descriptionTreść orzeczenia

Powód S. M. wniósł pozew o zapłatę kwoty 20 000 zł od Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w J. tytułem zadośćuczynienia za niesłuszne osadzenie w Zakładzie Karnym.

Na uzasadnienie swojego stanowiska powód wskazał, iż jest on osobą nieporadną życiowo, od wielu lat leczy się psychiatrycznie, nie może znaleźć zatrudnienia, zostało mu odebrane prawo jazdy ze względu na stan zdrowia. Powód podniósł, iż w związku ze stanem zdrowia nie był zdolny do odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach Zakładu Karnego. Umieszczenie go w Zakładzie Karnym spowodowało pogorszenie się jego stanu zdrowia, a w związku z pobytem pozbawiony był możliwość dalszego leczenia psychiatrycznego i przyjmowania leków. Powód wniósł również o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów sądowych w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwany podniósł, iż nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary pozbawienia wolności sprawuje sędzia penitencjarny. Nadzór ten polega w szczególności kontroli i ocenie legalności wykonywania orzeczonej kary, legalności osadzenia i przebywania skazanych w zakładach karnych oraz ich zwalniania z tych zakładów, a także na kolejności wykonywania orzeczeń, jak również prawidłowości zawiadamiania o przystąpieniu do wykonania orzeczenia lub o braku możliwości przystąpienia do jego wykonywania. Wobec powyższego pozwany wskazał, że nie ponosi odpowiedzialności za odbywanie kary pozbawienia wolności przez powoda, skoro odpowiedzialnym za kierowanie orzeczeń do wykonania jest sąd karny, który w oparciu o posiadane materiały podejmuje decyzję czy skazany jest zdolny do odbywania kary pozbawienia wolności. Dodatkowo pozwany podniósł, iż orzeczenie przez lekarzy psychiatrów upośledzenia w stopniu lekkim nie powoduje automatycznie zwolnienia z obowiązku odbywania kary pozbawienia wolności, nadto w toku pobytu w Zakładzie Karnym komisja lekarska również nie ujawniła przeciwskazań powoda do przebywania w zakładzie. W toku odbywania kary powód przestrzegał dyscypliny, regulaminu, dbał o higienę osobistą i o porządek w celi. Nadto z żadnej opinii psychiatrycznej dołączonej do akt sprawy nie wynikało, aby powód nie mógł odbywać kary pozbawienia wolności, a trudności ze znalezieniem pracy oraz odebranie prawa jazdy związane były z nadużywaniem alkoholu, za co powód był kilkukrotnie skazany.

W toku postępowania strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny

Powód S. M. od dziecka zmaga się z upośledzeniem umysłowym. Powód leczył się w poradni zdrowia psychicznego. U powoda rozpoznano upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim oraz zaburzenia osobowości. W związku z zaburzeniami powód przyjmował leki. Podczas leczenia powód zgłaszał takie dolegliwości jak drażliwość, wybuchowość oraz przejawiał skłonności do nadużywania alkoholu. W dniu 3 kwietnia 2014 roku została wydana opinia psychologiczna przez (...), w której powód leczył się od 2010 roku. W opinii wskazano, iż przyczyną zgłoszenia się do poradni było nadużywanie alkoholu oraz objawy drażliwości, wybuchowości i agresywne zachowanie. W opinii stwierdzono, że u powoda rozpoznano upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim.

Dowód: przesłuchanie powoda k.176; historia choroby w (...) k.11-17 i 76-82; opinia psychologiczna z dnia 03.04.2014roku k.16;

W 2007 roku toczyło się przeciwko powodowi postępowanie w sprawie o czyn z art. 207 §1 kodeksu karnego o to, że powód będąc w stanie po spożyciu alkoholu znęcał się w sposób fizyczny i psychiczny nad swoimi rodzicami. Na polecenie Prokuratury Rejonowej w Chrzanowie biegli psychiatrzy wydali opinię sądowo - psychiatryczną, w której wykluczono u badanego chorobę psychiczną w rozumieniu psychozy. Na podstawie analizowanego materiału, w oparciu o badanie psychiatryczne i psychologiczne biegli stwierdzili u powoda głębokie organiczne zaburzenia osobowości i zachowania w przebiegu przewlekłego uzależnienia od alkoholu. W opinii stwierdzono także, że w aktualnym stanie zdrowia opiniowany może brać świadomy udział w toczącym się przeciwko niemu postępowaniu i stawać przed Sądem.

Dowód: opinia sądowo-psychiczna z dnia 18.04.2007roku k.70-72;

Przed Sądem Rejonowym w Chrzanowie II Wydziałem Karnym w 2016 roku toczyło się przeciwko powodowi postępowanie karne. S. M. został oskarżony o przestępstwo z art. 207 § 1 kodeksu karnego w związku z art. 64 §1 kodeksu karnego. Powodowi zarzucono, że w okresie od 2 lutego 2013 roku do 8 kwietnia 2016 roku w P. znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoimi rodzicami, poprzez wszczynanie awantur domowych, w trakcie których wyzywał ich słowami wulgarnymi i obraźliwymi, groził pozbawieniem życia i uszkodzeniem ciała, zakłócanie spokoju nocnego, poniżanie poprzez opluwanie, zmuszał do określonych zachowań oraz naruszał nietykalność cielesną oraz dopuścił się powyższego w warunkach powrotu do przestępstwa. Na potrzeby postepowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym w Chorzowie w sprawie o sygn. Akt: II K 433/16 została wydana opinia sądowo-psychiatryczna. W opinii z dnia 17 sierpnia 2016 roku wskazano, iż po przeprowadzenia badania psychiatrycznego, w oparciu o dane z akt sprawy u powoda wykluczono chorobę psychiczną w rozumieniu psychozy oraz wykluczono głębsze upośledzenie umysłowe. Opiniowany z deficytami rozwojowymi ujawniającymi się od dzieciństwa ukończył nauczanie na poziomie szkoły specjalnej, nie ma zawodu. Obecnie deficyty intelektualne manifestują się na poziomie upośledzenia w stopniu lekkim. Nadto w oparciu o dane z wywiadu udzielone przez opiniowanego wskazujące na częste spożycie alkoholu, występowanie zaburzeń zachowania w przebiegu intoksykacji alkoholowych, niepodejmowanie zatrudnienia, brak stabilizacji socjalnej oraz popadanie w konflikty z prawem pod wpływem alkoholu składają się na rozpoznanie głębokich zaburzeń zachowania i osobowości w przebiegu zespołu uzależnienia od alkoholu. Całość posiadanych przez biegłych informacji sprowadzało się również do wniosku, iż w okresie dokonania zarzucanego mu czynu miał znacznie ograniczoną zdolność do rozumienia znaczenia czynu jak i pokierowania swoim postępowaniem.

Dowód: opinia sądowo-psychiatryczna z dnia 12.08.2016roku zlecona przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie k.18-20;

Od 17 listopada 2017 roku powód przebywał w Zakładzie Karnym w W.. Dnia 8 grudnia 2017 roku osadzonego przetransportowano do Zakładu Karnego w J.. Wcześniej powód wielokrotnie odbywał kary pozbawienia wolności. Nakaz przyjęcia do odbywania kary został wydany przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie dnia 3 listopada 2017 roku. Dnia 6 lutego 2018 roku został wydany kolejny nakaz przyjęcia do odbywania kary w wymiarze 1 roku pozbawienia wolności na mocy wyroku łącznego wydanego przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie z dnia 15 stycznia 2018 roku. Powód podczas odbywania kary w Zakładzie Karnym w J. pracował nieodpłatnie. Powodowi udzielono nagrody w postaci zezwolenia na otrzymanie dodatkowej paczki żywieniowej za wykonywane prace nieodpłatne. W Zakładzie Karnym w W. powód nie zgłaszał żadnych objawów rozdrażnienia spowodowanego na tle psychicznym, nie wnosił również o przeprowadzenie konsultacji psychologicznej.

Dowód: informacja o pobytach i orzeczeniach z dnia 13.04.2021roku k.48-49; nakaz przyjęcia do odbycia kary z dnia 03.11.2017roku k.50; informacja o osobie z krajowego rejestru karnego k.53-54; wykaz informacji dotyczących osoby skazanego k.55-56; nakaz przyjęcia do odbycia kary z dnia 06.02.2018roku k.57; opinia penitencjarna k.61-65; rejestr zatrudnienia nieodpłatnego osadzonego k.66; wnioski o przyznanie nagrody/ulgi k.67-68; książka zdrowia osadzonego k.69;

Powód zmaga się również z innymi problemami zdrowotnymi w postaci uszkodzeń nerki. Od 3 stycznia 2022 roku do 7 stycznia 2022 roku powód przebywał w szpitalu, w związku z dolegliwościami, które odczuwał. Powodowi wykonano badania tomografii komputerowej oraz badania laboratoryjne.

Dowód: skierowanie do szpitala z dnia 03.01.2022roku k.130; wynik badania tomografii komputerowej w Szpitalu (...) w C. z dnia 3.01.2022roku k.131;karta informacyjna leczenia szpitalnego k.132-133; karta informacyjna leczenia szpitalnego k.134; wynik badania grupy krwi k.135-138;

Według opinii wychowawcy Zakładu Karnego w J. powód w izolacji funkcjonował bez zastrzeżeń. Komunikacja z nim była dobra, utrzymywał higienę, nie zwracał się z problemami do psychologów więziennych ani psychiatrów, wykonywał prace porządkowe. Nadto skazany nie zgłaszał żadnych problemów zdrowotnych. Powód obecnie nie przyjmuje żadnych leków.

Z kolei powód wskazał, iż od wczesnych lat borykał się z problemem alkoholowym. Uczęszczał na leczenie, jednakże nie udawało mu się utrzymywać abstynencji. W Zakładzie Karnym nie może dać rady, a jego stan zdrowia pogorszył się od czasu osadzenia.

Dowód: przesłuchanie powoda k.176; przesłuchanie świadka K. S. k.169;

Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu psychologii klinicznej na okoliczność przeprowadzenia badań psychologicznych do oceny właściwości psychologicznych powoda, w tym poziomu inteligencji, zmian organicznych w (...) oraz symulacji/dysymulacji objawów psychicznych. Sąd postanowił wyżej wymieniony dowód przeprowadzić łącznie z dowodem z opinii sądowo-psychiatrycznej dopuszczonym na rozprawie z dnia 5 października 2022 roku.

W ocenie biegłych powód nie jest otępiały, nie jest chory psychicznie w rozumieniu psychozy. Zostało u niego rozpoznane upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim, organiczne zaburzenia osobowości i zachowania z cechami niedojrzałości i chwiejności emocjonalnej oraz uzależnienie od alkoholu (w fazie wymuszonej abstynencji). Warunki panujące w celi w czasie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w D. nie miały wpływu na stan zdrowia psychicznego. Z powodu zaburzeń powód nie wymagał szczególnych warunków pobytu. Zaludnienie w celi w Zakładzie Karnym w D. nie wpłynęło negatywnie na jego stan zdrowia.

Dowód: opinia psychiatryczno-psychologiczna z dnia 04.09.2023roku k.238-242;

Pozwany nie zakwestionował opinii, natomiast powód działający przez pełnomocnika z urzędu wniósł zastrzeżenia do opinii, kwestionując ją i wnosząc o wydanie opinii uzupełniającej. Powód zarzucił biegłym sądowym niedostateczne uwzględnienie treści i wniosków opinii sądowych wydawanych w latach 2007-2017, w których wskazano, iż chwili dokonania zarzucanych mu czynów miał znacznie ograniczoną zdolność do rozumienia znaczenia czynu jak i pokierowania swoim postępowania. Przeprowadzone przed ich wydaniem badania pozwoliły na ustalenie, iż powód posiada istotne deficyty intelektualne współwystępujące z organicznym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego. Pełnomocnik powoda podniósł także, iż powód wykazuje trudności z prawidłową oceną swojego stanu zdrowia. Wobec powyższego pełnomocnik powoda wniósł o uzupełnienie opinii o wskazanie czy powód ma zdolności do właściwej oceny swojego stanu zdrowia, czy z uwagi na swój stopień rozwoju jest w stanie sam wyrazić wolę podęcia leczenia, czy należałoby wyjść ze stosowną inicjatywą oraz czy ewentualne trudności powoda w rozeznaniu co do swojego stanu zdrowia oraz komunikowaniu się mogą mieć wpływ na nieprawidłowe rozpoznanie u niego zaburzeń sfery psychicznej. Pełnomocnik powoda nie zgodził się również z wnioskami co do warunków panujących w celi i braku ich wpływu na stan zdrowia psychicznego powoda. Zdaniem powoda fakt, iż współosadzeni naśmiewają się z niego, ma problemy ze snem oraz ze stresem i znaczną utratą wagi wraz z wskazanymi deficytami intelektualnymi i schorzeniami powoduje, że powód nigdy nie powinien w ogóle trafić do zakładu karnego.

W opinii uzupełniającej biegła wskazała, iż to że w czasie popełnienia czynu powód miał ograniczoną zdolność rozpoznania swojego zachowania nie stanowi przesłanki negatywnej do odbywania kary pozbawienia wolności. Biegła wskazała również, że deficytów intelektualnych nie można wyleczyć. Powód może otrzymać wsparcie psychologiczne, co jednak nie zmieni jego deficytów. W zakresie braku poczucia uzależnienia biegła dodała, iż na tym polega mechanizm wyparcia charakterystyczny dla każdego uzależnienia. Odnośnie warunków w celi wskazała, iż panujące w celi warunki nie miały wpływu na stan psychiczny powoda, nadto sam pobyt w zakładzie karnym rzadko kiedy jest źródłem pozytywnych emocji, gdyż zazwyczaj jest to pobyt przymusowy. Do opinii uzupełniającej strony nie złożyły zastrzeżeń.

Dowód: opinia uzupełniająca biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii k.273-274;

Sąd zważył co następuje

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powód domagał się zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, poprzez bezprawne umieszczenie w Zakładzie Karnym, albowiem podniósł on, iż w związku ze stanem zdrowia nie był zdolny do odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach Zakładu Karnego. Umieszczenie w Zakładzie spowodowało pogorszenie się stanu zdrowia powoda oraz pozbawiony był on możliwości dalszego leczenia i przyjmowania leków.

Podstawę prawną roszczenia o ochronę dóbr osobistych stanowi przepis art. 24 § 1 kodeksu cywilnego w związku z art. 448 kodeksu cywilnego. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne; w razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie; na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W myśl zaś art. 448 kodeksu cywilnego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Podkreślić należy, iż rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne.

W sprawie pozostawało poza sporem, iż powód w okresach od listopada 2017 roku do września 2019 roku obywał w Zakładzie Karnym w W. oraz w Zakładzie Karnym w J. karę pozbawienia wolności. Powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 20 000 zł wskazując, iż doszło do niesłusznego osadzenia, w związku ze stanem zdrowia powoda a to jest jego upośledzeniem umysłowym.

Sąd w toku postępowania dowodowego ustalił fakt posiadania przez powoda stopnia upośledzenia, z którym zmaga się w zasadzie od dzieciństwa. Rolą Sądu pozostało ustalenie czy stopień upośledzenia powoda faktycznie powodował przyczynę uzasadniającą stwierdzenie, że mogło dojść do jego niesłusznego osadzenia w Zakładzie Karnym.

W toku postępowania ustalono, iż powód w okresie czasowym objętym powództwem odbywał kary pozbawienia wolności za popełnienie przestępstw polegających na znęcaniu się psychicznym i fizycznym nad swoimi rodzicami. Każdorazowo Sąd Rejonowy w Chrzanowie prowadzący postępowanie zasięgał opinii sądowo-psychiatrycznych dotyczących oceny stanu psychicznego i stanu poczytalności odnośnie zarzucanego czynu oraz zdolności do brania udziału w czynnościach procesowych. Za każdym razem w opinii jednogłośnie stwierdzano, iż powód miał ograniczoną zdolność do rozumienia znaczenia czynów jak i pokierowania swoim postępowaniem, jednakże jest możliwy jego udział w postępowaniu. Sąd rozpoznający sprawę popełnienia przestępstwa przez powoda na podstawie wszystkich okoliczności sprawy jak i okoliczności dotyczących zdrowotnych przeciwskazań powoda rozpatrywał wysokość kary możliwej do zasądzenia oraz możliwość odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach zakładu karnego. Nie jest zatem rolą danej jednostki penitencjarnej ocena słuszności skierowania skazanego do odbywania kary pozbawienia wolności.

Działaniom Zakładu Karnego w W. oraz w J. nie można przypisać cech bezprawności. Wszelkie działania podejmowane względem powoda były zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Pozwany wywiązywał się z wszelkich przepisów mających na celu zapewnienie powodowi realizację przysługujących mu praw, a wynikających z obowiązującego systemu norm prawnych szczegółowo regulujących sposób i warunki osadzenia w jednostce penitencjarnej. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego powód był traktowany w sposób godny, z poszanowaniem przysługujących mu praw oraz jego dóbr osobistych. Żadnemu z działań pozwanego zakładu karnego nie można przypisać cech bezprawności. Nadto jak zostało wykazane, powód miał możliwość prowadzenia leczenia z psychologiem i psychiatrą w warunkach więziennych, z czego jednak nie korzystał. Powód nigdy nie zgłaszał potrzeby konsultacji psychologicznej, takowej potrzeby nie widzieli również lekarze. W jednostce penitencjarnej powód przestrzegał regulaminu i dyscypliny, zachowywał higienę oraz był nieodpłatnie zatrudniony.

Niezależnie od powyższego, w celu oceny właściwości psychologicznych powoda, w tym poziomu inteligencji, zmian organicznych w (...) oraz symulacji/dysymulacji objawów psychicznych Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu psychologii klinicznej, który to dowód miał zostać przeprowadzony łącznie z dowodem z opinii sądowo-psychiatrycznej. W opinii jednoznacznie wskazano, że powód nie jest osobą chorą psychicznie w rozumieniu psychozy. Rozpoznano u niego upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim, organiczne zaburzenia osobowości i zachowania z cechami niedojrzałości i chwiejności emocjonalnej oraz uzależnienie od alkoholu. Zdaniem biegłych wyrażonym zarówno w opinii głównej jak i w opinii uzupełniającej pobyt powoda w Zakładzie Karnym nie wpłynął negatywnie na jego stan zdrowia, a sam pobyt w zakładzie karnym rzadko kiedy jest źródłem pozytywnych emocji, gdyż zazwyczaj jest to pobyt przymusowy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał za niezasadne żądanie powoda, o czym orzekł w pkt 1) wyroku oddalając powództwo w całości.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 kodeksu postępowania cywilnego. Na poniesione przez stronę pozwaną koszty procesu składało się wyłącznie wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego w wysokości 3600 złotych zgodnie z treścią § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 roku

W pkt 3) wyroku Sąd przyznał adwokatowi Ł. Ż. zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej 4 428 zł w oparciu o przepisy § 8 pkt 5) i § 4 ust. 3 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

J., 10 marca 2025 roku

Sędzia Łukasz Garbuliński

ZARZĄDZENIE

1) (...)

2) (...)