descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 342/21

Uzasadnienie

wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu- Zdroju

z dnia 19 grudnia 2023 roku

Powodowie J. G., K. G., A. D., reprezentowani przez fachowego pełnomocnika, zażądali, aby Sąd Rejonowy w Jastrzębiu- Zdroju zobowiązał pozwanego- (...) SA z/s w J. (dalej: (...)) do złożenia oświadczenia woli, iż nabywa od powodów na swoją rzecz prawo własności urządzenia przesyłowego, tj. sieci wodociągowej (...) o długości 238 m metrów, przebiegającej przez nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów i budynków jako działki o numerach (...), której początek znajduje się w miejscu odgałęzienia od (...) ø160, biegnącego wzdłuż ul. (...), a koniec w miejscu w którym znajduje się odgałęzienie, od którego do budynku zlokalizowanego na nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka numer (...) biegnie przyłącze (...) za cenę 40.000 złotych. Powodowie domagali się także zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu podano, iż podstawę prawną żądania stanowi art. 49 § 2 k.c. Powodowie byli współwłaścicielami nieruchomości, oznaczonej jako działka numer (...), którą to nieruchomość zamierzali podzielić. J. i K. G. są małżonkami, A. D. natomiast jest ich córką. Przy podziale nieruchomości na cele budowlane powodowie postanowili doprowadzić do swoich gruntów przyłącze wodociągowe. Powodowie, po uzgodnieniach z pozwanym przystąpili do budowy przyłącza wodociągowego. Strony partycypowały w kosztach, pozwany poniósł koszt w wysokości 2.624, 70 zł, a powodowie powodowe przeprowadzili formalności i ponieśli koszty robót ziemnych, wykonania wcinki, montażu rurociągu, zakopania rowu i przywrócenia terenu do stanu poprzedniego. Wg powodów, wartość poniesionych kosztów robocizny przekraczała wartość dostarczonego przez pozwanego materiału, stąd na mocy art. 192 k.c. stali się oni właścicielami powyższego urządzenia wodociągowego. Następnie nastąpiło samowolne włączenie spornego odcinka przewodu do sieci pozwanego, a zatem rurociąg (...) stracił charakter przyłącza (w 2014 roku). Powodowie wskazali, że cenę wykupu określili orientacyjnie, posiłkując się danymi󠅵 z ostatniego przetargu ogłoszonego przez stronę pozwaną, na wykonanie sieci wodociągowej. Przetarg ten wygrał przedsiębiorca oferujący cenę wykonania na poziomie 48596, 28 zł netto. Cena ta powinna być podwyższona nadto o podatek vat. Powodowie wnieśli o ustalenie rynkowej wartości spornego odcinka przez biegłego sądowego.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Wskazała, że faktycznie to spółka wykonała sporne przyłącze, nadto zostało ono przekazane nieodpłatnie na rzecz Miasta, a następnie wniesione aportem do spółki. Ww. umową zostały objęte także nakłady poniesione przez powodów. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że skoro koszty przyłączenia nieruchomości do sieci obciążają osobę ubiegającą się o przyłączenie do sieci, to nawet jeśli w wyniku realizacji budowy przyłącza dojdzie do zespolenia z istniejącą siecią i przekształcenia w element sieci to osoba ponosząca koszt tej inwestycji nie będzie posiadała roszczenia z art. 49 k.c. Do powstania tego roszczenia niezbędne jest poniesienie kosztów budowy urządzeń, tożsamość osoby ponoszącej koszty i będącej właścicielem urządzeń oraz przyłączenie do sieci. Jeżeli urządzenia zostały wybudowane kosztem przedsiębiorcy, który następnie przyłączył je do swojej sieci, wówczas nie powstaje roszczenie przewidziane w art. 49 §2 k.c.

Sąd ustalił, co następuje

W 2009 roku J. G. złożył do (...) SA w J. wniosek o przyłączenie nieruchomości numer (...) do sieci wodociągowej. W odpowiedzi z dnia 21 maja 2009 roku wskazano, że (...) będzie dostarczał wodę dla celów bytowych na teren nieruchomości, po wykonaniu przyłącza. Nadmieniono, że jako źródło wody nalży przyjąć istniejący wodociąg (...), biegnący wzdłuż ul. (...). W celu dostarczania wody należy poprowadzić wodociąg (...), od wodociągu (...)do miejsca rozgałęzienia, natomiast na odgałęzieniu do projektowanych budynków należy wykonać przyłącze (...). Koszty materiału na rurociąg (...) pokryje (...) SA. (...) wskazało także, że inwestor może zlecić wykonanie prac i namiaru geodezyjnego pracownikom spółki.

dowód: warunki przyłączenia- k. 12, k. 118, mapa k. 120, schemat studni wodomierzowej- k 127-128, przesłuchanie A. D.- k. 144-145, przesłuchanie pozwanego- k. 145- 147

W celu wykonania powyższego urządzenia J. G. zwrócił się 15 listopada 2009 roku do Zarządu ROD (...) z prośbą o wyrażenie zgody na przeprowadzenie inwestycji- alejką nieużytkowaną, zalesioną częścią terenu wzdłuż ogrodzenia, bez naruszenia prywatności istniejących działek. W dniu 17 grudnia 2019 roku J. G. zawarł z ROD (...) umowę dotyczącą wykonania wnioskowanych prac. Inwestor (J. G.) miał zapewnić bezpieczeństwo członkom i użytkownikom ROD (...) w czasie wykonywania prac, a po zakończeniu inwestycji- doprowadzić teren do stanu poprzedniego i usunięcia lub pokrycia wszelkich strat wynikłych z jego działań.

dowód: pismo – k. 13, umowa- k. 14, k. 121-122, przesłuchanie A. D.- k. 144-145, przesłuchanie pozwanego- k. 145- 147

Z tytułu udostępnienia kopii mapy zasadniczej, 18 grudnia 2009 roku J. G. poniósł koszt 61 zł.

dowód: faktura z potwierdzeniem zapłaty - k. 15-16,

W marcu 2010 roku sporządzono na zlecenie inwestorów: J. G., K. G., A. D. projekt budowlany przyłącza wody (...) i (...) do działki nr (...) przy ul. (...) w J. . Koszt tego projektu wyniósł 610 złotych, jako nabywcę wskazano J. G.. Projekt został uzgodniony, co generowało koszt w wysokości 40,90 zł, także poniesiony przez J. G.

dowód: projekt wraz z mapami- k. 17-29,112-117 faktura- k. 29, uzgodnienie- k. 30, k.123-126, faktura z potwierdzeniem zapłaty -31-32, przesłuchanie A. D.- k. 144-145

Miasto J. nie zgłosiło sprzeciwu wobec budowy przyłącza wodociągowego

dowód: pismo- k. 33, k.111

Faktycznie budowa przyłącza została zrealizowana przez pracowników (...) na zlecenie J. G.. Odbiór przyłącza wodociągowego, wykonanie wcinki z materiałem i namiar geodezyjny stanowił koszt 1.166,09 zł. Koszt ten ponieśli J. i K. G., przy czym prace te zlecono pracownikom (...). W protokole odbioru wskazano, ze prace wykonał inwestor we własnym zakresie, pod nadzorem (...). (...) do wykonania inwestycji dostarczył na własny koszt i we własnym zakresie (...) SA. W związku z budową przyłącza (...) (...) wydatkował łącznie kwotę 2.624,70 zł.

dowód: faktura- k. 34, faktura z kosztorysem- k. 101- 104, wniosek o wydanie kosztorysu- k. 105, obmiar robót- k. 106, protokół- k. 109, wniosek – k. 109-110, zlecenie wewnętrzne- k. 80, wniosek o wystawienie zlecenia- k. 84 z mapa- k. 92, nawiertka- k. 93, zlecenie wewnętrzne- k. 94-95, przesłuchanie A. D.- k. 144-145, przesłuchanie pozwanego- k. 145- 147

Umową przekazania z dnia 19 kwietnia 2010 roku A. D.. K. G., J. G. przekazali na rzecz Miasta J. przyłącze wodociągowe (...), wcinkę- nawiertkę elektrooporową, wodomierz, projekt techniczny i namiar geodezyjny. Wartość ww. określono na 1.899,94 zł. Do przekazania doszło pod tytułem darmym.

dowód: umowa- k. 143, przekazanie przyjęcie aktywa trwałego PT-k. 142

Rurociąg (...) o długości 238 mb oraz nawiertkę elektrooporową ujawniono w formularzu OT spółki (przyjęcie środka trwałego) 30 września 2010 roku. Jako wartość wytworzenia wskazano kwotę 2.624,70 zł.

dowód: dokumenty rozliczeniowo- księgowe- k. 35- 40, 82, 83, 85, 86-90, k. 96100 OT-k . 81, schemat rozliczenia materiałowego – k. 91, rozliczenie materiałowe- k. 107

W 2013 roku J. G.. K. G., A. D. wyrazili zgodę na udostępnienie swojej parceli w celu wykonania przyłącza wody do budynku przy ul. (...) na działce nr (...)

dowód: oświadczenia- k. 41, k. 257- 259

W 2019 roku ogłoszono przetarg na budowę sieci wodociągowej przy ul. (...) w J.. Zamówienia udzielono za cenę 48.596,28 zł netto

dowód: dokumenty dot. przetargu- k. 42- 45

30 kwietnia 2020 roku J. G. wskazał w piśmie do (...) SA, że po wybudowaniu przyłącza inwestorzy zostali zobligowaniu do jego przekazania na rzecz spółki. Następnie wyrazili zgodę na włączenie do sieci jednego budynku, bezpośrednio sąsiadującego z ich nieruchomością. Tymczasem z tego samego przyłącza korzystać zaczęli kolejni właściciele nieruchomości. W odpowiedzi uzyskał informację, że Zakład nabył prawa do przewodu w 2014 roku, wobec czego zasadnym było wydanie warunków przyłącza dla kolejnych budynków. Zgłaszane przez J. G. problemy z ciśnieniem wody nie wynikały z przyłączenia kolejnych nieruchomości do sieci, ale ich przyczyną była szersza awaria dotycząca całego miasta. Z takim stanowiskiem nie zgodził się J. G., prosząc o wyjaśnienie, na jakiej podstawie Zakład nabył uprawnienia do spornego przewodu. W odpowiedzi wskazano, że przejęto przewód wodociągowy, ponieważ po podłączeniu do sieci stał się on częścią składową infrastruktury przedsiębiorcy przesyłowego. Kolejno J. G. wskazał, że właściciele nieruchomości, wyrażając zgodę na dalsze inwestycje wyrazili zgodę na wejście na ich teren w celu wykonania przyłącza wody, a nie przewodu wodociągowego. Ponownie wniósł o przedłożenie dokumentów na podstawie których Zakład nabył prawo własności urządzeń. Zakład ponownie powołał się na regulacje art. 49 k.c.

dowód: korespondencja stron- k. 46- 51, przesłuchanie A. D.- k. 144-145, przesłuchanie pozwanego- k. 145- 147

Pismem z dnia 7 września 2020 roku A. D.. J. G., K. G. wezwali (...) SA do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie wykupu spornego przewodu i zapłaty łącznie kwoty 40 tysięcy złotych. W odpowiedzi (...) wskazał, ze podejmie negocjacje w przedmiocie służebności, natomiast w pozostałym zakresie wskazano, że to spółka wykonała sporne przyłącze, nadto zostało ono wniesione aportem do spółki, a wcześniej umową z dnia 19 kwietnia 2010 roku- przekazane na rzecz Miasta J..

dowód: wezwanie- k. 52-54, odpowiedź k. 55

Sporny fragment przewodu wodociągowego (...) formalnie jest nadal przyłączem- tak bowiem została opisana inwestycja przy zgłoszeniu robót budowlanych. Technicznie natomiast przewód ów stracił dotychczasowe walory przyłącza- stał się elementem sieci wodociągowej na skutek samowolnych działań (...), kiedy do przewodu zostali przyłączeni kolejni odbiorcy. Przewód ten technicznie jest zatem siecią wodociągową. Przewód ten jest obecnie użytkowany niezgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, bez uprzedniego stosownego zgłoszenia w rozumieniu prawa budowlanego. Wartość odtworzeniowa rurociągu (...) na rok 2021 wynosi 60.085,04 zł brutto

dowód: opinia- k. 171 -185, opinia uzupełniająca- k. 224-234

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane dowody, które uznał za wiarygodne w zakresie treści w nich stwierdzonych. W istocie spór w sprawie sprowadzał się do wyjaśnienia kwestii prawnej, w postaci przesądzenia komu przysługiwało prawo własności spornych urządzeń, ustalenia, czy i w jakim rozmiarze powodom przysługiwało roszczenie opisane w art. 49 §2 k.c.

Sąd zważył, co następuje

Legalna definicja przyłącza wodociągowego oraz sieci wodociągowej, jak również kwestie związane z obowiązkiem poniesienia kosztów ich budowy podlegają regulacji ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tj. z dnia 27 stycznia 2023 r.; Dz.U. z 2023 r. poz. 537).

Zgodnie z powołanym aktem przyłącze wodociągowe jest to odcinek przewodu łączącego sieć wodociągową z wewnętrzną instalacją wodociągową w nieruchomości odbiorcy usług wraz z zaworem za wodomierzem głównym (art. 2 ust. 6), natomiast przez sieć należy rozumieć przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego (art. 2 ust. 7).

Zgodnie z art. 15 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w 2009 roku, realizację budowy przyłączy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci (art. 15 ust. 2).

W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się przy tym, iż z powyższej regulacji narzucającej obowiązek poniesienia przez odbiorcę kosztu budowy przyłącza wynika, iż odbiorca ten nie może wystąpić o odpłatne przejęcie odcinka przez przedsiębiorstwo wodno- kanalizacyjne. Przedsiębiorstwo wodociągowe jest uprawnione do obciążania osób przyłączających się do sieci wodociągowej kosztami budowy przyłączy w zakresie fragmentu sieci wodociągowej od granicy nieruchomości do miejsca włączenia do sieci (por. Wyrok (...) z dnia 25.10.2018 r., sygn. akt XVII AmA 2/16); obowiązek wybudowania przyłączy, budowa studni wodomierzowej i pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie do sieci (tak: wyrok SA w K., z dnia 10 lutego 2017 roku, sygn. akt I ACa 1330/16). Roszczenie o wykup urządzeń przesyłowych o którym mowa w art.49 § 2 k.c. nie obejmuje zatem przyłączy kanalizacyjnych i wodociągowych wskazanych w powyższych przepisach (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2016 roku, sygn. akt II CSK 137/15).

W tej sytuacji istotnym stało się ustalenie, czy sporny odcinek przewodu wodociągowego stanowi przyłącze, czy też zostało pomyślane i wybudowane jako odcinek sieci wodociągowej i jej element. Niewątpliwie, jak wskazał biegły oraz jak wskazywały same strony, pierwotnie przewód wodociągowy(...) miał pełnić funkcję przyłącza. Z założenia miał bowiem stanowić doprowadzenie wody do punktu końcowego, jakim była nieruchomość należąca do powodów. Jednakże zarówno konstrukcja spornego przewodu (w zakresie jego średnicy), jak i twierdzenia przedstawione przez stronę pozwaną odnośnie do przyczyn takiego stanu rzeczy, przekonują, że od samego początku urządzenie, które pierwotnie miało pełnić rolę przyłącza, pomyślane zostało w ten sposób, aby w przyszłości byłą możliwość jego przekształcenia w odcinek sieci, poprzez umożliwienie włączenia się kolejnym odbiorcom. Zgodzić wypada się w tym zakresie z biegłym posiadającym wiedzę specjalistyczną, iż sporny przewód wodociągowy, choć formalnie jest przyłączem (bo tak zgłoszona została inwestycja przed jej realizacją, a dotychczas nie dokonano zgłoszenia zmiany sposobu użytkowania), to jednak w realiach faktycznych od 2014 roku stanowi element sieci wodociągowej. W 2014 roku nastąpiło bowiem przyłączenie do sieci kolejnych odbiorców. W tym bowiem roku od przewodu (...) do kolejnych zabudowań poprowadzone zostały kolejne przyłącza.

Niesporne przy tym było, że powodowie nieodpłatnie przekazali na podstawie umowy Miastu J., odcinek przyłącza o średnicy (...) wraz z nawiertką elektrooporową oraz namiarem geodezyjnym. Niespornie też tą umową nie został objęty przewód wodociągowy (...), z tym że w ocenie strony pozwanej było to spowodowane okolicznością, iż przewód ten, co najmniej od momentu przekształcenia w sieć, stanowił własność przedsiębiorstwa wodociągowego.

Zgodnie z art. 49 § 1 k.c. urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca ( §2).

W oparciu o powołany przepis przedstawiciel strony pozwanej stwierdził, że skoro przewód wodociągowy(...) został podłączony do sieci i stał się jej częścią, to stał się jednocześnie częścią składową przedsiębiorstwa wodociągowego i jego własnością. Twierdzenie to jest tylko w części prawdziwe.

Przepis art. 49 k.c. stanowi specyficzną konstrukcję prawną, na mocy której ustawodawca zerwał z podstawą zasadą superficies solo cedit. Innymi słowy przepis ten odrywa kwestię własności urządzeń tzw. przesyłowych od własności nieruchomości, na jakiej urządzenia te zostały posadowione. Przesądzono przy tym, że jeżeli urządzenia wchodzą w skład przedsiębiorstwa przesyłowego, to nie należą do części składowych nieruchomości. Wejście urządzeń w skład przedsiębiorstwa jest natomiast kwestią faktu i dokonuje się z chwilą rzeczywistego podłączenia urządzeń do sieci. Spornym jest, czy za prawidłowe należy uznać stwierdzenie zawarte w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 1991 roku, sygn. W 4/91, OTK 1991, poz. 22, wskazujące że z chwilą połączenia z przedsiębiorstwem, na zasadzie art. 191 k.c. urządzenia te stają się jego częścią składową i przedmiotem własności tej osoby, która jest właścicielem przedsiębiorstwa. W ocenie Sądu Rejonowego, z uwagi na konstrukcję przepisu art. 49 § 2 k.c., za prawidłowe należy uznać raczej stanowisko Sądu Najwyższego, zawarte w wyroku z dnia 7 marca 2014 roku, sygn. IV CSK 442/13, gdzie wskazano, że urządzenia przesyłowe z chwilą włączenia do sieci, przestają być częścią składową nieruchomości, a stają się odrębnymi rzeczami ruchomymi, mogącymi być przedmiotem odrębnej własności i obrotu prawnego. Z przepisów nie wynika bowiem, by instalacje przesyłowe mogły stanowić jedynie przedmiot prawa własności przedsiębiorstwa przesyłowego. Do instalacji, wchodzących w skład przedsiębiorstwa, przedsiębiorcy przesyłowemu może przysługiwać inny, aniżeli prawo własności, tytuł prawny (tak np. wyrok SA w S. z dnia 20 stycznia 2015 roku, sygn. akt I ACa 635/14). Innymi słowy: wejście urządzenia przesyłowego w skład przedsiębiorstwa jest kwestią faktu, ale nie przesądza on o tytule prawnym do władania tymże urządzeniem.

W tym stanie rzeczy okoliczność, że (...) SA podłączył przewód do sieci wodociągowej, a co więcej, wydając kolejne warunki przyłączeń, przekształcił ów przewód z przyłącza w sieć wodociągową, nie przesądza o prawie własności spornego urządzenia.

W tej mierze wskazać należy, że zgodnie z dominującym stanowiskiem doktryny, właścicielem urządzeń przesyłowych staje się ten, kto poniósł koszty ich budowy, chyba, że strony odmiennie postanowiły w umowie. Stanowisko takie wypływa w ocenie Sądu wprost z treści art. 49 §2 k.c. ale także pośrednio z art. 66 Prawa energetycznego, czy art. 31 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Skoro bowiem w treści tych przepisów ustawodawca przyznał osobom, które poniosły koszty (wybudowały z własnych środków) budowy urządzeń prawo do dysponowania nimi poprzez odpłatne przekazanie gminie czy przedsiębiorstwu przesyłowemu, to należy uznać, że to właśnie podmiot uprawniony jest ich właścicielem.

W realiach niniejszej sprawy należy natomiast wskazać, że sporne było, kto poniósł koszt budowy urządzeń w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Strona pozwana zmierzała do wykazania, iż przez koszt budowy urządzeń należy rozumieć koszty materiałów, które dostarczyła spółka. Strona powodowa natomiast zmierzała do wykazania, że koszty materiałów przekazanych przez spółkę były znacząco niższe, aniżeli pozostałe wydatki poniesione przez powodów. Strona powodowa powoływała się przy tym na koncepcję, zgodnie z którą w celu ustalenia, kto jest właścicielem rzeczy wytworzonej należy sięgnąć do art. 192 k.c., podnosząc że na tej podstawie to powodowie nabyli własność całego urządzenia.

W pierwszej kolejności wskazać zatem należy, że zgodnie z powołanym przepisem art. 192 § 1 k.c. ten, kto wytworzył nową rzecz ruchomą z cudzych materiałów, staje się jej właścicielem, jeżeli wartość nakładu pracy jest większa od wartości materiałów. Jeżeli przetworzenie rzeczy było dokonane w złej wierze albo jeżeli wartość materiałów jest większa od wartości nakładu pracy, rzecz wytworzona staje się własnością właściciela materiałów (§ 2 k.c.). Wyjaśnienia wymaga, że po pierwsze, przepis ten znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, w której do przetworzenia materiałów w nową rzecz dochodzi bezumownie. Jeżeli istnieje jakakolwiek umowa, wiążąca strony, wówczas należy wpierw kierować się jej postanowieniami. Wskazać także należy stronie powodowej, że przyjęcie zastosowania powyższego przepisu w realiach niniejszej sprawy prowadziłoby przede wszystkim do uznania, iż powodowie przetworzyli materiały pozwanej spółki w złej wierze. W złej wierze jest bowiem ten, kto wie lub powinien wiedzieć, że nie jest właścicielem materiałów, a mimo to przystępuje do wytworzenia rzeczy. Powyższe skutkować musiałoby oddaleniem powództwa, wobec stwierdzenia, że właścicielem urządzenia stało się w całości przedsiębiorstwo wodociągowe.

Po drugie, nawet gdyby hipotetycznie przyjąć zastosowanie przepisu art. 192 §1 k.c., to nie należy zapominać, iż wartość nakładu pracy przewyższającą nakład materiałowy należy należycie wykazać, czego powodowie nie uczynili. Z przedłożonych dokumentów nie wynika bynajmniej, by sumarycznie koszty wydatkowane na materiały geodezyjne, robociznę i projekty przewyższały koszty zastosowanych materiałów. Co istotne, w tej mierze relewantny jest koszt faktycznie poniesiony, a nie wartość odtworzeniowa, czy rynkowa. Na marginesie jedynie wskazać należy, że do powyższego porównania nie mógł być wliczony koszt namiaru geodezyjnego, nawiertki elektrooporowej, czy wykonania przyłącza typu (...), bowiem w tym zakresie nakłady zostały przeniesione nieodpłatnie na rzecz Miasta J.. Warto tez zaznaczyć, że w istocie wobec całościowej realizacji inwestycji trudno jest jednoznacznie wskazać, na ile np. koszty map i pozostałych materiałów należałoby zaliczyć na poczet budowy przyłącza (...), a w jakim stopniu- przewodu (...).

Argumenty strony powodowej, odnoszące się do treści art. 192 k.c. nie mogły zatem w ocenie Sądu przemawiać za uwzględnieniem powództwa.

Jeszcze raz należy wskazać, że w przekonaniu Sądu trafną jest koncepcja, zgodnie z którą o własności urządzeń przesyłowych rozstrzyga co do zasady poniesienie kosztu ich budowy. Nietrafnym jest przy tym stanowisko strony pozwanej, jakoby kosztem tym miały być jedynie koszty materiałowe. Ustawodawca nie czyni bowiem w tym zakresie żadnych dystynkcji ani nie zastrzega ograniczeń. Pojęcie kosztów budowy urządzeń nie posiada legalnej definicji, wobec czego należy je tłumaczyć zgodnie z ogólnie przyjętymi regułami semantycznymi. W ocenie Sądu przez koszty te należy rozumieć wszelkie wydatki związane z inwestycją, bez poczynienia których dana inwestycja nie zostałaby przeprowadzona. Kosztami budowy urządzeń są zatem tak koszty stricte materiałowe, jak i koszty robocizny, ale także koszty związane z formalnościami niezbędnymi dla zapewniania inwestycji przeprowadzenia jej zgodnie z prawem.

Dokumenty przedłożone do akt niniejszego postępowania przekonują, że zgodnie z umową, w istocie obie strony poniosły koszt budowy spornego urządzenia, dzieląc pomiędzy siebie koszty materiałów (jakie dostarczyła pozwana) oraz koszty formalności i robocizny (jakie przyjęła na siebie strona powodowa). Nie zostało wykazane w toku postępowania, by w umowie strony przesądziły komu i w jakich udziałach będzie finalnie przysługiwało prawo własności wytworzonej rzeczy.

Wobec powyższego, należało stwierdzić, że obie strony są w istocie współwłaścicielami spornego przewodu. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 roku, sygn.. akt III CZP 26/11, której tezy Sąd w pełni akceptuje, jeżeli koszty budowy urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c. poniosło kilka osób, każdej z nich przysługuje roszczenie o przeniesienie za wynagrodzeniem udziału w prawie własności tych urządzeń. O wielkości udziału, jak również o wzajemnych uprawnieniach współwłaścicieli rozstrzyga przede wszystkim treść stosunku prawnego będącego podstawą współwłasności. W braku tych postanowień przez odpowiednie zastosowanie art. 193 §1 k.c. udziały we współwłasności urządzeń, powinno się oznaczać wg wysokości poniesionych kosztów ich budowy.

W ocenie Sądu, wobec braku wykazania w toku postępowania, by łącząca strony umowa o wybudowanie urządzeń przesyłowych cedowała własność tych urządzeń na jedną czy drugą stronę, należało uznać, iż tak strona powodowa, jak i strona pozwana są współwłaścicielami spornego przewodu wodociągowego.

Co się z tym wiąże, po pierwsze powodom nie przysługiwało roszczenie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o nabyciu całości prawa własności spornego urządzenia, a jedynie udziału w nim. Po drugie, o ile pomiędzy powodami J. i K. G. istnieje ustawowa wspólność majątkowa (a zatem ich roszczenie mogło być określone łącznie, jako wchodzące w skład majątku wspólnego), o tyle wspólność taka nie istnieje pomiędzy ww. a trzecią powódką to jest A. D.. Powodowie winni zatem także wskazać, który z nich zamierza zbyć jaką wysokość udziału w prawie własności urządzeń.

W tym miejscu godzi się przypomnieć, iż w niniejszej sprawie zgłoszono szczególne roszczenie, jakim jest żądanie, aby Sąd nakazał stronie pozwanej złożenie określonego oświadczenia woli. Zgodne z art. 64 k.c. prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie. Proceduralnym odpowiednikiem powyższego jest nadto przepis art. 1047 §1 k.p.c. zgodnie z którym, jeżeli dłużnik jest obowiązany do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, prawomocne orzeczenie sądu zobowiązujące do złożenia oświadczenia zastępuje oświadczenie dłużnika.

W postępowaniu o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli szczególnie istotną jest kwestia sformułowania żądania pozwu. Zarówno bowiem żądanie pozwu, jak i uwzględniający to żądanie wyrok muszą formułować treść oświadczenia woli, które powinien złożyć pozwany. Co ważne- wyrok Sądu zastępuje li tylko oświadczenie pozwanego. Sąd nie ma uprawnienia, aby modyfikować treść zgłoszonego żądania w zakresie elementów przedmiotowo i podmiotowo istotnych. W judykaturze jednolicie przyjmuje się, że co do zasady sentencja wyroku uwzględniającego powództwo o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli winna odpowiadać treścią żądaniu pozwu, przy czym dopuszczalne są jedynie drobne modyfikacje stylistyczne tego żądania, niezmieniające jego sensu i istoty. Istotna niezgodność między treścią oświadczenia woli wynikającą z norm prawa materialnego albo postanowień czynności prawnej nakładających ten obowiązek a treścią, jakiej żąda powód, musi skutkować oddaleniem powództwa.

Wobec powyższego dla uwzględnienia powództwa, musiałoby ono zostać zmodyfikowane poprzez wskazanie, że powodowie domagają się złożenia oświadczenia woli dotyczącego przeniesienia konkretnych, przysługujących im udziałów we współwłasności urządzeń przesyłowych. Udziały te winny być sprecyzowane w stosunku do każdego z powodów, a następnie wykazane co do wysokości w niniejszym postępowaniu. Podobnie zmodyfikowane winno zostać stanowisko odnośnie podanej ceny nabycia- abstrahując od innych kwestii, brak jest jakichkolwiek podstaw w ocenie Sądu, by cenę tę ujmować „łącznie”. Cena, podana w pieniądzu, jest świadczeniem podzielnym. O ile w przypadku małżonków można mówić o jej uiszczeniu do „niepodzielnej ręki”, do majątku wspólnego, o tyle w przypadku A. D. brak jest podstaw by świadczenia jej należnego nie określić osobno, kwotowo, w stosunku do przysługującego jej udziału we współwłasności.

W stosunku do A. D. należy nadto wskazać, że nie zostało w zasadzie w ogóle wykazane, które z kosztów budowy urządzeń miałaby ona ponieść - wszystkie przedstawione do akt sprawy rachunki i faktury opiewały na J. G., alternatywnie na J. G. i K. G.. Nie zmienia w ocenie Sądu tej konstatacji wskazanie w projekcie technicznym A. D., jako jednego z inwestorów, skoro jej danych nie uwidoczniono na rachunku za ten dokument. W istocie nie wiadomo zatem, jakie koszty budowy poniosła właśnie A. D. i jaki udział we współwłasności urządzeń jej przysługuje.

Wszystkie powyższe względy skutkowały w ocenie Sądu niemożnością uwzględnienia powództwa w zgłoszonej postaci, o czym orzeczono w pkt 1 wyroku.

Na zasadzie art. 102 k.p.c. w pkt 2 wyroku odstąpiono od obciążania strony powodowej kosztami procesu, uznając iż zawiłość prawna sprawy, a także przyczyny dla których powództwo nie mogło zostać uwzględnione, przemawiają za przyjęciem iż nastąpił szczególnie uzasadniony przypadek, niepozwalający na obciążenie strony formalnie przegrywającej spór, jego kosztami.

SSR Barbara Banaszek

ZARZĄDZENIE

1. odnotować;

2. odnotować urlop Sędziego 22 grudnia 2023 roku oraz 2-7.01.2024 r.;

3. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron;

4. kal. 2 tygodnie lub z wpływem.

J., dnia 09.01.2024 r.

SSR Barbara Banaszek