoznaczna, że nie jest konieczne szerokie omawianie sporu, jaki miał miejsce w poprzednim stanie prawnym, przed wejściem w życie tej ustawy. Wówczas bowiem status komornika rzeczywiście rodził różne kontrowersje, których punktem kulminacyjnym było wydanie interpretacji ogólnej przez Ministra Finansów, z której wynikało, że komornicy są przedsiębiorcami i muszą pobierać podatek VAT, a potem uchwały Sądu Najwyższego, z której wynikało, że podatek ten komornik musi zawierać w opłacie egzekucyjnej, a nie doliczać go do opłaty. Te okoliczności doprowadziły to takiego przemodelowania zawodu komornika, w której nie tylko zmieniono charakter opłaty egzekucyjnej (nie jest wynagrodzeniem komornika, lecz należnością publicznoprawną, od której komornikowi przysługuje wynagrodzenie prowizyjne), ale też wprost wyłączono go z definicji przedsiębiorcy zawartej w Prawie przedsiębiorców.

43. Definicja przedsiębiorcy w ustawie – Prawo przedsiębiorców jest niewątpliwie przepisem regulującym wykonywanie działalności gospodarczej, co oznacza, że w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo przedsiębiorców komornik nie jest przedsiębiorcą. Tak też należało więc rozumieć definicję beneficjenta zawartą w regulaminie. W tym przypadku komornik nie jest przedsiębiorcą i nie należy do kręgu beneficjentów tego programu. Wobec ustalenia definicji w oparciu o odesłanie do przepisów ustawy nie można uznać, że pojęcie przedsiębiorcy na potrzeby umowy subwencji powinno być rozumiane w inny sposób, nieuwzględniający ustawowych wyłączeń od definicji zawartej w ustawie – Prawo przedsiębiorców. Nie świadczy o tym bowiem żadne postanowienie umowy, regulaminu czy innego dokumentu programowego ( vide: wyrok Sądu Rejonowego w Warszawie z 19 października 2023 r., VI C 458/23, LEX nr 3651170, wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 24 kwietnia 2023 r., XXV C 88/23, LEX nr 3571639.).

44. Zarówno regulamin, jak i umowa zastrzegały uprawnienie powoda do kontroli i poddania ocenie prawdziwości oświadczeń składanych na etapie ubiegania się o subwencję, a także do żądania zwrotu subwencji w razie złożenia oświadczeń nieprawdziwych (§ 3 ust. 6 umowy). Pozwany jako komornik złożył takie oświadczenie, mimo, iż komornik nie ma statusu przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo przedsiębiorców. Możliwość zakwalifikowania komornika jako przedsiębiorcy jest weryfikowalna, to jest może być ona oceniana w kategorii prawdy i fałszu. Ze względów wskazanych wyżej, oświadczenie komornika o statusie przedsiębiorcy było nieprawdziwe. Tym samym powódka mogła domagać się od pozwanego zwrotu subwencji w całości na podstawie zawartej umowy subwencji. Nie może być bowiem mowy o złożeniu przez pozwanego wadliwego oświadczenia woli w tym zakresie. Pozwany jako komornik musiał wiedzieć, że nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy - Prawo przedsiębiorców, a postanowienia umowy w sposób wyraźnie wskazywały krąg uprawnionych podmiotów do uzyskania subwencji, nawet jeśli subiektywne przekonanie pozwanego było inne i interpretował on umowę i Regulamin w sposób odmienny.

45. W konsekwencji, roszczenie powódki przeciwko pozwanemu o kwoty żądanej pozwem tytułem zwrotu subwencji przyznanej na podstawie nieprawdziwego oświadczenia o statusie przedsiębiorcy było co do zasady usprawiedliwione. Nadto, należy wskazać, że powstanie po stronie powódki wskazanego roszczenia w trybie §3 ust. 6 umowy nie było zależne od wypowiedzenia tej umowy albo uchylenia decyzji w sprawie przyznania subwencji. Przesłanką ww. roszczenia było podjęcie decyzji przez (...) o zwrocie przyznanej subwencji, przy czym nie należy jej kwalifikować jako decyzji administracyjnej, lecz jako czynność zbliżoną do wezwania do zapłaty, od której umowa uzależniała dopuszczalność dochodzenia ww. roszczenia. Przedmiotowa decyzja została wydana w dniu 9 grudnia 2020 r. i doręczona pozwanemu w dniu 23 grudnia 2020 r. Nadto, skoro uprawnienie do weryfikacji oświadczeń składanych przy zawarciu umowy i do żądania zwrotu subwencji wypłaconej na podstawie niezgodnych z rzeczywistością oświadczeń zostało zastrzeżone w umowie (§ 3 ust. 6 umowy), to nie istniała konieczność składania przez powódkę oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli składającego się na umowę.

46. Pozwany jako komornik powinien był zdawać sobie sprawę, że w żadnym razie nie był adresatem programu. Na marginesie wskazać należy, że względy funkcjonalne nie przemawiały za oddaleniem powództwa z uwagi na podnoszone przez komornika naruszenie art. 32 Konstytucji RP, tj. zasady równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne – poprzez skierowanie do niego żądania zwrotu subwencji. Może budzić bowiem wątpliwości, czy pandemia koronawirusa (...)2 faktycznie wpłynęła na spadek wynagrodzenia pozwanego komornika (oczywiście nie przychodów ze sprzedaży, bo takiej komornik nie prowadzi). W całym 2019 roku pozwany komornik miał osiągnąć przychód w kwocie 181.433,00 zł, co dawało średniomiesięcznie kwotę 15.119,42 zł. Z kolei tylko w kwietniu 2019 roku pozwany miał uzyskać przychód w kwocie 58.078,42 zł. Oznaczałoby to, że w pozostałych miesiącach średniomiesięcznych jego przychód wyniósł 11.214,05 zł. Przychód uzyskiwany w kwietniu znacząco odbiegał od średniomiesięcznego przychodu. Do takiego właśnie miesiąca analogicznego w roku 2020 pozwany odnosił spadek przychodów o 83%. Oznaczałoby to, że w kwietniu 2020 roku pozwany uzyskał przychód w kwocie 9.873,33 zł, a więc w kwocie zbliżonej do średniomiesięcznego przychodu uzyskiwanego w roku poprzednim z wyłączeniem jednego miesiąca odstającego według kryteriów statystycznych. Poza tym ograniczenie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w 2020 roku dotyczyło egzekucji z nieruchomości i eksmisji. W pozostałym zakresie nie było przeszkód do prowadzenia większości czynności egzekucyjnych. Wątpliwe pozostaje także, aby wybuch pandemii koronawirusa (...)2 spowodował mniejszy wpływ spraw egzekucyjnych w kwietniu 2020 roku, a to zważywszy na dopiero wprowadzane ograniczenia dotyczące postępowań sądowych. Nawet chwilowe czy niewielkie zahamowanie wpływu nowych spraw egzekucyjnych nie powinno zaburzyć kondycji finansowej kancelarii komorniczej i powodować redukcję etatów.

47. Należało mieć na uwadze, że w założeniach programu przyjęto pewien stopień automatyzacji przyznawania subwencji rozproszonego na banki działające w imieniu powoda. Zakładano więc wprost, że wystarczające było złożenie oświadczeń, a bank mógł przyjąć, że były zgodne z prawdą. Podobne mechanizmy funkcjonują powszechnie na rynku usług kredytowych. Zazwyczaj kredytodawca ma możliwość wypowiedzenia umowy lub odstąpienia od niej, w razie stwierdzenia, że informacje wskazane we wniosku o kredyt nie były zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. W tym konkretnym przypadku konieczne było maksymalne uproszczenie procedury z możliwością następczej procedury kontrolnej.

48. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 21a ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o systemie instytucji rozwoju przy uwzględnienieu § 3 ust. 6 umowy nr (...)MP oraz § 11 ust. 13 Regulaminu ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza (...) Funduszu (...) dla Małych i Średnich Firm” Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 72.000,00 zł.

49. Na podstawie art. 5 k.c. w punkcie III. wyroku oddalono powództwo o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie. W orzecznictwie sądów powszechnych trafnie wskazuje się, że niewątpliwie klauzula z art. 5 k.c. nie ma charakteru nadrzędnego w stosunku do pozostałych przepisów prawa; przez odwołanie się do społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa czy zasad współżycia społecznego nie można podważać mocy obowiązującej przepisów prawnych (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 10 czerwca 2015 r., I ACa 148/15, LEX nr 1793887).

50. Niemniej w okolicznościach niniejszej sprawy pozwanemu udzielono wsparcia i mógł on pozostawać w subiektywnym przekonaniu – nie że jest uprawnionym do otrzymania subwencji – ale co do tego, że skoro już ją otrzymał, to powód nie będzie domagał się jej zwrotu. Sąd miał na względzie, że pozwany mógł kierować się treścią pisma sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości. Jednakże treść tego pisma nie przesądza, że komornicy mogą ubiegać się o subwencję przyznawane w ramach przedmiotowego programu. Pismo to wskazuje na ogólne stanowisko Ministra Sprawiedliwości w sprawie możliwości korzystania przez komorników z ww. programu i o poparciu dla ubiegania się o komorników o pomoc finansową. Jednakże treść tego pisma bynajmniej nie pozwalała na bezkrytyczne przyjęcie wskazanego stanowiska jako wiążącego w przedmiocie dopuszczalności ubiegania się o subwencję przez komorników sądowych. Należy bowiem zauważyć, że pochodzi ono od ministra, który nie sprawował nadzoru nad realizacją wskazanego programu. Ponadto, jego treść wskazuje wyłącznie na stanowisko Ministra Sprawiedliwości i poparcie dla przyznania komornikom sądowym wsparcia finansowego. Treść tego pisma mogła natomiast wywołać u pozwanego usprawiedliwione przekonanie, że powódka jako dysponent środków publicznych przyjmie tożsame stanowisko. Minister Sprawiedliwości nie mógł przedstawić jakiejkolwiek wiążącej wykładni postanowień regulaminu czy umowy.

51. Należało mieć na uwadze, że sytuacja była o tyle specyficzna, że również powód i podmioty działającego na jego zlecenie miały za zadanie działać możliwie szybko. Składając wniosek, powód nie ukrywał, że jest komornikiem. Powód mógł się spodziewać, że skoro jego wniosek został uwzględniony, to powódka przyjęła za własne stanowisko wyrażone w ostatnim akapicie pisma sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2020 r. Działanie w zaufaniu do organów Rzeczypospolitej Polskiej było tą okolicznością, która uzasadniała oddalenie powództwa jedynie w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 13 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty. Sąd doszedł do przekonania, że treść pisma sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości nie mogła rodzić po stronie pozwanego niepodważalnego przekonania o możliwości ubiegania się komorników o subwencję na podstawie ww. programu. Pozwany mógł więc pozostawać w niepewności co do zasadności żądania powódki. W konsekwencji, Sąd uznał, że powództwo w zakresie żądania odsetek ustawowych za opóźnienie – w zakresie przewyższającym odsetki zasądzone w pkt II. wyroku - nie zasługuje na uwzględnienie, stąd w pkt III. na podstawie art. 5 k.c. oddalił powództwo w tym zakresie.

52. Z tożsamych względów w punkcie II. wyroku na podstawie art. 320 k.p.c. Sąd rozłożył zasądzone świadczenie na trzy równe raty każda po 24.000 zł płatne w terminie 6 miesięcy, 12 miesięcy i 18 miesięcy, licząc od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku – wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od wymagalnych rat na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z nich, albowiem pozwany mógł oczekiwać innego rozstrzygnięcia, niezależnie od przekonania Sądu, że byłoby ono błędne. Powyższe okoliczności przemawiają za tym, aby umożliwić pozwanemu zwrot przyznanej subwencji w sposób nienarażający go na doznanie znacznego uszczerbku finansowego.

VI

(koszty procesu)

53. Z tych samych powodów, które legły u podstaw stosowania art. 5 k.c. i art. 320 k.p.c. na korzyść pozwanego, na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd nie obciążył pozwanego kosztami procesu w stosunku do powódki.