descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 1274/23

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 18 września 2025 roku

Sąd Rejonowy w (...) Wydział I Cywilny

w składzie:

Uzasadnienie

wyroku z dnia 18 września 2025 r.

Pozwem z dnia 16 października 2023 r. (data nadania) powód S. H. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o zasądzenie od M. C. na swoją rzecz kwoty 8.700 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 3.000 zł liczonymi od dnia 31 stycznia 2023 r. oraz od kwoty 5.700 zł liczonymi od kwoty 5.700 zł liczonymi od dnia 22 czerwca 2023 r. oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód wskazał, że kwota, której zasądzenia się domaga to nadpłacone alimenty, które łożył na rzecz pozwanego. Sąd Rejonowy w G. (...) wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 r. w sprawie (...) uchylił obowiązek alimentacyjny powoda wobec pozwanego za okres od 1 września 2018 r. do 1 października 2020 r. Nadpłata powstała również w związku z tym, że w toku sprawy (...) przeciwko powodowi o podwyższenie alimentów postanowieniem z dnia 7 marca 2022 r. sąd udzielił zabezpieczenia poprzez zobowiązanie S. H. do płacenia na rzecz M. C. kwoty 800 zł miesięcznie tytułem alimentów, a następnie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2023 r. podwyższył alimenty do tej kwoty, zaś Sąd Okręgowy w (...) rozpoznając apelację od wyroku sądu pierwszej instancji oddalił powództwo.

Pozwany w odpowiedzi na pozew (k. 49-52), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W zakresie kwoty 3.000 zł pozwany podniósł, że w okresie, w którym nadpłata była uiszczona powód zobowiązany był do alimentacji na rzecz pozwanego, a zatem podstawa prawna świadczenia spełnianego w okresie od listopada 2020 r. do kwietnia 2021 r. nie odpadła. O ewentualnym nienależnym świadczeniu można mówić w przypadku zapłaty alimentów w okresie wskazanym w wyroku z dnia 5 listopada 2020 r. w sprawie (...), jednak roszczenie to jako roszczenie okresowe jest przedawnione. Ponadto pozwany podniósł, że roszczenie jest niezasadne, ponieważ alimenty zostały zużyte na finansowanie bieżących, podstawowych potrzeb uprawnionego, a zatem pozwany nie jest wzbogacony, a nadto, że powód nie może żądać świadczenia, jeżeli jego spełnienie czyniło zadość zasadom współżycia społecznego. Pozwany wskazał również, że żądanie powoda stanowi nadużycie jego prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c.

W piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 2025 r. powód wniósł o nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia i w pozostałym zakresie podtrzymał swoje stanowisko.

W dalszym toku postępowania strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

M. C., urodzony w dniu (...) jest synem S. H. i I. C. (1). Rodzice M. C. rozstali się, kiedy syn miał 4 lata. Od tego czasu pozostawali w konflikcie. Widzenia powoda z małoletnim synem odbywały się z trudnościami. Od 2007 roku powód i pozwany nie mają ze sobą żadnego kontaktu. Powód w żaden sposób nie uczestniczy w życiu syna. Powód nie otrzymywał od pozwanego bieżących informacji o postępach w nauce czy sytuacji życiowej i zawodowej.

Dowody : okoliczności bezsporne, a nadto: kopia zaświadczenia – k. 87, kopia postanowienia SR w (...) z dnia 21.10.2004 r. (...) (...) - k. 90, wezwania na badania – k. 91,92, kopia oświadczenia (...)– k. 93, kopia postanowienia o umorzeniu dochodzenia (...) – k. 94, kopia postanowienia SO w (...) z 05.08.2005 r. VIII Cz 488/05 z uzasadnieniem – k. 95-99, kopie wniosków ze sprawy III RCo 14/05 – k. 100, 101, kopia opinii psychologicznej – k. 103-104, opinia wychowawcy – k. 105-106, kopia postanowień w przedmiocie przyznania kosztów kuratorowi – k. 107, 108, pismo do pozwanego z 23.10.2018 r., - k. 109, zeznania świadka I. C. (1) - k. 75v-77, zeznania świadka (...) – k. 129-130, zeznania powoda – k. 130v-131v, zeznania pozwanego – k. 131v – 132v.

Na mocy wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 1 lipca 2023 r., w sprawie o sygn. akt I C 1204/02, zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie o sygn. akt (...) powód zobowiązany był do łożenia alimentów na rzecz pozwanego w kwocie po 300 zł miesięcznie. Wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z dnia 15 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt (...) alimenty na rzecz M. C. podwyższono do kwoty po 450 zł miesięcznie za okres od 7 kwietnia 2016 r. do 26 września 2016 r. , zaś od 27 września 2016 r. do kwoty 500 zł miesięcznie. Powód wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz pozwanego.

Dowody : postanowienie SR w (...) z 5.12.2002 r. (...) – k. 83, postanowienie SR w (...) z 16.12.2002 r. (...) – k. 84-85, postanowienie komornika z 07.01.2023 r. II KMP 92/02- k. 86, postanowienie komornika z 14.11.2018 r. – k. 110, , pismo do powoda – k. 111, zaświadczenie - k. 112, wyrok (...) z 15.12.2016 r. – k. 13 akt (...), zeznania świadka I. C. (1) k .75v-76v, zeznania powoda – k. 130v-131v, zeznania pozwanego – k. 131v – 132v.

Na skutek powództwa S. H. przeciwko M. C. o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego Sąd Rejonowy w (...) wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 r. w sprawie o sygn. akt (...), utrzymanym następnie w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) z dnia 26 kwietnia 2021 r. sygn. akt VIII Ca 69/21 uchylił obowiązek alimentacyjny powoda wobec pozwanego za okres od 1 września 2018 r. do 1 października 2020 r. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło ustalenie, że pozwany od chwili zakończenia nauki w (...) w G. do czasu rozpoczęcia studiów dziennych na (...) w B. posiadał możliwość samodzielnego utrzymania się, nie wystąpiły żadne przeciwskazania do wykonywania przez pozwanego pracy zarobkowej i pełnego wykorzystania w tym kierunku swoich możliwości.

M. C. ukończył naukę w technikum weterynaryjnym w (...) w G. w 2018 r., jednak wówczas nie udało mu się zdać matury. Ostatecznie maturę zdał w 2019 roku w terminie poprawkowym w sesji jesiennej. Od października 2018 r. pozwany był zaocznym słuchaczem szkoły policealnej na kierunku technik administracji, gdzie zajęcia odbywały się przez 4 semestry co 2 tygodnie, w soboty i niedziele. W czerwcu 2020 r. pozwany uzyskał tytuł technika administracji. W trakcie nauki w szkole policealnej podjął zatrudnienie jako pomocnik magazyniera na 4 miesiące, a od grudnia 2019 r. był zarejestrowany w (...) jako osoba bezrobotna. W październiku 2020 r. rozpoczął dzienne stacjonarne studia na kierunku inspekcja weterynaryjna na (...) w B. (obecnie (...) (...)).

Dowody : wyrok SR w (...) z 05.11.2020 r. z uzasadnieniem - k. 57 ,60-63v akt (...), wyrok SO w (...) z 26.04.2021 r. VIII Ca 69/21 z uzasadnieniem – k. 87, 97-98v akt (...), zaświadczenie (...) – k. 16 akt (...), informacja z (...) k. 31 akt (...), informacja (...) - k. 17,33 akt (...), zaświadczenie (...) k. 52 - 54 akt (...), zeznania świadka I. C. (1) - k. 75v-77, zeznania świadka (...) – k. 129-130, zeznania powoda – k. 130v-131v, zeznania pozwanego – k. 131v – 132v.

4 października 2021 r. M. C. skierował do Sądu Rejonowego w (...) pozew przeciwko S. H. o podwyższenie alimentów z kwoty 500 zł miesięcznie do kwoty 1100 zł miesięcznie począwszy od października 2021 r. Postanowieniem z 7 marca 2022 r. wskutek wniosku powoda o udzielenie zabezpieczenia powództwa sąd w sprawie (...) udzielił zabezpieczenia na czas trwania postępowania w ten sposób, że zobowiązał pozwanego do płacenia podwyższonej renty alimentacyjnej w kwocie 800 zł, począwszy od 6 października 2021 r. Wyrokiem z 9 stycznia 2023 r. Sąd Rejonowy w (...) podwyższył alimenty od S. H. na rzecz M. C. z kwoty 500 zł do kwoty 800 zł począwszy od 4 października 2021 r. i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Na skutek apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z 19 kwietnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt (...) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo.

dowody : postanowienie SR w (...) z 07.03.2022 r. (...) ((...))z uzasadnieniem -k. 49, 55-57 akt (...), wyrok SR w (...) z 09.01.2023 r. (...) z uzasadnieniem – k. 158, 162-166 akt III (...), wyrok SO w (...) z 19.04.2023 r. (...) z uzasadnieniem – k. 235, 241-243 akt (...)

Powód prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 3,5 ha, podejmuje prace dorywcze jako malarz. Pozwany obecnie jest studentem (...) w B., studiuje na studiach drugiego stopnia na kierunku zootechnika. Zamieszkuje z matką i z babką w stanowiącym własność babki domu w B.. Podczas studiów mieszka w wynajmowanym mieszkaniu. Utrzymuje się z alimentów od ojca oraz pieniędzy otrzymywanych od matki. Nie podejmuje pracy. Nie otrzymuje stypendium. W okresie pandemii uczył się zdalnie z domu rodzinnego, ale opłacał wynajem pokoju w B., ponieważ miał zawartą umowę najmu. Otrzymane od powoda alimenty wydawał na bieżące wydatki. Nie ma żadnych oszczędności poczynionych z wypłaconych alimentów. Pozwany nosi okulary korekcyjne, zmienia je co 6 lat. Koszt nowych okularów to około 700 zł. Na wynajem pokoju wydaje około 1000 zł miesięcznie, na jego dalsze wydatki składają się koszt jedzenia 250 zł, koszty higieniczne 150 zł, ubrania 500-600 zł miesięcznie. Dodatkowo na pomoce naukowe w skali semestru pozwany wydaje do 300 zł.

dowody : zeznania świadka I. C. (1) - k. 75v-77, zeznania świadka (...) – k. 129-130, zeznania pozwanego – k. 131v – 132v, umowa najmu – k. 162, faktura – k.161, 163, dowód zakupu okularów – k. 164, zaświadczenie Politechniki (...) – k. 44, 124 akt (...), umowa najmu – k. 6-9, 130-135 akt (...), oświadczenie - k. 136 akt III (...)

Powód regularnie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, płacąc alimenty w ustalonej przez sąd wysokości. Po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie (...) dot. uchylenia obowiązku alimentacyjnego, wobec zaistnienia nadpłaty w uiszczonych na rzecz pozwanego ratach alimentacyjnych czasowo zaprzestał ich płacenia. Nie płacił ich od maja 2021 r. do grudnia 2022 r., kompensując powstałą wcześniej nadpłatę. W styczniu 2023 r. przekazał na rzecz pozwanego kwotę 4.500 zł. Finalnie po stronie powoda pozostała nadpłata w kwocie 3.000 zł. Jednocześnie – wobec ostatecznego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji w przedmiocie powództwa o podwyższenie alimentów, mając na względzie, że za okres od października 2020 r. do kwietnia 2023 r. nadpłacał kwotę 300 zł miesięcznie powstała nadpłata w wysokości 5.700 zł. Powód pismami z 19.01.2023 r. oraz 13.07.2023 r. wezwał pozwanego do zwrotu nadpłaconych alimentów.

dowody : dowody wpłaty – k. 35-38,wezwanie do zapłaty k. 27-29, 29-30, 32-33,

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie okoliczności bezspornych, a w pozostałym zakresie oparł na dowodach z powołanych akt spraw sądowych w tym orzeczeń, dokumentów oraz zeznań świadków I. C. (1), (...) oraz zeznań powoda i pozwanego. Autentyczność orzeczeń i dokumentów nie była kwestionowana przez strony, a Sąd nie dostrzegł żadnych okoliczności uzasadniających podważenie ich autentyczności. Zeznania świadków oraz stron Sąd ocenił zasadniczo jako wiarygodne.

Sąd zważył co następuje

W ocenie Sądu powództwo podlegało uwzględnieniu jedynie w części.

W niniejszej sprawie powód domagał się zwrotu alimentów zapłaconych na rzecz pozwanego w łącznej kwocie 8.700 zł, w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w (...) z dnia 15 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt (...). Podstawą ustalenia nadpłaty w płatności alimentów był:

- prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w (...) z dnia 5 listopada 2020 r. (...), uchylający wstecznie obowiązek alimentacyjny za okres od 1 września 2018 r. do 1 października 2020 r. – co do kwoty 3.000 zł,

- wyrok Sądu Rejonowego w (...) z dnia 9 stycznia 2023 r. (...) poprzedzony postanowieniem z dnia 7 marca 2022 r. w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia, zmieniony następnie wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) z dnia 19 kwietnia 2023 r. (...) – co do kwoty 5.700 zł

Podstawę prawną roszczenia powoda o zwrot świadczeń alimentacyjnych stanowiły przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Natomiast w myśl art. 410 k.c., przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, które zachodzi jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Odpadnięcie podstawy prawnej świadczenia ( condictio causa finita) zachodzi w sytuacji, gdy w chwili świadczenia jego prawna podstawa istniała, natomiast już po spełnieniu odpadła. W orzecznictwie wskazuje się, iż świadczenie spełnione na podstawie wyroku, nawet nieprawomocnego, ale wykonalnego, nie jest od razu świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., lecz staje się nim dopiero wtedy, gdy odpadnie jego podstawa wskutek uchylenia lub zmiany tego wyroku (vide: wyrok SN z 23 czerwca 2005 r., sygn. (...) , wyrok SN z 4 kwietnia 2008 r., sygn. I PK 247/07)

W realiach niniejszej sprawy odpadnięcie podstawy prawnej świadczenia zaistniało zarówno w przypadku zapłaty świadczenia zasądzonego nieprawomocnym lecz wykonalnym wyrokiem, jeżeli w sprawie doszło następnie do oddalenia powództwa, jak również w przypadku wstecznego uchylenia obowiązku alimentacyjnego za określony czas.

Wobec powyższego nie budzi wątpliwości sądu, iż alimenty wypłacone pozwanemu za okres objęty następnie wyrokiem uchylającym obowiązek alimentacyjny, jak również nadpłata wynikła z realizowania obowiązku alimentacyjnego na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia oraz nieprawomocnego wyroku sądu pierwszej instancji należy uznać za świadczenie nienależne.

W toku procesu pozwany podniósł zarzut braku wzbogacenia. Odnosząc się do tego zarzutu należy zauważyć, iż podmiot, który uzyskał świadczenie nienależne nie zawsze jest zobowiązany do jego zwrotu. Wyłączenia tego rodzaju zostały unormowane w treści art. 409 k.c. i art. 411 k.c.

Art. 409 k.c. określa, że obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.Przypadki zużycia lub utraty wzbogacenia powodujące odpadnięcie wzbogacenia ograniczają się do tych tylko sytuacji, kiedy nastąpiło to bezproduktywnie, a więc bez uzyskania jakiegokolwiek ekwiwalentu, czy też innej korzyści dla majątku wzbogaconego.

W ocenie sądu z samej istoty świadczeń alimentacyjnych, jako środków przekazywanych na bieżące utrzymanie pozwanego, wynika ich konsumpcyjny charakter. Pozwany rozpoczynając i kontynuując studia nie dysponował żadnymi własnymi środkami, ponieważ utrzymywał się wyłącznie z pieniędzy otrzymywanych od matki oraz alimentów od powoda. Ponosząc stosowne opłaty za pokój, pomoce naukowe, wyżywienie, bilety pozwany nie zaoszczędzał więc swoich wydatków, gdyż samodzielnie i tak nie byłby w stanie ich pokryć. W odniesieniu do kwot uzyskanych od powoda tytułem alimentów należało przyjąć, że zostały one w całości zużyte w sposób bezproduktywny, konsumpcyjny, a zatem po stronie pozwanego nie wystąpiło wzbogacenie, to jest pozwany nie uzyskał w zamian żadnej korzyści zastępczej do swojego majątku ani nie zaoszczędził wydatku z własnego majątku.

Co do zasady wierzyciel, który wyegzekwował świadczenie na podstawie uwzględniającego powództwo nieprawomocnego wyroku, opatrzonego rygorem natychmiastowej wykonalności, winien liczyć się z obowiązkiem zwrotu tego świadczenia i nie może się bronić, powołując na okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu w szczególności na to, że uzyskaną korzyść zużył lub utracił. (vide: wyrok SN z 23 czerwca 2005 r. II PK 288/04, Lex nr 180254; wyrok SN z 4 kwietnia 2008 r., sygn. I PK 247/07 LEX nr 516702).

W ocenie sądu odmiennie należy jednak oceniać wskazaną kwestię w odniesieniu do wyegzekwowanych alimentów, ponieważ od uprawnionego do alimentacji trudno jest wymagać, aby zużywając środki był zobowiązany do liczenia się z obowiązkiem ich zwrotu w przypadku ewentualnego oddalenia powództwa. Sprzeciwia się temu sam charakter należności alimentacyjnych, które ze swojej istoty służą do zaspakajania bieżących potrzeb uprawnionego i winny być na bieżąco przeznaczane na ich zaspakajanie. Przeciwny wniosek, a więc wymóg liczenia się z obowiązkiem zwrotu należności alimentacyjnych orzeczonych nieprawomocnie, z uwagi na nadawany z urzędu takim orzeczeniom rygor natychmiastowej wykonalności, przeczyłby samej istocie należności alimentacyjnych i podważał sensowność ułatwienia zawartego w art. 333 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie można bowiem przyjmować, że z jednej strony sytuacja wierzyciela alimentacyjnego wymaga natychmiastowego zabezpieczenia środków poprzez rygor natychmiastowej wykonalności nadawany nieprawomocnemu wyrokowi, a z drugiej strony nakładać na tego samego wierzyciela obowiązek gromadzenia tych środków na wypadek oddalenia jego powództwa w toku postępowania odwoławczego.

W orzecznictwie i doktrynie powinność liczenia się z obowiązkiem zwrotu utożsamiana jest ze złą wiarą w momencie wyzbycia lub utraty korzyści. Pojęcie złej wiary mieści m.in. świadomość nienależności korzyści, jak również powinność takiej świadomości. Wzbogacony powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu przede wszystkim wtedy, gdy wie, że korzyść mu się nie należy, a zatem gdy zna wadliwość podstawy prawnej świadczenia, ale również wtedy, gdy wzbogacony jest przekonany, że korzyść mu się należy, jednak na podstawie okoliczności sprawy obiektywnie powinien liczyć się z możliwością zwrotu (vide: wyrok SN z 7 sierpnia 2001 r., sygn. I PKN 408/00 LEX nr 50350, wyrok SN z 13 maja 1986 r. sygn. IV PR 176/85, Lex nr 14642, wyrok SN 2 marca 2010 r., sygn. II PK 246/09 , LEX nr 574533).

W rozumieniu art. 409 k.c. powinność liczenia się z obowiązkiem zwrotu istnieje w sytuacji, gdy wzbogacony ma świadomość nienależności korzyści, a także wówczas, gdy przy dołożeniu należytej staranności powinien był przynajmniej powziąć istotną wątpliwość co do tego, czy uzyskana przez niego korzyść ma podstawę prawną i podstawa ta jest trwała. Dla oceny powinności liczenia się z obowiązkiem zwrotu decydujące znaczenie mają kryteria obiektywne; punktem odniesienia jest to czy przeciętny podmiot o takich samych cechach psychicznych zdawałby sobie sprawę z obowiązku zwrotu. Powinność liczenia się z obowiązkiem zwrotu jest więc kwestią świadomości wzbogaconego. Jeżeli przy tym w chwili uzyskania korzyści wzbogacony był w dobrej wierze, a następnie dowiedział się albo powinien był dowiedzieć się o tym, że korzyść mu się nie należy, to od tej chwili powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu (vide: wyrok SO w (...) z 7 czerwca 2022 r. sygn. III Ca 491/22).

Sąd przyjął, że w zakresie alimentów w podwyższonej o 300 zł miesięcznie kwocie pozwany do dnia ogłoszenia wyroku sądu II instancji nie mógł być przeświadczony o obowiązku zwrotu części wypłaconych mu przez powoda alimentów. Należy zwrócić uwagę, że świadczenie w podwyższonej wysokości pozwany uzyskiwał na podstawie prawomocnego postanowienia sądu w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia o podwyższenie alimentów, a następnie na podstawie natychmiast wykonalnego wyroku sądu I instancji.

Stąd w ocenie sądu podniesiony przez pozwanego zarzut zużycia uzyskanego bezpodstawnego wzbogacenia należało uznać za zasadny w części, to jest w zakresie odnoszącym się do nadpłaconej kwoty 5.700 zł za okres od 6 października 2021 r. do 19 kwietnia 2023 r. Tym samym na gruncie art. 409 k.c. po stronie M. C. wygasł obowiązek zwrotu korzyści w kwocie 5.700 zł na rzecz S. H..

Zarzut zużycia uzyskanego bezpodstawnego wzbogacenia nie zasługiwał jednak na uwzględnienie w zakresie nadpłaty kwoty 3.000 zł, powstałej w wyniku uchylenia obowiązku alimentacyjnego za oznaczony w wyroku sygn. (...) okres. Nadpłata powstała bowiem w okresie, w jakim pozwany miał możliwość samodzielnego utrzymania się. Ucząc się w systemie zaocznym, posiadając wykształcenie techniczne pozwany miał możliwość podjęcia pracy zarobkowej, którą bez wątpienia można było pogodzić z nauką prowadzoną w trybie zaocznym. Zatem mając na względzie powyższe okoliczności w odniesieniu do alimentów uzyskanych w tym okresie pozwany winien był się przewidywać, że świadczenie alimentacyjne w tym czasie te mu się nie należy i powinien liczyć się z obowiązkiem jego zwrotu.

Niezależnie do powyższego, wskazany obowiązek w zakresie nadpłaconych alimentów za okres od 6 października 2021 r. do 19 kwietnia 2023 r. w ocenie sądu wygasł także w świetle unormowania przewidzianego w art. 411 § 2 k.c. który stanowi, że nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego. W judykaturze przyjmuje się, że ma on zastosowanie w sytuacji gdy ten, kto spełnił świadczenie, nie był prawnie zobowiązany. Jednocześnie o tym, czy świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społecznego decyduje każdorazowo całokształt okoliczności konkretnego przypadku (vide: wyrok SN z dnia 21 września 2004 r., sygn. II PK 18/04 , LEX nr 144450, wyrok SN z 17 lutego 2000 r., sygn. I PKN 537/99 LEX nr 40801).

Zakres zastosowania powołanego przepisu obejmuje różnego rodzaju obowiązki moralne, rodzinne i inne, ale tylko takie, które nie mają charakteru prawnego. Art. 411 pkt 2 k.c. należy interpretować w ten sposób, że w świetle zasad współżycia społecznego trafne jest także świadczenie uzasadnione względami słuszności. Słuszne świadczenie stanowi m.in. dostarczanie środków utrzymania osobie, z którą świadczący pozostaje w bliskim związku osobistym. Takie przysporzenia mogą być uznawane za należne i niepodlegające zwrotowi, jako zgodne z zasadami współżycia społecznego w myśl powołanego wyżej przepisu. O tym, czy świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społecznego decyduje każdorazowo całokształt okoliczności konkretnego przypadku.

W ocenie sądu w okolicznościach niniejszej sprawy spełnienie przez S. H. świadczenia w kształcie wynikającym z postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia z dnia 7 marca 2022 r. w sprawie (...) a następnie z wydanego w tej sprawie wyroku z dnia 9 stycznia 2023 r., czyniło zadość zasadom współżycia społecznego. Przede wszystkim wskazać należy, że przedmiotowe postępowanie dotyczyło osób, które łączą relacje rodzinne, tj. ojca i syna. Powoda od 2003 r. obciążał prawny obowiązek alimentacyjny na rzecz syna. Powód mając na względzie niechęć dziecka do kontaktów z ojcem dobrowolnie z nich zrezygnował przed wieloma laty. Poza alimentami nie uczestniczył w życiu syna w żaden inny sposób - nie służył synowi pomocą, wsparciem, nie towarzyszył mu w ważnych z punktu widzenia dziecka wydarzeniach , w konsekwencji obecnie powód i pozwany są wobec siebie praktycznie obcymi osobami. W okresie pobierania świadczeń alimentacyjnych ze sprawy (...) pozwany był wprawdzie osobą dorosłą, lecz w dalszym ciągu pozostawał na utrzymaniu matki i kontynuował naukę na uczelni wyższej. Żadne okoliczności nie świadczyły o tym, aby pozwany podjął naukę wyłącznie dla pozoru. W ocenie sądu za moralnie uzasadnione należało więc uznać partycypowanie powoda w części kosztów związanych ze studiowaniem jego syna, w tym dojazdami na uczelnię , zakwaterowaniem i wyżywieniem, które w pozostałym zakresie były pokrywane przez matkę pozwanego. W tych warunkach sąd uznał, że domaganie się przez powoda zwrotu świadczeń alimentacyjnych, których przeznaczeniem było zapewnienie pozwanemu środków na utrzymanie oraz kontynuację edukacji w celu zdobycia wykształcenia, naruszałoby zasady współżycia społecznego.

Powyższych rozważań nie można jednak odnieść do nadpłaty w kwocie 3.000 zł za okres, w którym pozwany miał możliwość samodzielnego utrzymania się, a jednak pobierał alimenty od powoda. Zgodnie z art. 5 k.c. Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Sąd za niezasadny uznał poniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia. Żądanie zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia nie jest bowiem żądaniem świadczeń okresowych, lecz jednego świadczenia, stąd podlega 6-letniemu terminowi przedawnienia (art. 118 k.c. in principio).

W świetle powyższego sąd uznał, iż roszczenie powoda o zwrot świadczenia alimentacyjnego, jako świadczenia nienależnego było zasadne co do kwoty 3.000 zł, zaś w pozostałej części podlegało ono oddaleniu.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. w punkcie III. sentencji wyroku. Powód dochodził zapłaty kwoty 8.700 zł, a wygrał proces w zakresie kwoty 3.000 zł tj. w 34,48 %. Pozwany wygrał zaś sprawę w 65,52 %. Na koszty powoda złożyły się: 500 zł tytułem opłaty od pozwu, 1.800 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego, 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa procesowego tj. łącznie 2.317 zł. Na koszty pozwanego składały się zaś: 1.800 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego i 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa procesowego tj. łącznie 1.817 zł. Wysokość wynagrodzenia pełnomocników procesowych ustalono na podstawie § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. 2023, poz. 1964 ze zm.)

Stosownie do stopnia wygranej powód powinien zatem otrzymać zwrot kwoty 798,90 zł (2.317 zł x 34,48 %), a pozwany kwoty 1.190,50 zł (1.817 zł x 65,52 %). Po potrąceniu wzajemnych należności z tytułu kosztów procesu na rzecz pozwanego należało zatem zasądzić kwotę 391.60 zł (1.190,50 zł – 798,90 zł).