Treść orzeczenia
Sygn. akt I C 2155/24
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 20 listopada 2025 roku
Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Tomasz Choczaj
Protokolant: Elżbieta Michalak
po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2025 roku w V. na rozprawie sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) S.A. w upadłości z siedzibą w T. przeciwko X. T. i M. T. o zapłatę
1. oddala powództwo;
2. zasądza od powoda Syndyka masy upadłości (...) S.A.
w upadłości z siedzibą w T. na rzecz pozwanych M. T. i X. T. kwotę 10 817,00 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie
od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.
Sygn. akt I C 1966/24
Uzasadnienie
Syndyk masy upadłości (...) S.A. w upadłości z siedzibą
w T. wniósł o zasądzenie od X. T. i M. T. kwoty 614 310,91 zł tytułem kapitału wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od następującego po dniu wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanych kosztów procesu.
Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i o zasądzenie od powoda kosztów procesu. Podnieśli m.in. zarzut potrącenia ich wierzytelności w wysokości 648 913,97 zł tytułem wszystkich wpłat dokonanych w związku z nieważną umową kredytu z wierzytelnością powoda w wysokości 614 310,91 zł tytułem wypłaconego kredytu. Pozwani podnieśli także zarzut przedawnienia roszczenia powoda o zapłatę kwoty kapitału.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje
W dniu 21 lipca 2006 r. (...) S.A. z siedzibą w Ł. zawarł
z X. T. i M. T. umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do waluty obcej. Dotyczyła ona kwoty 614 310,91 zł, (dowód: umowa - k. 18-20).
W dniu 26 lipca 2006 r. doszło do wypłaty części kredytu w wysokości 393 835,91 zł; 22 sierpnia 2006 r. doszło do wypłaty drugiej transzy kredytu
w wysokości 190 475,00 zł, a 4 kwietnia 2007 r. trzeciej transzy w wysokości 30 000,00 zł, (dowód: zaświadczenie - k. 21).
Postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 r. wydanym w sprawie o sygn. akt (...) Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie ogłosił upadłość następcy prawnego (...) S.A. z siedzibą w Ł., to jest (...) S.A. z siedzibą w T., (dowód: postanowienie - k. 21).
Pismem z 15 kwietnia 2020 r. pozwani oświadczyli (...) S.A. z siedzibą w Ł., że powyższa umowa kredytu jest ich zdaniem nieważna z uwagi na zawarte w niej klauzulę abuzywne. Wezwali bank do zwrotu całości dokonanych wpłat. W odpowiedzi na to pismo bank nie zgodził się z twierdzeniami pozwanych. Pismem z 9 sierpnia 2023 r. pozwani oświadczyli powodowi,
że powyższa umowa kredytu jest ich zdaniem nieważna z uwagi na zawarte w niej klauzulę abuzywne. W piśmie tym dokonali potrącenia wierzytelności w wysokości 648 913,97 zł z wierzytelnością banku w wysokości 614 310,91 zł, (dowód: pismo z dowodem nadania i odbioru - k. 107-110 verte; pismo - k. 111-112; pismo
z pełnomocnictwem i dowodem doręczenia - k. 113-119).
Pozwani zgłosili powodowi w toku postępowania upadłościowego swoją wierzytelność w wysokości 648 913,97 zł oraz zarzut jej potrącenia
z wierzytelnością banku, (dowód: zgłoszenie wierzytelności z załącznikami
- k. 120-131 verte).
W celu wykonania przedmiotowej umowy pozwani zapłacili kwotę 648 913,97 zł, (dowód: zestawienie wpłat - k. 132-135; potwierdzenie wykonania przelewu - k. 136-139; lista operacji - k. 140-142).
Wnioskiem z 29 grudnia 2023 r. powód wezwał pozwanych do próby ugodowej i zapłaty kwoty 1 390 211,00 zł tytułem zwaloryzowanej kwoty kapitału. Pozwani nie zgodzili się na zawarcie ugody, (dowód: wniosek - k. 144-146; pismo - k. 149-152; zawiadomienie o terminie - k. 174).
W Sądzie Okręgowym w Warszawie toczyła się sprawa z powództwa pozwanych (pozew z 21 listopada 2020 r.) m.in. o ustalenie nieważności wyżej wymienionej umowy o kredyt i zapłatę kwoty 565 930,84 zł. Wyrokiem częściowym z dnia 15 lutego 2024 r. wydanym w sprawie o sygn. akt XXV
C 526/23 ustalono, że umowa ta jest nieważna, (dowód: pismo - k. 69-77 verte; wyrok z uzasadnieniem - k. 84-101).
Ustalony w sprawie stan faktyczny był w zasadzie bezsporny, bowiem oparto go na dokumentach, które nie były negowane przez strony.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy przyjąć, że roszczenie powoda nie jest przedawnione. Trzyletni okres przedawnienia zaczął biec w kwietniu 2020 r.,
od momentu, gdy powód otrzymał od pozwanych oświadczenie, że powyższa umowa kredytu jest nieważna z uwagi na zawarte w niej klauzulę abuzywne. Zatem zawezwanie do próby ugodowej z 29 grudnia 2023 r. przerwało biegu terminu przedawnienia, który upływał z dniem 31 grudnia 2023 r.
Jak stanowi art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zgodnie zaś z art. 410 § 2 k.c., świadczenie jest nienależne, jeżeli czynność prawna zobowiązująca
do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Powód powołuje się na nieistnienie zobowiązania będące skutkiem nieważności umowy stanowiącej źródło zobowiązania (condictio sine causa). Wynika to z wyżej przytoczonego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie. Nieważność umowy jest stanem istniejącym od chwili jej zawarcia, a wszelkie świadczenia spełnione w wykonaniu nieważnej umowy mają charakter świadczeń nienależnych. W przypadku świadczeń pieniężnych zwrotowi podlega ich wartość nominalna (patrz uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, niepublikowana).
W związku z tym, że doszło do ustalenia nieważności umowy, można byłoby uznać żądanie powoda o zasądzenie kapitału za zasadne, gdyby nie
to, że powód nie może żądać od pozwanych zwrotu kwoty kredytu w przypadku unieważnienia umowy, jeśli pozwani dokonali już częściowych spłat. Jest
to zgodne z orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia
19 czerwca 2025 r. wydanym w sprawie (...)-(...). Pozwani do chwili złożenia pozwu zapłacili powodowi kwotę przekraczającą kwotę żądanego kapitału. Z tych też względów Sąd powództwo oddalił, o czym orzekł, jak w pkt 1 wyroku, gdyż
w momencie złożenia pozwu bank nie mógł skutecznie dochodzić zwrotu kwoty kapitału, gdyż dysponował znacznie większą kwotą wpłaconą przez pozwanych.
Należy też uznać, że powództwo jest niezasadne także z uwagi
na podniesiony w toku procesu zarzut potrącenia i złożone wraz ze zgłoszeniem wierzytelności w toku postępowania upadłościowego oświadczenie o potrąceniu. W tym miejscu należy zauważyć, że badanie istnienia tzw. stanu potrącalności
w zakresie wzajemnej wierzytelności upadłego powinno nastąpić w postępowaniu rozpoznawczym, a nie upadłościowym. Dopuszczenie go w trybie przewidzianym dla sporządzania listy wierzytelności oznaczałoby, że już wówczas syndyk (sędzia komisarz, sąd rozpoznający zażalenie) ustalałby stan masy upadłości. Tymczasem postępowanie takie ma ustalić zakres pasywów obejmujących wierzytelności wobec upadłego, podlegające zaspokojeniu z funduszy masy upadłości, a nie aktywów. Kognicja sędziego komisarza na etapie rozpoznawania sprzeciwu
i zatwierdzania listy nie obejmuje prowadzenia postępowania rozpoznawczego
w zakresie istnienia zaprzeczonej wierzytelności upadłego. Oznacza
to, że powinno się ono toczyć na zasadach ogólnych, a kwestionowana wierzytelność upadłego wejdzie w skład masy upadłości dopiero po uzyskaniu tytułu wykonawczego przeciwko jego dłużnikowi (wierzycielowi wzajemnemu) chyba, że w wypadku podniesienia przez pozwanego zarzutu potrącenia sąd rozpoznający sprawę z powództwa syndyka uzna, że wcześniejsza czynność potrącenia była skuteczna.
O kosztach procesu Sąd orzekł, jak w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 98 k.p.c., gdyż powód przegrał sprawę w całości.
Pozwani ponieśli koszty procesu w wysokości 10 817,00 zł, w tym kwotę 10 800,00 zł, ustaloną na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn., Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.), powiększoną o koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł.