descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 274/23

Uzasadnienie wyroku z dnia 22 marca 2024 r.

W pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu W..pl (...) z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. powód (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. żądał zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego kwoty 933,60 zł wraz z bliżej określonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz kosztami procesu według norm przepisanych. Jako podstawę swojego roszczenia powód wskazał obowiązek zwrotu przez pozwanego proporcjonalnej części pozaodsetkowych kosztów udzielenia kredytu wobec wcześniejszej jego spłaty przez pożyczkobiorcę, co znajdowało oparcie w art. 49 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Wymienione roszczenie powód miał nabyć na podstawie umowy cesji wierzytelności.

W odpowiedzi na pozew pozwany zażądał oddalenia powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 10 grudnia 2018 r. pozwany (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. zawarł z M. L. umowę ramową pożyczki nr (...).

(ramowa umowa pożyczki nr (...) – k. 9 i następne akt sprawy)

Zgodnie z postanowieniami ramowej umowy pożyczki nr (...) pożyczkodawca udzielił pożyczkobiorcy pożyczki odnawialnej. Na wniosek pożyczkobiorcy oraz w zależności od wyniku przeprowadzonego badania zdolności kredytowej pożyczkobiorcy, pożyczkodawca miał dokonać na rzecz pożyczkobiorcy pierwszej wypłaty pożyczki.

Po spłacie pierwszej wypłaty oraz każdej kolejnej wypłaty w ustalonym przez strony dniu kwota dostępnej pożyczki odnawialnej dla pożyczkobiorcy mogła stopniowo wzrastać.

Z tytuły wypłaty lub przedłużenia terminu spłaty zgodnie z postanowieniami umowy ramowej, pożyczkobiorca był zobowiązany do zapłaty prowizji, naliczanej na zasadach określonych w tabeli kosztów obowiązującej odpowiednio na dzień wypłaty lub dzień przedłużenia terminu spłaty. Kwota należna z tytułu prowizji pobierana była łącznie z należnością z tytuły wypłaty w terminie spłaty.

Prowizja za wypłatę lub przedłużenie terminu spłaty dla kolejnych wypłat była zmienna i zależała od czynników określonych w tabeli kosztów odpowiednio na dzień wypłaty lub dzień przedłużenia terminu spłaty. Wysokość prowizji zostać miała każdorazowo przedstawiona pożyczkobiorcy przed złożeniem przez niego wniosku o daną wypłatę lub przedłużenie terminu spłaty oraz w potwierdzeniu wypłaty i nie ulegała zmianie do czasy spłaty danej wypłaty.

Pożyczkobiorca miał prawo w każdym czasie do spłaty całości lub części należnej kwoty wypłaty, bez ponoszenia dodatkowych opłat, przed terminem spłaty, zaś w przypadku spłaty całości należnej kwoty przez terminem spłaty, całkowity koszt wypłaty ulegał obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono ustalony okres spłaty, chociażby pożyczkobiorca poniósł je przed tą spłatą.

W przypadku, gdy po ostatecznym rozliczeniu wypłaty w terminie spłaty powstanie nadpłata po stronie pożyczkobiorcy, pożyczkodawca zaliczyć miał nadpłacone środki pieniężne na poczet spłaty kapitału przyszłej wypłaty dokonanej przez pożyczkobiorcę, za wyjątkiem sytuacji, gdy pożyczkodawca otrzyma od pożyczkobiorcy dyspozycję zwrotu nadpłaty na numer rachunku bankowego wskazany przez pożyczkobiorcę, na adres mailowy pożyczkodawcy, bądź złożoną na numer infolinii. W przypadku otrzymania dyspozycji, o której mowa powyżej, pożyczkodawca przelać miał kwotę nadpłaty w terminie 14 dni od dnia złożenia dyspozycji przez pożyczkobiorcę.

Jedynym kosztem terminowo spłacanej pożyczki miała być prowizja, której wysokość zależała od okresu spłaty pożyczki oraz historii kredytowej pożyczkobiorcy.

(ramowa umowa pożyczki nr (...) – k. 9 i następne akt sprawy)

Pozwany W..pl (...) z ograniczoną odpowiedzialnością dokonał wypłaty pierwszej pożyczki na rzecz M. L. w kwocie 2.600,00 zł w dniu 10 grudnia 2018 r. Okres kredytowania ustalono na 12 miesięcy. Prowizja z tytułu wypłaty, stanowiąca całkowity koszt wypłaty, wynosiła 1.309,88 zł. Całkowita kwota do zapłaty wynosiła 3.909,88 zł. Pożyczka ta została spłacona w dniu 2 maja 2019 r.

(potwierdzenie wypłaty – k. 14)

Pożyczkobiorca M. L. spłaciła wspomnianą pożyczkę wypłaconą w dniu 10 grudnia 2018 r. w ten sposób, że uiściła na rzecz pożyczkodawcy kwotę 1.303,32 zł, natomiast z kolejnej pożyczki udzielonej pożyczkobiorcy M. L. w dniu 2 maja 2019 r. na poczet spłaty pożyczki wypłaconej w dniu 10 grudnia 2018 r. zarachowana została kwota 1.999,98 zł. Przy tym z uwagi na wcześniejszą spłatę pożyczki wypłaconej w dniu 10 grudnia 2018 r. prowizję obciążającą pożyczkobiorcę z tytułu tej pożyczki pomniejszono o kwotę 606,58 zł, proporcjonalną względem okresu, o który skrócono czas obowiązywania tej pożyczki.

( potwierdzenie wypłaty – k. 15, rozliczenie pożyczek – k. 19)

W dniu 2 maja 2019 r. W..pl (...) z ograniczoną odpowiedzialnością dokonała wypłaty na rzecz M. L. następnej pożyczki w kwocie 3.999,98 zł. Okres kredytowania ustalono na 36 miesięcy. Prowizja z tytułu wypłaty, stanowiąca całkowity koszt wypłaty, wynosiła 2.753,19 zł. Całkowita kwota do zapłaty wynosiła 6.753,17 zł. Pożyczka ta została spłacona w dniu 4 września 2019 r.

( potwierdzenie wypłaty – k. 15 )

Pożyczkobiorca M. L. spłaciła wspomnianą pożyczkę wypłaconą w dniu 2 maja 2019 r. w ten sposób, że uiściła na rzecz pożyczkodawcy kwotę 762,80 zł, zaś z kolejnej pożyczki udzielonej pożyczkobiorcy M. L. w dniu 4 września 2019 r. na poczet spłaty pożyczki wypłaconej w dniu 2 maja 2019 r. zarachowana została kwota 4.319,17 zł. Przy tym z uwagi na wcześniejszą spłatę pożyczki wypłaconej w dniu 2 maja 2019 r. prowizję obciążającą pożyczkobiorcę z tytułu tej pożyczki pomniejszono o kwotę 1.671,20 zł, proporcjonalną względem okresu, o który skrócono czas obowiązywania tej pożyczki.

( potwierdzenie wypłaty – k. 17, rozliczenie pożyczek – k. 19)

W dniu 8 czerwca 2022 r. powód (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. oraz M. L. zawarli umowę cesji, której przedmiotem było odpłatne zbycie na rzecz powoda wszelkich wierzytelności z tytułu zwrotu pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego/hipotecznego (na podstawie art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim/art. 39 ustawy o kredycie hipotecznym i nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami), które zostały poniesione w związku i na postawie umowy nr (...) zawartej z W..pl (...) z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. w związku z wypłatami pożyczek dokonanymi w dniu 10 grudnia 2018 r. oraz w dniu 2 maja 2019 r.

(umowa cesji – k. 23 i następne akt sprawy)

Podstawę powyższych ustaleń stanowiły przedstawione przez strony dowody z dokumentów znajdujące się w aktach sprawy, których wiarygodność nie była kwestionowana przez strony i co do których nie ujawniły się jakiekolwiek wątpliwości, gdy chodzi o ich wiarygodność.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje

Na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1028 ze zm.) w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą.

W myśl art. 5 pkt 6 tej ustawy całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności:

a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz

b) koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach,

- z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta.

Celem przepisów wspomnianej ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim jest natomiast wdrożenie przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz. Urz. UE L 133 z 22.05.2008, str. 66).

Artykuł 16 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje, że konsument ma prawo w każdym czasie spłacić w całości lub w części swoje zobowiązania wynikające z umowy o kredyt i w takich przypadkach jest on uprawniony do uzyskania obniżki całkowitego kosztu kredytu, na którą składają się odsetki i koszty przypadające na pozostały okres obowiązywania umowy.

W myśl art. 3 lit g tej dyrektywy całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta oznacza wszystkie koszty łącznie z odsetkami, prowizjami, podatkami oraz wszelkimi innymi opłatami, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, które to koszty znane są kredytodawcy, z wyjątkiem kosztów notarialnych, a uwzględniane są tu także koszty usług dodatkowych związanych z umową o kredyt, w szczególności składki z tytułu ubezpieczenia, jeżeli, dodatkowo, zawarcie umowy dotyczącej usługi jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach.

Według poglądu przyjętego za podstawę wyroku Trybunału Sprawiedliwości wydanego w dniu 11 września 2019 r. w sprawie C-383/18, L. Sp. z o.o przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. i in., www.eur-lex.europa.eu, (...):EU:C:2019:702, LEX nr 2717297, który to pogląd w sprawie niniejszej Sąd Rejonowy podziela, art. 16 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG należy interpretować w ten sposób, że prawo konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu obejmuje wszystkie koszty, które zostały nałożone na konsumenta.

Skuteczność prawa konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu byłaby osłabiona, gdyby obniżenie kredytu mogło ograniczyć się do uwzględnienia jedynie kosztów przedstawionych przez kredytodawcę jako zależne od okresu obowiązywania umowy, ponieważ (…) wysokość i podział kosztów są określane jednostronnie przez bank, a rozliczenie kosztów może obejmować pewną marżę zysku.

Ponadto (…) ograniczenie możliwości obniżenia całkowitego kosztu kredytu jedynie do kosztów wyraźnie związanych z okresem obowiązywania umowy, pociągałoby za sobą ryzyko, że konsument zostanie obciążony wyższymi jednorazowymi płatnościami w chwili zawarcia umowy o kredyt, ponieważ kredytodawca mógłby próbować ograniczyć do minimum koszty zależne od okresu obowiązywania umowy.

Zakres swobody działania, jakim dysponują instytucje kredytowe w swoich rozliczeniach i organizacji wewnętrznej, w praktyce bardzo utrudnia określenie (…) kosztów obiektywnie związanych z okresem obowiązywania umowy.

Fakt włączenia kosztów, które nie zależą od okresu obowiązywania umowy, do obniżki całkowitego kosztu kredytu nie może w sposób nieproporcjonalny działać na niekorzyść kredytodawcy. Jego interesy są uwzględniane w drodze, po pierwsze, art. 16 ust. 2 wspomnianej dyrektywy, który przewiduje prawo kredytodawcy do otrzymania rekompensaty za ewentualne koszty bezpośrednio związane z przedterminową spłatą kredytu, oraz po drugie, art. 16 ust. 4 tej dyrektywy, który przyznaje państwom członkowskim dodatkową możliwość zapewnienia, aby rekompensata była dostosowana do warunków kredytu i warunków rynkowych dla ochrony interesów kredytodawcy.

W przypadku wcześniejszej spłaty kredytu kredytodawca wcześniej odzyskuje pożyczoną sumę, która jest wówczas dostępna do celów ewentualnego zawarcia nowej umowy o kredyt.

Według poglądu przyjętego za podstawę uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2019 r., III CZP 45/19, OSNC 2020/10/83, www.sn.pl, LEX nr 2751805, który to pogląd w sprawie niniejszej Sąd Rejonowy podziela, przewidziane w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1083) uprawnienie konsumenta do obniżenia całkowitego kosztu kredytu w przypadku jego spłaty w całości przed terminem określonym w umowie obejmuje także prowizję za udzielenie kredytu. Redukcja całkowitego kosztu kredytu obejmuje także koszty o charakterze jednorazowym, których wysokość nie ma żadnego związku z okresem kredytowania.

Pozwany w sprawie niniejszej nie przedstawił argumentów podważających trafność wykładni wymienionych przepisów, przyjętej we wspomnianych orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości oraz Sądu Najwyższego, a nadto sam przyznał, iż zasadnym było domaganie się przez pożyczkobiorcę zwrotu proporcjonalnej części prowizji.

Pozwany wykazał jednak, że spełnił w całości świadczenie polegające na zwrocie pożyczkobiorcy części prowizji proporcjonalnej do okresu, o który skrócono umówiony okres spłaty kredytu, i to zarówno gdy chodzi o pożyczkę wypłaconą w dniu 10 grudnia 2019 r., jak i pożyczkę wypłaconą w dniu 2 maja 2019 r.

Spełnienie należnego pożyczkobiorcy świadczenia przez pozwanego w całości nie budziło wątpliwości w świetle przedstawionego rozliczenia pożyczek udzielanych pożyczkobiorcy M. L. (k. 14-19).

Z przedstawionego rozliczenia jednoznacznie wynikało, że w wykonaniu wspomnianej pożyczki wypłaconej w dniu 10 grudnia 2018 r. pożyczkobiorca M. L. uiściła na rzecz pożyczkodawcy kwotę 1.303,32 zł, natomiast z kolejnej pożyczki udzielonej pożyczkobiorcy M. L. w dniu 2 maja 2019 r. na poczet spłaty pożyczki wypłaconej w dniu 10 grudnia 2018 r. zarachowana została kwota 1.999,98 zł. Przy tym, jak wspomniano, z uwagi na wcześniejszą spłatę pożyczki wypłaconej w dniu 10 grudnia 2018 r. prowizję obciążającą pożyczkobiorcę z tytułu tej pożyczki pomniejszono wówczas o kwotę 606,58 zł, proporcjonalną względem okresu, o który skrócono czas obowiązywania tej pożyczki.

Ponadto z przedstawionego rozliczenia jasno wynikało, że w wykonaniu wspomnianej pożyczki wypłaconej w dniu 2 maja 2019 r. pożyczkobiorca M. L. uiściła na rzecz pożyczkodawcy kwotę 762,80 zł, zaś z kolejnej pożyczki udzielonej pożyczkobiorcy M. L. w dniu 4 września 2019 r. na poczet spłaty pożyczki wypłaconej w dniu 2 maja 2019 r. zarachowana została kwota 4.319,17 zł. Przy tym, jak wspomniano, z uwagi na wcześniejszą spłatę pożyczki wypłaconej w dniu 2 maja 2019 r. prowizję obciążającą pożyczkobiorcę z tytułu tej pożyczki pomniejszono o kwotę 1.671,20 zł, proporcjonalną względem okresu, o który skrócono czas obowiązywania tej pożyczki.

Natomiast powód nie wykazał, aby pożyczkobiorca M. L. uiściła na rzecz pozwanego tytułem pożyczek wypłaconych odpowiednio w dniu 10 grudnia 2018 r. oraz w dniu 2 maja 2019 r. kwoty wyższe aniżeli te wskazane przez pozwanego. Stosowanie zaś do treści art. 6 Kodeksu cywilnego, ciężar udowodnienia tego rodzaju okoliczności spoczywał na powodzie jako osobie, która z okoliczności takich wywodzić mogłaby skutki prawne polegające na tym, że pomimo dokonanych przez pozwanego na rzecz pożyczkobiorcy M. L. zwrotów części prowizji proporcjonalnych względem okresów, o który skrócono czas obowiązywania obu pożyczek, tego rodzaju wierzytelności przysługiwały mu w szerszym zakresie.

Ze względu na spełnienie przez pozwanego na rzecz pożyczkobiorcy M. L. w całości należnego świadczenia w postaci zwrotów części prowizji proporcjonalnych względem okresów, o który skrócono czas obowiązywania obu pożyczek, zobowiązanie pozwanego wobec pożyczkobiorcy z tego tytułu wygasło.

Zgodnie z art. 513 § 1 Kodeksu cywilnego zarzut spełnienia świadczenia w całości, skuteczny w chwili powzięcia wiadomości o przelewie, przysługiwał pozwanemu jako dłużnikowi nie tylko przeciwko pożyczkobiorcy M. L. jako zbywcy wierzytelności, ale także przeciwko powodowi jako nabywcy wierzytelności.

Wobec uwzględnienia najdalej idącego zarzutu spośród podniesionych przez pozwanego, pozostałe okazały się nieistotne dla rozstrzygnięcia.

Niemniej trafny okazał się ponadto podniesiony przez pozwanego zarzut braku legitymacji po stronie powoda względem roszczenia objętego żądaniem pozwu, polegający na nieskuteczności umowy cesji ze względu na naruszenie art. 353 1 w zw. z art. 58 § 2 Kodeksu cywilnego, wobec niezachowania ekwiwalentności wzajemnych świadczeń stron umowy cesji.

Według powyższych przepisów strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego, a czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.

Powód nie udowodnił bowiem wysokości ceny, za którą kupił wierzytelność objętą żądaniem pozwu, a okoliczność ta była sporna pomiędzy stronami. Zaoferowane dowody w postaci zeznań świadka M. L. oraz przedstawionych przez powoda dokumentów okazały się niewystarczające dla ustalenia tej okoliczności. Brak możliwości ustalenia wysokości ceny sprzedaży wierzytelności będącej przedmiotem sprawy niniejszej skutkować musiał zaś przyjęciem niezachowania ekwiwalentności wzajemnych świadczeń stron umowy cesji, a w konsekwencji nieważności umowy cesji, zgodnie z twierdzeniami pozwanego.

Podstawę orzeczenia o kosztach procesu stanowiły art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 Kodeksu postępowania cywilnego, według których przegrywający sprawę powinien zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu), w tym wynagrodzenie reprezentującego stronę pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym.

Pozwanemu przysługiwał zatem zwrot kosztów procesu w postaci wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 270,00 zł ustalonej na podstawie § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 265), a ponadto opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.

Z tych względów Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji.

Sędzia Robert Bełczącki

(...)

Sędzia Robert Bełczącki