descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 540/22

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 16 lutego 2026 r.

Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Przemysław Majkowski

Protokolant : Joanna Wołczyńska – Kalus

Uzasadnienie

Pozwem o zapłatę powód (...) S.A. z siedzibą w S. domagał się zasądzenia na swoją rzecz solidarnie od pozwanych A. N. i H. N. kwoty 222.312,23 złotych (dwieście dwadzieścia dwóch tysięcy trzystu dwunastu złotych 23/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 22.10.2022 r. do dnia zapłaty, na którą to kwotę składała się:

- kwota 168.850,01 zł tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej;

- kwota 53.462,22 zł tytułem zwrotu wartości świadczenia banku polegającego na umożliwieniu korzystania stronie pozwanej z kapitału udostępnionego przez bank, o którą to wartość strona pozwana jest wzbogacona kosztem powoda, a powód zubożony z korzyścią dla strony pozwanej.

Powód wskazał, że gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie powód wnosi o zasądzenie ich in solidum, ewentualnie zaś w częściach równych, tj. po 111.156,11 zł od każdego z pozwanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22.10.2022 r. do dnia zapłaty.

Ewentualnie, na wypadek nieuwzględniania powyższego roszczenia, tj. w przypadku oddalenia roszczenia w zakresie zwrotu wartości jaką przedstawia umożliwienie korzystania przez stronę pozwaną z kapitału powód w punkcie II1.pozwu powód wniósł o zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności Banku od Strony pozwanej z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy nr (...) o kredyt hipoteczny mPlan z dnia 20.06.2008 powinna być poddana waloryzacji sądowej w ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych przy uruchomieniu kredytu w ich nominalnej wysokości, Powodowi przysługuje dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 93.667,46 zł wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza i w konsekwencji.

Konsekwencją powyższego było wniesienie w punkcie II 2. pozwu o zasądzenie od strony pozwanej solidarnie na rzecz powoda kwoty 83. 234,97 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczeniu pozwu do dnia zapłaty, stanowiącej dodatkową kwotę ponad nominalną kwotę kapitału bądź w przypadku, gdyby Sąd uznał, że nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie - o zasądzenie jej in solidum, ewentualnie zaś w częściach równych, tj. po 41.617,48 zł od każdego z Pozwanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie następującego po dniu doręczeniu pozwu do dnia zapłaty do dnia zapłaty.

Powód domagał się zawieszenia postępowania do czasu do czasu ostatecznego zakończenia sprawy z powództwa Strony pozwanej - aktualnie będącej na etapie postępowania przed Sądem Okręgowym w Łodzi (sygn. akt IIC 443/19).

(pozew k. 4-50)

W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

(odpowiedź na pozew k. 56-63)

Postanowieniem z 17 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu zawiesił postępowanie w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie II C (...) Sądu Okręgowego w Łodzi.

(postanowienie k. 70)

Pismem z 29 lipca 2024 roku (data wpływu) r. powód cofnął powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia, odnośnie roszczenia o koszt korzystania z kapitału i o waloryzację kapitału (roszczenie z punktu I.2. i II pozwu). Powód podtrzymał roszczenie zawarte w punkcie I.1. pozwu i wniósł o zasądzenie solidarnie od strony pozwanej na rzecz powoda kwoty 168 850,01 złotych wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia 22 października 2022 roku do dnia zapłaty.

(pismo pełnomocnika powoda k. 82)

Pismem z 22 września 2025 roku (data wpływu) r. powód cofnął w części powództwo wniesione w niniejszej sprawie ze zrzeczeniem się roszczenia: wskazane w pkt I pozwu co do roszczenia o zasądzenie kwoty 168.850 zł, podtrzymując żądanie w zakresie kwoty 0,01 zł oraz modyfikując roszczenie o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od dnia:

a) 22.10.2022 r. do dnia zapłaty (10.09.2025 roku), liczonych od części kwoty objętej niniejszym cofnięciem powództwa (168.850 zł), w ten sposób, że wniósł o zasądzenie na rzecz powoda od pozwanych tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 168. 850 zł za okres od dn. 22.10.2022 roku r. do dn. 10.09.2025 r. kwoty 56.037,39 zł wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia odpisu niniejszego pisma pozwanych do dnia zapłaty solidarnie, ewentualnie w częściach równych, tj. w częściach równych po 28.018,70 zł.

(pismo pełnomocnika powoda k. 103)

Pismem z 17 września 2025 roku (data wpływu) strona pozwana podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie i poinformowała o zwróceniu przez pozwanych powodowi kwoty nominalnej kredytu, co znajduje odzwierciedlenie w piśmie powoda i potwierdzeniu wykonania operacji bankowej.

(pismo k. 92-93 i pismo powoda i potwierdzenie wykonania operacji k. 103-106)

Postanowieniem z 15 grudnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu podjął zawieszone postępowanie w sprawie.

(postanowienie k. 111)

W ostatecznie sprecyzowanych stanowiskach przedstawionych w toku rozprawy z 29 stycznia 2026 roku strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie.

(protokół rozprawy k. 125)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 20 czerwca 2008 roku H. N. i A. N. zawarli z bankiem (...) S.A. z siedzibą w S. umowę o kredyt hipoteczny nr (...). Integralną część umowy stanowił regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez (...) S.A. z siedzibą w S. (§ 26 umowy). Kredyt został udzielony na okres 240 miesięcy tj. od dnia 20.03.2008 r. do 10.07.2028 r. na kwotę 168.850 zł waloryzowaną (indeksowaną) w walucie CHF (§ 1 ust. 2 i 3 umowy). Kwota kredytu miała zostać wypłacona przez bank w zakresie kwoty 118.000,00 złotych na wskazany przez kredytobiorców w akcie notarialnym rachunek bankowy, w kwocie 35.500,00 złotych na rachunek wnioskodawcy celem pokrycia kosztów remontu nieruchomości, a w zakresie kwoty 15.350,00 złotych na rachunek kredytobiorcy celem pokrycia opłat okołokredytowych (§ 5 ust. 1 umowy). Wypłata środków następowała w złotych polskich, w kwocie określonej w § 1 ust. 2 umowy, waloryzowanej kursem kupna waluty CHF wg. tabeli kursowej (...) S.A. Kwotę kredytu wyrażoną w CHF określano na podstawie kursu kupna waluty CHF z tabeli kursowej (...) S.A. z dnia i godziny uruchomienia kredytu (§ 7 ust. 1 umowy). Przeznaczeniem kredytu było finansowanie zakupu na rynku wtórnym spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w T., finansowanie kosztów remontu nabywanego lokalu oraz pokrycie opłat okołokredytowych (§ 1 ust. 1 umowy). Zabezpieczeniem spłaty kredytu była hipoteka kaucyjna, cesja praw z polisy ubezpieczeniowej nieruchomości obciążonej hipoteką (§ 3 ust. 1 i 2 umowy). Kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzania umowy wynosiła 3,78 % i była ustalana jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 29.05.2008 powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę banku w wysokości 1 % (§ 1 ust. 8 i § 10 ust. 1 i 2 umowy). Oprocentowanie kredytu ulegało zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej (§ 10 ust. 2 umowy). Spłata kredytu następowała zgodnie z harmonogramem sporządzonym w CHF, stanowiącym załącznik do umowy kredytu i będącym jej integralną częścią umowy (§11 ust. 1 i 2 umowy). Harmonogram miał zostać doręczony kredytobiorcom listem poleconym w terminie 14 dni od daty uruchomienia kredytu (§ 11 ust. 2 umowy). Raty kapitałowo – odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacano w złotych polskich po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14.50 (§ 11 ust. 4 umowy). Kredytobiorcy upoważnili bank do pobierania środków pieniężnych na spłatę kwoty raty z rachunku bankowego wskazanego w § 6 umowy (§12 ust. 1 umowy).

(dowód: umowa kredytu - k. 22-26)

Po zawarciu umowy strony przystąpiły do jej wykonywania. Bank przelał kredytobiorcom kwotę kredytu, a pozwani przystąpili do spłaty rat kredytu.

(niesporne)

Wyrokiem z 7 lipca 2023 r. wydanym w sprawie II C 443/19 (utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 27 czerwca 2025 r., sygn. akt I ACa 2851/23), Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił, że umowa Nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF zawarta w dniu 20 czerwca 2008 roku pomiędzy H. N. i A. N. oraz (...) S.A. w S. jest nieważna. Sąd zasądził od (...) S.A. z siedzibą w S. na rzecz H. N. i A. N. w częściach równych 239.364,73 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od poszczególnych kwot i okresów wskazanych w treści wyroku.

(dowód: kserokopia wyroku k. 96 i k. 95)

Przed Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy- Mokotowa w Warszawie toczyło się postępowanie egzekucyjne pod sygnaturą Km 609/25 z wniosku wierzyciela H. N. przeciwko (...) S.A. w S., które na mocy postanowienia z 11 sierpnia 2025 roku zostało zakończone, wobec całkowitej spłaty należności wskazanych we wniosku egzekucyjnym. W wyniku prowadzonego postępowania wyegzekwowano od dłużnika kwotę 377.658,08 zł z tytułu wykonawczego.

(dowód: postanowienie k. 97-98)

Powód (...) z siedzibą w S. jest następcą prawnym (...) S.A. z siedzibą w S..

(bezsporne)

Ustalony w sprawie stan faktyczny w dużej mierze jest niesporny i oparty na niekwestionowanym przez strony nieosobowym materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy w postaci dokumentacji związanej z udzieleniem kredytu i jego późniejszą spłatą. Sąd uznał wszystkie wyżej wymienione dokumenty za wiarygodne. Zostały sporządzone w odpowiedniej formie przez uprawnione do tego organy i w ramach ich kompetencji, odpowiadając tym samym dyspozycji art. 244 § 1 k.p.c. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 k.p.c., dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Autentyczność dokumentów oraz prawdziwość treści dokumentów urzędowych nie była kwestionowana przez żadną ze stron w oparciu o treść art. 232 k.p.c. w zw. z art. 252 k.p.c. i art. 253 k.p.c. Także Sąd nie znalazł podstaw do tego, aby uczynić to z urzędu. Tym samym okazały się one przydatne w sprawie, stając się podstawą powyższych ustaleń faktycznych. Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd wziął pod uwagę także przepisy art. 229 k.p.c. i 230 k.p.c. W granicach dyspozycji tych przepisów Sąd uwzględnił te okoliczności zgłoszone przez stronę powodową, które pozostawały bezsporne między stronami.

Sąd pominął dowód z opinii biegłego sądowego na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. na okoliczności zgłoszone w pozwie, bowiem w ocenie Sądu dowód ten jawi się jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy i w sposób oczywisty zmierza jedynie do przedłużenia postępowania. W świetle dyrektywy nr 93/13 i jej represyjnego celu wobec przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienia w relacjach z konsumentem, a także wobec treści wyroku TSUE z 12.01.2023r. w sprawie C-(...) wykluczona jest możliwość dochodzenia prze powoda jakichkolwiek roszczeń przekraczających wartość wypłaconej kredytobiorcy kwoty kredytu w tym również możliwość uzyskania przez powoda wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału kredytu oraz możliwość waloryzacji kapitału kredytu (waloryzacji sądowej).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Wobec sformułowanego przez powoda w toku postępowania oświadczenia o cofnięciu pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie roszczenia o koszt korzystania z kapitału i o waloryzację kapitału (roszczenie z punktu I.2. i II pozwu) i co do roszczenia o zasądzenie kwoty 168.850 zł - postępowanie w tym przedmiocie umorzono na podstawie art. 355 k.p.c.

Odnosząc się natomiast do podtrzymywanego w toku procesu przez stronę powodową zakresu żądania pozwu należy stwierdzić, iż zachodziły podstawy do jego oddalenia.

Tytułem wstępu wymaga zaakcentowania, iż Sąd rozpoznający niniejszą sprawę związany jest rozstrzygnięciem wydanym przez Sąd Okręgowy w Łodzi z dnia 7 lipca 2023 r. wydanym w sprawie II C (...) (utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 27 czerwca 2025 r., sygn. akt I ACa 2851/23)- ustalającym nieważność przedmiotowej umowy kredytu.

W świetle art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jest to prawomocność materialna w sensie pozytywnym, która, jak podnosi się w doktrynie, zabezpiecza poszanowanie dla rozstrzygnięcia sądu ustalającego i regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia. Przedmiotowy zasięg prawomocności materialnej w sensie pozytywnym odnosi się jedynie do samego rozstrzygnięcia, nie zaś do jego motywów i zawartych w nim ustaleń faktycznych. Nie wyklucza to jednak sięgania do okoliczności objętych uzasadnieniem orzeczenia, jeżeli jest to potrzebne dla określenia granic prawomocności materialnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06, OSNC-ZD 2008, nr 1, poz. 20). Jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, LEX nr 74492; wyrok z 29 marca 1994 r., III CZP 29/94, lex nr LEX nr 84472)

Rozważając powyższe w kontekście okoliczności sprawy należy podkreślić, że świadczenie spełnione na podstawie czynności nieważnej podlega zwrotowi jako nienależne, a obowiązek zwrotu znajduje oparcie w art. 410 k.c., na mocy którego do świadczenia nienależnego stosuje się przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia.

W ramach ostatecznie sformułowanego roszczenia głównego strona powoda dochodziła zasądzenia od pozwanych kwoty 0.01 zł w ramach roszczenia dotyczącego zwrotu kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej.

Analiza okoliczności sprawy prowadzi do wniosku, iż strony dokonały wzajemnych rozliczeń w związku z uznaną za nieważną umową nr (...). Powód w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego uiścił na rzecz pozwanych kwoty zasądzone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z 7 lipca 2023 r. wydanym w sprawie II C 443/19, a pozwani uiścili na rzecz powoda kwotę 168.850, 00 złotych tytułem zwrotu nominalnej kwoty kredytu.

Sąd ustalił, że pozwani uiścili na rzecz powoda kwotę odpowiadającą zwrotowi otrzymanego kapitału, przy czym różnica wynosiła 0,01 zł. Tego rodzaju różnica ma charakter czysto rachunkowy i wynika z technicznego sposobu rozliczeń.

W ocenie sądu dochodzenie roszczenia w tej wysokości w realiach niniejszej sprawy stanowiło przejaw nadużycia prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c. W szczególności należy mieć na względzie, że spór dotyczył wieloletniej umowy kredytowej, a pozwani dokonali zasadniczego rozliczenia kapitału. W tych okolicznościach dochodzenie jednego grosza nie mogło korzystać z ochrony prawnej, z zatem żądanie powoda - podtrzymywane w zakresie kwoty 0,01 zł podlegało oddaleniu.

W odniesieniu do żądania powoda zasądzenia kwoty 50.037,39 złotych tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 168.850 złotych od dnia 22.10.2022 roku (dzień następujący po upływie miesiąca od wezwania do zapłaty)do dnia 10.09.2025 roku (zapłata przez pozwanych kapitału powodowi) wskazać trzeba, że zdaniem sądu świadczenie zwrotne staje się wymagalne od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna (art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.) – czyli od chwili prawomocnego stwierdzenia nieważności przez sąd. Dopiero bowiem prawomocne orzeczenie sądu usunęło spór pomiędzy stronami. Do tego momentu trwała niepewność, czy umowa obowiązuje, czy też nie. Przed datą wymagalności roszczenia nie ma mowy o opóźnieniu konsumenta. Zdaniem Sądu Okręgowego odpadnięcie podstawy prawnej świadczenia nastąpiło dopiero w dniu wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w Łodzi, a następnie wydania przez Sąd Apelacyjny w Łodzi wyroku apelacyjnego.

Niezależnie od powyższego żądanie odsetek za opóźnienie jawi się jako sprzeczne dla sądu z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Spór wyniknął z wzorca umownego utworzonego przez Bank i był on źródłem abuzywności umowy. Bank nie chciał uznać racji konsumenta w drodze postępowania reklamacyjnego, pozwani musieli dochodzić swoich praw przed sądem. Nielojalne względem konsumenta jest zatem żądanie odsetek. Powyższe rozumowanie znajduje oparcie według sądu w uchwale pełnego składu SN z dnia 25 kwietnia 2024 r. w sprawie III CZP 25/22, zgodnie z którą jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonych postanowień, to nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem Sądów Krajowych jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, bank nie może dochodzić względem konsumenta roszczeń wykraczających poza zwrot przekazanego kapitału kredytu i zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 roku wskazał jednoznacznie, że w przypadku uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że umowa ta nie może dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, instytucja kredytowa nie ma prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę. W przeciwnym razie odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13, byłby jedynie fikcją, a instytucje bankowe nie zostałyby w skuteczny sposób zniechęcone do nadużywania zaufania społeczeństwa, jak i swojej pozycji na rynku. Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy. Poza tym nie sposób uznać, aby można było zastosować taką wykładnię, która skutkowałaby tym, aby strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymała odszkodowanie za niedogodności nim wywołane.

Zasądzenie na rzecz banku odsetek za opóźnienie, usankcjonowałoby nielojalną postawę wierzyciela, który wprowadzał w stan konfuzji dłużnika w zakresie tego czy jego roszczenie istnieje i czy istnieją związane z nim roszczenia uboczne. Apelujący stałby się beneficjentem stanu rzeczy, któremu sam konsekwentnie zaprzeczał. przyjmując nielojalność, dłużnika i z którego teraz wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne w postaci odsetek za opóźnienie.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd strona nie może czerpać korzyści z sytuacji, którą sama ukształtowała jako efekt własnego bezprawnego działania. W wypadku uznania za nieważną umowy kredytu zawierającej nieuczciwe postanowienia przedsiębiorca nie może żądać kompensacji niekorzystnych skutków jego bezprawnego zachowania. Art. 7 ust. 1 w związku z motywem dwudziestym czwartym dyrektywy 93/13/EWG zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia stosownych i skutecznych środków zapobiegających dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami. Niedopuszczalne w świetle powyższych unormowań prawa pochodnego byłoby takie ukształtowanie sytuacji prawnej konsumenta wskutek uznania umowy kredytu za nieważną z powodu zawartych w niej nieuczciwych postanowień umownych, które prowadziłoby do udaremnienia oczekiwanego skutku przepisów ochronnych w odniesieniu do konsumentów, realizującej w istocie tzw. efekt mrożący, a to wskutek istotnego pogorszenia sytuacji ekonomicznej konsumenta na skutek dokonanego przezeń wyboru wyjścia z sytuacji, w której stal się ofiarą nieuczciwej praktyki ze strony przedsiębiorcy (postanowienie Sądu Najwyższego z 08.02.2023 r., I CSK 5968/22). Zatem domaganie się przez apelującego odsetek za opóźnienie stanowi niejako próbę uzyskania, ze swojego bezprawnego działania, korzyści majątkowej.

Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy najistotniejszy pozostaje jednak przywołany już wyrok Trybunału w opisanej sprawie, wydany w dniu 15.06.2023r. Trybunał z całą mocą podkreślił, że: „przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13”.Motyw odstraszający jest główną zasadą przyświecającą dyrektywie 93/13, której celem jest ochrona konsumentów jako strony słabszej w stosunku z przedsiębiorcą. Niniejszy motyw jest honorowany poprzez stosowanie podstawowej sankcji w stosunku do klauzuli abuzywnej, tj. jego bezskuteczności i braku dalszego stosowania. Sąd krajowy nie ma natomiast kompetencji do zmiany treści nieuczciwego warunku i odejście od sankcji wynikającej wprost z dyrektywy. Dalej unijny Trybunał odwołał się do zagrożenia zasady skuteczności wynikającej z dyrektywy 93/13, zgodnie z którą do sądów krajowych należy stosowanie i wykładnia przepisów krajowych w ten sposób, aby zagwarantować cele wynikające z ochrony przeciwko nieuczciwym warunkom umownym. Należy zatem zadać pytanie, czy sytuacja, w której przedsiębiorca otrzymuje dalej idące świadczenie niż kapitał kredytu umowy, której nieważność wynika z zastosowanych przez niego klauzul abuzywnych, będzie zgodna ze wspomnianą zasadą. Trybunał dokonał jednoznacznej oceny i orzekł expressis verbis: „skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. (...) taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy". Ocena ta jest oczywiście uzasadniona, bowiem konsument, którego klauzule abuzywne nie wiążą ex lege i ex tunc musi mimo wszystko najpierw wytoczyć powództwo w celu realizacji swoich praw wynikających bezpośrednio z mocy samego prawa, a następnie ponosi on dodatkowo reperkusje wynikające z uwzględnienia jego roszczeń. Zatem uwzględnienie roszczeń banku innych niż o zwrot kapitału banku rodzić będzie po stronie kredytobiorcy ten sam skutek, co dalsze wykonywanie umowy. Co więcej, może się nawet okazać, że będzie to nawet finansowo korzystniejsze dla niego, bowiem nierzadko wynagrodzenie za obsługęprawną w sprawach związanych z umowami kredytów indeksowanych bądź denominowanych wwalucie obcej opiewa na dziesiątki tysięcy złotych. Tym samym z całą stanowczością należy podzielić pogląd TSUE, zgodnie z którym przyznawanie wynagrodzenia kredytodawcy, wobec ustalenia nieważności umowy sformułowanej przez niego, będzie wypaczało skuteczność ochrony praw konsumenta, której gwarantem powinna być dyrektywa 93/13.

Mając powyższe na względzie, jak i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 wskazać należy, że w celu prawidłowego wykonywania unijnego prawa powód powinien zostać pozbawiony prawa do jakiegokolwiek wynagrodzenia, w szczególności z tytułu bezumownego korzystanie z kapitału kredytu i waloryzacji kapitału. Wszak to bank pierwotnie przygotował wadliwy wzorzec umowny zawierający klauzule abuzywne, co obecnie doprowadziło do ustalenia nieważności całej umowy kredytu.

W tej sytuacji Sąd w całości podziela stanowisko, że uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną stanowi konsekwencję zamieszczenia w tej umowie nieuczciwych warunków przez bank. Przedsiębiorca nie może czerpać korzyści gospodarczych z sytuacji powstałej na skutek własnego bezprawnego działania. Ponadto bank nie byłby zniechęcony do stosowania nieuczciwych warunków w umowach kredytu zawieranych z konsumentami, jeżeli, pomimo uznania tych umów za nieważne, mógłby pobierać od konsumentów rynkowe wynagrodzenie za korzystanie z kapitału kredytu. Mogłoby się nawet okazać, że narzucanie konsumentom nieuczciwych warunków byłoby dla banku opłacalne. Gdyby bowiem przedsiębiorcy wiedzieli, że w przypadku stworzenia umowy, która miałaby zostać unieważniona, mają prawo podnieść dalsze roszczenia niż o zwrot kapitału, byliby oni wręcz zachęcani do ich tworzenia, bowiem ich interes byłby zabezpieczony bez względu na ewentualną nieważność umowy.

Istotne jest również to, że powód wezwał powodów do uiszczenia na jego rzecz kwoty kapitału jeszcze przed rozstrzygnięciem dotyczącym oceny ważności umowy kredytu łączącej strony, zatem na dzień doręczenia pozwanym wezwania tj. 21 września 2022 roku pozwani pozostawali w usprawiedliwionym przekonaniu co do nieistnienia zobowiązania wynikającego z nieważnej umowy, a zakres ich ewentualnego obowiązku rozliczeniowego był przedmiotem sporu sądowego i został w pierwszej instancji rozstrzygnięty dopiero wyrokiem wydanym w lipcu 2023 roku. Ponadto w ocenie Sądu roszczenie o zapłatę odsetek nie może funkcjonować w oderwaniu od istniejącego i wymagalnego świadczenia głównego. Skoro świadczenie główne zostało w toku postępowania faktycznie spełnione, a powód ograniczył je do symbolicznej kwoty jednego grosza, to dochodzone odsetki pozostawały w istocie oderwane od realnego zadłużenia.

W tych okolicznościach orzeczono jak w punkcie 2. wyroku uznając powództwo główne jak i żądania ewentualne za niezasadne w całości.

Rozstrzygnięcie o kosztach procesu znajduje postawę prawną w art. 98 § 1 k.p.c., który stanowi, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na koszty te składa się, opłata od pełnomocnictwa i wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika na rzecz każdego z pozwanych ustalone stosownie do treści § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie.