descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt I C 38/24

Uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju

z dnia 16 października 2024r.

Pozwem z 9 stycznia 2024 roku powód A. K. oraz I. K. wnieśli o zasądzenie od pozwanego (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w K. kwoty 73.514,52 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 5 stycznia 2024 roku do dnia zapłaty tytułem zwrotu opłat dokonanych przez powodów z tytułu spłaty umowy kredytu tj. sumę rat spłaconych w okresie od zawarcia przez powodów umowy kredytu z pozwaną do jego całkowitej spłaty oraz sumą opłat dodatkowych związanych z zawarciem i realizowaniem umowy kredytu.

W uzasadnieniu powodowie podali, że w dniu 22 sierpnia 2008 roku zawarli z pozwaną umowę o Mieszkaniowy Kredyt Hipoteczny w złotych indeksowany kursem (...) numer (...) na kwotę 35.600,00 zł. Przedmiotem kredytowania była spłata zobowiązań przeznaczonych na cele inne niż mieszkaniowe tj. kredytu w (...) Banku S.A, pożyczki w Banku (...) S.A na kredytowanie kosztów ustanowienia hipoteki oraz na refinansowanie niedokumentowanych kosztów związanych z nieruchomością położoną w J. przy ul. (...) stanowiącego własność kredytobiorcy A. K..

Powodowie podali, ze w związku ze spłatą kredytu dochodzą zwrotu świadczenia nienależnego wskazując, iż umowa kredytu jest od początku nieważna. W dalszej części pozwu powodowie w rozbudowanej argumentacji kwestionują umowę, wskazując na jej nieważność z uwagi na sprzeczność z treścią przepisów ustawy Prawo bankowe, zasadami współżycia społecznego, zasadą swobody umów, brak określenia istotnych postanowień kredytu oraz z uwagi na naruszenie obowiązku informacyjnego banku.

Zdaniem powodów wyrażonym w pozwie samo istnienie klauzul abuzywnych w umowie winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Wskazano, iż zakwestionowane klauzule abuzywne nie wiążą powodów jako konsumentów a spełnione na ich podstawie świadczenia ulegają zwrotowi stosownie do reżimu zwrotu nienależnego świadczenia. Postanowienia umowne kształtujące stosowanie mechanizmu waloryzacyjnego do waluty obcej nie były przedmiotem indywidualnego uzgodnienia. Jak podniesiono w pozwie, zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania miały wpływ zarówno na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz rat kapitałowo-odsetkowych, a mechanizm wzajemnych rozliczeń stron umowy kredytu nie może być uznany za odpowiadający wymaganiom uczciwego obrotu. Zdaniem powodów doszło do jednostronnego i dowolnego kształtowania kursu (...), który niewątpliwie naruszył równowagę kontraktową stron na niekorzyść powodów. Postanowienia umowne nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co mimo że określają one główne świadczenie stron, otwiera drogę do oceny ich abuzywności. Dodatkowo powodowie wskazali, iż między stronami nie dochodziło do transakcji wymiany walut. Dlatego też, pobieranemu od powodów spreadowi nie odpowiadało żadne świadczenie pozwanej. W istocie wysokość prowizji na rzecz banku stała się nie możliwa do oszacowania, albowiem była ona wyłącznie zależna od decyzji pozwanej. Podsumowując powodowie wskazali, iż na mocy art. 385 1 §1 k.c. nie wiążą ich kwestionowane postanowienia umowne z uwagi na ich wadliwość, a w związku z powyższym domagają się zwrotu sumy opłat dokonanych na rzecz spłaty umowy kredytu.

W odpowiedzi na pozew (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w K. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na uzasadnienie swojego stanowiska strona pozwana wskazała, iż bezspornie doszło do zawarcia umowy z powodami, jak i do wypłacenia kwoty kredytu. Pozwana jednak również w obszernej argumentacji wskazała, iż strona powodowa nie wykazała roszczenia, a także że brak jest podstaw w niniejszym postępowaniu do uwzględnienia żądania ustalenia nieważności umowy, bowiem zdaniem pozwanej nie zachodzą merytoryczne przesłanki do ustalenia, że umowa po usunięciu z niej rzekomo niedozwolonych postanowień dotyczących ustalania kursów przez stronę pozwaną jest nieważna z uwagi na brak możliwości wyliczenia zobowiązania podstawowego kredytobiorcy. Nadto pozwana wskazała, iż nie ustala kursu (...) w sposób dowolny, umowa kredytu jest umową nazwaną i zdefiniowaną w art. 69 prawa bankowego co nie czyni jej sprzeczną z ustawą, umowa jest zgodna z zasadą nominalizmu, z naturą kredytu oraz nie narusza zasad współżycia społecznego. Kwestionowane w pozwie postanowienia umowy nie podlegają badaniu pod kątem abuzywności, gdyż nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki z art. 385 1 k.c., postanowienia dotyczące indeksacji są sformułowane w sposób jednoznaczny, a także zostały indywidualnie uzgodnione ze stroną powodową. Strona pozwana zgłosiła również zarzut potrącenia wskazując, iż wypłaciła na rzecz powodów kwotę kapitału w wysokości 35.500,00 zł, a strona powodowa do dnia 15 września 2020 roku wpłaciła na rzecz pozwanej kwotę 73.114,52 zł. Zdaniem pozwanej obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, a zatem wierzytelność strony powodowej winna ulec umorzeniu do wysokości potrącenia.

Pismem z dnia 5 kwietnia 2024 roku pozwana podtrzymała zgłoszony zarzut potrącenia roszczenia z wymagalnym roszczeniem strony pozwanej na kwotę 35.600,00 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia wypłaconego stronie powodowej bez podstawy prawnej w wykonaniu umowy. Pozwana jednocześnie wskazała, iż potrącenie nie stanowi uznania powództwa.

Strona powodowa w odpowiedzi na podniesiony zarzut potrącenia wskazała, iż pozwana nie podniosła skutecznego oświadczenia o potrąceniu z uwagi na fakt, że warunkiem skutecznego złożenia oświadczenia o potrąceniu jest m.in. wymagalność obu wierzytelności, przy czym w przedmiotowej sprawie występuje brak wymagalności roszczenia pozwanej.

Dnia 27 lutego 2024 roku strona pozwana skierowała do powodów wezwanie do zapłaty wraz z oświadczeniem o skorzystaniu z prawa zatrzymania. 27 marca 2024 roku do powodów zostało skierowane oświadczenie o potrąceniu i zatrzymaniu. W piśmie strona pozwana wskazała, iż działając na podstawie art.. 499 k.c. w związku z art. 498 §1 k.c. (...) Bank (...) z siedzibą w K. dokonuje potrącenia przysługujących pozwanym wierzytelności z tytułu roszczenia o zwrot kwoty 73.114,52 zł wynikającej z raty kapitałowo-odsetkowych uiszczonych na poczet umowy w okresie od dnia 22 sierpnia 2008 roku do dnia 15 września 2020 roku włącznie objętych pozwem, z przysługującą bankowi wymagalną wierzytelnością w wysokości 35.600 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia wypłaconego bez podstawy prawnej w wykonaniu umowy.

W toku postępowania stanowiska stron nie uległy zmianie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Dnia 21 lipca 2008 roku powodowie A. K. oraz I. K. złożyli wniosek o mieszkaniowy kredyt hipoteczny. W dniu 22 sierpnia 2008 roku A. K. oraz I. K. zawarli Umowę o Mieszkaniowy Kredyt Hipoteczny w złotych indeksowany kursem (...) nr (...) z Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w K.. Kredyt został udzielony powodom w kwocie łącznej 35.600,00 zł, z czego kwota 35.200,00 zł miała być przeznaczona na sfinansowanie celu określonego w ust. 3 §1 umowy (przeznaczenie kredytu), a kwota 400 zł pokryje należną Bankowi prowizję. W §1 ust. 1 umowy wskazano, iż kredytobiorca zaciąga kredyt i zobowiązuje się do jego wykorzystania zgodnie z warunkami umowy. Równowartość wskazanej kwoty w walucie (...) miała zostać określona na podstawie gotówkowego kursu kupna (...) Banku z dnia wypłaty transzy kredytu i zostanie podana w harmonogramie spłat. W §1 ust. 2 umowy wskazano, iż umowa została zawarta na okres od 22 sierpnia 2008 roku do dnia 15 października 2020 roku.

Zgodnie z §1 ust. 3 umowy kredyt przeznaczony był na spłatę zobowiązań przeznaczonych na cele inne niż mieszkaniowe tj. kredytu w (...) Bank S.A., pożyczki w Banku (...) S.A., na kredytowanie kosztów ustanowienia hipoteki oraz na refinansowanie nieudokumentowanych kosztów związanych z nieruchomością w J. przy ul. (...) stanowiącego własność kredytobiorcy A. K..

W §2 ust. 1 wskazano, iż od kwoty kredytu Bank pobiera jednorazowo bezzwrotną prowizję w wysokości 0,80 % złotowej równowartości kwoty kredytu tj. 400 zł. Zapłata prowizji miała nastąpić przez potrącenie przez Bank w dniu uruchomienia kredytu prowizji z łącznej kwoty kredytu. Uruchomienie transzy kredytu miało nastąpić najpóźniej w ciągu 10 dni kalendarzowych po otrzymaniu przez Bank wniosku o uruchomienie kredytu, przedstawieniu dokumentów potwierdzających złożenie i opłacenie w sądzie wniosku o wpis zabezpieczeń opisanych w umowie oraz po przedstawieniu polisy ubezpieczenia nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych na sumę ubezpieczenia nie mniejszą niż 35.600,00 zł, a także udokumentowania przez kredytobiorcę spełnienia warunków dodatkowych wymaganych do uruchomienia kredytu, zgodnie z umową.

W §2 ust. 4 umowy wskazano, że kredyt zostanie uruchomiony w złotych, a jego równowartość w walucie (...) ustalona zostanie według kursu kupna określonego w §1 ust. 1, w dniu uruchomienia pierwszej transzy kredytu. Kolejne transze kredytu uruchamiane miały być w złotych, a ich równowartość w walucie (...) miała być ustalana każdorazowo według kursu kupna na podstawie gotówkowego kursu kupna (...) Banku z dnia uruchomienia danej transzy kredytu.

Strony ustaliły, iż kredyt zostanie spłacony w 144 ratach kapitałowo-odsetkowych. Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która na dzień podpisania umowy wynosiła 5,36 % w stosunku rocznym.

Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, opartej na stopie referencyjnej LIBOR (6M) dla franka szwajcarskiego, obowiązującej w dniu sporządzenia umowy powiększonej o marżę w wysokości 2.05 p.p.

W §4 ust. 1 umowy kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz innymi zobowiązaniami wynikającymi z umowy kredytu. Kredyt, odsetki orz inne zobowiązania wyrażone w (...) miały być spłacane w złotówkach jako równowartość raty w (...) przeliczonej według gotówkowego kursu sprzedaży (...) Banku z dnia wymagalnej spłaty raty. Inne zobowiązania wynikające z umowy wyrażone w złotych miały być płatne w złotych. Zmiana kursu walutowego miała mieć wpływ na wysokość rat kapitałowo-odsetkowych oraz na wartość kredytu. W przypadku zwiększenia kursu walutowego, raty kapitałowo-odsetkowe ulegną zwiększeniu, natomiast w przypadku obniżenia kursu walutowego raty kapitałowo-odsetkowe ulegną zmniejszeniu. Wartość kredytu miała wzrastać w przypadku wzrostu kursu walutowego lub maleć w przypadku spadku kursu walutowego.

Zgodnie z §8 ust. 4 podczas przewalutowania przeliczeniu ulegało całkowite saldo zobowiązań kredytobiorcy wobec Banku przy zastosowaniu kursu sprzedaży (...) określonego w §4 ust. 1 ustalanego w dniu przewalutowania.

Obowiązkowe zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiła hipoteka kaucyjna do kwoty 150 % kwoty kredytu wpisana na pierwszym miejscu na rzecz Banku, na nieruchomości stanowiącej przedmiot kredytowania.

Przed zawarciem umowy kredytu, kredyt we franku szwajcarskim został przedstawiony powodom jako korzystniejszy. Poinformowano powodów o ryzku kursowym, nie przedstawiono im jednak żadnych wykresów oraz analiz kredytowych. Powodowie na rzecz spłaty kredytu wpłacili kwotę 35.600,00 zł.

Dowód: wniosek o mieszkaniowy kredyt hipoteczny z dnia 21.07.2008r. k.77-79 załączniki do umowy kredytu k.86-90, oświadczenie wnioskodawcy załącznik do wniosku o kredyt hipoteczny indeksowany kursem (...) k.80, decyzja z dnia 06.08.2008r. k.81, wnioski o uruchomienie kredytu k.82-85, umowa nr (...) k 19-31, , zaświadczenie o spłaconym kredycie k. 34v, rozliczenie kredytu k. 32-34, uruchomienie kredytu k.35, harmonogram rat kapitałowo-odsetkowych k.36-38;

W dniu 18 grudnia 2023 roku powodowie skierowali do pozwanej wezwanie do zapłaty, w którym wezwali Bank do zapłaty w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma kwoty 73.514,52 zł wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie liczonym od dnia następującego po upływie terminu wskazanego w wezwaniu.

Dowód; wezwanie do zapłaty z dnia 18.12.2023r. wraz z pełnomocnictwami, dowodem nadania oraz odbioru korespondencji k.39-44;

Przedstawiony wyżej stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody z w/w dokumentów, jak również na podstawie przesłuchania powodów A. K. oraz I. K..

Sąd uznał za wiarygodne oraz przydatne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy dowody z dokumentów zebrane w sprawie albowiem zostały sporządzone we właściwej formie, przewidzianej dla tego typu dokumentów. Dokumenty pozwoliły na pełne odtworzenie stanu faktycznego niezbędnego dla merytorycznego rozpoznania przedmiotowej sprawy. Ponadto, autentyczność tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu ani stron postępowania. Podkreślić jednak należy, że dokumenty te stanowią wyłącznie wiarygodne źródło treści oświadczeń składanych przez strony.

Sąd zważył co następuje

Powodowie I. K. oraz A. K. dochodzili od strony pozwanej kwoty 73.514,52 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 5 stycznia 2024 roku do dnia zapłaty tytułem zwrotu opłat dokonanych przez powodów

z tytułu spłaty umowy kredytu tj. sumę rat spłaconych w okresie od zawarcia przez powodów umowy kredytu z pozwaną do jego całkowitej spłaty oraz sumą opłat dodatkowych związanych z zawarciem i realizowaniem umowy kredytu.

Powództwo zasługuje na uwzględnienie w części.

W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że z punktu widzenia polskiego systemu prawnego można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w których występuje waluta obca: indeksowany, denominowany i walutowy. W kredycie indeksowanym kwota kredytu jest podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty, przy czym spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na określonym kursie kupna waluty obcej, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie walutowym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej i spłata również jest dokonywana w tej walucie. Tylko w tym ostatnim wypadku roszczenie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy jest wyrażone w walucie obcej, tj. kredytobiorca może żądać od kredytodawcy wypłaty kwoty kredytu w walucie obcej. W dwóch pozostałych wypadkach żądanie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy w zakresie spełnienia świadczenia (czyli wypłaty kwoty kredytu) dotyczy wyłącznie waluty krajowej (vide wyroki Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, LEX nr 3126114 oraz z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19). W niniejszej sprawie mamy do czynienia nie z kredytem indeksowanym. Kwota kredytu została bowiem określona w walucie polskiej (§ 1 ust. 1 umowy). Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy przede wszystkim oceny abuzywności zawartych w analizowanej umowie kredytu postanowień umownych dotyczących sposobu przeliczania świadczeń obu stron z waluty polskiej na walutę objętej mechanizmem indeksacji, czyli franka szwajcarskiego i odwrotnie.

Punktem wyjścia do dalszych rozważań związanych ze stosowaniem art. 385 1 § 1 i 2 k.c. jest okoliczność, iż powódka jest konsumentem w rozumieniu art. 22 1 k.c.

Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Obecny kształt tego przepisu został mu nadany ustawą z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2000 r. Nr 22, poz. 271 z późn. zm.) Ustawa ta wdrożyła między innymi dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Ścisły związek art. 385 1 -385 3 k.c. z przepisami dyrektywy 93/13/EWG wiąże się z koniecznością uwzględnienia przy wykładni i stosowaniu tych przepisów prawa UE (zwłaszcza art. 3, 4 i 6 dyrektywy 93/13/EWG oraz załączników do niej) oraz dotyczącego go znacznego dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, Biul. SN 2006, nr 5, s. 12]". I tak, art. 385 1 § 1 zdanie pierwsze k.c. koresponduje z art. 3 ust. 1 dyrektywy, art. 385 1 § 1 zdanie drugie k.c. z art. 4 ust. 2 dyrektywy, art. 385 1 § 3 k.c. z art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze dyrektywy, a art. 385 1 § 4 k.c. z art. 3 ust. 2 zdanie trzecie dyrektywy.

Powodowie zarzucali, że wprowadzony do umowy mechanizm indeksacji stanowi niedozwoloną klauzulę umowną.

Pozwany Bank nie kwestionował faktu zawarcia z powodami umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do (...) oraz posiadania przez nich statusu konsumentów. Negował jednak niedozwolony charakter mechanizmu indeksacji przewidzianego w umowie.

Dokonując oceny zasadności tak sprecyzowanego powództwa należy odnieść się do istoty łączącego strony stosunku prawnego wynikającego z umowy o kredyt indeksowany. W ocenie Sądu należy uznać, iż kredyt indeksowany jest sprzeczny z właściwością (naturą) stosunku prawnego i zasadami współżycia społecznego. W przedmiotowej umowie połączono stosunek prawny wynikający z art. 69 Prawa bankowego (regulacja umowy kredytu) z klauzulą waloryzacyjną określoną w art. 358 1 § 2 kodeksu cywilnego. Sprzeczne z właściwością - naturą stosunku zobowiązaniowego są zasady ustalania zobowiązania kredytobiorcy oraz zasady ustalania jego świadczenia. Wprowadzenie indeksacji do umowy kredytowej doprowadziło do umieszczenia w umowie elementów niedoregulowanych, nieweryfikowanych. W przedmiotowej umowie kredytowej kwota kredytu dla pozwanego stanowi inną wartość i jest określona inną walutą niż kwota kredytu dla konsumenta. Kwota kredytu dla pozwanego jest określona nominalnie i znana w momencie podpisywania umowy. Kwota kredytu - zobowiązanie konsumenta została jedynie pośrednio uregulowana w umowie, nie jest znana w momencie podpisania umowy oraz nie wyznacza realnego maksymalnego pułapu wysokości zobowiązania kredytobiorcy w zakresie kwoty kapitału. Ostateczna wartość majątkowa zobowiązania kredytobiorcy jest określona dopiero w chwili spłaty kredytu. W rzeczywistości zatem konsument nie zna wysokości swojego zobowiązania nie tylko w momencie podpisania umowy, ale także w momencie wypłaty transz kredytu i określenia kwoty zadłużenia we frankach szwajcarskich. Podanie kwoty zadłużenia we frankach szwajcarskich nie oznacza bowiem, że konsument wiedział do czego jest zobowiązany. Mógł bowiem wykonywać to zobowiązanie jedynie przez zapłatę w PLN, która jest zmienna w czasie w zależności od kursu (...), ale też zależna od wyznaczonego przez bank kursu w Tabeli kursowej. Wobec powyższego zasadne jest twierdzenie powodów, iż przedmiotowa umowa nie określa zobowiązania kredytobiorcy, rzeczywistej kwoty kredytu, waluty kredytu i zasad spłaty kredytu. Powoduje to, iż umowa o kredyt indeksowany prowadzi do obejścia przepisów prawa bankowego, w szczególności art. 69 Prawa bankowego.

Na podstawie podpisanej umowy pozwany jako przedsiębiorca, działający w branży bankowej, udzielił stronie powodowej, pozostającej konsumentem, kredytu w wysokości 35.600,00 zł indeksowanego do waluty obcej — franka szwajcarskiego.

Do zawartej umowy kredytowej, w zakresie w nim opisanym, znajdował zastosowanie regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej. Strona powodowa przed zawarciem przedmiotowej umowy nie była informowana o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego do waluty obcej. Strona powodowa nie zarobkowała w walucie obcej, do której waloryzowany był udzielony kredyt. Postanowienia umowne kształtujące stosowanie mechanizmu waloryzacyjnego, tj. tzw. mechanizmu indeksacji (przeliczeniowego) do waluty obcej na krajową, nie byty przedmiotem indywidualnego uzgodnienia ze stroną powodową. W szczególności wypłata kredytu określonego w (...) przy zastosowaniu arbitralnie ustalonego przez bank kursu kupna waluty, jak i spłata kredytu przy zastosowaniu arbitralnie ustalonego przez bank kursu sprzedaży waluty należy ocenić jako niezgodne w szczególności z art. 58 § 1 i 3, 353 1 KC (sprzeczność z prawem, naturą stosunku zobowiązaniowego w tym zasadą określoności świadczeń, zasadami współżycia społecznego), (...) kodeksu cywilnego (zastosowanie klauzul abuzywnych, naruszenie dobrych obyczajów, rażące naruszenie interesów konsumentów), (...) pkt 8 kodeksu cywilnego, art. 69 Prawa bankowego (sprzeczność z zasadą uzgodnienia istotnych przedmiotowo elementów umowy kredytowej). Nadto, zasady waloryzacji kredytu nie były sformułowane w zawartej umowie w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla strony powodowej. Zgodnie z zawartą umową, o której mowa powyżej, pozwany udzielił powodom kredytu, indeksowanego do waluty obcej — franka szwajcarskiego. Mechanizm indeksacji (waloryzacji) do waluty obcej został ukształtowany przy pomocy wskazanych poniżej postanowień. Na jego podstawie strona powodowa dokonywała spłat rat kapitałowo-odsetkowych, regulując je w walucie krajowej (tj. w złotych polskich) w terminach określonych harmonogramem spłat. Wysokość poszczególnych rat ustalano z kolei z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności rat kredytu, zgodnie z Tabelą Kursów ( kurs notowany z pierwszej tabeli kursowej Banku (...) A w tym dniu). Kwota kredytu wypłacona została w złotych polskich. Wysokość zobowiązania (rat kapitałowo-odsetkowych) wyrażano natomiast w walucie obcej, tj. we franku szwajcarskim, przy czym spłata zobowiązania odbywała się w złotych polskich.

Pozwany, poprzez zastosowanie wskazywanych powyżej postanowień umownych, narzucił stronie powodowej sposób ustalania wysokości kwoty podlegającej wypłacie oraz zwrotowi. Jednostronnie wpłynął w ten sposób na ukształtowanie głównego świadczenia stron. Ustalenie wysokości kwoty wypłaconego i zwracanego kredytu wiązało się bowiem z koniecznością odwołania się do kursów walut ustalanych arbitralnie przez pozwanego w stosownej tabeli kursów. Podkreślić przy tym należy, iż umowa nie określała zasad ustalania tych kursów. Zatem, pozwany całkowicie dowolnie, w zależności np. od swojego „upodobania”, mógł każdorazowo określać kurs walut obcych i przyjmować chociażby, że kurs (...) danego dnia wynosić będzie 8 zł, a innego 2 zł. Zapisy te są niejednoznaczne, ponieważ w chwili zawarcia umowy powód nie był w stanie ocenić wysokości własnego zobowiązania, a zatem skutków ekonomicznych wynikających z zawartej umowy oraz ryzyka ekonomicznego, związanego z zawarciem przez nim umowy indeksowanej kursem franka szwajcarskiego.

Kluczowe, kwestionowane przez powoda jako niedozwolone klauzule umowne, zapisy powyższej umowy zostały zawarte w §1 ust.1, § 2 ust. 4, §4 ust.1, §4 ust.8 oraz §8 ust. 4 umowy.

Ocena zasadności powództwa w niniejszej sprawie wymaga oceny powyższych zapisów umowy i regulaminu zawierających klauzule przeliczeniowe w kontekście normy z art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego.

Zgodnie z powyższym przepisem postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenie stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zgodnie z zapisem § 2 powyższego przepisu jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Powyższa regulacja prawna winna być przy tym interpretowana w sposób zgodny z prawem wspólnotowym, tj. przede wszystkim z Dyrektywą Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE L 1993/95/29). Z art. 3 i 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, a także z pkt 1 lit j i l oraz pkt 2 lit. b i d załącznika do tej dyrektywy wynika, że „do celów przestrzegania wymogu przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa wskazuje w sposób przejrzysty powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty obcej, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak aby konsument mógł przewidzieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne”. Zwrot „w innych warunkach” oznacza, że w momencie zawarcia umowy, konsument powinien móc przewidzieć to, co będzie w momencie spłaty poszczególnych rat miesięcznych. Ocena świadomości konsumenta przy zawieraniu umowy jest możliwa jedynie w ramach kontroli incydentalnej, a wszelkie wątpliwości co do spełnienia przez bank wymogu przejrzystości powinny być interpretowane na korzyść konsumenta.

W świetle powyższych regulacji, aby określone postanowienie umowy mogło zostać uznane za „niedozwolone postanowienie umowne" (abuzywne, czy też nieuczciwe w rozumieniu dyrektywy 93/13), spełnione muszą zostać następujące warunki: 1) zawarcie umowy z konsumentem, 2) brak indywidualnego uzgodnienia postanowienia umownego, 3) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, 4) postanowienie sformułowane w sposób jednoznaczny nie dotyczy „głównych świadczeń stron".

Dokonując analizy łączącej strony umowy kredytowej należy przyjąć, że z uwagi na to, iż w wykonaniu opisanej wyżej umowy nie doszło do transferu wartości dewizowych, umowy łączącej strony nie można określić, jako umowy o kredyt walutowy. Kredyt udzielony powodowi był kredytem indeksowanym, przy czym cała kwota została wypłacona w walucie polskiej. Pozwany przekazał powodom wskazaną kwotę, stanowiącą równowartość określonej ilości franków szwajcarskich. Wartość ta była ustalona w odniesieniu do ceny franka szwajcarskiego obowiązującej w banku w dniu wypłaty kredytu. Powodowie mieli natomiast spłacać kredyt w złotych, według ceny sprzedaży franka szwajcarskiego, obowiązującej w banku w dniu wpłacenia konkretnej raty. Włączenie do postanowień umowy kredytu klauzul waloryzacyjnych skutkowało tym, że wysokość zobowiązania powodów (wyrażonego w walucie polskiej) została zmodyfikowana innym miernikiem wartości, przełamując zasady takie, jak nominalizm i określoność świadczenia. Uruchomienie kredytu nastąpiło w złotych polskich według kursu kupna, natomiast spłata kredytu ustalana była w oparciu o kurs sprzedaży. Zdaniem Sądu, takie zastrzeżenie zawarte w umowie stanowi nadto rodzaj ukrytej prowizji banku. Kredytobiorca zaciągając i spłacając kredyt, nawet tego samego dnia i przy niezmienionym kursie waluty, zobowiązany byłby bowiem do spłaty wyższej kwoty, aniżeli pożyczyłby. Przyjęte w umowie stron klauzule przeliczeniowe nie wskazywały przy tym obiektywnych czynników ustalania kursu walutowego.

Bezspornym jest przy tym okoliczność, że powód zawierając umowę kredytową był konsumentem według art. 22 1 kodeksu cywilnego. Z okoliczności zawarcia umowy wynika, iż postanowienia umowy zawierające mechanizm przeliczeniowy nie zostały indywidualnie uzgodnione z kredytobiorcą. Umowę zawarto jako ramową, z wykorzystaniem wzorca banku. Sporne klauzule nie były przedmiotem negocjacji. Kształtują one prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, rozumiane, jako nieusprawiedliwiona dysproporcja praw i obowiązków. Zachowania stron stosunku prawnego, także w fazie poprzedzającej zawarcie umowy, powinny zaś uwzględniać takie wartości, jak: uczciwość, zaufanie, lojalność, rzetelność. Im powinny odpowiadać postanowienia umów, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta. Cytowane wyżej klauzule nie pozwalają na realizację takich wartości .

Sąd podziela przy tym w pełni argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2019 roku, gdzie Sąd Najwyższy wskazał, iż: „przyjmuje się, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych”. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie .

Sporna umowa kredytu została zawarta przed zmianą ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe dokonaną ustawą z dnia 29 lipca 2011 roku , którą wprowadzono uregulowania, iż umowa o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, powinna zawierać szczegółowe zasady określenia sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu (art. 69 ust. 2 pkt 4a) oraz, że w przypadku takich umów kredytu, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych bezpośrednio w tej walucie (art. 69 ust. 3). W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, zaś w przypadku kredytu indeksowanego, kwota kredytu jest podana w walucie krajowej, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu. W obu rodzajach kredytu kredytobiorca jest zobowiązany spłacać raty w walucie krajowej na podstawie klauzuli przeliczeniowej zgodnie z bieżącym kursem sprzedaży waluty obcej określonym przez bank-kredytodawcę.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do kredytów zawieranych przed tą nowelizacją prawa bankowego zostało już wyjaśnione, że dopuszczalne jest zaciągnięcie zobowiązania kredytowego w walucie obcej z równoczesnym zastrzeżeniem, że wypłata i spłata kredytu będzie dokonywana w walucie krajowej, z tym że tego rodzaju zastrzeżenie dotyczy wyłącznie sposobu wykonania zobowiązania, a zatem nie powoduje zmiany waluty wierzytelności. Jednak mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego. Do celów przestrzegania przez przedsiębiorcę w stosunku do konsumenta wymagania przejrzystości zasadnicze znaczenie ma to, czy umowa wskazuje w sposób jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy indeksacja prowadząca do zmiany wysokości świadczenia zobowiązanego stanowi w istocie wariant waloryzacji sądowej, mają zatem zastosowania do niej przesłanki określone w art. 358 1 § 3 kodeksu cywilnego nakazujące rozważenie interesów stron i zasad współżycia społecznego w określaniu zmiany wysokości umownego świadczenia .

W ocenie Sądu nie można uznać za zgodnego z wymogami dobrej wiary postanowienia umowy stanowiącego podstawę do obciążenia ryzykiem kursowym kredytobiorcę, jeżeli taki kredytobiorca poprzez treść projektu umowy nie został uświadomiony, że ze skorzystaniem z kredytu wiąże się nieograniczone i nieprzewidywalne ryzyko kursowe, które może doprowadzić do sytuacji, gdy spłata kredytu będzie przerastać możliwości ekonomiczne kredytobiorcy i który nie zapoznał się z symulacją obrazującą wzrost kosztów obsługi spłaty kredytu i samego zadłużenia kredytowego w sytuacji silnej deprecjacji złotówki i wzrostu oprocentowania, aby mógł sobie uświadomić – w oparciu o konkretne liczby i kwoty – jakie grozić mu będzie zadłużenie oraz koszty obsługi spłaty kredytu w przypadku „zmaterializowania się” ryzyka kursowego.

Treść łączącej strony umowy nie spełnia powyższych wymogów.

Powodowie wskazali, iż z przekazanych przez pracowników pozwanego informacji wynikało, że kredyt indeksowany kursem (...) był korzystniejszy od kredytu niepowiązanego z walutą obcą. Ponadto pozwany nie przedstawił żadnych symulacji obrazujących co się może stać z kapitałem kredytu, jeżeli kurs franka szwajcarskiego wzrośnie lub spadnie.

Powodowie nie mieli możliwości negocjowania z pozwanym warunków umowy, w szczególności w zakresie wyboru sposobu uruchomienia kredytu, jak również sposobu spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. Mogli jedynie zaakceptować zapisy o treści zaproponowanej przez stronę pozwaną.

Podsumowując, pozwany na etapie przedkontraktowym nie wyjaśnił powodom w sposób zrozumiały i klarowny mechanizmu klauzuli indeksacyjnej oraz zmienności kursów walut. Nie zostali oni ponadto poinformowani o ryzykach związanych z zastosowaniem przez pozwanego wyżej wymienionych instrumentów. Faktyczna wysokość zobowiązania pozostała nieznana, a kwota kredytu oraz wysokość rat spłaty kredytu uzależniona została od mierników wartości im nieznanych, w tym w postaci kursu kupna i kursu sprzedaży franka szwajcarskiego obowiązującego i ustalanego przez pozwanego w sposób arbitralny, niejednoznaczny i nie weryfikowalny.

Rażące naruszenie interesów konsumenta wynika przede wszystkim z nierównomiernego rozłożenia ryzyka kursowego, przejawiającego się w przerzuceniu praktycznie całego ryzyka na kredytobiorców, co było generowane przez klauzule wyliczające należności. Na skutek tych postanowień wymagalne należności powoda zostały uzależnione od bieżącego kursu franka szwajcarskiego. Kredytobiorcy zostali wystawieni na nieograniczone ryzyko kursowe, podczas, gdy ryzyko kursowe Banku, gdyby nawet nie zabezpieczył się przed nim, co najwyżej teoretycznie ograniczało się do spadku kursu franka szwajcarskiego względem złotego do poziomu zerowego.

W świetle przedstawionej powyżej argumentacji należy wskazać, iż o niedozwolonym charakterze klauzul przeliczeniowych świadczy nie tylko arbitralne prawo Banku do ustalania przez siebie kursów walut obcych, ale przede wszystkim przerzucenie na powoda ryzyka kursowego, o którego potencjalnych negatywnych skutkach i ich skali oraz prawdopodobieństwie wystąpienia, powodowie nie zostali uświadomieni przez Bank.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż opisane powyżej zapis umowy i Regulaminu określające klauzule przeliczeniowe są niedozwolonymi postanowieniami umownymi w rozumieniu art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego i na podstawie art. 410 § 1 kodeksu cywilnego w związku z art. 405 kodeksu cywilnego w związku z art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego i art. 58 kodeksu cywilnego zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 37.514,52 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 9 stycznia 2024 roku (dzień wniesienia pozwu) do dnia zapłaty.

W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu. Strona pozwana podniosła zarzut potrącenia wierzytelności. Zgodnie z przepisem art. 203 1 kodeksu postępowania cywilnego, podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność pozwanego jest niesporna lub uprawdopodobniona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego. Wskazać należy, iż rolą Sądu jest jak najdalej idące ustalenie kwestii spornych pomiędzy stronami. Skoro w niniejszej sprawie umowa zawarta między stronami została uznana za nieważną, a powodowie otrzymali kapitał kredytu w kwocie 35.600,00 zł i jest to okoliczność bezsporna, to powinni ją zwrócić stronie pozwanej. Wobec powyższego zgłoszony zarzut potrącenia okazał się w niniejszej sprawie skuteczny.

Sąd orzekł o kosztach w oparciu o art. 98 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. dokonując stosunkowego ich rozdzielenia. Powodowie wygrali w 51 % zaś pozwany w 49 %. Powodowie ponieśli koszty postępowania w wysokości 6417 zł na co złożyła się opłata sądowa w kwocie 1.000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powoda będącego adwokatem w kwocie 5.400 ustaloną na podstawie § 2 pkt 6) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804) oraz kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Pozwany poniósł koszty postępowania w wysokości 5.417 zł na co złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powoda będącego adwokatem w kwocie 5.400 ustaloną na podstawie § 2 pkt 6) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Dokonując zatem stosunkowego rozdzielenia kosztów należało przyznać powodom koszty postępowania w kwocie 3272,67 zł (6417 zł x 51%) natomiast pozwanemu należało przyznać koszty postępowania w kwocie 2654,33 zł (5417 zł x 49%). Dokonując zatem wzajemnej redukcji kosztów stron Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 618,34 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

J., 13.11.2024 roku

Sędzia Aleksandra Wilkos

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)

4. (...)

(...)