descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 1227/17

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 26 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Bożena Chłopecka

Protokolant: stażysta Agnieszka Lichocka

Uzasadnienie

W pozwie wniesionym w dniu 23 listopada 2017 (data prezentaty Biura Podawczego tut. Sądu k. 2) roku powódki M. K., A. U. i G. N. domagały się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa odszkodowania z tytułu szkody jaką poniosły w związku z wydaniem wadliwego orzeczenia Ministerstwa Gospodarki Komunalnej nr (...)z dnia 31 grudnia 1968 oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej w (...) W. nr (...) z dnia 2 maja 1968 r. polegającej na utracie praw do nieruchomości (...) położonej przy (...), ozn. hip. (...) w części dotyczącej własności lokali nr (...) (razem z lokalem użytkowym -garażem) i 7 w budynku przy (...) oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców , a także gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tych lokali, poprzez zapłatę na rzecz powódek łącznie kwoty nie niższej niż 812.750 zł, w tym na rzecz:

- powódki M. K. kwoty 650.000 zł;

- powódki G. N. kwoty 81.250 zł;

- powódki A. U. kwoty 81.250 zł

wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Ponadto powódki wniosły o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych /pozew k. 2-11/.

Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 25 maja 2018 roku zarządzono zwrot pozwu M. K., zaś Zarządzeniem z dnia 7 sierpnia 2018 roku zarządzono zwrot pozwu G. N. /zarządzenie k. 181 i k. 188/.

W odpowiedzi na pozew wniesionej w dniu 7 lutego 2019 roku (data nadania w UP k. 225) pozwany Skarb Państwa –Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki A. U. na rzecz Skarbu/ Państwa – Ministra Infrastruktury i Budownictwa kosztów postępowania, w tym na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany zakwestionował powództwo co do zasady, jak i co do wysokości. Ponadto wskazał, iż żądanie odszkodowania winno być poparte wykazaniem i udowodnieniem poniesienia szkody oraz związku przyczynowego pomiędzy szkodą a decyzją administracyjną, której wadliwość stwierdzono. Pozwany zakwestionował również żądanie powódki w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych od dnia wniesienia powództwa, gdyż zdaniem pozwanego ewentualne odsetki ze względu na odszkodowawczy charakter roszczenia powinny zostać ustalone według cen z daty orzekania /odpowiedź na pozew k. 215-223/.

Wobec prawomocnego zarządzenia w przedmiocie zwrotu pozwu w dniu 1 lipca 2019 roku powódka G. N. skierowała do Sądu ponowny pozew przeciwko Skarbowi Państwa-Ministrowi Inwestycji i Rozwoju o zapłatę kwoty 81.250 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Ponadto powódka wniosła o zasądzenie na rzecz powódki kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Sprawa została zarejestrowana w tut. Sądzie pod sygn. akt IC 794/19. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 5 sierpnia 2019 roku zarządzono na podstawie art. 219 k.p.c. połączenie sprawy IC 794/19 ze sprawą IC 1227/17 z powództwa A. U. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Inwestycji i Rozwoju do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt IC 1227/17 /pozew k. 3-12 w aktach sprawy IC 794/19, zarządzenie k. 133 w aktach sprawy IC 794/19/.

W odpowiedzi na pozew G. N. wniesionej w dniu 2 września 2019 roku (data nadania w UP k. 397) pozwany Skarb Państwa –Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki G. N. na rzecz Skarbu Państwa – Ministra Inwestycji i Rozwoju kosztów postępowania, w tym na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany zakwestionował powództwo co do zasady, jak i co do wysokości. Ponadto wskazał, iż żądanie odszkodowania winno być poparte wykazaniem i udowodnieniem poniesienia szkody oraz związku przyczynowego pomiędzy szkodą a decyzją administracyjną, której wadliwość stwierdzono. Pozwany zakwestionował również żądanie powódki w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych od dnia wniesienia powództwa, gdyż zdaniem pozwanego ewentualne odsetki ze względu na odszkodowawczy charakter roszczenia powinny zostać ustalone według cen z daty orzekania /odpowiedź na pozew k. 247-255/.

W piśmie z dnia 28 marca 2023 roku powódki zmodyfikowały wysokość żądanej pozwem kwoty i wniosły o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Rozwoju i Technologii kwoty 325.698 zł, w tym na rzecz każdej z powódek kwoty po 162.849 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po dniu wydania wyroku do dnia zapłaty wraz z kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych /pismo k. 950-951/.

W piśmie z dnia 23 grudnia 2024 roku powódki ponownie zmodyfikowały wysokość żądanej pozwem kwoty i wniosły o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Rozwoju i Technologii kwoty 471.330 zł, w tym na rzecz każdej z powódek kwoty po 235.665 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po dniu wydania wyroku do dnia zapłaty wraz z kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych /pismo k. 1071-1071v./.

W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie / pismo pozwanego k. 954-959, pismo pozwanego k. 1143, protokół rozprawy k. 1145-1146v./.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Właścicielami nieruchomości płożonej w W. przy ulicy (...), ozn. hip.(...) byli T. z G., T. N., U. N., L. N. (2), P. i N. małż. T. / dowód: zaświadczenie k.27-28, zaświadczenie k. 30, zaświadczenie k. 94, rejestr nieruchomości k. 95/.

Powódki A. U. i G. N. są jednymi z następców prawnych byłych współwłaścicieli.

T. N., T. D., U. N., L. N. (1) sprzedali swoje udziały we własności domu oraz prawach i roszczeniach do nieruchomości położonej przy: ul. (...) U. D., na podstawie aktu notarialnego Rep. (...) z dnia 18.02.1957 r. / dowód: akt notarialny k. 29-29v./.

U. D. sprzedał swoje udziały we własności domu oraz prawach i roszczeniach do nieruchomości położonej przy ul. (...) T. D., L. N. i U. N., na podstawie aktu notarialnego Rep. Nr (...) z dnia 16.05.1960 r.

N. T. zmarła w dniu 12.02.1985 r. w W., a spadek po niej nabyli: mąż P. T. oraz dzieci: M. K. i G. T. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 14.05.1985 r. sygn. akt III Ns 375/85 / dowód: postanowienie k. 31-31v./.

P. T. zmarł w dniu 2.01.1988 r. w W., a spadek po nim nabyła córka M. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 26.01.1988 r., sygn. akt III Ns 48/88 / dowód: postanowienie k. 32-32v/.

G. T. zmarł w dniu 15.02.1986 r., a spadek po nim nabyła siostra M. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla (...) W. z dnia

27.06.1986 r., sygn. akt III Ns 803/86 / dowód: postanowienie k. 33-33v./.

T. D. z d. N. zmarła w dniu 19.03.1997 r. w W., a spadek po niej nabyli: mąż S. D. oraz dzieci: H. P. (1), T. O. i I. D. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla W. Mokotowa z dnia 24.06.1998 r., sygn. akt II Ns 499/98 / dowód: postanowienie k.34-34v./.

S. D. zmarł 14.07.1997 r., a spadek po nim nabyła córka H. P. (1) na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 2.04.1998 r., sygn. akt III Ns 466/98 / dowód: postanowienie k. 35-35v./.

U. N. zmarł w dniu 21.03.1982 r., a spadek po nim nabyła w całości T. D. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 13.02.1984 r. sygn. akt IV Ns 83469/82 / dowód: postanowienie k. 36-36v./.

L. N. (1) zmarł w dniu 5.11.1987 r., a spadek po nim nabyły: A. U. i G. N. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa z dnia 10.08.2000 r., sygn. akt II Ns 943/00 / dowód: postanowienie k. 37/.

Dawna nieruchomość (...) oznaczona numerem hipotecznym (...) o pow. 390, 99 m ( 2 )usytuowana była na płaskim terenie, w pierwszej linii zabudowy od strony ul. (...). Nieruchomość w centralnej części była zabudowana budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym w zabudowie pierzejowej. Budynek został wybudowany przed II wojna światową, w 1938 roku, przetrwał działania wojenne nie ulegając większym zniszczeniom i zachował się do dnia dzisiejszego. Po wojnie został częściowo odbudowany, wykończony do stanu surowego, a następnie wyremontowany (wymurowano ścianki działowe, wykonano tynki zewnętrzne i wewnętrzne, stolarkę okienną i drzwiową, reparację dachu) i ponownie użytkowany od 1946 roku (parter). Budynek posadowiony na dawnej nieruchomości (...) oznaczonej numerem hipotecznym (...) został wzniesiony w konstrukcji murowanej i posiada 3 kondygnacje nadziemne, 1 podziemną, 177 m ( 2) powierzchni budynku, 13,5 m wysokość budynku. Budynek był wyposażony w instalacje wodno-kanalizacyjną, elektryczną, gazową, oraz centralnego ogrzewania / dowód: pisemna opinia biegłej G. V. k. 808-887, oraz opinie uzupełniające k. 918-921, 1012-1053, 1097-1125 i ustne opinie uzupełniające tej biegłej k. 1090-1090v. i k. 1145-1146v./.

Przedmiotowa nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) W. /Dz. U. nr 50, poz. 279/ i przeszła na własność Gminy (...) U., a od 1950 roku z chwilą likwidacji gmin na własność Skarbu Państwa /okoliczność bezsporna, ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym k. 38-39/.

W dniu 10 lutego 1949 roku dawni właściciele nieruchomości wnieśli w trybie art. 7 powołanego powyżej dekretu o przyznanie im prawa własności czasowej do gruntu tej nieruchomości / dowód: wniosek k. 40/.

Decyzją Prezydium Rady Narodowej w (...) W. z dnia 2 maja 1968 roku odmówiono poprzednikom prawnym powódek przyznania prawa własności czasowej opisanego wyżej gruntu. W uzasadnieniu wskazano, iż odmowa następuje w związku z art. 7 ust. 5 powołanego dekretu / dowód: decyzja k. 41-41v./.

Ministerstwo Gospodarki Komunalnej decyzją nr (...) z dnia 31.12.1968 r. utrzymało w mocy w/w decyzję Prezydium Rady Narodowej w (...) W. z dnia 02.05.1968 r. W uzasadnieniu wskazano, że w przedmiotowej sprawie odmowa ustanowienia prawa wieczystego użytkowania gruntu nastąpiła min. z uwagi, iż dom położony na tym gruncie nie jest domem jednorodzinnym względnie małym domem mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych / dowód: decyzja k. 42/.

W dniu 18.02.1998 r. do Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wpłynął wniosek M. K. i H. P. (3) o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej nr (...)-(...) z dnia 31.12.1968 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Rady Narodowej w (...) W. nr (...) z dnia 02.05.1968 r., odmawiającą ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości (...) położonej przy ulicy (...), ozn. nr hip. (...), jako wydanych z naruszeniem prawa.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr (...)z dnia 20.05.1999 r. stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej nr (...) z dnia 31.12.1968 r. w określonej w aktach notarialnych części dotyczącej sprzedanych lokali (...) w budynku przy ul. (...) oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców, a także gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tych lokali została wydana z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził jej nieważność. W uzasadnieniu wskazano, iż w dacie wydania kwestionowanej decyzji przedmiotowa nieruchomość objęta była planem zagospodarowania przestrzennego uchwalonym w dniu 31 stycznia 1961 r. przez Prezydium Rady Narodowej w (...) W., zgodnie z którym przeznaczona była pod zabudowę wielorodzinną. Wobec tego, iż nieruchomość była zabudowana budynkiem mieszkalnym murowanym, o 3 kondygnacjach, organ uznał, iż decyzja odmowna rażąco naruszała prawo, bowiem jej dotychczasowi właściciele mogli korzystać z niej zgodnie z przeznaczeniem określonym w planie zagospodarowania przestrzennego. Jednocześnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uznał, że ze względu na to, iż w budynku zostały aktami notarialnymi sprzedane najemcom lokale nr (...) wraz z udziałami w tym budynku i jego urządzeniach służących do użytku ogółu mieszkańców, a także zostały im oddane w użytkowanie wieczyste ułamkowe części gruntu, nabywcy takich lokali chronieni są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, co oznacza, że w tej części wystąpiły nieodwracalne skutki prawne / dowód: decyzja k. 43-45v./.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją nr (...) 2 dnia 22 listopada 1999 r. uchyliło decyzję Prezydium Rady Narodowej w (...) W. nr (...) z dnia 02.05.1968 r., którą odmówiono ustanowienia na rzecz dotychczasowych właścicieli użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości (...) położonej przy ulicy (...), ozn. Nr. hip. (...) i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji / dowód: decyzja k. 59-61/.

Decyzją nr (...) z dnia 2 sierpnia 2001 r. Burmistrz Gminy W., po rozpoznaniu wniosku z dnia 10 lutego 1949 r. w odniesieniu do udziału wynoszącego 0,7631 części w gruncie stanowiącym działkę o numerze ewidencyjnym (...)z obrębu (...) o pow. 185 m ( 2), uregulowaną w księdze wieczystej KW numer (...), odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz następców prawnych dawnych współwłaścicieli hipotecznych uzasadniając swoją decyzję tym, iż grunt ten został oddany w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali numer (...) / dowód: decyzja k. 62-66v./.

Protokołem zdawczo - odbiorczym z dnia 14 maja 2002 r. nastąpiło przekazanie zarządu i administracji udziału wynoszącego 0,2369 części w murowanym budynku mieszkalnym położonym przy (...), posadowionym na nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną (...) w obrębie (...), uregulowaną w księdze wieczystej KW numer (...). Przekazywana nieruchomość stanowiła budynek 3 - kondygnacyjny, podpiwniczony, składający się ogółem z ośmiu lokali o powierzchni użytkowej 409,17 m ( 2). Przekazaniu podlegały dwa lokale niewyodrębnione i związany z nimi udział w nieruchomości wspólnej / dowód: protokół k. 67-68v./.

Umową o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, udokumentowaną aktem notarialnym z dnia 20 czerwca 2002 r. Repertorium A numer (...), następcom prawnym byłych właścicieli na okres 99 lat oddano tę część gruntu nieruchomości, który nie został wcześnie oddany w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich, tj. w tej części w której uprzedni Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność decyzji dekretowych:

- udział wynoszący 0,2369 w nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną 36 pow. 118 m z obrębu (...) uregulowaną w księdze wieczystej KW numer (...) oraz we współwłasności posadowionego na niej budynku;

- działkę gruntu numer (...) o pow. 56 m2 z obrębu (...)uregulowaną w księdze wieczystej KW numer (...);

- działkę gruntu numer (...) o pow. 150 m2 z obrębu (...)uregulowaną w księdze wieczystej KW numer (...) dowód: akt notarialny k. 69-76/.

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją nr (...) z dnia 13.08.2015 r. uchylił decyzję Ministra Infrastruktury nr (...)z dnia 22.03.2011 r. i stwierdził nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nr (...)z dnia 20.05.1999 r. w części dotyczącej stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej nr (...) z dnia 31 grudnia 1968 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Rady Narodowej w (...) W. nr (...) z dnia 2 maja 1968 r., odmawiającą ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości (...) położonej przy ulicy (...), ozn. nr hip. (...) dowód: decyzja k. 46-51, decyzja k. 52-54, wyrok WSA k. 55-58, decyzja k. 77-78v./.

Decyzją nr (...) z dnia 13 stycznia 2017 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa rozpatrzył wniosek M. K. i H. P. (2) o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej nr (...)z dnia 31 grudnia 1968 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Rady Narodowej w (...) W. nr (...) z dnia 2 maja 1968 r., odmawiającą ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości (...) położonej przy ulicy (...), ozn. nr hip. (...)., w części dotyczącej lokali nr (...) w budynku przy ul(...) oraz związanych z nimi praw. Minister Infrastruktury i Budownictwa ww. decyzją stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej nr (...) z dnia 31 grudnia 1968 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej w (...) W. nr (...) z dnia 2 maja 1968 r. w wyżej opisanym zakresie / dowód: decyzja k. 16-19v./.

Aktualnie nieruchomość położona przy ul. (...) w W. oznaczona hip. (...) stanowi działki ewidencyjne nr (...) (uregulowana w KW nr (...), własność (...) W., oddana w użytkowanie wieczyste), nr (...) ( uregulowana w KW nr (...), własność (...) W., oddana w użytkowanie wieczyste) oraz nr(...)(uregulowana w KW nr (...), własność (...) W., oddana w użytkowanie wieczyste). Na działce nr (...) usytuowany jest budynek mieszkalny wielorodzinny, w którym sprzedano 5 lokali mieszkalnych ich najemcom ustanawiając prawo użytkowania wieczystego stosownych udziałów w gruncie. Nieruchomość ta w ,,Perspektywicznym planie ogólnym, z założeniami do 1965 r.’’ zatwierdzonym przez Prezydium Rady Narodowej (...) W.uchwałą nr (...) z dnia 31 stycznia 1961 r. obowiązującym w datach 19 września 1967 r. i 20 maja 1968 r. przeznaczona była w całości na cele zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej / dowód: opinia geodezyjna k. 20-26, opinia biegłego urbanisty Z. P. k. 539-545, decyzja k. 101-103, akt notarialny k. 103v.-105, decyzja k. 106-108, akt notarialny k. 109-110v., decyzja k. 111-113, akt notarialny k. 114-115v., decyzja k. 116-118, decyzja k. 119-121, akt notarialny k. 122-123, decyzja k. 124-126, akt notarialny k. 117-128/.

Wartość rynkowa lokalu nr (...) o pow. 46,10 m ( 2) znajdującego się w budynku położonym w W. przy ul. (...) według jego stanu na dzień 31 grudnia 1968 r. i cen aktualnych przy uwzględnieniu obciążenia obligatoryjnym prawem najmu i z założeniem o stopniowym dochodzeniu do stawki rynkowej czynszu najmu wynosi 588.592 zł.

Wartość rynkowa lokalu nr (...) o pow. 99,18 m ( 2) znajdującego się w budynku położonym w W. przy ul. (...) według jego stanu na dzień 31 grudnia 1968 r. i cen aktualnych przy uwzględnieniu obciążenia obligatoryjnym prawem najmu i z założeniem o stopniowym dochodzeniu do stawki rynkowej czynszu najmu wynosi 982.919 zł.

Wartość rynkowa lokalu nr (...) o pow. 45,21 m ( 2) znajdującego się w budynku położonym w W. przy ul. (...) według jego stanu na dzień 31 grudnia 1968 r. i cen aktualnych przy uwzględnieniu obciążenia obligatoryjnym prawem najmu i z założeniem o stopniowym dochodzeniu do stawki rynkowej czynszu najmu wynosi 590.704 zł.

Wartość rynkowa lokalu nr (...) o pow. 80.88 m ( 2) znajdującego się w budynku położonym w W. przy ul. (...) według jego stanu na dzień 31 grudnia 1968 r. i cen aktualnych przy uwzględnieniu obciążenia obligatoryjnym prawem najmu i z założeniem o stopniowym dochodzeniu do stawki rynkowej czynszu najmu wynosi 1.051.344 zł.

Wartość rynkowa lokalu nr (...) o pow. 45,43 m ( 2) znajdującego się w budynku położonym w W. przy ul. (...) według jego stanu na dzień 31 grudnia 1968 r. i cen aktualnych przy uwzględnieniu obciążenia obligatoryjnym prawem najmu i z założeniem o stopniowym dochodzeniu do stawki rynkowej czynszu najmu wynosi 601.084 zł / dowody: pisemna opinia biegłej G. V. k. 808-887, oraz opinie uzupełniające k. 918-921, 1012-1053, 1097-1125 i ustne opinie uzupełniające tej biegłej k. 1090-1090v. i k. 1145-1146v./.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o kserokopie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Sąd uznał dowody z dokumentów za wiarygodne, albowiem ich autentyczność nie została zakwestionowana przez strony, a ponadto Sąd nie znalazł podstaw do ich podważenia z urzędu.

Dowody z dokumentów - decyzje administracyjne oraz orzeczenia Sądów /postanowienia spadkowe/, korzystając z materialnej mocy dowodowej wynikającej z treści art 244 k.p.c., stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

Sąd uznał, że sporządzone do akt opinie biegłego do spraw wyceny nieruchomości: G. V. /k. 808-887/, podtrzymana w pisemnych i ustnych wyjaśnieniach biegłej /k. 918-921, 1012-1053, k. 1090- 1090v., k. 1097-1125 i k. 1145-1146v./ w zakresie ustalenia wartości rynkowej lokali numer (...) przy ulicy (...) w W., zostały sporządzone przez osobę posiadającą fachową wiedzę i doświadczenie. Wykształcenie biegłej oraz jej empiria stanowią dla Sądu gwarancję rzetelności i dlatego wnioski wypływające z treści sporządzonych przez nią opinii przyjęte zostały jako wiarygodny dowód mogący stanowić podstawę ustaleń faktycznych w zakresie wartości rynkowej sprzedanych lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku na nieruchomości położonej przy (...) w W. z uwzględnieniem ustawowych ograniczeń w zakresie możliwości nimi dysponowania i pobierania czynszu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 160 § 1 i 2 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 5 ustawy z dnia 2004 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych ustaw /Dz. U. Nr 162, poz. 1692/ wprowadzającej nowe regulacje dotyczące odpowiedzialności za szkody wyrządzone w związku z wykonywaniem władzy publicznej, zmiany nią wprowadzone nie mają zastosowania do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed wejściem w życie ustawy. Jak wypowiedział się zaś Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 31 marca 2011 roku / III CZP 112/10, LEX numer 751460/ do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 01 września 2004 roku, której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono zarówno przed, jak i po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a. Jeżeli ostateczna wadliwa decyzja administracyjna została wydana przed dniem wejścia w życie Konstytucji, odszkodowanie przysługujące na podstawie art. 160 § 1 k.p.a. nie obejmuje korzyści utraconych wskutek jej wydania, choćby ich utrata nastąpiła po wejściu w życie Konstytucji.

W konsekwencji stwierdzić należy, że w myśl tej uchwały w omawianych przypadkach nie zachodzi konieczność wyczerpania administracyjnego trybu dochodzenia odszkodowania przewidzianego w art. 160 § 4 k.p.a.

Przechodząc do oceny zaistnienia przesłanek odpowiedzialności strony pozwanej wywodzonej z faktu wydania decyzji o odmowie ustanowienia na rzecz poprzedników prawnych powódek prawa własności czasowej, stwierdzić należy, że rzeczą strony powodowej było wykazanie bezpośredniego, normalnego związku przyczynowego pomiędzy powstałą szkodą a wydanymi decyzjami administracyjnymi, dotkniętymi wadą. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wydanego na gruncie art. 160 kpa, stwierdzenie wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa przesądza jedynie o bezprawności i winie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności / tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 maja 1985 r., II CR 121/85, OSNC 1986, nr 4, poz. 53/.

Sąd doszedł do przekonania, że pomiędzy bezprawnym orzeczeniem administracyjnym o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego a szkodą w postaci 5 sprzedanych lokali w budynku przy (...) istnieje normalny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. Szkodą, której naprawienia domagają się powódki, jest bowiem uszczerbek majątkowy, jaki powstał na skutek bezprawnego rozporządzenia lokalami i w efekcie doprowadził do ostatecznego odjęcia im prawa ich własności o konkretnej wartości majątkowej.

W niniejszej sprawie niezaprzeczalnie ma miejsce sytuacja łańcucha zdarzeń prowadzących do szkody, a więc zachodzi wieloczłonowy związek przyczynowy, gdy każdy z elementów łańcucha przyczynowego może być przypisany innemu zdarzeniu o innych cechach podmiotowych i czasowych. Ustalenie odpowiedzialności za każde ze zdarzeń tworzących ów łańcuch przyczynowości wymaga dokonania oceny normalności relacji pomiędzy poszczególnymi ogniwami łańcucha, gdyż każde kolejne ogniwo winno być normalnym następstwem poprzedniego.

Jak już kilkakrotnie wypowiadał się w tym zakresie Sąd Apelacyjny w Warszawie / tak min. w wyrokach z dnia 30 lipca 2008 roku, I ACa 171/08, nie publ., z dnia 16 stycznia 2009 roku, I ACa 693/08, nie publ., z dnia 28 lipca 2011 roku, I ACa 1159/09, nie publ., z dnia 27 czerwca 2012 roku, I ACa 1346/11, nie publ./, a także przedstawiciele doktryny /min. Maciej Kaliński w: Odszkodowanie za utratę lokali w budynkach na gruntach (...), Rejent, numer 3 z 2006 roku/ odmowa przyznania własności czasowej każdorazowo zwiększała prawdopodobieństwo decyzji o zbyciu lokali, zaś wydanie tych decyzji każdorazowo zwiększało prawdopodobieństwo utraty prawa użytkowania wieczystego do części gruntu i prawa własności do części budynku. Przyjęcie, że szkoda powodów jest normalnym następstwem bezprawnej decyzji dekretowej nie wyklucza zatem istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą a kolejnym ogniwem w tym łańcuchu zdarzeń – decyzją o sprzedaży lokalu. Wydanie tej decyzji było zaś konieczne dla zawarcia umowy cywilnoprawnej, gdyż decyzja określała warunki zawarcia tej umowy i stanowiła zezwolenie na jej zawarcie. Stąd też należy przyjąć, że normalną konsekwencją takiej decyzji było jej wykonanie przez zawarcie umowy przenoszącej prawo własności na osobę trzecią, co doprowadziło do utraty własności lokalu po stronie dotychczasowego właściciela gruntu.

Powyższe poglądy potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 04 października 2012 roku / I CSK 665/11 nie publ./ w stanie faktycznym analogicznym jak w sprawie niniejszej, przyjmując, że pierwotna wadliwa decyzja o odmowie przyznania własności czasowej była przyczyną późniejszej, także wadliwej decyzji o sprzedaży lokali i choć nie doszło do wyeliminowania z obrotu żadnej z nich z uwagi na trwałe skutki prawne, to obie stały się przyczyną utraty prawa własności do sprzedanych skutecznie lokali i prawa użytkowania wieczystego do związanej z nimi części gruntu. Ten pogląd opiera się na obiektywnym rozumowaniu, że gdyby nie doszło do sprzedaży lokali na podstawie wydanych decyzji administracyjnych, powódki nie utraciłyby prawa majątkowego, obejmującego ich wartość.

Powyższej oceny nie zmienia pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09 listopada 1998 roku / OPK 4/98, ONSA z 1999 roku, Nr 1, poz. 13/ i zaaprobowany przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 listopada 2002 roku / I CKN 1215/00, LEX numer 78330/, że decyzja o sprzedaży najemcy lokalu mieszkalnego jako przedmiotu odrębnej własności z ustanowieniem użytkowania wieczystego ułamkowej części gruntu pod budynkiem należy do kategorii aktów administracyjnych powodujących pośrednie skutki cywilnoprawne. Związek przyczynowy, o jakim mowa w art. 361 § 1 kc, nie wyklucza bowiem sytuacji, w których szereg zdarzeń może być przyczyną szkody i zdarzenia te pozostają ze szkodą w bliższej lub dalszej korelacji, ale jest ona adekwatnym następstwem każdego z nich. Przeprowadzone rozumowanie sine qua non polegające na zadaniu pytania, czy szkoda powódek nastąpiłaby także wtedy, gdyby nie wydano wadliwych decyzji o sprzedaży lokali, prowadzi bowiem do jednoznacznej konkluzji, że nie mogłoby dojść do zbycia mieszkania bez wydania tego aktu administracyjnego.

Zresztą w powołanym wyżej orzeczeniu z dnia 27 listopada 2002 roku Sąd Najwyższy wskazał na to, że wiązanie szkody z decyzjami sprzedażowymi nie jest uzasadnione, gdyż decyzje te – odmiennie niż ma to miejsce w niniejszej sprawie – nie zostały prawnie podważone. Glosatorzy tego wyroku wskazywali jednoznacznie na to, że przypisanie decyzjom o sprzedaży charakteru ogniw pośrednich nie podważa adekwatności związku czynnika sprawczego w postaci decyzji dekretowej w sytuacji relacji kauzalnych wieloczłonowych, gdzie ocenie z punktu widzenia normalności podlega koincydencja wielu czynników kauzalnych – w ich wzajemnym powiązaniu / tak Leszek Bosek w glosie do powołanego wyżej wyroku z dnia 27 listopada 2002 roku, OSP z 2004 roku , numer 7 – 8, poz. 99 i Andrzej Koch w glosie do tego wyroku, OSP z 2004 roku, numer 11, poz. 139/.

Należy także odpowiedzieć na pytanie, czy ma tutaj znaczenie układ aktów administracyjnych, w którym centralne ogniwo stanowi decyzja nadzorcza uznająca za nieważną decyzję dekretową, lecz w zakresie sprzedanych lokali stwierdzająca zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych, a zatem przyjmująca założenie, że nie może dojść w tym zakresie do wzruszenia następstw decyzji za pomocą dostępnych na gruncie postępowania administracyjnego środków prawnych. Do tego aspektu sprawy odwołał się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lutego 2013 roku / I CSK 332/12. nie publ./, wskazując jako dodatkowy argument na rzecz tezy o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy decyzjami sprzedażowymi a zaistnieniem szkody, to, że skutek ex tunc w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji dekretowej powoduje, że definitywne bezprawie administracyjne w postaci decyzji sprzedażowych nastąpiło w okresie przysługiwania poprzednikom prawnym powodów uprawnienia do uzyskania prawa majątkowego zgodnie ze złożonym wnioskiem. Nie można jednak tracić z pola widzenia tego, że skoro w niniejszej sprawie ta fikcja prawna „odżycia” wniosku dekretowego w całości nie zaistniała, ale doszło do stwierdzenia wydania decyzji sprzedażowych z rażącym naruszeniem prawa, to nie jest to w żaden sposób mniejsze bezprawie, ani tym bardziej takie, które pozbawione być winno rekompensaty. W tym przypadku skutek wsteczny decyzji nadzorczej o jedynie częściowo nieważnościowym charakterze stworzył bowiem fikcję prawną, że budynek nie stanowił nigdy własności Skarbu Państwa w całości i nie mogło dojść w nim do rozporządzenia poszczególnymi lokalami. W konsekwencji zatem należy przyjąć, że te sytuacje są ze sobą równoważne z punktu widzenia oceny istnienia związku przyczynowo – skutkowego.

Nie można w tym kontekście tracić z pola widzenia także okoliczności niejednolitości na przestrzeni lat praktyki orzeczniczej organów administracji i sądów co do rozumienia źródła szkody, adekwatnego związku przyczynowego i nieodwracalności skutków prawnych decyzji, co powodowało odsyłanie stron w różnych okresach na drogę kwestionowania różnych rozstrzygnięć. Przyjęcie aktualnie poglądu odmiennego niż ten, który stanowił główny nurt orzeczniczy w okresie, gdy wydana została decyzja nadzorcza w stosunku do decyzji dekretowej, prowadziłby do nierównego traktowania poszkodowanych działaniem dekretu dochodzących swoich praw w różnych okresach.

Tym samym dokonana powyżej zgodnie z zaleceniami Sądu Najwyższego zawartymi w uchwale z dnia 21 marca 2003 roku / III CZP 6/03, OSNC z 2004 roku, Nr 1, poz. 4/, w ramach dowodów przedstawionych przez strony zgodnie z zasadą kontradyktoryjności ocena całokształtu okoliczności sprawy prowadzi do wniosku, że uszczerbek majątkowy po stronie powódki jest normalnym następstwem wydania decyzji o sprzedaży lokali w budynku przy (...) w W..

Odnośnie zaś okoliczności, że powódki bądź ich poprzednicy prawni nie uczestniczyli w postępowaniu administracyjnym, które zakończyło się wydaniem decyzji sprzedażowych, to zdaniem Sądu miały one materialnoprawny interes uczestniczenia w sprawie i dlatego zgodnie z art. 28 kpa status strony w tym postępowaniu, tym bardziej, że uznano je za zainteresowane w sprawach nadzorczych / tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 23 listopada 2007 roku, I ACz 1750/07, nie publ. oraz w wyroku z dnia 05 września 2008 roku, I ACa 946/08, nie publ./.

Powyższe stanowisko zostało także ostatecznie zaakceptowane przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 czerwca 2012 roku / III CZP 28/12, Biuletyn Sądu Najwyższego z 2012 roku, Nr 6, poz. 9/, w której wskazano, że również osoby niebiorące udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z naruszeniem prawa określonym w art. 156 § 1 kpa są uprawnione do dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 160 § 1 kpa.

Dodatkowo pozwany podniósł zarzut niewyczerpania drogi administracyjnej, pozwalającej na ustalenie zakresu ewentualnie zaistniałej szkody w przedmiotowej sprawie, bowiem nie została rozstrzygnięta przez właściwy organ kwestia przyznania nieruchomości zamiennej.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że doszło do wygaszenia tego trybu dochodzenia roszczeń z dekretu (...) ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości / tekst jednolity: Dz. U. z 1991 roku, Nr 30, poz. 123 z późn. zm./.

Ponadto podnieść w tym kontekście należy, że powódki nie dochodzą swojego roszczenia w trybie dekretowym, lecz w oparciu o art. 160 kpa, nie przewidujący tego rodzaju ograniczenia w postaci zaofiarowania nieruchomości zamiennej, tym bardziej, że powódki dokonały wyboru sposobu naprawienia szkody, domagając się odszkodowania pieniężnego, a w konsekwencji pozwany nie może narzucać im sposobu jej naprawienia.

Ponadto w ocenie Sądu mglisty zapis art. 7 ust. 4 dekretu nie pozwala na wyprowadzenie z niego wykonalnego zobowiązania (...) W. oraz określonego trybu postępowania administracyjnego w przedmiocie „zaofiarowania nieruchomości zamiennej w miarę jej posiadania”. Wskazać także należy, że nie można zaakceptować konstrukcji prawnej, zgodnie z którą w ramach tej samej odpowiedzialności odszkodowawczej rzeczowo odpowiedzialny byłby jeden podmiot – (...) W.w zakresie nieruchomości zamiennej, a finansowo inny – Skarb Państwa w ramach odpowiedzialności za wadliwą decyzję. Stąd też odrzucić należy koncepcję pozwanego związaną z niewyczerpaniem przez powódki bliżej nieokreślonej procedury uzyskania warunkowej rekompensaty rzeczowej od innego podmiotu.

W tym kontekście w orzecznictwie sięgano także do instytucji desuetudo z uwagi na martwy charakter omawianego przepisu przez dziesięciolecia / tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 04 marca 2009 roku, I ACa 279/08, nie publ./.

Ponadto wskazać należy, że nieruchomość zamienna była w dekrecie alternatywą dla nieprzyznania tytułu wyłącznie do gruntu niezabudowanego, gdyż jej wartość została odniesiona wyłącznie do wartości użytkowej gruntu, którego były właściciel nie odzyskiwał na skutek odmowy przyznania mu tytułu do przedmiotu dawnej własności. W niniejszej sprawie zaś szkoda powodów spowodowana wydaniem wadliwej decyzji nie wyraża się jedynie w utracie udziału w wieczystym użytkowaniu gruntu, ale przede wszystkim w utracie wartości lokalu, przewyższającej wartość udziału w wieczystym użytkowaniu jako prawie związanym z własnością lokalu / tak min. Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 08 marca 2011 roku, I ACa 977/10, nie publ./.

Należne powódkom odszkodowanie w zakresie damnum emergens zostało obliczone w oparciu o omówiony powyżej dowód z opinii biegłego. Sąd uznał, że miarodajną dla ustalenia wysokości odszkodowania wynikającego z decyzji sprzedażowych będzie wartość sprzedanych lokali określona według ich stanu na dzień wydania decyzji o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, która spowodowała szkodę, a cen aktualnych, a to zgodnie z treścią art. 363 § 2 k.c.

W tym zakresie Sąd podziela jednocześnie utrwaloną już linię orzecznictwa zapoczątkowaną orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2002 roku / I CKN 1215/00, LEX numer 78330/, iż zachodzi w takim przypadku konieczność brania pod uwagę wszystkich ograniczeń prawnych, którym podlegałaby przedmiotowa nieruchomość, gdyby nie doszło do jej bezprawnego przejęcia przez Państwo.

O odsetkach od zasądzonego odszkodowania Sąd orzekł na podstawie art. 481 k.c. uwzględniając je od dnia następnego po dniu wydania wyroku do dnia zapłaty.

Tak określone świadczenie podlegało zasądzeniu od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Rozwoju i Technologii. Zgodnie zaś z treścią art. 160 § 3 k.p.a. odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. Ponieważ organ, który tę decyzję wydał już nie istnieje, wobec tego odpowiedzialność odszkodowawcza obciąża jego następcę prawnego.

W tym zakresie Sąd podziela także w całości tezę i uzasadnienie uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 07 grudnia 2006 grudnia / III CZP 99/06, OSNC z 2007 roku, Nr 8, poz. 79/, że Skarb Państwa jest biernie legitymowany w sprawach o naprawienie szkody wynikłej z ostatecznej decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm./ także wtedy, gdy stwierdzenie jej nieważności nastąpiło po dniu 26 maja 1990 roku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. zasądzając od przegrywającej sprawę strony pozwanej koszty procesu poniesione przez wygrywające proces powódki solidarnie i pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów referendarzowi sądowemu na podstawie art. 108 § 1 kpc.