descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 456/24

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 17 grudnia 2024 roku

Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: asesor Joanna Szymańska

Protokolant: Justyna Biernat

Uzasadnienie

Pozwem z 15 kwietnia 2024 roku (data prezentaty) (...) sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w B. wniósł o zasądzenie (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 5 585 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Na kwotę dochodzoną pozwem złożyły się:

- kwota 4 446,45 zł tytułem kosztów najmu pojazdu zastępczego za okres od 3 września do 13 października 2021 r. tj. za okres uznany przez ubezpieczyciela za zasadny;

- kwota 1 175,45 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie do dnia 23 listopada 2021 roku do dnia 12 kwietnia 2024 roku.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, kwestionując stawkę najmu: w ocenie pozwanego stawka dochodzona przez powoda powinna być zredukowana do stawki, jaką stosują wypożyczalnie współpracujące z pozwanym, albowiem poszkodowany bezzasadnie nie skorzystał z oferty ubezpieczyciela w tym zakresie.

Stanowiska stron nie podlegały zmianom w toku procesu.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

31 sierpnia 2021 roku doszło do szkody komunikacyjnej, w której uszkodzeniu uległ pojazd marki C. (...) (segment D) należący do D. W.. Sprawca kolizji posiadał zawartą umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych z pozwanym.

bezsporne

Wskutek kolizji pojazd uległ na tyle istotnym uszkodzeniom, że koszty naprawy przewyższały jego wartość, a co za tym idzie szkodę zakwalifikowano, jako całkowitą. Pojazd po szkodzie nie nadawał się do jazdy.

bezsporne

1 września 2021 r. poszkodowany najął w (...) sp. z o.o. sp. k. pojazd zastępczy marki V. (...), z segmentu C-cross, za stawkę 250 zł netto. Pojazd ten zwrócono 24 września 2021 r.. Tego samego dnia poszkodowany wynajął od powoda pojazd zastępczy marki V. (...) – segment C, za stawkę 180 zł netto za dobę.

dowód: umowa wynajęcia pojazdu – k. 14, protokół odbioru pojazdu – k. 15-16, umowa wynajęcia pojazdu – k. 16v, protokół odbioru pojazdu – k. 17

Tego samego dnia poszkodowany D. W. udzielił (...) sp. z o.o. pełnomocnictwa ogólnego do reprezentowania go przed wszystkimi organami i instytucjami w zakresie zgłoszenia i prowadzenia sprawy odnośnie szkody rzeczowej w towarzystwie ubezpieczeń, jak również w zakresie ustalania warunków najmu pojazdu zastępczego u pozwanej.

dowód: pełnomocnictwo k. 20

2 września 2021 r. poszkodowany, za pośrednictwem OC S., dokonał zgłoszenia szkody do ubezpieczyciela w formie pisemnej - pocztą. 8 września 2021 r. (...) potwierdziło otrzymanie zgłoszenia szkody i skierowało do poszkodowanego propozycję bezgotówkowego najmu pojazdu za pośrednictwem wypożyczalni współpracującej z pozwanym. Poszkodowany został też poinformowany o tym, iż w razie skorzystania z usług podmiotu zewnętrznego stawki najmu mogą zostać zweryfikowane. Pozwany jako kanał do kontaktu ws. pojazdu zastępczego wskazał numer infolinii 801 102 102.

dowód: zgłoszenie szkody k.54, pismo z propozycją najmu k. 30-32

5 i 8 października 2021 r. pełnomocnik poszkodowanego – OC S., skierowało do (...) dwukrotnie mail, w którym informowało o korzystaniu przez poszkodowanego z auta zastępczego wynajętego od powoda i wzywało ubezpieczyciela do postawienia pojazdu zastępczego z wypożyczalni partnerskiej. Wiadomości skierowano na adres (...).pl. (...) te pozostały bez odpowiedzi.

dowód: maile ws. podstawienia auta zastępczego k. 32v-33

11 października 2021 roku pozwany wydał decyzję stwierdzająca wystąpienie szkody całkowitej i wypłacił poszkodowanemu odszkodowanie w kwocie 13 638 zł.

dowód: decyzja k. 28v

18 października 2021 r. D. W. zwrócił pojazd zastępczy. Powód wystawił poszkodowanemu fakturę Vat nr (...) na kwotę 15 096,09 zł brutto obejmującą najem pojazdu zastępczego przez 24 dni po stawce 250 zł netto, najem pojazdu zastępczego przez 25 dni po stawce 180 zł netto oraz opłaty w łącznej wysokości 60 zł netto z tytułu podstawienia i odbioru pojazdu, a nadto wynagrodzenia za parkowanie i holowanie tego pojazdu. W tym samym dniu D. W. zawarł z (...) sp. z o.o. sp. k. umowę przelewu wierzytelności, na mocy której przelał przysługującą mu wobec ubezpieczyciela wierzytelność o odszkodowanie z tytułu najmu pojazdu zastępczego oraz opłat dodatkowych.

dowód: protokół odbioru pojazdu – k. 17, faktura k. 18, umowa przelewu k. 13

18 października 2021 r. nabywca wierzytelności skierował do ubezpieczyciela wezwanie do zapłaty kwoty objętej fakturą Vat (...), załączając umowę najmu pojazdu oraz umowę cesji wierzytelności z załącznikami.

dowód: wezwanie do zapłaty k. 18v

Decyzją z 9 listopada 2021 r. pozwany przyznał odszkodowanie z tytułu najmu pojazdu zastępczego w kwocie 4 446,45 zł brutto. Ubezpieczyciel uznał za uzasadniony okres 40 dni najmu, obejmujący okres od 3 września do 13 października 2021 r.. Jednocześnie strona pozwana zweryfikowała stawkę najmu do kwoty 75 zł i 110 zł netto, uzasadniając powyższe tym, iż za taką kwotę mógł zorganizować najem pojazdu zastępczego, z której to propozycji poszkodowany bezzasadnie nie skorzystał.

dowód: decyzja k. 20v-21

W 2021 r. stawka 180 złotych netto za dobę najmu pojazdu segmentu C nie odbiegała rażąco od stawek stosowanych na rynku w regionie.

bezsporne

Sąd zważył, co następuje

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Postawę prawną odpowiedzialności strony pozwanej stanowią przepisy art. 822 § 1 k.c. oraz art. 34 ust. 1 oraz 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2214). Wynika z nich, że zakład ubezpieczeń obowiązany jest do wypłaty odszkodowania jeśli odpowiedzialność za szkodę ponosi posiadacz lub kierujący pojazdem objętym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Jednocześnie zakres odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń jest taki sam jak zakres odpowiedzialności posiadacza bądź kierującego pojazdem. Podstawą prawną odpowiedzialności sprawcy zdarzenia jest w analizowanej sytuacji przepis art. 436 § 2 k.c. i jest to odpowiedzialność na zasadzie winy. Zawinienie sprawcy zdarzenia za zderzenie się pojazdów mechanicznych, jak również związek przyczynowo skutkowy między tym zdarzeniem a zgłoszoną szkodą nie były przez stronę pozwaną kwestionowane. Tym samym przesądzona została odpowiedzialność strony pozwanej za doznaną szkodę w granicach odpowiedzialności sprawcy wypadku komunikacyjnego, a tym samym jego legitymacja bierna.

Legitymacja czynna powoda nie była w sprawie kwestionowana. Nie podnoszono żadnych zarzutów dotyczących ważności lub skuteczności umowy cesji.

W kwestii odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za szkodę w zakresie pokrycia kosztów najmu pojazdu zastępczego zwrócić uwagę należy na następujące utrwalone w praktyce orzeczniczej poglądy.

Po pierwsze, wydatki na najem pojazdu zastępczego poniesione przez poszkodowanego są objęte odpowiedzialnością z tytułu umowy odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego, jeżeli ich poniesienie było celowe i ekonomicznie uzasadnione, także wtedy gdy pojazd nie służył poszkodowanemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże, ich zwrot winien ograniczać się do wydatków celowych i ekonomicznie uzasadnionych, pozwalających na wyeliminowanie negatywnych dla poszkodowanego następstw, „niedających się wyeliminować w inny sposób, z zachowaniem rozsądnej proporcji między korzyścią wierzyciela a obciążeniem dłużnika". Sąd Najwyższy podkreślił, że nie jest celowe nadmierne rozszerzanie odpowiedzialności odszkodowawczej i w konsekwencji - gwarancyjnej ubezpieczyciela, gdyż mogłoby to prowadzić do wzrostu składek ubezpieczeniowych (por. uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 17 listopada 2011 r. III CZP 5/11, OSNC 2012, Nr 3, poz. 28).

Doprecyzowanie w/w poglądu nastąpiło w uchwale SN z 24.08.2017 r., III CZP 20/17, OSNC 2018, nr 6, poz. 56, zgodnie z którą wydatki na najem pojazdu zastępczego poniesione przez poszkodowanego, przekraczające koszty zaproponowanego przez ubezpieczyciela skorzystania z takiego pojazdu są objęte odpowiedzialnością z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, jeżeli ich poniesienie było celowe i ekonomicznie uzasadnione. Z treści w/w uchwały wynika, iż poszkodowany winien co do zasady zaakceptować propozycję bezkosztowego najmu przedkładaną mu przez ubezpieczyciela, który w ten sposób, działając na zasadzie skali, minimalizuje koszty likwidacji szkód w zakresie najmu pojazdów. Odmowa skorzystania z takiej oferty może wziąć się ze zmniejszeniem wysokości przyznanego odszkodowania, chyba że poszkodowany wykaże, iż istniały uzasadnione przyczyny, dla których nie mógł lub nie chciał skorzystać z tej oferty. Jednocześnie Sąd Najwyższy wskazuje, iż za taki uzasadniony powód nie mogą być uznane drobne niedogodności związane z koniecznością nawiązania kontaktu z ubezpieczycielem oraz nieznacznie dłuższy czas oczekiwania, łatwość uzyskania auta za pośrednictwem podmiotów zewnętrznych zajmujących się najmem pojazdów zastępczych oraz zaufanie, jakim poszkodowany darzy wybranego przez siebie kontrahenta.

Powyższe stanowisko Sądu Najwyższego Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w całości. W związku z tym stwierdzić należy, że to na powodzie spoczywał ciężar wykazania, że poniesienie przez poszkodowanego wydatków na najem pojazdu zastępczego w zakresie przekraczającym koszty zaproponowanego przez ubezpieczyciela skorzystania z takiego pojazdu, było celowe i ekonomicznie uzasadnione.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie powód nie sprostał temu obowiązkowi.

Dokumenty złożone z pozwem i odpowiedzią na pozew dowodzą, iż (...) w dniu 8 września 2021 r. złożyło skutecznie poszkodowanemu propozycję najmu auta zastępczego po stawkach znacząco niższych niż stawki powoda.

Skoro tak, to na powodzie spoczywał obowiązek wykazania, iż istniały obiektywne powody, dla których skorzystanie przez poszkodowanego z tej propozycji było niemożliwe lub nieuzasadnione.

W ocenie Sądu niewystarczające dla wykazania tej okoliczności są dokumenty w postaci maili OC S. z dnia 5 i 8.10.2021 r., w których pełnomocnik poszkodowanego informuje pozwanego, iż poskodowany wynajmuje pojazd zastępczy w firmie (...) oraz prosi o przedstawienie szczegółów propozycji pozwanego. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż wysłanie takiego maila stanowi zwykłą praktykę OC S., który to jest podmiotem powiązanym z powodem. Jego treść jest zawsze taka sama i oderwana od realiów konkretnej sprawy, zaś wskazane w treści maila warunki nie są w istocie rzeczywistymi wymaganiami stawianymi przez poszkodowanego, ale okolicznościami mającymi wyłącznie uzasadnić dalsze korzystanie z najmu u powoda oraz stanowić dowód rzekomego braku współpracy pozwanego na potrzeby ewentualnego postępowania sądowego. W ocenie Sądu prośba o zlecenie najmu zawarta w treści w/w maili nie stanowi wyrazu woli rzeczywistego skorzystania z oferty pozwanego, ale jest jedynie czynnością pozorną, której celem jest wyłącznie odparcie ewentualnych zarzutów ubezpieczyciela w późniejszym postępowaniu sądowym. W niniejszej sprawie, taką ocenę czynności pełnomocnika poszkodowanego wspiera dodatkowo fakt, iż z premedytacją skierował on mail na adres „(...).pl”, pomimo iż z treści informacji udzielonej przez (...) wynika, iż prawidłowym kanałem do kontaktu ws. pojazdów zastępczych jest infolinia. Powód oraz współpracujące z nim OC S. są profesjonalistami, którzy zawodowo zajmują się likwidacją szkód i usługami najmu pojazdów zastępczych, a zatem mało prawdopodobne jest, aby powyższe działanie było przypadkowe, a raczej należy uznać, iż taki sposób zgłoszenia faktu najmu ma na celu możliwie jak najbardziej opóźnić możliwość udzielenia odpowiedzi przez pozwanego. Co więcej, Sądowi z urzędu wiadomym jest, iż powód, a co za tym idzie prawdopodobnie także OC S., ma pełną świadomość – uzyskaną w toku licznych postepowań sądowych prowadzonych z udziałem powoda i pozwanego, iż wiadomości w sprawie pojazdu zastępczego kierowane na w/w adres e-mail pozostają bez odpowiedzi, albowiem nie trafiają do właściwej komórki organizacyjnej pozwanego. Oczywiście można byłoby wieść spór, iż to pozwany winien tak zorganizować procedurę zgłaszania najmu, aby poszkodowani nie mylili się, jednak ani powód ani OC S. nie są niezorientowanymi konsumentami, lecz w ocenie Sądu świadomie i premedytacją kierują wezwania do podstawienia pojazdu na nieprawidłowe adresy, celem zgromadzenia materiału dowodowego na potrzeby postępowania sądowego.

Jednocześnie, powód nie wykazał, aby poszkodowany posiadał szczególne wymagania dotyczące pojazdu zastępczego, których pozwany nie był w stanie zrealizować. W ocenie Sądu dokumenty w postaci oświadczeń podpisanych przez poszkodowanego są niewystarczające dla wykazania powyższego faktu. Zważyć należy, iż treść tych oświadczeń nie pochodzi od samych poszkodowanych, ale od powoda, zaś poszkodowani, często bez głębszej ich analizy, jedynie składają podpis pod tymi oświadczeniami. Nadto, podobnie jak w przypadku maila, o którym była mowa powyżej, treść tychże nie jest dopasowana do indywidualnej sytuacji poszkodowanego, nie uwzględnia jego rzeczywistych, konkretnych życzeń i potrzeb i często jest całkowicie identyczna w każdej sprawie. Dlatego, w ocenie Sądu dokumenty te nie stanowią żadnego dowodu na okoliczność realnych potrzeb poszkodowanego.

W świetle powyższego powód nie wykazał istnienia przeszkód do przyjęcia przez poszkodowanego oferty ubezpieczyciela. Natomiast, z uwagi na różnicę w stawkach najmu, wybór oferty powoda w sposób nieuzasadniony spowodował wzrost wartości szkody. Oczywiście poszkodowany jest uprawniony do swobodnego wyboru kontrahenta i nie ma obowiązku poszukiwać oferty najtańszej, nie można jednak oczekiwać, że ubezpieczyciel będzie refundował wszelkie koszty takiego postępowania, zwłaszcza, że wobec dominującego na rynku modelu rozliczeń bezgotówkowych zawodzą zwykłe rynkowe mechanizmy weryfikacji ceny, albowiem kontrahenci, którzy nie są bezpośrednio obciążani obowiązkiem zapłaty nie dążą do optymalizacji kosztów.

Zacytowane powyżej orzecznictwo Sądu Najwyższego akcentuje potrzebę współdziałania między zakładem ubezpieczeń a poszkodowanym, w celu osiągnięcia balansu pomiędzy zrealizowaniem potrzeb poszkodowanego, który powinien ponosić możliwie jak najmniejsze dolegliwości w związku z doznaną szkodą, a ochroną interesu zakładu ubezpieczeń i w konsekwencji wszystkich ubezpieczonych, na których ostatecznie zostanie przerzucony ciężar realizowania wypłat, poprzez podniesienie składki ubezpieczeniowej.

Tymczasem, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie brak było realnej woli współpracy. Zważyć należy, iż OC S., jako podmiot powiązany z powodem, który trudni się zawodowo najmem pojazdów, nie jest zainteresowany doprowadzeniem do sytuacji, w której w efekcie jego działań, jako reprezentanta poszkodowanego, dojdzie do zmiany podmiotu świadczącego na jego rzecz usługi najmu pojazdu, albowiem doprowadzi to do utraty zysku przez powoda. Jego interesy są zatem sprzeczne z interesami zakładu ubezpieczeń, który dąży do minimalizacji szkody, poprzez zlecenie najmu podmiotowi współpracującemu, oferującemu znacznie niższe stawki, w zasadzie nieosiągalne dla podmiotów niedziałających masowo. Przez pryzmat tej sprzeczności interesów oceniać należy działania pełnomocnika poszkodowanego podejmowane w jego imieniu. W ocenie Sądu działania te nie miały na celu osiągnięcia kompromisu z pozwanym zakładem ubezpieczeń, rzetelnego zapoznania się z jego ofertą i zapewnienia poszkodowanemu możliwości dokonania korzystniejszego dlań wyboru, ale wyłącznie zdobycie materiału dowodowego na potrzeby niniejszego postępowania.

W efekcie uznać należało, iż w niniejszej sprawie nie istniały, żadne obiektywne powody, które uzasadniałyby wynajęcie przez poszkodowanego pojazdu z pominięciem sieci partnerskich pozwanego. Powód nie wykazał, aby pozwany nie dysponował możliwością faktycznego wywiązania się z deklaracji zapewnienia pojazdu zastępczego po deklarowanych przez siebie stawkach. W świetle powyższego ograniczenie wysokości wypłaconego odszkodowania do stawek pozwanego było uzasadnione, a skoro pozwany dokonał już wypłaty w tym zakresie, to powództwo podlegało oddaleniu w całości.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Na koszty te złożyły się: 1 817 zł – koszty pełnomocnika pozwanego wraz z opłata od pełnomocnictwa.