Rozdział 1

Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ubezpieczenie społeczne rolników, zwane dalej „ubezpieczeniem”, obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowni- ków, którzy: 1) posiadają obywatelstwo polskie lub 2) przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy, ze- zwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zgody na pobyt tolerowany lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospoli- tej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, lub 3) są obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospo- darczym. 1a. Ubezpieczenie obejmuje obywateli, o których mowa w ust. 1 pkt 3, jeżeli przepi- sy Unii Europejskiej dotyczące stosowania systemów zabezpieczenia społeczne- go nie stanowią inaczej. 2. W ubezpieczeniu wyodrębnia się: 1) ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie; 2) ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Art. 2. 1. Ubezpieczenie realizuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zwana dalej „Kasą”. 2. Prezes Kasy jest centralnym organem administracji rządowej, podległym mini- strowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. 3. Interesy ogółu ubezpieczonych i świadczeniobiorców, dotyczące ubezpieczenia i działalności Kasy, reprezentuje Rada Ubezpieczenia Społecznego Rolników, zwana dalej „Radą Rolników”. 4. W realizacji ubezpieczenia uczestniczą także, w zakresie określonym w ustawie i w odrębnych przepisach, organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej „Zakładem”, oraz inne podmioty. Art. 3. 1. Ubezpieczeniu podlega się z mocy ustawy albo na wniosek. 2. Jeżeli ustawa przewiduje objęcie ubezpieczeniem na wniosek, z wnioskiem o ob- jęcie ubezpieczeniem może wystąpić zainteresowana osoba lub rolnik, na które- go rachunek ta osoba pracuje. 2a. Objęcie ubezpieczeniem na wniosek następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony. 3. Osoba podlegająca ubezpieczeniu na wniosek może w każdym czasie odstąpić od ubezpieczenia, składając oświadczenie w tej sprawie. 4. Równoznaczne z odstąpieniem od ubezpieczenia na wniosek jest nieopłacenie w terminie składki, chyba że rolnik obowiązany do jej opłacenia, przed upływem terminu płatności, wystąpił o jego odroczenie albo nieopłacenie składki w termi- nie było skutkiem siły wyższej. Art. 3a. 1. Ubezpieczenie ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczno- ści uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, z zastrzeżeniem ust. 3. 2. Ubezpieczenie na wniosek ustaje także: 1) od dnia wskazanego w oświadczeniu ubezpieczonego, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym to oświadczenie zostało złożone Kasie, albo 2) od pierwszego dnia okresu ubezpieczenia, za który składka nie została opła- cona. 3. Jeżeli wraz z ustaniem okoliczności uzasadniających podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy następują okoliczności uzasadniające objęcie ubezpieczeniem na wniosek, ubezpieczenie istniejące z mocy ustawy ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ubezpieczonemu doręczono decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia z mocy ustawy. 4. Jeżeli złożony został wniosek o rentę lub emeryturę, obowiązek ubezpieczenia ustaje od dnia następującego po dniu, w którym wydana została decyzja o przy- znaniu świadczenia, jednak nie wcześniej niż od dnia, w którym ubezpieczony nabył to prawo. Art. 4. 1. Składki na ubezpieczenie za każdego ubezpieczonego opłaca rolnik. Jeżeli dzia- łalność rolnicza jest prowadzona na rachunek kilku osób, obowiązek opłacenia składki ciąży na nich solidarnie. 2. Obowiązek opłacenia składki powstaje od dnia, w którym powstało ubezpiecze- nie, a ustaje od dnia, w którym ustało ubezpieczenie. Art. 5. Przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolni- kowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Art. 5a. 1. Rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mo- cy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, rozpocznie prowadzenie po- zarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowa- dzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadze- nia pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności, jeżeli spełnia jednocześnie następujące warunki: 1) złoży w Kasie oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w termi- nie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności go- spodarczej lub współpracy przy tej działalności; 2) jednocześnie nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospo- darstwie rolnym, obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha prze- liczeniowego, lub w dziale specjalnym; 3) nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym; 4) nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubez- pieczeń społecznych; 5) kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza kwoty 2 528 zł. 2. Za rozpoczęcie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uznaje się także: 1) wznowienie wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, której prowadzenie okresowo zawieszono; 2) zmianę rodzaju lub przedmiotu wykonywanej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). 3. Zaświadczenie albo oświadczenie, że nie została przekroczona kwota podatku dochodowego, o której mowa w ust. 1 pkt 5, rolnik lub domownik obowiązany jest złożyć w Kasie wraz z oświadczeniem, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, chyba że ten rolnik lub domownik nie prowadził pozarolniczej działalności gospodar- czej w poprzednim roku podatkowym. 4. Zaświadczenie albo oświadczenie, że nie została przekroczona kwota podatku dochodowego, o której mowa w ust. 1 pkt 5, rolnik lub domownik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, podlegający ubezpieczeniu, obowiązany jest także złożyć w Kasie do dnia 31 maja każdego roku podatkowego. 5. Niezachowanie terminu złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności. 6. Niezłożenie zaświadczenia albo oświadczenia, o których mowa w ust. 4, lub nie- zachowanie terminu do złożenia tego zaświadczenia albo oświadczenia, jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia z dniem, do którego rolnik lub domow- nik obowiązany był złożyć zaświadczenie albo oświadczenie w Kasie, chyba że ten rolnik lub domownik zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności go- spodarczej w sposób trwały lub okresowy przed upływem terminu na złożenie tego zaświadczenia albo oświadczenia. 7. Terminy określone w ust. 1 pkt 1 i ust. 4 mogą zostać przywrócone na wniosek zainteresowanego rolnika lub domownika, jeżeli ten rolnik lub domownik udo- wodni, że niezachowanie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń losowych. 8. Kwota podatku, o której mowa w ust. 1 pkt 5, zwana dalej „roczną kwotą gra- niczną”, podlega corocznej waloryzacji wskaźnikiem cen towarów i usług kon- sumpcyjnych ogółem, określonym w ustawie budżetowej za rok, którego kwota dotyczy, ustawie o prowizorium budżetowym lub ich projektach, jeżeli odpo- wiednie ustawy nie zostały uchwalone. 9. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, w drodze obwieszczenia, roczną kwotę graniczną, o której mowa w ust. 8. 10. Za pozarolniczą działalność gospodarczą uważa się pozarolniczą działalność go- spodarczą prowadzoną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez osoby fi- zyczne na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, z wyłą- czeniem wspólników spółek prawa handlowego oraz osób prowadzących dzia- łalność w zakresie wolnego zawodu: 1) w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od nie- których przychodów osiąganych przez osoby fizyczne; 2) z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumie- niu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. 11. Za współpracującego przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej uważa się rolnika lub domownika, który w stosunku do prowadzącego tę dzia- łalność spełnia kryteria osoby współpracującej, określone w przepisach o syste- mie ubezpieczeń społecznych. Art. 6. Ilekroć w ustawie jest mowa o: 1) rolniku – rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowa- dzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachu- nek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także oso- bę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rol- nego do zalesienia; 2) domowniku – rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub za- mieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedz- twie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy; 3) działalności rolniczej – rozumie się działalność w zakresie produkcji roślin- nej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej; 4) gospodarstwie rolnym – rozumie się każde gospodarstwo służące prowadze- niu działalności rolniczej; 5) dziale specjalnym – rozumie się dział specjalny produkcji rolnej, o którym mowa w załączniku do ustawy; 6) przepisach emerytalnych – rozumie się przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.¹⁾); 7) emeryturze podstawowej – rozumie się kwotę miesięcznej najniższej emery- tury, określoną w przepisach emerytalnych; 8) wskaźniku wymiaru – rozumie się ustaloną dla określonego świadczenia lub określonej części świadczenia liczbę, wyrażającą stały stosunek tego świad- czenia (tej części świadczenia) do emerytury podstawowej, z zaokrągleniem do drugiego miejsca po przecinku; wskaźnik wymiaru służy do obliczania wysokości świadczenia lub jego części w myśl art. 48; 9) (uchylony); 10) emeryturze lub rencie z ubezpieczenia społecznego rolników indywidual- nych i członków ich rodzin – rozumie się odpowiednie świadczenie, przy- znane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie ustaw powołanych w art. 99 i 122 albo innych przepisów regulujących świadcze- nia emerytalno-rentowe dla rolników; 10a) emeryturze lub rencie rolniczej z ubezpieczenia – rozumie się emeryturę lub rentę inwalidzką z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz emeryturę rolniczą lub rentę rolniczą z tytułu nie- zdolności do pracy; 10b) emeryturze lub rencie z ubezpieczenia – rozumie się emeryturę lub rentę rol- niczą z ubezpieczenia, częściową emeryturę rolniczą, rentę rolniczą szkole- niową i rentę rodzinną; 10c) ustalonym prawie do emerytury lub renty – rozumie się ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia albo ustalone prawo do emerytury lub renty na podstawie przepisów emerytalnych lub innych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym, albo ustalone prawo do emerytury pomostowej na podstawie przepisów o emeryturach pomostowych lub do nauczyciel- skich świadczeń kompensacyjnych na podstawie przepisów o nauczyciel- skich świadczeniach kompensacyjnych, a także ustalone prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, przyznanego na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, oraz świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej; 11) ubezpieczeniu emerytalno-rentowym – rozumie się ubezpieczenie emerytal- no-rentowe określone w ustawie; 11a) stwierdzeniu niezdolności do samodzielnej egzystencji – rozumie się przez to zaliczenie do pierwszej grupy inwalidów; 12) innym ubezpieczeniu społecznym – rozumie się obowiązkowe ubezpiecze- nia emerytalne i rentowe określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych lub zaopatrzenie emerytalne określone w odrębnych przepi- sach; 13) osobie podlegającej innemu ubezpieczeniu społecznemu – rozumie się oso- bę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych lub objętą przepi- sami o zaopatrzeniu emerytalnym; 13a) świadczeniach z ubezpieczeń społecznych – rozumie się zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne, do których przysługuje prawo z tytułu ubezpie- czenia chorobowego na podstawie przepisów o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; 13b) należnościach z tytułu składek – rozumie się składki, należne od nich odset- ki i koszty upomnienia; 14) okresach podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu – rozumie się tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepi- sach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie ist- niał obowiązek opłacania składek; 15) wójcie – rozumie się także burmistrza lub prezydenta miasta; 16) ubezpieczeniu zdrowotnym – rozumie się ubezpieczenie określone w odręb- nych przepisach.

Rozdział 2

Zakres podmiotowy ubezpieczenia, składki na ubezpieczenie i świadczenia pieniężne z ubezpieczenia A. U b e z p i e c z e n i e w y p a d k o w e, c h o r o b o w e i m a c i e r z y ń s k i e Art. 7. 1. Ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mo- cy ustawy: 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 – jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecz- nemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalo- nego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. 2. Ubezpieczeniem wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim na wniosek obejmuje się innego rolnika lub domownika, jeżeli działalność rolnicza stanowi stałe źródło jego utrzymania, a także osobę, która będąc rolnikiem przeznaczyła grunty prowadzonego gospodarstwa rolnego do zalesienia na zasadach określo- nych w odrębnych przepisach. 3. Innego rolnika, domownika lub osobę, która przeznaczyła grunty do zalesienia, obejmuje się ubezpieczeniem wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim na wniosek, wyłącznie w zakresie ograniczonym do świadczeń określonych w art. 9 pkt 1, jeżeli podlegają innemu ubezpieczeniu społecznemu albo mają ustalone prawo do emerytury lub renty lub do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. 4. Przepisów ust. 2 i 3 nie stosuje się do emerytów i rencistów, którzy mają orze- czoną niezdolność do samodzielnej egzystencji. Art. 8. 1. Za każdego ubezpieczonego opłaca się miesięczną składkę w równej wysokości, z zastrzeżeniem ust. 3. 2. Wysokość składki za jednego ubezpieczonego ustala się w planie funduszu składkowego stosownie do zasad określonych w art. 77. 2a. W przypadku gdy okres podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowe- mu i macierzyńskiemu jest krótszy niż miesiąc, wysokość składki oblicza się proporcjonalnie do liczby dni podlegania temu ubezpieczeniu. 3. Za ubezpieczonego, o którym mowa w art. 7 ust. 3, opłaca się jedną trzecią składki, o której mowa w ust. 2. 3a. (uchylony). 4. Prezes Kasy ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Mo- nitor Polski”, ustaloną przez Radę Rolników, wysokość miesięcznej składki na jeden lub kilka kolejnych kwartałów, co najmniej 14 dni przed pierwszym dniem danego kwartału. Wysokość ta może być ustalona kwotowo – i korygowana w przypadku zmiany wysokości emerytury podstawowej – albo za pomocą okre- ślonego procentu emerytury podstawowej. 5. Na wniosek Rady Rolników minister właściwy do spraw rozwoju wsi, w drodze rozporządzenia, może ustanawiać ulgi w wysokości składki, określając szczegó- łowe zasady i tryb ich przyznawania. Art. 9. Świadczeniami z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego są: 1) jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, zwane dalej „jednorazowym odszkodowaniem”; 2) zasiłek chorobowy; 3) (uchylony); 4) zasiłek macierzyński. Art. 10. 1. Jednorazowe odszkodowanie przysługuje: 1) ubezpieczonemu, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawo- dowej; 2) (uchylony); 3) członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pra- cy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej; 4) (uchylony). 1a. Członkami rodziny, o których mowa w ust. 1 pkt 3, są: 1) małżonek; 2) dzieci własne i przysposobione, pasierbowie, wnuki, rodzeństwo spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego warunki wymagane do uzyskania renty ro- dzinnej; 3) rodzice, osoby przysposabiające, macocha, ojczym, jeżeli w dniu śmierci ubezpieczonego prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli ubezpieczony przyczyniał się w znacznym stopniu do ich utrzymania albo jeżeli zostało ustalone, wyrokiem sądowym lub ugodą sądową, prawo do alimentów z jego strony. 2. Jednorazowe odszkodowanie nie przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli: 1) spowodował wypadek umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa lub 2) będąc w stanie nietrzeźwości lub będąc pod wpływem środków odurzają- cych, substancji psychotropowych lub innych środków o podobnym działa- niu, sam w znacznym stopniu przyczynił się do wypadku. Art. 11. 1. Za wypadek przy pracy rolniczej uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczy- ną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo pozostających w związku z wykony- waniem tych czynności: 1) na terenie gospodarstwa rolnego, które ubezpieczony prowadzi lub w któ- rym stale pracuje, albo na terenie gospodarstwa domowego bezpośrednio związanego z tym gospodarstwem rolnym lub 2) w drodze ubezpieczonego z mieszkania do gospodarstwa rolnego, o którym mowa w pkt 1, albo w drodze powrotnej, lub 3) podczas wykonywania poza terenem gospodarstwa rolnego, o którym mowa w pkt 1, zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rol- niczej albo w związku z wykonywaniem tych czynności, lub 4) w drodze do miejsca wykonywania czynności, o których mowa w pkt 3, al- bo w drodze powrotnej. 2. Na wniosek Rady Rolników minister właściwy do spraw rozwoju wsi, w drodze rozporządzenia, może określić, jakie czynności niewymienione w ust. 1 pkt 3 traktuje się, w zakresie uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia z tytułu wy- padku przy pracy rolniczej, na równi z czynnościami związanymi z prowadze- niem działalności rolniczej. Art. 12. Za rolniczą chorobę zawodową uważa się chorobę, która powstała w związku z pracą w gospodarstwie rolnym, jeżeli choroba ta jest objęta wykazem chorób zawodowych określonych w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy. Art. 13. 1. Jednorazowe odszkodowanie ustala się dla ubezpieczonego w wysokości pro- porcjonalnej do określonego procentowo stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. 2. Za stały uszczerbek na zdrowiu uznaje się takie naruszenie sprawności organi- zmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy. 3. Za długotrwały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres prze- kraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie. 4. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi, w uzgodnieniu z Radą Rolników, mo- że określić, w drodze rozporządzenia, wysokość jednorazowego odszkodowania przysługującego za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, uwzględniając: 1) stan finansów funduszu składkowego; 2) wysokość jednorazowego odszkodowania przysługującego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. 5. Jeżeli nie określono wysokości jednorazowego odszkodowania w sposób, o któ- rym mowa w ust. 4, wynosi ono 66% emerytury podstawowej za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. 6. Jednorazowe odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, ulega zwiększeniu o kwotę równą jednorazowemu odszkodowaniu za 20% uszczerbek na zdrowiu, jeżeli ubezpieczony wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choro- by zawodowej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. 7. Jeżeli wskutek pogorszenia się stanu zdrowia stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu będący następstwem wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej cho- roby zawodowej, który był podstawą przyznania jednorazowego odszkodowa- nia, ulegnie zwiększeniu co najmniej o 10 punktów procentowych, jednorazowe odszkodowanie zwiększa się o kwotę równą wysokości jednorazowego odszko- dowania, określoną w ust. 4 lub 5, za każdy procent uszczerbku na zdrowiu przewyższający procent, według którego ustalone było to odszkodowanie. 8. Jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony tylko jeden członek rodziny, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 i ust. 1a, jednorazowe odszkodo- wanie przysługuje w wysokości: 1) kwoty jednorazowego odszkodowania za 100% uszczerbek na zdrowiu, je- żeli do świadczenia jest uprawniony małżonek lub dziecko; 2) 50% kwoty określonej w pkt 1, jeżeli do świadczenia jest uprawniony inny członek rodziny. 9. Jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie: 1) małżonek i jedno lub więcej dzieci, świadczenie to przysługuje w wysokości określonej w ust. 8 pkt 1, zwiększonej na każde dziecko o kwotę określoną w ust. 6; 2) dwoje lub więcej dzieci, świadczenie to przysługuje w wysokości określonej w ust. 8 pkt 1, zwiększonej na drugie i każde następne dziecko o kwotę określoną w ust. 6. 10. Jeżeli obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania są uprawnie- ni równocześnie inni członkowie rodziny, każdemu z nich świadczenie to przy- sługuje w kwocie określonej w ust. 6, niezależnie od świadczenia przysługują- cego małżonkowi lub dzieciom. 11. Jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni tylko członkowie rodzi- ny inni niż małżonek lub dzieci, świadczenie to przysługuje w wysokości okre- ślonej w ust. 8 pkt 2, zwiększonej na drugiego i każdego następnego uprawnio- nego o kwotę określoną w ust. 6. 12. Jednorazowe odszkodowanie ustalone na podstawie ust. 9 i 11 dzieli się między uprawnionych w równych częściach. 13. Jednorazowe odszkodowanie z tytułu śmierci ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, zmniejsza się o kwotę jednorazowego odszkodowania z tytułu stałego lub długo- trwałego uszczerbku na zdrowiu wypłaconego temu ubezpieczonemu. Art. 14. 1. Zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który wskutek choroby jest niezdolny do pracy nieprzerwanie przez co najmniej 30 dni. 2. Zasiłek chorobowy przysługuje za okres czasowej niezdolności do pracy, jednak nie dłużej niż przez 180 dni. 3. Jeżeli po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, o którym mowa w ust. 2, ubezpie- czony jest nadal niezdolny do pracy, a w wyniku dalszego leczenia i rehabilitacji rokuje odzyskanie zdolności do pracy, zasiłek chorobowy przedłuża się na okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, jednak nie dłużej niż o dalsze 360 dni. 4. Zasiłek chorobowy, o którym mowa w ust. 2, przyznaje się i wypłaca na pod- stawie zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy wydanego przez lekarza, lekarza dentystę, felczera lub starszego felczera, upoważnionego przez Zakład na zasadach określonych w przepisach o świadczeniach pieniężnych z ubezpie- czenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. 5. Prezes Kasy zwraca Zakładowi koszty związane z wyprodukowaniem i dystry- bucją druków zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy propor- cjonalnie do liczby ubezpieczonych. 6. Zasiłek chorobowy z tytułu czasowej niezdolności do pracy, trwającej dłużej niż 180 dni, przyznaje się i wypłaca na podstawie orzeczenia wydanego w trybie określonym w art. 46. 7. Zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres: 1) przebywania ubezpieczonego, na koszt Kasy, w zakładzie opieki zdrowotnej w celu rehabilitacji; 2) po ustaniu ubezpieczenia. 8. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi, po zasięgnięciu opinii Rady Rolni- ków, może określić, w drodze rozporządzenia, wysokość zasiłku chorobowego oraz przypadki, w których zasiłek chorobowy przysługuje przy niezdolności do pracy trwającej nieprzerwanie krócej niż 30 dni, uwzględniając stan finansów funduszu składkowego. 9. Jeżeli nie określono wysokości zasiłku chorobowego w sposób, o którym mowa w ust. 8, wynosi on jedną trzydziestą emerytury podstawowej za każdy dzień niezdolności do pracy. Art. 15. 1. Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu z tytułu: 1) urodzenia dziecka, 2) przyjęcia dziecka w wieku do 7 roku życia na wychowanie, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do 10 roku życia, jeżeli w tym czasie został złożony wniosek o przysposobienie, 3) przyjęcia dziecka w wieku do 7 roku życia na wychowanie w ramach rodzi- ny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do 10 roku życia – w wysokości czterokrotnej emerytury podstawowej. 1a. Jeżeli ubezpieczeniu podlegają oboje rodzice, zasiłek, o którym mowa w ust. 1, przysługuje im łącznie. 2. Na wniosek Rady Rolników minister właściwy do spraw rozwoju wsi może określić, w drodze rozporządzenia, korzystniejszy sposób ustalania wysokości zasiłku, o którym mowa w ust. 1. Art. 15a. 1. Osobie, która została objęta ubezpieczeniem na wniosek, świadczenia przewi- dziane w art. 14 i 15, z wyjątkiem zasiłku chorobowego z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, przysługują, jeżeli okres podlegania ubezpieczeniu bezpośrednio przed wystąpieniem zdarzenia uzasadniającego nabycie prawa do świadczenia trwał nieprzerwanie co najmniej rok. 1a. Osobie, która podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macie- rzyńskiemu z mocy ustawy, do okresu zasiłkowego, o którym mowa w art. 14 ust. 1 i 2, zalicza się okresy pobierania zasiłku chorobowego z innego ubezpie- czenia społecznego. 2. (uchylony). B. U b e z p i e c z e n i e e m e r y t a l n o-r e n t o w e Art. 16. 1. Ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy: 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny; 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1; 3) osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pocho- dzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich; 4) małżonek osoby, o której mowa w pkt 3, jeżeli renta strukturalna współfi- nansowana ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich wypłacana jest ze zwiększeniem na tego małżonka. 2. Ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się: 1) innego rolnika lub domownika, który podlega ubezpieczeniu wypadkowe- mu, chorobowemu i macierzyńskiemu w pełnym zakresie, jeżeli złożono wniosek o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym; 2) osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, nie nabywając prawa do emerytury lub renty z ubez- pieczenia, jeżeli podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 12 lat i 6 miesięcy; 3) osobę pobierającą rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy jako rentę okresową. 3. Przepisów ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 nie stosuje się do osoby, która podlega in- nemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub ren- ty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Art. 16a. 1. Za rolnika lub domownika podlegającego ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy albo na wniosek, w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem, trwającej przez okres do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończe- nia przez dziecko 5 roku życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepeł- nosprawności wymaga osobistej opieki tej osoby, przez okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, składka na to ubezpie- czenie jest finansowana z dotacji budżetu państwa do funduszu emerytalno- rentowego przeznaczonej na te składki. 2. Składka na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za osoby, o których mowa w ust. 1, jest finansowana z dotacji budżetu państwa do funduszu emerytalno- rentowego od dnia zgłoszenia przez rolnika opłacającego składki za te osoby wniosku wraz z oświadczeniem o sprawowaniu przez te osoby osobistej opieki nad dzieckiem. Art. 16b. Przepisy art. 16a stosuje się także do rolnika lub domownika podlegającego ubezpie- czeniu społecznemu rolników na podstawie art. 5a, pod warunkiem zaprzestania prowadzenia albo zawieszenia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 672, 675 i 983), albo współpracy przy prowa- dzeniu tej działalności w okresie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Art. 16c. 1. Rolnik albo domownik, który nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, albo osoba będąca członkiem rodziny rolnika lub domownika, która nie spełnia warunków do podlegania temu ubezpieczeniu, sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem na zasadach i w okresach, o których mowa w art. 16a ust. 1, może zgłosić wniosek do Kasy o objęcie ubezpieczeniem emerytalno-rentowym w tym okresie. 2. Za osobę, o której mowa w ust. 1, składka na ubezpieczenie emerytalno-rentowe jest finansowana z dotacji budżetu państwa do funduszu emerytalno-rentowego przez okres nie dłuższy niż określony w art. 16a ust. 1, jeżeli ta osoba nie podle- ga innemu ubezpieczeniu społecznemu. Art. 16d. Składka na ubezpieczenie emerytalno-rentowe osób, o których mowa w art. 16a oraz art. 16c, jest równa składce, o której mowa w art. 17 ust. 1. Do osób tych nie ma za- stosowania przepis art. 17 ust. 4. Art. 16e. Prawo do skorzystania z uprawnień określonych w art. 16a, art. 16b lub art. 16c przysługuje jednemu z rodziców, pod warunkiem że drugi rodzic nie korzysta z tych samych uprawnień albo z prawa do finansowania składek na podstawie art. 16 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.¹⁾). Art. 16f. Za osobę sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem, o której mowa w art. 16a, art. 16b i art. 16c, uważa się osobę sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem własnym lub swojego małżonka, lub dzieckiem przysposobionym. Art. 17. 1. Składka miesięczna za każdego ubezpieczonego wynosi 10% emerytury podsta- wowej. 2. Za ubezpieczonego, o którym mowa w art. 5a, składka wynosi dwukrotność kwoty ustalonej w sposób określony w ust. 1. 3. W przypadku gdy okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu jest krótszy niż miesiąc, wysokość składki oblicza się proporcjonalnie do liczby dni podlegania ubezpieczeniu w tym miesiącu. 4. Rolnik, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 50 ha przeliczeniowych, opłaca dodatkową składkę miesięczną w wysokości: 1) 12% emerytury podstawowej – w przypadku gdy gospodarstwo rolne obej- muje obszar użytków rolnych do 100 ha przeliczeniowych; 2) 24% emerytury podstawowej – w przypadku gdy gospodarstwo rolne obej- muje obszar użytków rolnych powyżej 100 ha przeliczeniowych do 150 ha przeliczeniowych; 3) 36% emerytury podstawowej – w przypadku gdy gospodarstwo rolne obej- muje obszar użytków rolnych powyżej 150 ha przeliczeniowych do 300 ha przeliczeniowych; 4) 48% emerytury podstawowej – w przypadku gdy gospodarstwo rolne obej- muje obszar użytków rolnych powyżej 300 ha przeliczeniowych. 5. W przypadku zmiany obszaru użytków rolnych gospodarstwa rolnego powodu- jącego zmianę wymiaru dodatkowej składki miesięcznej, o której mowa w ust. 4, rolnikowi obowiązanemu do opłacania tej składki wydaje się decyzję w tej sprawie. Art. 18. Świadczeniami z ubezpieczenia emerytalno-rentowego są: 1) emerytura rolnicza, w tym częściowa emerytura rolnicza, lub renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy; 2) renta rolnicza szkoleniowa; 3) renta rodzinna; 4) emerytura i renta z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin; 5) dodatki do emerytur i rent, o których mowa w pkt 1–4; 6) zasiłek pogrzebowy. Art. 19. 1. Emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następu- jące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny określony w ust. 1a i 1b; 2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, z uwzględnieniem art. 20. 1a. Wiek emerytalny dla kobiet urodzonych w okresie: 1) do dnia 31 grudnia 1952 r. wynosi co najmniej 60 lat; 2) od dnia 1 stycznia 1953 r. do dnia 31 marca 1953 r. wynosi co najmniej 60 lat i 1 miesiąc; 3) od dnia 1 kwietnia 1953 r. do dnia 30 czerwca 1953 r. wynosi co najmniej 60 lat i 2 miesiące; 4) od dnia 1 lipca 1953 r. do dnia 30 września 1953 r. wynosi co najmniej 60 lat i 3 miesiące; 5) od dnia 1 października 1953 r. do dnia 31 grudnia 1953 r. wynosi co naj- mniej 60 lat i 4 miesiące; 6) od dnia 1 stycznia 1954 r. do dnia 31 marca 1954 r. wynosi co najmniej 60 lat i 5 miesięcy; 7) od dnia 1 kwietnia 1954 r. do dnia 30 czerwca 1954 r. wynosi co najmniej 60 lat i 6 miesięcy; 8) od dnia 1 lipca 1954 r. do dnia 30 września 1954 r. wynosi co najmniej 60 lat i 7 miesięcy; 9) od dnia 1 października 1954 r. do dnia 31 grudnia 1954 r. wynosi co naj- mniej 60 lat i 8 miesięcy; 10) od dnia 1 stycznia 1955 r. do dnia 31 marca 1955 r. wynosi co najmniej 60 lat i 9 miesięcy; 11) od dnia 1 kwietnia 1955 r. do dnia 30 czerwca 1955 r. wynosi co najmniej 60 lat i 10 miesięcy; 12) od dnia 1 lipca 1955 r. do dnia 30 września 1955 r. wynosi co najmniej 60 lat i 11 miesięcy; 13) od dnia 1 października 1955 r. do dnia 31 grudnia 1955 r. wynosi co naj- mniej 61 lat; 14) od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 marca 1956 r. wynosi co najmniej 61 lat i 1 miesiąc; 15) od dnia 1 kwietnia 1956 r. do dnia 30 czerwca 1956 r. wynosi co najmniej 61 lat i 2 miesiące; 16) od dnia 1 lipca 1956 r. do dnia 30 września 1956 r. wynosi co najmniej 61 lat i 3 miesiące; 17) od dnia 1 października 1956 r. do dnia 31 grudnia 1956 r. wynosi co naj- mniej 61 lat i 4 miesiące; 18) od dnia 1 stycznia 1957 r. do dnia 31 marca 1957 r. wynosi co najmniej 61 lat i 5 miesięcy; 19) od dnia 1 kwietnia 1957 r. do dnia 30 czerwca 1957 r. wynosi co najmniej 61 lat i 6 miesięcy; 20) od dnia 1 lipca 1957 r. do dnia 30 września 1957 r. wynosi co najmniej 61 lat i 7 miesięcy; 21) od dnia 1 października 1957 r. do dnia 31 grudnia 1957 r. wynosi co naj- mniej 61 lat i 8 miesięcy; 22) od dnia 1 stycznia 1958 r. do dnia 31 marca 1958 r. wynosi co najmniej 61 lat i 9 miesięcy; 23) od dnia 1 kwietnia 1958 r. do dnia 30 czerwca 1958 r. wynosi co najmniej 61 lat i 10 miesięcy; 24) od dnia 1 lipca 1958 r. do dnia 30 września 1958 r. wynosi co najmniej 61 lat i 11 miesięcy; 25) od dnia 1 października 1958 r. do dnia 31 grudnia 1958 r. wynosi co naj- mniej 62 lata; 26) od dnia 1 stycznia 1959 r. do dnia 31 marca 1959 r. wynosi co najmniej 62 lata i 1 miesiąc; 27) od dnia 1 kwietnia 1959 r. do dnia 30 czerwca 1959 r. wynosi co najmniej 62 lata i 2 miesiące; 28) od dnia 1 lipca 1959 r. do dnia 30 września 1959 r. wynosi co najmniej 62 lata i 3 miesiące; 29) od dnia 1 października 1959 r. do dnia 31 grudnia 1959 r. wynosi co naj- mniej 62 lata i 4 miesiące; 30) od dnia 1 stycznia 1960 r. do dnia 31 marca 1960 r. wynosi co najmniej 62 lata i 5 miesięcy; 31) od dnia 1 kwietnia 1960 r. do dnia 30 czerwca 1960 r. wynosi co najmniej 62 lata i 6 miesięcy; 32) od dnia 1 lipca 1960 r. do dnia 30 września 1960 r. wynosi co najmniej 62 lata i 7 miesięcy; 33) od dnia 1 października 1960 r. do dnia 31 grudnia 1960 r. wynosi co naj- mniej 62 lata i 8 miesięcy; 34) od dnia 1 stycznia 1961 r. do dnia 31 marca 1961 r. wynosi co najmniej 62 lata i 9 miesięcy; 35) od dnia 1 kwietnia 1961 r. do dnia 30 czerwca 1961 r. wynosi co najmniej 62 lata i 10 miesięcy; 36) od dnia 1 lipca 1961 r. do dnia 30 września 1961 r. wynosi co najmniej 62 lata i 11 miesięcy; 37) od dnia 1 października 1961 r. do dnia 31 grudnia 1961 r. wynosi co naj- mniej 63 lata; 38) od dnia 1 stycznia 1962 r. do dnia 31 marca 1962 r. wynosi co najmniej 63 lata i 1 miesiąc; 39) od dnia 1 kwietnia 1962 r. do dnia 30 czerwca 1962 r. wynosi co najmniej 63 lata i 2 miesiące; 40) od dnia 1 lipca 1962 r. do dnia 30 września 1962 r. wynosi co najmniej 63 lata i 3 miesiące; 41) od dnia 1 października 1962 r. do dnia 31 grudnia 1962 r. wynosi co naj- mniej 63 lata i 4 miesiące; 42) od dnia 1 stycznia 1963 r. do dnia 31 marca 1963 r. wynosi co najmniej 63 lata i 5 miesięcy; 43) od dnia 1 kwietnia 1963 r. do dnia 30 czerwca 1963 r. wynosi co najmniej 63 lata i 6 miesięcy; 44) od dnia 1 lipca 1963 r. do dnia 30 września 1963 r. wynosi co najmniej 63 lata i 7 miesięcy; 45) od dnia 1 października 1963 r. do dnia 31 grudnia 1963 r. wynosi co naj- mniej 63 lata i 8 miesięcy; 46) od dnia 1 stycznia 1964 r. do dnia 31 marca 1964 r. wynosi co najmniej 63 lata i 9 miesięcy; 47) od dnia 1 kwietnia 1964 r. do dnia 30 czerwca 1964 r. wynosi co najmniej 63 lata i 10 miesięcy; 48) od dnia 1 lipca 1964 r. do dnia 30 września 1964 r. wynosi co najmniej 63 lata i 11 miesięcy; 49) od dnia 1 października 1964 r. do dnia 31 grudnia 1964 r. wynosi co naj- mniej 64 lata; 50) od dnia 1 stycznia 1965 r. do dnia 31 marca 1965 r. wynosi co najmniej 64 lata i 1 miesiąc; 51) od dnia 1 kwietnia 1965 r. do dnia 30 czerwca 1965 r. wynosi co najmniej 64 lata i 2 miesiące; 52) od dnia 1 lipca 1965 r. do dnia 30 września 1965 r. wynosi co najmniej 64 lata i 3 miesiące; 53) od dnia 1 października 1965 r. do dnia 31 grudnia 1965 r. wynosi co naj- mniej 64 lata i 4 miesiące; 54) od dnia 1 stycznia 1966 r. do dnia 31 marca 1966 r. wynosi co najmniej 64 lata i 5 miesięcy; 55) od dnia 1 kwietnia 1966 r. do dnia 30 czerwca 1966 r. wynosi co najmniej 64 lata i 6 miesięcy; 56) od dnia 1 lipca 1966 r. do dnia 30 września 1966 r. wynosi co najmniej 64 lata i 7 miesięcy; 57) od dnia 1 października 1966 r. do dnia 31 grudnia 1966 r. wynosi co naj- mniej 64 lata i 8 miesięcy; 58) od dnia 1 stycznia 1967 r. do dnia 31 marca 1967 r. wynosi co najmniej 64 lata i 9 miesięcy; 59) od dnia 1 kwietnia 1967 r. do dnia 30 czerwca 1967 r. wynosi co najmniej 64 lata i 10 miesięcy; 60) od dnia 1 lipca 1967 r. do dnia 30 września 1967 r. wynosi co najmniej 64 lata i 11 miesięcy; 61) od dnia 1 października 1967 r. do dnia 31 grudnia 1967 r. wynosi co naj- mniej 65 lat; 62) od dnia 1 stycznia 1968 r. do dnia 31 marca 1968 r. wynosi co najmniej 65 lat i 1 miesiąc; 63) od dnia 1 kwietnia 1968 r. do dnia 30 czerwca 1968 r. wynosi co najmniej 65 lat i 2 miesiące; 64) od dnia 1 lipca 1968 r. do dnia 30 września 1968 r. wynosi co najmniej 65 lat i 3 miesiące; 65) od dnia 1 października 1968 r. do dnia 31 grudnia 1968 r. wynosi co naj- mniej 65 lat i 4 miesiące; 66) od dnia 1 stycznia 1969 r. do dnia 31 marca 1969 r. wynosi co najmniej 65 lat i 5 miesięcy; 67) od dnia 1 kwietnia 1969 r. do dnia 30 czerwca 1969 r. wynosi co najmniej 65 lat i 6 miesięcy; 68) od dnia 1 lipca 1969 r. do dnia 30 września 1969 r. wynosi co najmniej 65 lat i 7 miesięcy; 69) od dnia 1 października 1969 r. do dnia 31 grudnia 1969 r. wynosi co naj- mniej 65 lat i 8 miesięcy; 70) od dnia 1 stycznia 1970 r. do dnia 31 marca 1970 r. wynosi co najmniej 65 lat i 9 miesięcy; 71) od dnia 1 kwietnia 1970 r. do dnia 30 czerwca 1970 r. wynosi co najmniej 65 lat i 10 miesięcy; 72) od dnia 1 lipca 1970 r. do dnia 30 września 1970 r. wynosi co najmniej 65 lat i 11 miesięcy; 73) od dnia 1 października 1970 r. do dnia 31 grudnia 1970 r. wynosi co naj- mniej 66 lat; 74) od dnia 1 stycznia 1971 r. do dnia 31 marca 1971 r. wynosi co najmniej 66 lat i 1 miesiąc; 75) od dnia 1 kwietnia 1971 r. do dnia 30 czerwca 1971 r. wynosi co najmniej 66 lat i 2 miesiące; 76) od dnia 1 lipca 1971 r. do dnia 30 września 1971 r. wynosi co najmniej 66 lat i 3 miesiące; 77) od dnia 1 października 1971 r. do dnia 31 grudnia 1971 r. wynosi co naj- mniej 66 lat i 4 miesiące; 78) od dnia 1 stycznia 1972 r. do dnia 31 marca 1972 r. wynosi co najmniej 66 lat i 5 miesięcy; 79) od dnia 1 kwietnia 1972 r. do dnia 30 czerwca 1972 r. wynosi co najmniej 66 lat i 6 miesięcy; 80) od dnia 1 lipca 1972 r. do dnia 30 września 1972 r. wynosi co najmniej 66 lat i 7 miesięcy; 81) od dnia 1 października 1972 r. do dnia 31 grudnia 1972 r. wynosi co naj- mniej 66 lat i 8 miesięcy; 82) od dnia 1 stycznia 1973 r. do dnia 31 marca 1973 r. wynosi co najmniej 66 lat i 9 miesięcy; 83) od dnia 1 kwietnia 1973 r. do dnia 30 czerwca 1973 r. wynosi co najmniej 66 lat i 10 miesięcy; 84) od dnia 1 lipca 1973 r. do dnia 30 września 1973 r. wynosi co najmniej 66 lat i 11 miesięcy; 85) po dniu 30 września 1973 r. wynosi co najmniej 67 lat. 1b. Wiek emerytalny dla mężczyzn urodzonych w okresie: 1) do dnia 31 grudnia 1947 r. wynosi co najmniej 65 lat; 2) od dnia 1 stycznia 1948 r. do dnia 31 marca 1948 r. wynosi co najmniej 65 lat i 1 miesiąc; 3) od dnia 1 kwietnia 1948 r. do dnia 30 czerwca 1948 r. wynosi co najmniej 65 lat i 2 miesiące; 4) od dnia 1 lipca 1948 r. do dnia 30 września 1948 r. wynosi co najmniej 65 lat i 3 miesiące; 5) od dnia 1 października 1948 r. do dnia 31 grudnia 1948 r. wynosi co naj- mniej 65 lat i 4 miesiące; 6) od dnia 1 stycznia 1949 r. do dnia 31 marca 1949 r. wynosi co najmniej 65 lat i 5 miesięcy; 7) od dnia 1 kwietnia 1949 r. do dnia 30 czerwca 1949 r. wynosi co najmniej 65 lat i 6 miesięcy; 8) od dnia 1 lipca 1949 r. do dnia 30 września 1949 r. wynosi co najmniej 65 lat i 7 miesięcy; 9) od dnia 1 października 1949 r. do dnia 31 grudnia 1949 r. wynosi co naj- mniej 65 lat i 8 miesięcy; 10) od dnia 1 stycznia 1950 r. do dnia 31 marca 1950 r. wynosi co najmniej 65 lat i 9 miesięcy; 11) od dnia 1 kwietnia 1950 r. do dnia 30 czerwca 1950 r. wynosi co najmniej 65 lat i 10 miesięcy; 12) od dnia 1 lipca 1950 r. do dnia 30 września 1950 r. wynosi co najmniej 65 lat i 11 miesięcy; 13) od dnia 1 października 1950 r. do dnia 31 grudnia 1950 r. wynosi co naj- mniej 66 lat; 14) od dnia 1 stycznia 1951 r. do dnia 31 marca 1951 r. wynosi co najmniej 66 lat i 1 miesiąc; 15) od dnia 1 kwietnia 1951 r. do dnia 30 czerwca 1951 r. wynosi co najmniej 66 lat i 2 miesiące; 16) od dnia 1 lipca 1951 r. do dnia 30 września 1951 r. wynosi co najmniej 66 lat i 3 miesiące; 17) od dnia 1 października 1951 r. do dnia 31 grudnia 1951 r. wynosi co naj- mniej 66 lat i 4 miesiące; 18) od dnia 1 stycznia 1952 r. do dnia 31 marca 1952 r. wynosi co najmniej 66 lat i 5 miesięcy; 19) od dnia 1 kwietnia 1952 r. do dnia 30 czerwca 1952 r. wynosi co najmniej 66 lat i 6 miesięcy; 20) od dnia 1 lipca 1952 r. do dnia 30 września 1952 r. wynosi co najmniej 66 lat i 7 miesięcy; 21) od dnia 1 października 1952 r. do dnia 31 grudnia 1952 r. wynosi co naj- mniej 66 lat i 8 miesięcy; 22) od dnia 1 stycznia 1953 r. do dnia 31 marca 1953 r. wynosi co najmniej 66 lat i 9 miesięcy; 23) od dnia 1 kwietnia 1953 r. do dnia 30 czerwca 1953 r. wynosi co najmniej 66 lat i 10 miesięcy; 24) od dnia 1 lipca 1953 r. do dnia 30 września 1953 r. wynosi co najmniej 66 lat i 11 miesięcy; 25) po dniu 30 września 1953 r. wynosi co najmniej 67 lat. 2. Emerytura rolnicza przysługuje także ubezpieczonemu rolnikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek 55 lat, jeśli jest kobietą, albo 60 lat, jeśli jest mężczyzną; 2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 30 lat; 3) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. 2a. Przepis ust. 2 stosuje się do rolnika, który do dnia 31 grudnia 2017 r. spełnił warunki, o których mowa w ust. 2. 3. Jeżeli zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej jest spowodowane wy- właszczeniem gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, ich zby- ciem na cel uzasadniający wywłaszczenie albo trwałym wyłączeniem, zgodnie z obowiązującymi przepisami, użytków rolnych z produkcji rolniczej z przyczyn niezależnych od rolnika, warunek przewidziany w ust. 2 pkt 2 uważa się za spełniony, jeżeli rolnik podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 12 lat i 6 miesięcy. 4. (uchylony). Art. 19a. 1. Ubezpieczonym, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego określonego w art. 19 ust. 1a pkt 26–85 i ust. 1b pkt 2–25, przysługuje częściowa emerytura rolnicza, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki: 1) podlegali ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn, z uwzględnieniem art. 20; 2) osiągnęli wiek wynoszący co najmniej 62 lata dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn. 2. Wysokość częściowej emerytury rolniczej wynosi 50% kwoty emerytury rolni- czej ustalonej zgodnie z art. 24 i nie podlega podwyższeniu do kwoty emerytury podstawowej. 3. Po osiągnięciu przez osobę uprawnioną do częściowej emerytury rolniczej wieku emerytalnego, o którym mowa w art. 19 ust. 1a pkt 26–85 i ust. 1b pkt 2–25, częściowa emerytura rolnicza podlega z urzędu zamianie na emeryturę, o której mowa w art. 19 ust. 1. Art. 20. 1. Do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 zalicza się okresy: 1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i człon- ków ich rodzin w latach 1983–1990; 2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r.; 3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi. 2. Okresów, o których mowa w ust. 1, nie zalicza się do okresów ubezpieczenia, jeżeli zostały one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów. 3. Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. Art. 21. 1. Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, któ- ry łącznie spełnia następujące warunki: 1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2; 2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym; 3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. 2. Warunek podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres uważa się za spełniony, jeżeli okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego ubezpieczonego wynosi co najmniej: 1) rok – jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym po- wstała w wieku do 20 lat; 2) 2 lata – jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym po- wstała w wieku powyżej 20 lat do 22 lat; 3) 3 lata – jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym po- wstała w wieku powyżej 22 lat do 25 lat; 4) 4 lata – jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym po- wstała w wieku powyżej 25 lat do 30 lat; 5) 5 lat – jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym po- wstała w wieku powyżej 30 lat. 3. Przy ustalaniu okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu zgodnie z ust. 2 stosuje się odpowiednio art. 20 ust. 1 i 2. 4. Jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała wsku- tek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, warunek, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się za spełniony, jeżeli ubezpieczony posia- da jakikolwiek okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego, który obejmuje dzień wypadku lub dzień zachorowania na rolniczą chorobę zawodową. 5. Za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubez- pieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. 6. Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywa- nia pracy w gospodarstwie rolnym. 7. Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okreso- wą, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do osobistego wykonywa- nia pracy w gospodarstwie rolnym. 8. Okres 5 lat, o których mowa w ust. 2 pkt 5, powinien przypadać w okresie ostat- nich 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu nie- zdolności do pracy. Art. 21a. Przy ustalaniu liczby lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu dodaje się poszczególne okresy podlegania ubezpieczeniu obejmujące lata, miesiące i dni. Okresy niepełnych miesięcy podlegania ubezpieczeniu oblicza się w dniach. Sumę dni zamienia się na miesiące, przyjmując za miesiąc 30 dni kalendarzowych; sumę miesięcy zamienia się na lata, przyjmując pełne 12 miesięcy za jeden rok. Art. 21b. 1. Ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy określone w art. 21, w stosunku do którego orzeczono ce- lowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na trwałą całkowitą nie- zdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, przysługuje przez okres 6 miesięcy renta rolnicza szkoleniowa. 2. Osobę, której przyznano rentę rolniczą szkoleniową, Kasa kieruje do powiato- wego urzędu pracy w celu poddania przekwalifikowaniu zawodowemu. 3. Okres 6 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, ulega wydłużeniu na czas niezbędny do przekwalifikowania zawodowego, nie dłużej niż do 36 miesięcy. 4. Przedłużenie prawa do renty rolniczej szkoleniowej następuje na wniosek staro- sty. 5. Koszty przekwalifikowania zawodowego rencisty w okresie pobierania renty rolniczej szkoleniowej są finansowane ze środków Państwowego Funduszu Re- habilitacji Osób Niepełnosprawnych. Art. 22. 1. Rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy przyznaje się jako rentę stałą, jeże- li całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym jest trwała i nie orzeczono celowości przekwalifikowania zawodowego. W pozosta- łych przypadkach renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jako renta okresowa przez okres wskazany w decyzji Prezesa Kasy. 2. Prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, które ustało z powodu ustąpienia całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od dnia ustania prawa do renty ubez- pieczony ponownie stał się całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rol- nym. 3. Osobom pobierającym renty rolnicze z tytułu niezdolności do pracy, które osią- gnęły wiek emerytalny określony w art. 19 ust. 1a i 1b, przyznaje się z urzędu emeryturę rolniczą w wysokości nie niższej od dotychczas pobieranej renty z ty- tułu niezdolności do pracy, jeżeli osoba ta spełnia warunki określone w art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy. 4. Wysokość emerytury, o której mowa w ust. 3, może być niższa od dotychczas pobieranej renty, jeżeli jej zmniejszenie wynika z wyłączenia okresów, o któ- rych mowa w art. 20 ust. 1 pkt 3. Art. 23. (uchylony). Art. 24. Emerytura rolnicza, renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy oraz renta rolnicza szkoleniowa składa się z części składkowej i części uzupełniającej, ustalonych zgod- nie z art. 25 i 26. Dla każdej z tych części ustala się wskaźnik wymiaru. Art. 25. 1. Część składkową ustala się przyjmując po 1% emerytury podstawowej za każdy rok podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, z uwzględnieniem ust. 2– 7. Niepełne lata przelicza się odpowiednio, z uwzględnieniem art. 21a. 2. Do liczby lat, o których mowa w ust. 1, dolicza się liczbę lat: 1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i człon- ków ich rodzin w okresie od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 31 grudnia 1990 r.; 2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od dnia 1 lipca 1977 r. do dnia 31 grudnia 1982 r., za który była opłacana składka na Fundusz Emerytalny Rolników; 3) (uchylony); 4) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym – bez podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu – po ukończeniu 16. roku życia, przypadających przed dniem 1 lipca 1977 r., jednak nie wcześniej niż 25 lat przed spełnieniem warunków nabycia prawa do emerytury rolniczej lub renty inwalidzkiej rolniczej. 2a. Do liczby lat, o których mowa w ust. 1, dolicza się również liczbę lat: 1) podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu określonych w prze- pisach o systemie ubezpieczeń społecznych, podlegania ubezpieczeniu spo- łecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu przed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz podlegania zaopatrzeniu emerytalnemu przepadającemu po tej dacie, 2) działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą działalnością, a także okresy zaliczane do okresów tej działalności oraz podlegania repre- sjom wojennym i okresu powojennego, określone w przepisach o kombatan- tach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, 3) odbywania czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim lub okresy jej równorzędne albo zastępczych form tej służby, przypadających przed dniem 1 stycznia 1999 r. – jeżeli z tego tytułu ubezpieczonemu nie przyznano emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów. 2b. Przepisu ust. 2a nie stosuje się przy ustalaniu wysokości emerytury rolniczej dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. 3. Jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, za rolnika i jego małżonka opła- cono roczną składkę na ubezpieczenie społeczne rolników indywidualnych i członków ich rodzin w wysokości wyższej niż 120% przeciętnej emerytury pod- stawowej w danym roku, zamiast jednego roku przyjmuje się okres dłuższy, od- powiadający wskaźnikowi indywidualnego wymiaru składki w danym roku. Wskaźnik ten oblicza się w następujący sposób: 1) kwotę opłaconej składki rocznej wymierzonej od hektarów przeliczenio- wych i działów specjalnych oraz od osób ubezpieczonych w danym gospo- darstwie rolnym, z wyjątkiem domowników, dzieli się przez liczbę tych osób; przy ustalaniu kwoty opłaconej składki wlicza się również kwoty przyznanych ulg i zwolnień, nie wlicza się jednak nie opłaconej części składki za 1990 r., jeżeli jej opłacenie było dobrowolne; 2) tak obliczoną kwotę dzieli się przez 120% przeciętnej emerytury podstawo- wej w danym roku. 4. Okresy, o których mowa w ust. 2a pkt 1, przelicza się w wymiarze półtorakrot- nym. Nie dotyczy to jednak okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pobierania świadczeń dla bezrobotnych. 5. Za każdy rok przypadający w okresie, o którym mowa w ust. 2 pkt 4, przyjmuje się 0,5% emerytury podstawowej. 6. Jeżeli uprawniony do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu łącznie z okresami, o których mowa w ust. 2 i 2a, krócej niż przez 5 lat, przyjmuje się, że okres opłacania składki wy- nosi 5 lat. 7. Przepisu ust. 6 nie stosuje się, jeżeli całkowita niezdolność do pracy powstała kim przypadku uprawnionemu do okresu opłacania składki dolicza się okres wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej. W ta dzielący go od osiągnięcia wieku 60 lat. 8. Minister Pracy i Polityki Socjalnej ogłosi w Dzienniku Urzędowym Rzeczypo- spolitej Polskiej „Monitor Polski” przeciętną roczną wysokość emerytury pod- stawowej w latach 1983–1990. Art. 26. 1. Część uzupełniająca wynosi 95% emerytury podstawowej, jeżeli liczba lat przy- jęta do ustalenia części składkowej, lecz bez uwzględnienia skutków art. 25 ust. 3, jest mniejsza od 20; przy każdym pełnym roku od 20 lat część uzupełniającą zmniejsza się o 0,5% emerytury podstawowej. 2. Część uzupełniająca nie może wynosić mniej niż 85% emerytury podstawowej, a suma części uzupełniającej i części składkowej nie może być mniejsza od eme- rytury podstawowej, z zastrzeżeniem ust. 3. 3. Jeżeli rolnik nabywa prawo do emerytury rolniczej, o której mowa w art. 19 ust. 2, określoną w myśl ust. 1 część uzupełniającą zmniejsza się o 5% emerytury podstawowej za każdy pełny rok dzielący uprawnionego od wieku emerytalne- go. Tak ustaloną część uzupełniającą zwiększa się o 5% emerytury podstawowej po upływie każdego pełnego roku dzielącego uprawnionego od wieku emerytal- nego. Art. 27. 1. Do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia przysługuje dodatek pielęgna- cyjny na zasadach i w wysokości określonej w przepisach emerytalnych. 1a. W razie zbiegu prawa do dodatku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 1, z prawem do dodatku pielęgnacyjnego przysługującego do emerytury, ustalonej na podstawie art. 24 ust. 1, art. 24a lub art. 184 przepisów emerytalnych, dodatek pielęgnacyjny wypłaca się wraz z emeryturą z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych. 2. Do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia przysługuje również dodatek z tytułu pracy przymusowej po dniu 1 września 1939 r. w wysokości 2% emerytu- ry podstawowej za każdy rok takiej pracy. 3. Dodatek, o którym mowa w ust. 2, dolicza się do części składkowej emerytury lub renty rolniczej, uwzględniając jego wysokość przy ustalaniu wskaźnika wy- miaru części składkowej. 4. Do emerytury lub renty inwalidzkiej z ubezpieczenia społecznego rolników in- dywidualnych i członków ich rodzin przysługuje zwiększenie za okresy, o któ- rych mowa w art. 25 ust. 2a pkt 2 i 3, w wysokości 1% emerytury podstawowej za każdy rok przypadający w tych okresach, jeżeli z tego tytułu uprawnionemu nie przyznano emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów. 5. Zwiększenie, o którym mowa w ust. 4, dolicza się do emerytury lub renty inwa- lidzkiej z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin i ustala się ponownie wskaźnik wymiaru tego świadczenia. Art. 28. 1. Wypłata emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega częściowemu za- wieszeniu na zasadach określonych w ust. 2–8, jeżeli emeryt lub rencista prowa- dzi działalność rolniczą. 2. Zawieszenie wypłaty dotyczy: 1) części uzupełniającej emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu nie- zdolności do pracy, 2) emerytury lub renty inwalidzkiej z ubezpieczenia społecznego rolników in- dywidualnych i członków ich rodzin w części równej 95% emerytury pod- stawowej – i obejmuje całość lub określony ułamek tej części świadczenia; ilekroć w ust. 3 i 5–7 jest mowa o zawieszeniu wypłaty w całości, w połowie albo w jednej czwartej – rozumie się odpowiednio zawieszenie wypłaty tej części świadcze- nia, jej połowy albo jednej czwartej. 3. Wypłata ulega zawieszeniu w całości, jeżeli emeryt lub rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, z zastrzeżeniem ust. 5–7 i 9–11. 4. Uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając: 1) gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty, b) jego zstępnym lub pasierbem, c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c; 2) gruntów trwale wyłączonych z produkcji rolniczej na podstawie odrębnych przepisów, w tym zalesionych gruntów rolnych; 3) gruntów i działów specjalnych należących do małżonka, z którym emeryt lub rencista zawarł związek małżeński po ustaleniu prawa do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia; 4) własności (udziału we współwłasności) nieustalonej odpowiednimi doku- mentami urzędowymi, jeżeli grunty będące przedmiotem tej własności (współwłasności) nie znajdują się w posiadaniu rolnika lub jego małżonka. 5. Jeżeli emeryt lub rencista jest długotrwale niezdolny do pracy wskutek wypadku przy pracy rolniczej albo rolniczej choroby zawodowej, wypłata świadczenia przez okres dwóch lat od tego wypadku albo od zachorowania na tę chorobę ulega zawieszeniu tylko w połowie. 6. Wypłata ulega zawieszeniu w połowie, jeżeli: 1) (uchylony); 2) rencista pobiera okresową rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez dwa lata. 7. Wypłata ulega zawieszeniu w jednej czwartej, jeżeli: 1) emeryt lub rencista nie zawarł umowy z następcą stosownie do przepisów rozdziału 7 i nie ma możliwości sprzedaży nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego co najmniej po cenie odpowiadającej ich osza- cowaniu według przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa albo 2) trwają czynności zmierzające do wywłaszczenia tych nieruchomości, ich wy- kupu na cel uzasadniający wywłaszczenie albo do trwałego wyłączenia grun- tów z produkcji rolniczej na podstawie odrębnych przepisów lub 3) nieruchomości te są położone w strefie ochronnej lub na innym obszarze spe- cjalnym, utworzonym na podstawie odrębnych przepisów w związku z wprowadzeniem ograniczeń w użytkowaniu gruntów rolnych albo w celach ochronnych. 8. Jeżeli wypłata ulega zawieszeniu w myśl ust. 3 lub 5, zawiesza się w całości wy- płatę dodatku pielęgnacyjnego, przysługującego z tytułu ukończenia 75 lat. 9. W przypadku podjęcia działalności rolniczej na gruntach: 1) nabytych w drodze dziedziczenia lub 2) uprzednio wydzierżawionych co najmniej na 10 lat, jeżeli dzierżawa ustała wcześniej z przyczyn niezależnych od wydzierżawiającego, lub 3) odzyskanych w wyniku rozwiązania – z przyczyn niezależnych od uprawnio- nego – umowy, na podstawie której uprzednio zbył on te grunty, albo w wy- niku uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej – wypłata nie ulega zawieszeniu przez okres jednego roku. 10. W przypadku zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej polegającej na przekazaniu gospodarstwa rolnego w formie aktu notarialnego osobie niepełno- letniej wypłata ulega zawieszeniu w całości do czasu osiągnięcia przez tę osobę 18 lat. 11. W przypadku, gdy rencista lub emeryt uprawniony do emerytury z art. 19 ust. 1 prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu eme- rytalno-rentowemu z mocy ustawy, wypłata nie ulega zawieszeniu. 12. Przepisów ust. 1–10 nie stosuje się do świadczeń przyznanych ma podstawie art. 19a. Art. 28a. 1. Wypłata renty rolniczej szkoleniowej ulega zawieszeniu w części uzupełniającej w przypadku osiągania przez uprawnionego przychodu z działalności podlegają- cej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego zgodnie z przepisami emerytalny- mi, bez względu na wysokość tego przychodu. 2. Prawo do renty rolniczej szkoleniowej ustaje: 1) od dnia podjęcia zatrudnienia, wykonywania prac interwencyjnych lub robót publicznych lub od dnia, gdy uprawniony odmówił, bez uzasadnionej przy- czyny, przyjęcia propozycji zatrudnienia złożonej przez powiatowy urząd pracy; 2) od dnia otrzymania przez Kasę zawiadomienia od starosty o braku możli- wości przekwalifikowania uprawnionego do innego zawodu lub o braku możliwości przedstawienia propozycji odpowiedniego zatrudnienia w ter- minie 6 miesięcy od dnia ukończenia szkolenia, nie później niż w okresie 36 miesięcy pobierania tej renty; 3) od dnia otrzymania przez Kasę zawiadomienia od starosty o tym, że upraw- niony nie poddaje się przekwalifikowaniu zawodowemu. Art. 29. 1. Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny zmarłego: 1) emeryta lub rencisty mającego ustalone prawo do emerytury albo renty rol- niczej z ubezpieczenia; 2) ubezpieczonego, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy; przyjmuje się, że był on całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. 2. Do renty rodzinnej są uprawnieni następujący członkowie rodziny zmarłego: 1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione, 2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wy- chowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, 3) małżonek (wdowa, wdowiec), 4) rodzice – jeżeli spełniają warunki do uzyskania takiej renty w myśl przepisów emery- talnych. Art. 30. 1. Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna renta rodzinna. 2. Jeżeli do renty rodzinnej uprawniona jest jedna osoba, renta wynosi 85% emery- tury podstawowej ze zwiększeniem o: 1) 50% nadwyżki – ponad kwotę emerytury podstawowej – emerytury lub ren- ty inwalidzkiej z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, jaka przysługiwała zmarłemu w chwili śmierci, albo 2) 50% części składkowej emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu nie- zdolności do pracy, która przysługiwała lub przysługiwałaby zmarłemu w chwili śmierci – z tym że renta rodzinna nie może być niższa od emerytury podstawowej. 3. Za każdą następną osobę uprawnioną wysokość renty rodzinnej, ustalonej w sposób określony w ust. 2, zwiększa się o 5%. 4. Rentę rodzinną, wyliczoną na podstawie ust. 2 i 3, zwiększa się o 10%, jeżeli śmierć nastąpiła wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej. 4a. Renta rodzinna nie może być wyższa od kwoty świadczenia, które przysługiwa- łoby zmarłemu, i nie może być niższa od emerytury podstawowej. 5. Wysokość renty rodzinnej ustala się za pomocą wskaźnika wymiaru. 6. Renta rodzinna ulega podziałowi między uprawnionych na równe części, jeżeli: 1) do renty są uprawnione osoby małoletnie, nad którymi opiekę sprawują różne osoby; 2) pełnoletni członek rodziny uprawniony do renty żąda jej podziału; 3) zachodzą inne okoliczności uzasadniające podział renty. Art. 31. 1. Do renty rodzinnej przysługuje dodatek przewidziany w art. 27 ust. 1 oraz doda- tek dla sieroty zupełnej. 2. Dodatek dla sieroty zupełnej przysługuje w wysokości określonej w przepisach emerytalnych. 3. (uchylony). Art. 32. Wypłata renty rodzinnej, przysługującej osobie pełnoletniej, ulega zawieszeniu, jeże- li uprawniony prowadzi działalność rolniczą. Przepisy art. 28 ust. 3, 4 i 6–10 oraz art. 34 stosuje się odpowiednio. Art. 33. 1. W razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie – wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4. 2. W razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie usta- wy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeże- niem ust. 3 i 4. 2a. Przepisu ust. 2 nie stosuje się do osób uprawnionych jednocześnie do emerytury rolniczej oraz do emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ust. 1, art. 24a lub art. 184 przepisów emerytalnych. 2b. Uprawniony do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy albo renty rodzin- nej z ubezpieczenia i do emerytury na podstawie art. 24 lub art. 24a przepisów emerytalnych traci prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy albo renty rodzinnej z ubezpieczenia, chyba że zanim wystąpi z wnioskiem o prawo do emerytury na podstawie art. 24 lub art. 24a przepisów emerytalnych złoży oświadczenie, że wybiera rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy albo ren- tę rodzinną z ubezpieczenia. W przypadku złożenia tego oświadczenia środki zgromadzone na jego rachunku w otwartym funduszu emerytalnym są przeka- zywane przez ten fundusz, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych, na dochody budżetu państwa. Oświadczenie o wyborze świadczenia jest ostateczne i nie przysługuje od niego prawo odstąpienia. 2c. W przypadku gdy uprawniony do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy nie spełnia warunków do emerytury rolniczej na podstawie art. 22 ust. 3, Kasa wzywa uprawnionego do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, w ter- minie co najmniej 3 miesięcy przed osiągnięciem wieku emerytalnego, do zło- żenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2b. 2d. Kasa wzywa uprawnionego do renty rodzinnej z ubezpieczenia, w terminie co najmniej 3 miesięcy przed osiągnięciem wieku emerytalnego, do złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2b. 3. (uchylony). 4. Odrębne przepisy określają prawo do pobierania świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia z prawem do: 1) renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy po- zostaje w związku ze służbą wojskową; 2) renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej pobytem w miejscach, o których mowa w art. 3 i 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o komba- tantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371, z późn. zm.²⁾); 3) renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy albo wskutek choroby zawodo- wej; 4) świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej. Art. 34. 1. Prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych. W takim przypadku nie za- wiesza się jednak wypłaty części składkowej emerytury rolniczej lub renty rol- niczej z tytułu niezdolności do pracy albo nadwyżki emerytury lub renty inwa- lidzkiej z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin ponad 95% emerytury podstawowej. 2. Przy stosowaniu zawieszenia prawa do emerytury lub renty rolniczej z ubezpie- czenia, zgodnie z ust. 1, nie bierze się pod uwagę dochodów z działalności rolni- czej. Art. 35. 1. Zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która poniosła koszty pogrzebu po śmierci: 1) ubezpieczonego, nie wyłączając osoby podlegającej tylko ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu; 2) uprawnionego do emerytury lub renty z ubezpieczenia; 3) członka rodziny osoby, o której mowa w pkt 1 lub 2, pozostającego na jej utrzymaniu i spełniającego warunki do renty rodzinnej; 4) osoby, która w dniu śmierci nie miała ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia, lecz spełniała warunki do jej przyznania i pobierania. 2. Jeżeli koszty pogrzebu poniosło kilka osób, zasiłek pogrzebowy ulega podziało- wi między te osoby proporcjonalnie do poniesionych kosztów. 3. Zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości określonej w przepisach emerytal- nych. 4. W razie zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego na podstawie ustawy z prawem do zasiłku pogrzebowego na podstawie odrębnych przepisów, przyznaje się zasi- łek pogrzebowy na podstawie odrębnych przepisów.

Rozdział 3

Postępowanie w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia Art. 36. 1. Prezes Kasy wydaje decyzje w sprawach: 1) podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia, a także wysokości na- leżności z tytułu składek na ubezpieczenie; 1a) zmiany warunków ubezpieczenia, a także stwierdzenia obowiązku opłacania składki, o której mowa w art. 17 ust. 2; 1b) stwierdzenia obowiązku opłacania dodatkowej składki miesięcznej, o której mowa w art. 17 ust. 4; 2) (uchylony); 2a) przedłużenia prawa do renty rolniczej szkoleniowej; 3) ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia i ich indywidu- alnego wymiaru; 4) zawieszenia prawa do świadczeń; 5) zawieszenia lub wstrzymania wypłaty świadczeń oraz wznowienia zawie- szonej lub wstrzymanej wypłaty; 6) zwrotu nienależnie pobranych świadczeń; 7) przyznania odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczeń; 8) potrącenia składek na ubezpieczenie lub innych należności ze świadczeń z ubezpieczenia; 9) wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, z zastrzeże- niem ust. 1a; 10) o których mowa w art. 41a i 55. 1a. Decyzje, o których mowa w ust. 1 pkt 9, Prezes Kasy wydaje w sprawach spor- nych. 2. Prezes Kasy może upoważniać do wydawania decyzji w sprawach, o których mowa w ust. 1, pracowników Kasy. Ponadto Prezes Kasy i Prezes Zakładu mogą postanowić, że określone decyzje będą wydawane, z upoważnienia Prezesa Ka- sy, przez pracowników Zakładu. 3. Od decyzji w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 1–9, a także w przypadku niewydania decyzji przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. 4. Wniesienie odwołania do sądu od decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu i obowiązek opłacania należności z tytułu składek na to ubezpieczenie nie wstrzymuje wykonania tej decyzji. Art. 37. 1. Rolnik jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Ka- sie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmia- nach tych okoliczności. 2. Osoba pobierająca świadczenia z ubezpieczenia jest obowiązana, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie okoliczności mające wpływ na wyso- kość i prawo pobierania tych świadczeń. 3. Organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków, organy podatkowe, organy prowadzące księgi wieczyste, Zakład, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz organy wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego są ob- owiązane udzielać nieodpłatnie Kasie informacji niezbędnych do ustalenia oko- liczności mających znaczenie w sprawach z zakresu ubezpieczenia. 4. Kasa jest uprawniona do nieodpłatnego korzystania z danych zgromadzonych w: 1) Powszechnym Elektronicznym Systemie Ewidencji Ludności; 2) zbiorach meldunkowych; 3) krajowym systemie ewidencji gospodarstw rolnych. Art. 38. Przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu domniemywa się, że: 1) właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych lub dzierżawca takich gruntów, jeżeli dzierżawa jest zarejestrowana w ewidencji gruntów i budyn- ków, prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach; 2) podatnik podatku rolnego lub podatku od dochodu z działów specjalnych prowadzi działalność rolniczą w rozmiarze wynikającym z zakresu opodat- kowania; 3) jeżeli własność lub dzierżawa gruntów, o których mowa w pkt 1, przysługuje kilku osobom lub jeżeli obowiązek podatkowy, o którym mowa w pkt 2, cią- ży na kilku osobach – każda z tych osób uczestniczy w prowadzeniu działal- ności rolniczej; 4) osoba bliska rolnikowi, spełniająca warunki określone w art. 6 pkt 2 lit. a i b, stale pracuje w gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosun- kiem pracy – jeżeli okoliczność ta została stwierdzona zgodnym oświadcze- niem rolnika i tej osoby. Art. 39. 1. Decyzją ustalającą podleganie ubezpieczeniu można objąć wszystkich ubezpie- czonych, za których składkę opłaca ten sam rolnik. 2. Decyzja ustalająca podleganie ubezpieczeniu powinna zawierać w szczególności: 1) określenie rodzaju ubezpieczenia; 2) określenie początkowej daty podlegania ubezpieczeniu; 3) określenie zasad obliczania składek oraz sposobu ich opłacania i obowiązu- jących terminów płatności; 4) wskazanie rolnika zobowiązanego do opłacania składek albo osób zobowią- zanych solidarnie; 5) określenie kwoty należności z tytułu składek wynikającej z objęcia ubezpie- czeniem i terminu zapłaty. 3. (uchylony). 4. W razie zmiany stanu faktycznego lub stanu prawnego, na podstawie którego wydano decyzję o ustaleniu podlegania ubezpieczeniu, wydaje się nową decyzję w tej sprawie. Jeżeli jednak zmianie ulegnie jedynie wysokość miesięcznych składek, rolnikowi obowiązanemu do ich opłacania doręcza się informację w tej sprawie. Art. 39a. 1. Odbierający oświadczenie, o którym mowa w art. 5a, pracownik Kasy poucza rolnika o skutkach prawnych tego oświadczenia i umieszcza stosowną informa- cję na wydanej decyzji. 2. Kasa niezwłocznie przekazuje właściwemu oddziałowi Zakładu odpis decyzji stwierdzającej podleganie ubezpieczeniu przez osobę, o której mowa w art. 5a, lub ustanie ubezpieczenia takiej osoby. 3. Kasa niezwłocznie przekazuje właściwemu oddziałowi Zakładu oświadczenie przewidziane w art. 5a. 4. (uchylony). Art. 40. 1. Składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał. Termin płatności przypada ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału, z zastrzeżeniem art. 50. 1a. Jeżeli decyzja, w której określono wysokość zobowiązań z tytułu składek, nie została doręczona co najmniej na 14 dni przed ustawowym terminem płatności, o którym mowa w ust. 1, obowiązuje termin płatności wynoszący 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji. 2. Jeżeli wysokość składki jest uzależniona od wysokości emerytury podstawowej, przy obliczaniu wysokości składki przyjmuje się kwotę emerytury podstawowej obowiązującą w ostatnim miesiącu poprzedniego kwartału. Art. 40a. 1. Od składek nieopłaconych w terminie przez rolnika pobiera się od rolnika odset- ki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonej w dziale III rozdział 6 usta- wy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.³⁾). 2. Odsetek za zwłokę nie nalicza się, jeżeli ich wysokość nie przekracza 6,60 zł. Art. 41. 1. Kasa dokonuje poboru składek na ubezpieczenie. 2. Jeżeli pobór składki następuje w gotówce, inkasentem może być pracownik Kasy lub Zakładu albo inna upoważniona osoba. Jeżeli czynności inkasa nie należą do zakresu obowiązków pracownika, inkasentowi przysługuje prowizja na zasadach określonych w umowie z Kasą. 3. Inkasent jest obowiązany informować rolnika o sposobie obliczania wysokości składki. Art. 41a. 1. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uza- sadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględnia- jąc możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emery- talno-rentowego i składkowego, może: 1) odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, roz- łożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części; 2) umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w cało- ści lub części. 2. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy może także, z urzę- du, umorzyć część lub całość należności z tytułu składek, w przypadku ich cał- kowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie posiadanych do- kumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można dochodzić należności, oraz brak jest możliwości przeniesie- nia odpowiedzialności; 2) dłużnik zmarł, nie pozostawiając majątku, z którego można by dochodzić należności, i jednocześnie nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzial- ności; 3) kwota należności nie przekracza pięciokrotnej wartości upomnienia w po- stępowaniu egzekucyjnym; 4) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty postępowania egzekucyjnego. 3. Umorzenie składek powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej zostały umorzone składki, oraz powoduje umorze- nie należnych Kasie kosztów upomnienia. 4. Od należności z tytułu składek, których spłatę rozłożono na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę, począwszy od następnego dnia po wpływie wniosku. 5. Jeżeli dłużnik nie opłaci w terminie odroczonej składki lub ustalonych przez Ka- sę rat, kwota niezapłaconych składek staje się wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia następującego po dniu, w którym upływa termin płat- ności wynikający z art. 40. 6. W razie dokonywania wpłat na poczet rat, na jakie została rozłożona należność z tytułu składek, wpłatę zalicza się na poczet składek o najwcześniejszym terminie płatności i należnych od nich odsetek za zwłokę. Art. 41b. 1. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2–7. 2. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwo- wane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. 3. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia podjęcia decyzji o rozłożeniu należności na raty lub odroczeniu terminu płatności, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty, z zastrzeżeniem ust. 4. 4. Jeżeli w ustalonym terminie dłużnik nie zapłacił którejkolwiek z rat, na jakie zo- stała rozłożona należność, bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia podjęcia decyzji o rozłożeniu należności na raty, do dnia podjęcia decyzji o wygaśnięciu decyzji o rozłożeniu na raty na- leżności z tytułu składek. 5. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o któ- rej dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyj- nego. 6. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowe- go lub jego umorzeniu. 7. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowie- dzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, li- cząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. 8. Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnio- ne od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawie- szenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego or- ganu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jed- nak niż 2 lata. 9. Bieg przedawnienia terminu, o którym mowa w ust. 1, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. 10. Nadpłacone lub nienależnie opłacone składki podlegają z urzędu zaliczeniu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku – na poczet przy- szłych składek, chyba że płatnik złoży wniosek o zwrot składek. 11. Nadpłacone lub nienależnie opłacone składki nie podlegają zwrotowi, jeżeli od dnia ich opłacenia upłynęło 5 lat. 12. Kasa zawiadamia płatnika o kwocie nadpłaconych lub nienależnie opłaconych składek podlegających zwrotowi, jeżeli są one wyższe od kwoty, o której mowa w ust. 15. 13. Płatnik może, w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 12, złożyć wniosek o zwrot nadpłaconych lub nienależnie opłaco- nych składek. 14. W przypadku braku przyszłych należności z tytułu składek, nadpłacone lub nie- należnie opłacone składki podlegają zwrotowi z urzędu. 15. Nie podlegają zwrotowi nadpłacone lub nienależnie opłacone składki nieprze- kraczające równowartości sumy kosztów powiadomienia płatnika o nadpłacie li- stem poleconym oraz kosztów jej zwrotu. Art. 42. Kasa prowadzi ewidencję okresów podlegania ubezpieczeniu i opłacania składek za każdego ubezpieczonego. Osoba zainteresowana ma prawo wglądu do ewidencji w zakresie dotyczącym jej spraw oraz zgłaszania uwag i zastrzeżeń. Art. 43. 1. Kasa wydaje legitymacje dla ubezpieczonych, emerytów, rencistów oraz człon- ków ich rodzin. 2. Prezes Kasy określa szczegółowe zasady wydawania legitymacji, o których mo- wa w ust. 1, oraz dokonywania w nich wpisów. Art. 44. 1. Prawo do świadczeń z ubezpieczenia ustala się na wniosek osoby zainteresowa- nej albo innej osoby mającej interes prawny w ustaleniu tego prawa. 2. Prawo do świadczeń z ubezpieczenia lub ich wysokość ustala się ponownie, na wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedstawione nowe dowody lub ujawnione nowe okoliczności, mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. 3. Zmiany w indywidualnym wymiarze świadczeń z ubezpieczenia, wynikające ze zmian w przepisach prawa, ustala się z urzędu. 4. Zawieszenie prawa do świadczeń oraz zawieszenie lub wstrzymanie ich wypłaty stosuje się z urzędu. 5. Wznowienie zawieszonej lub wstrzymanej wypłaty świadczenia bądź jego części następuje na wniosek. Art. 45. 1. O zaistnieniu wypadku przy pracy rolniczej poszkodowany, rolnik, domownik lub inna osoba są zobowiązane zawiadomić Kasę bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia jego zaistnienia. 2. Jeżeli zachodzi przypuszczenie, że poszkodowany w chwili wypadku był w sta- nie nietrzeźwym lub pod wpływem środków odurzających, substancji psycho- tropowych lub innych środków o podobnym działaniu, lekarz udzielający pierw- szej pomocy kieruje poszkodowanego na badania niezbędne do ustalenia ich zawartości w organizmie. Poszkodowany jest obowiązany poddać się temu ba- daniu. Odmowa poddania się badaniu lub inne zachowanie uniemożliwiające je- go przeprowadzenie powoduje pozbawienie prawa do świadczenia z tytułu wy- padku przy pracy rolniczej, chyba że poszkodowany udowodni, że miały miejsce przyczyny, które uniemożliwiły poddanie się temu badaniu. Koszty tego badania pokrywa Kasa. 3. Niedopełnienie przez poszkodowanego lub rolnika obowiązku, o którym mowa w ust. 1, ocenia się przy ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadku oraz prawa do jednorazowego odszkodowania. 4. Kasa ustala okoliczności i przyczyny wypadku przy pracy rolniczej. Osoba upoważniona przez Prezesa Kasy ma prawo dokonać oględzin miejsca i przed- miotów związanych z wypadkiem oraz przeprowadzić dowody z zeznań po- szkodowanego i świadków. 5. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określi, w drodze rozporządzenia, spo- sób i tryb zgłaszania wypadku przy pracy rolniczej oraz ustalania jego okolicz- ności i przyczyn, uwzględniając: 1) sposób dokumentowania wypadku przy pracy rolniczej, 2) zgłaszanie roszczenia o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, 3) prowadzenie postępowania dowodowego w celu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy rolniczej, 4) informacje, które powinny się znaleźć w protokole powypadkowym – biorąc pod uwagę konieczność zapewnienia jednolitości procedur przy usta- laniu okoliczności i przyczyn tych wypadków. Art. 46. 1. Orzeczenia dotyczące: 1) trwałej i okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rol- nym, 2) stałego i długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, 3) niezdolności do samodzielnej egzystencji, 4) czasowej niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 180 dni, 5) celowości przekwalifikowania zawodowego z powodu trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, 6) wskazań do rehabilitacji leczniczej, 7) innych okoliczności warunkujących przyznanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników – w związku z prowadzonym postępowaniem o ustalenie prawa do świadczeń wydają w pierwszej instancji lekarze rzeczoznawcy Kasy, a w drugiej instancji – komisje lekarskie Kasy. 2. Prawomocne orzeczenie lekarza rzeczoznawcy Kasy lub orzeczenie komisji le- karskiej Kasy stanowi podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń prze- widzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia: 1) stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu lub śmierci wskutek wy- padku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, lub 2) trwałej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, lub 3) niezdolności do samodzielnej egzystencji. 3. Prezes Kasy sprawuje nadzór nad orzekaniem lekarzy rzeczoznawców Kasy i komisji lekarskich Kasy. 4. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określi, w drodze rozporządzenia: 1) szczegółowe warunki orzekania o całkowitej niezdolności do pracy w go- spodarstwie rolnym oraz orzekania o celowości przekwalifikowania zawo- dowego, 2) tryb postępowania orzeczniczego, 3) tryb i termin wnoszenia odwołań od orzeczeń lekarzy rzeczoznawców Kasy, 4) formy nadzoru nad orzekaniem lekarzy rzeczoznawców Kasy i komisji le- karskich Kasy, 5) dodatkowe kwalifikacje zawodowe wymagane od lekarzy realizujących za- dania z zakresu orzecznictwa lekarskiego – mając na uwadze konieczność zapewnienia w Kasie jednolitości stosowania procedur dotyczących realizacji zadań z zakresu orzecznictwa lekarskiego. 5. Stwierdzenia rolniczej choroby zawodowej dokonuje właściwy państwowy po- wiatowy inspektor sanitarny w trybie określonym w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy. Art. 47. 1. Okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 7, ustala się na podstawie zaświad- czenia właściwego starosty lub wójta. 2. Spełnienie warunku niemożliwości sprzedaży nieruchomości, w myśl art. 28 ust. 7 pkt 1, stwierdza Agencja Własności Rolnej Skarbu Państ wa⁴⁾ lub upoważnio- ny przez nią wójt. 3. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowy tryb postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 2, oraz za- sady pokrywania kosztów dokonanych czynności przez Kasę, a w uzasadnio- nych przypadkach – przez wnioskodawcę. Art. 48. 1. Wysokość świadczenia lub jego określonej części ustala się za pomocą wskaźni- ka wymiaru, jeżeli przewiduje to ustawa lub jeżeli wysokość ta pozostaje w sta- łym stosunku do wysokości emerytury podstawowej, a świadczenie nie ma cha- rakteru jednorazowego. 2. Świadczenie, którego wysokość jest ustalona za pomocą wskaźnika wymiaru, wypłaca się w kwocie odpowiadającej iloczynowi tego wskaźnika i aktualnej emerytury podstawowej. 3. W każdym przypadku zmiany wysokości emerytury podstawowej wypłaca się świadczenie, o którym mowa w ust. 1, w odpowiednio zmienionej wysokości, z uwzględnieniem terminów waloryzacji emerytur i rent przysługujących na pod- stawie przepisów emerytalnych – o czym zawiadamia się uprawnionego. Art. 49. 1. Wypłata świadczenia z ubezpieczenia następuje przez doręczenie uprawnionemu należnej kwoty za pośrednictwem operatora wyznaczonego w rozumieniu usta- wy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529) lub innej osoby. Za zgodą uprawnionego Kasa może stosować inne formy wypłaty. 2. Wypłata świadczenia przysługującego co miesiąc jako świadczenie stałe lub okresowe następuje każdego miesiąca w dniu oznaczonym w decyzji, z zastrze- żeniem ust. 3. 3. Jeżeli miesięczna wypłata świadczeń z ubezpieczenia, o których mowa w ust. 2, nie przekroczyłaby kwoty emerytury podstawowej, świadczenie może być wy- płacone z góry, tak aby jedna wypłata była równa co najmniej kwocie najniższej emerytury. Art. 50. 1. Kasa może potrącać z wypłacanych świadczeń z ubezpieczenia zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników indywidualnych i członków ich rodzin lub na ubezpieczenie, wraz z odsetkami, a także składki na ubezpieczenie za bieżący kwartał; dotyczy to tylko składek za osobę pobierającą świadczenie, z wyjątkiem domownika, oraz składek, do których opłacenia zobowiązana jest ta osoba. Po- nadto z emerytur i rent mogą być potrącane inne należności na zasadach okre- ślonych w odrębnych przepisach. 2. O dokonywaniu potrącenia orzeka się w decyzji ustalającej prawo do świadcze- nia albo w odrębnej decyzji. Art. 51. Egzekucję należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników prowadzi się w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Art. 52. 1. W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto: 1) do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio art. 12, art. 26, art. 29 § 1 i 2, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 62 § 1 i 5, art. 72 § 1 pkt 1 i 4, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 75 § 2 pkt 1 lit. c, art. 77 § 1 pkt 2, art. 77b § 2 i 4, art. 78 § 1, § 3 pkt 3 lit. a i § 4, art. 79 § 2 pkt 3, art. 91, art. 97 § 1, art. 97a⁵⁾, art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2 i 7, art. 100 § 1, art. 101 § 1, art. 105, art. 106 § 1 i 2, art. 107 § 1, § 1a i § 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i 4, art. 110 § 1, § 2 pkt 2 i § 3, art. 111 § 1–4 i § 5 pkt 1, art. 112 § 1 pkt 1 i 2, § 3, § 4 pkt 2 i § 5–7, art. 118 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordyna- cja podatkowa; 2) do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się od- powiednio przepisy regulujące przyznawanie i wypłatę odpowiednich świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin. 2. Zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz ustalania odsetek za opóźnienia w wypłacie świadczeń określają przepisy emerytalne oraz przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o świadczeniach pie- niężnych w razie choroby i macierzyństwa. Art. 52a. Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru, wymierzania odsetek za zwłokę, egzekucji, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Rozdział 4

Inne sprawy związane z ubezpieczeniem Art. 53. (uchylony). Art. 54. (uchylony). Art. 55. 1. Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. 2. Świadczenie przewidziane w ust. 1 przyznaje się w wysokości nieprzekraczają- cej wysokości odpowiedniego świadczenia z ubezpieczenia emerytalno- rentowego. 2a. Prezes Kasy może emerytowi lub renciście, któremu na skutek niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej wypłata części uzupełniającej świadczenia została zawieszona w całości, przyznać prawo do wypłaty 50% tej części na czas określony, jeżeli istnieją szczególne przeszkody w zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej. 3. (uchylony). Art. 55a. W sprawach nieuregulowanych w art. 55 stosuje się odpowiednio przepisy o przy- znawaniu i wypłacie świadczeń z ubezpieczenia. Art. 56. Jeżeli przyczyną wypadku przy pracy rolniczej albo rolniczej choroby zawodowej była wadliwość środka stosowanego przy pracy lub nieprawidłowość świadczonej usługi, za którą odpowiedzialność cywilną ponosi osoba niebędąca poszkodowanym lub rolnikiem, na którego rachunek poszkodowany pracował, Prezes Kasy może do- chodzić od tej osoby zwrotu wydatków ponoszonych na świadczenia z ubezpieczenia z tytułu wypadku przy pracy albo choroby zawodowej. Art. 57. (uchylony). Art. 58. 1. Na wniosek właściciela gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia albo którego małżonek ma ustalone takie prawo, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 28 ust. 7 pkt 1, wskazaną we wniosku nieruchomość przejmuje się na własność Skarbu Państwa za odpłatnością. 2. Przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa⁶⁾. 2a. Należności za odpłatne przejmowanie nieruchomości na własność Skarbu Pań- stwa są pokrywane w całości ze środków uzyskanych przez Agencję Nierucho- mości Rolnych z gospodarowania mieniem Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. 3. Nieruchomości przejęte na podstawie ust. 1 wchodzą w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. 4. Do odpowiedzialności za zobowiązania związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego stosuje się odpowiednio art. 526⁷⁾ Kodeksu cywilnego. 5. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe zasady i tryb postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 1, w tym sposób ustalania odpłatności i wypłacania należności z tego tytułu.

Rozdział 5

Organizacja i zakres działania Kasy oraz Rady Rolników Art. 59. 1. Prezesa Kasy powołuje Prezes Rady Ministrów, spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru, na wniosek ministra właściwego do spraw rozwoju wsi. Prezes Rady Ministrów odwołuje Prezesa Kasy. 2. Prezes Kasy może mieć jednego zastępcę albo dwóch zastępców. Zastępcę Pre- zesa Kasy powołuje minister właściwy do spraw rozwoju wsi, spośród osób wy- łonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru, na wniosek Prezesa, złożony po zasięgnięciu opinii Rady Rolników. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi odwołuje zastępcę Prezesa Kasy. 3. Prezes kieruje Kasą oraz wykonuje zadania przewidziane w ustawie i zadania wynikające z odrębnych przepisów. 4. Stanowisko Prezesa Kasy może zajmować osoba, która: 1) posiada tytuł zawodowy magistra lub równorzędny; 2) jest obywatelem polskim; 3) korzysta z pełni praw publicznych; 4) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe; 5) posiada kompetencje kierownicze; 6) posiada co najmniej 6-letni staż pracy, w tym co najmniej 3-letni staż pracy na stanowisku kierowniczym; 7) posiada wykształcenie i wiedzę z zakresu spraw należących do właściwości Prezesa Kasy. 5. Informację o naborze na stanowisko Prezesa Kasy ogłasza się przez umieszcze- nie ogłoszenia w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie urzędu oraz w Biuletynie Informacji Publicznej, o którym mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198, z późn. zm.⁸⁾), i Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Ogłoszenie powinno zawierać: 1) nazwę i adres Kasy; 2) określenie stanowiska; 3) wymagania związane ze stanowiskiem wynikające z przepisów prawa; 4) zakres zadań wykonywanych na stanowisku; 5) wskazanie wymaganych dokumentów; 6) termin i miejsce składania dokumentów; 7) informację o metodach i technikach naboru. 6. Termin, o którym mowa w ust. 5 pkt 6, nie może być krótszy niż 10 dni od dnia opublikowania ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Preze- sa Rady Ministrów. 7. Nabór na stanowisko Prezesa Kasy przeprowadza zespół, powołany przez mini- stra właściwego do spraw rozwoju wsi, liczący co najmniej 3 osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię wyłonienia najlepszych kandydatów. W toku naboru ocenia się doświadczenie zawodowe kandydata, wiedzę niezbędną do wykonywania zadań na stanowisku, na które jest przeprowadzany nabór, oraz kompetencje kierownicze. 8. Ocena wiedzy i kompetencji kierowniczych, o których mowa w ust. 7, może być dokonana na zlecenie zespołu przez osobę niebędącą członkiem zespołu, która posiada odpowiednie kwalifikacje do dokonania tej oceny. 9. Członek zespołu oraz osoba, o której mowa w ust. 8, mają obowiązek zachowa- nia w tajemnicy informacji dotyczących osób ubiegających się o stanowisko, uzyskanych w trakcie naboru. 10. W toku naboru zespół wyłania nie więcej niż 3 kandydatów, których przedstawia ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. 11. Z przeprowadzonego naboru zespół sporządza protokół zawierający: 1) nazwę i adres Kasy; 2) określenie stanowiska, na które był prowadzony nabór, oraz liczbę kandyda- tów; 3) imiona, nazwiska i adresy nie więcej niż 3 najlepszych kandydatów uszere- gowanych według poziomu spełniania przez nich wymagań określonych w ogłoszeniu o naborze; 4) informację o zastosowanych metodach i technikach naboru; 5) uzasadnienie dokonanego wyboru albo powody niewyłonienia kandydata; 6) skład zespołu. 12. Wynik naboru ogłasza się niezwłocznie przez umieszczenie informacji w Biule- tynach Informacji Publicznej, o których mowa w ust. 5. Informacja o wyniku naboru zawiera: 1) nazwę i adres Kasy; 2) określenie stanowiska, na które był prowadzony nabór; 3) imiona, nazwiska wybranych kandydatów oraz ich miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego albo informację o niewyłonieniu kandydata. 13. Umieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Mi- nistrów ogłoszenia o naborze oraz o wyniku tego naboru jest bezpłatne. 14. Zespół przeprowadzający nabór na stanowiska, o których mowa w ust. 2, powo- łuje Prezes Kasy. 15. Do sposobu przeprowadzania naboru na stanowisko, o którym mowa w ust. 2, stosuje się odpowiednio ust. 4–13. 16. Prezes Kasy współpracuje z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminal- nych w zakresie niezbędnym do realizacji jego zadań ustawowych. Art. 59a. 1. Nabór kandydatów do zatrudnienia na wolne stanowiska pracy w Kasie jest otwarty i konkurencyjny. 2. Ogłoszenie o naborze zamieszcza się w Biuletynie Informacji Publicznej, o któ- rym mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji pu- blicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198, z późn. zm.⁹⁾), oraz w miejscu powszechnie dostępnym w jednostce organizacyjnej, w której jest prowadzony nabór. Art. 59b. Informacje o kandydatach, którzy zgłosili się do naboru, stanowią informację pu- bliczną w zakresie objętym wymaganiami określonymi w ogłoszeniu o naborze. Art. 59c. Termin do składania dokumentów, określony w ogłoszeniu o naborze, nie może być krótszy niż 14 dni od dnia opublikowania tego ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej. Art. 59d. 1. Po upływie terminu do składania dokumentów określonego w ogłoszeniu o na- borze niezwłocznie upowszechnia się listę kandydatów, którzy spełniają wyma- gania formalne określone w ogłoszeniu o naborze, przez umieszczenie jej w miejscu powszechnie dostępnym w jednostce organizacyjnej, w której jest pro- wadzony nabór, a także przez opublikowanie jej w Biuletynie Informacji Pu- blicznej. 2. Lista, o której mowa w ust. 1, zawiera imię i nazwisko kandydata oraz jego miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Art. 59e. 1. Sporządza się protokół przeprowadzonego naboru kandydatów do zatrudnienia na wolne stanowiska pracy w Kasie. 2. Protokół zawiera w szczególności: 1) określenie stanowiska pracy, na które był prowadzony nabór, liczbę kandy- datów oraz imiona, nazwiska i adresy nie więcej niż 5 najlepszych kandyda- tów uszeregowanych według poziomu spełniania przez nich wymagań okre- ślonych w ogłoszeniu o naborze; 2) informację o zastosowanych metodach i technikach naboru; 3) uzasadnienie dokonanego wyboru. Art. 59f. 1. Informację o wyniku naboru upowszechnia się w terminie 14 dni od dnia zatrud- nienia wybranego kandydata albo zakończenia naboru, w przypadku gdy w jego wyniku nie doszło do zatrudnienia żadnego kandydata. 2. Informacja, o której mowa w ust. 1, zawiera: 1) nazwę i adres urzędu; 2) określenie stanowiska pracy; 3) imię i nazwisko wybranego kandydata oraz jego miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego; 4) uzasadnienie dokonanego wyboru kandydata albo uzasadnienie niezatrud- nienia żadnego kandydata. 3. Informację o wyniku naboru upowszechnia się w Biuletynie Informacji Publicz- nej i w miejscu powszechnie dostępnym w jednostce organizacyjnej, w której był prowadzony nabór. Art. 59g. Jeżeli stosunek pracy osoby wyłonionej w drodze naboru ustał w ciągu 3 miesięcy od dnia nawiązania stosunku pracy, można zatrudnić na tym samym stanowisku kolejną osobę spośród najlepszych kandydatów wymienionych w protokole tego naboru. Przepisy art. 59f stosuje się odpowiednio. Art. 60. 1. Prezes Kasy zatrudnia pracowników na podstawie umowy o pracę, chyba że od- rębne przepisy wymagają zatrudnienia na podstawie powołania. 2. Przy wykonywaniu czynności służbowych pracownicy Kasy korzystają z ochro- ny prawnej przysługującej funkcjonariuszom państwowym. 3. Do pracowników Kasy stosuje się przepisy o pracownikach urzędów państwo- wych, z wyjątkiem przepisów dotyczących praw i obowiązków urzędników pań- stwowych mianowanych. Art. 61. 1. W ramach Kasy wyodrębnia się: 1) centralę; 2) oddziały regionalne; 3) placówki terenowe; 4) inne jednostki organizacyjne. 2. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi, w drodze zarządzenia, po zasięgnięciu opinii Rady Rolników, nadaje Kasie statut, określając w nim wewnętrzną orga- nizację Kasy. Art. 62. 1. Kasa prowadzi działalność w zakresie: 1) obsługi ubezpieczonych i świadczeniobiorców w sprawach dotyczących ob- jęcia ubezpieczeniem, składek na ubezpieczenie oraz przyznawania i wypła- ty świadczeń z ubezpieczenia; 2) zadań określonych w art. 63–66; 3) obsługi prac Rady Rolników; 4) informowania ubezpieczonych i świadczeniobiorców o prawach i obowiąz- kach wynikających z ustawy oraz propagowania działalności Kasy. 2. W realizacji ubezpieczenia Kasa współdziała z Zakładem. W szczególności Kasa może zlecać Zakładowi dokonywanie określonych czynności, zapewniając od- powiednią refundację kosztów. Zasady i tryb współdziałania określają porozu- mienia Prezesa Kasy i Prezesa Zakładu. Art. 62a. Interpretacje indywidualne wydawane przez Prezesa Kasy na podstawie art. 10 usta- wy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, z późn. zm.¹⁰⁾) w zakresie opłacania składek na ubezpieczenia spo- łeczne przez podmioty, o których mowa w art. 5a ust. 1, wraz z wnioskiem o wyda- nie interpretacji, po usunięciu danych identyfikujących wnioskodawcę oraz inne podmioty wskazane w treści interpretacji, Kasa niezwłocznie zamieszcza w Biulety- nie Informacji Publicznej. Art. 63. 1. Kasa prowadzi działalność na rzecz zapobiegania wypadkom przy pracy rolni- czej i rolniczym chorobom zawodowym, obejmującą w szczególności: 1) analizowanie przyczyn tych wypadków i chorób; 2) prowadzenie dobrowolnych nieodpłatnych szkoleń i instruktażu dla ubezpie- czonych w zakresie zasad ochrony życia i zdrowia w gospodarstwie rolnym oraz postępowania w razie wypadku przy pracy rolniczej; 3) upowszechnianie wśród ubezpieczonych wiedzy o zagrożeniach wypadkami przy pracy rolniczej i rolniczymi chorobami zawodowymi, a także znajomo- ści zasad ochrony życia i zdrowia w gospodarstwie rolnym oraz zasad postę- powania w razie wypadku; 4) podejmowanie starań o właściwą produkcję i dystrybucję bezpiecznych środ- ków stosowanych w rolnictwie oraz sprzętu i odzieży ochronnej dla rolników. 2. Prezes Kasy w porozumieniu z Radą Rolników, ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego, ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi oraz ministrem właściwym do spraw zdrowia określa zasady ochrony zdrowia i życia w gospodarstwie rolnym. Zasady te są zaleceniami dotyczącymi wyposażenia gospodarstwa, zabezpieczenia osób pracujących oraz sposobu wykonywania czynności związanych z działalnością rolniczą, ustanowionymi w celu zapobie- gania wypadkom przy pracy rolniczej i rolniczym chorobom zawodowym. Art. 64. 1. Kasa podejmuje działania na rzecz pomocy ubezpieczonym i osobom uprawnio- nym do świadczeń z ubezpieczenia, wykazującym całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, ale rokującym jej odzyskanie w wyniku leczenia i rehabilitacji, albo zagrożonym całkowitą niezdolnością do pracy w gospodar- stwie rolnym, obejmujące w szczególności: 1) kierowanie na rehabilitację leczniczą do zakładów rehabilitacyjnych; 2) prowadzenie zakładów rehabilitacji leczniczej; 3) wspieranie rozwoju rehabilitacji ambulatoryjnej na obszarach wiejskich; 4) prowadzenie, we własnym zakresie, badań i analiz przyczyn niezdolności do pracy; 5) odpłatne zlecanie badań naukowych i ekspertyz dotyczących przyczyn nie- zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym oraz metod jej przeciwdziała- nia; 6) promocję zdrowia; 7) działania dotyczące profilaktyki zdrowotnej w środowisku wiejskim. 2. Kasa może udzielać pomocy ubezpieczonym w rehabilitacji członków ich ro- dzin, o których mowa w art. 29 ust. 2 ustawy. 3. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określi, w drodze rozporządzenia, wa- runki i tryb kierowania na rehabilitację leczniczą oraz udzielania zamówień na świadczenia i usługi rehabilitacyjne, w tym : 1) wskazania do rehabilitacji oraz ocenę jej potrzeby, 2) trwałość i okresowość całkowitej niezdolności do pracy oraz przyczynę jej powstania, 3) (uchylony), 4) warunki i tryb kwalifikacji wniosku o rehabilitację, 5) sposób zwrotu kosztów przejazdu, 6) warunki i tryb przeprowadzania konkursu oraz zawierania umów o świad- czenia i usługi rehabilitacyjne z podmiotami niebędącymi jednostkami or- ganizacyjnymi Kasy – mając na uwadze potrzebę rehabilitacji leczniczej osób kierowanych i stan fi- nansów funduszu prewencji i rehabilitacji. Art. 65. Kasa udziela rolnikom informacji o umowach, jakie mogą być zawierane w związku z zamiarem zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Art. 66. 1. Kasa może inicjować i wspierać rozwój ubezpieczeń dla rolników i członków ich rodzin, prowadzonych przez towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych stosownie do przepisów o działalności ubezpieczeniowej. W szczególności Kasa może udzielać pomocy w powstawaniu i działalności takich towarzystw. 2. Zakres i zasady udzielania pomocy przewidzianej w ust. 1 oraz limity wydatków Kasy na ten cel określa Prezes Kasy w porozumieniu z Radą Rolników lub na jej wniosek. Art. 67. 1. Radę Rolników w liczbie 25 członków powołuje minister właściwy do spraw rozwoju wsi spośród kandydatów zgłoszonych przez społeczno-zawodowe or- ganizacje rolników i związki zawodowe rolników indywidualnych o ogólnokra- jowym zasięgu, po przeprowadzeniu konsultacji ze zgłaszającymi organizacja- mi. W chwili rozpoczęcia kadencji co najmniej 15 członków powinno podlegać ubezpieczeniu w pełnym zakresie, a co najmniej 5 członków powinno pobierać emeryturę lub rentę z ubezpieczenia. 2. W posiedzeniach Rady Rolników uczestniczą z głosem doradczym minister wła- ściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, minister właściwy do spraw roz- woju wsi, minister właściwy do spraw finansów publicznych i Prezes Kasy lub ich przedstawiciele. 3. Kadencja Rady Rolników trwa 3 lata. 4. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi przed upływem kadencji Rady Rolni- ków: 1) odwołuje członka, jeżeli złożył on rezygnację lub jeżeli o odwołanie wystą- piła organizacja zgłaszająca; 2) może, po zasięgnięciu opinii Rady Rolników, odwołać członka, jeżeli bez usprawiedliwionych przyczyn nie bierze on udziału w pracach Rady Rolni- ków, w okresie czterech kolejnych posiedzeń plenarnych lub jeżeli zacho- dzą istotne przeszkody w jego dalszym udziale w pracach Rady Rolników. 5. Uzupełnienia składu Rady Rolników w toku kadencji dokonuje się w trybie przewidzianym dla powołania. Art. 68. 1. Strukturę organizacyjną i tryb prac Rady Rolników określa uchwalany przez nią regulamin. 2. Posiedzenie Rady Rolników zwołuje Przewodniczący Rady z własnej inicjaty- wy, na wniosek Prezesa Kasy lub co najmniej 10 członków Rady bądź ministra właściwego do spraw rozwoju wsi. 3. (uchylony). 4. Rada Rolników podejmuje uchwały bezwzględną większością głosów przy obecności co najmniej połowy członków Rady Rolników, z tym że w sprawach określonych w art. 11 ust. 2, art. 13 ust. 4, art. 14 ust. 8 i art. 15 ust. 2 jest wy- magana większość dwóch trzecich głosów. Regulamin Rady Rolników może przewidywać podejmowanie uchwał kwalifikowaną większością głosów także w innych sprawach. 5. Członkowi Rady Rolników w związku z udziałem w pracach Rady Rolników przysługuje ryczałtowe wynagrodzenie. 5a. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określi w drodze rozporządzenia: 1) tryb zgłaszania kandydatów na członków Rady Rolników; 2) regulamin i zasady wynagradzania członków Rady Rolników, uwzględnia- jąc funkcję pełnioną w Radzie Rolników i wydatki ponoszone w związku z udziałem w pracach Rady. 6. Prezes Kasy zapewnia obsługę prac Rady Rolników. Art. 69. 1. Rada Rolników ma prawo kontrolować i oceniać działalność Kasy. W tym celu Rada może żądać od Prezesa Kasy informacji i wyjaśnień oraz udostępnienia dokumentów. 2. Prezes Kasy jest obowiązany ustosunkować się do wniosków pokontrolnych oraz innych postulatów Rady Rolników dotyczących działalności Kasy w terminie 14 dni. Art. 70. W sprawach, o których mowa w art. 8 ust. 5, art. 11 ust. 2, art. 13 ust. 4, art. 14 ust. 8, art. 15 ust. 2 i art. 82 ust. 2, Rada Rolników przedstawia swój wniosek, stanowisko lub opinię wraz z uzasadnieniem obejmującym w szczególności ocenę skutków fi- nansowych projektowanej regulacji. Art. 71. Rada Rolników opiniuje projekty: 1) aktów prawnych regulujących ubezpieczenie, w szczególności aktów wyko- nawczych do ustawy, oraz aktów prawnych mających bezpośredni wpływ na funkcjonowanie ubezpieczenia; 2) programów działania i planów finansowych Kasy. Art. 72. (uchylony). Art. 73. Rada Rolników może występować do organów administracji państwowej, instytucji państwowych i organów jednostek samorządu terytorialnego o podjęcie określonych inicjatyw lub działań w sprawach związanych z ubezpieczeniem. Adresat wystąpie- nia jest obowiązany udzielić Radzie odpowiedzi w terminie jednego miesiąca. Art. 74. 1. Prezes Kasy, w terminie do dnia 31 marca każdego roku, przedstawia Radzie Rolników sprawozdanie z działalności Kasy i funduszu składkowego w po- przednim roku. 1a. Rada Rolników rozpatruje sprawozdanie, o którym mowa w ust. 1, i uchwala opinię wraz z ewentualnymi wnioskami, w terminie do dnia 30 kwietnia. 2. W sprawozdaniu, o którym mowa w ust. 1, zamieszcza się także informację o kierunkach działalności Rady Rolników oraz podjętych przez nią uchwałach i ich realizacji. 3. Prezes Kasy przedstawia sprawozdanie, wraz z opinią Rady Rolników, mini- strom wymienionym w art. 67 ust. 2.

Rozdział 6

Gospodarka finansowa Art. 75. Kasa prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Art. 76. 1. Tworzy się Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników, zwany dalej „funduszem składkowym”. Fundusz ten jest osobą prawną; funkcje zarzą- du pełni z urzędu Prezes Kasy pod nadzorem Rady Rolników. 2. Podstawy finansowe ubezpieczenia i działalności Kasy stanowią także fundusze emerytalno-rentowy, administracyjny oraz prewencji i rehabilitacji, którymi dysponuje Prezes Kasy. 2a. Fundusze, o których mowa w ust. 2, są państwowymi funduszami celowymi. 3. Państwo gwarantuje wypłatę świadczeń finansowanych z funduszu emerytalno- rentowego. Art. 76a. 1. Nadzór nad funduszem składkowym pełni Rada Nadzorcza Funduszu Składko- wego. 2. W skład Rady Nadzorczej Funduszu Składkowego wchodzi 5 przedstawicieli Rady Rolników i 2 przedstawicieli wyznaczonych przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi oraz po 1 przedstawicielu wyznaczonym przez ministra wła- ściwego do spraw finansów publicznych i ministra właściwego do spraw zabez- pieczenia społecznego. 3. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi, po zasięgnięciu opinii Rady Rolni- ków, nadaje, w drodze zarządzenia, statut funduszowi składkowemu. Art. 77. 1. Fundusz składkowy jest przeznaczony na finansowanie: 1) świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego; 2) bezpośrednich kosztów funkcjonowania Rady Rolników; 3) kosztów zarządzania funduszem i wykonywania jego zobowiązań jako oso- by prawnej; 4) działalności Kasy, o której mowa w art. 66; 5) niedoboru funduszu administracyjnego, o którym mowa w art. 79 ust. 3, oraz funduszu prewencji i rehabilitacji, o którym mowa w art. 80 ust. 3. 2. Fundusz składkowy tworzy się ze składek na ubezpieczenie wypadkowe, choro- bowe i macierzyńskie oraz z innych źródeł określonych w statucie funduszu składkowego, zapewniając pełne pokrycie wydatków funduszu składkowego oraz odpisów, o których mowa w art. 79 ust. 2 i art. 80 ust. 2. 3. Wydatki na działalność przewidzianą w art. 66 nie powinny przekroczyć 1% planowanych wydatków funduszu w danym roku. 4. W razie powstania niedoboru funduszu składkowego, może być zaciągnięty kre- dyt bankowy w wysokości niezbędnej do pokrycia niedoboru. Spłatę kredytu uwzględnia się przy ustalaniu wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w okresie jego spłaty. Art. 78. 1. Fundusz emerytalno-rentowy jest przeznaczony na finansowanie: 1) świadczeń z ubezpieczenia emerytalno-rentowego; 2) emerytur i rent z innego ubezpieczenia społecznego, wypłacanych łącznie ze świadczeniami z ubezpieczenia emerytalno-rentowego, wraz z dodatkami; 3) (uchylony); 4) refundacji określonych kosztów Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych, je- żeli przepisy emerytalne przewidują taką refundację; 5) ubezpieczeń zdrowotnych: a) rolników i pracujących z nimi domowników podlegających ubezpiecze- niu społecznemu, b) osób pobierających świadczenia emerytalno-rentowe w części składko- wej, c) rolników, którzy nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu, a podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu. 2. Fundusz emerytalno-rentowy tworzy się: 1) ze składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe; 2) z refundacji ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na pokrycie: a) wydatków na świadczenia z innego ubezpieczenia społecznego, o któ- rych mowa w ust. 1 pkt 2, b) wydatków wynikających z art. 25 ust. 2a pkt 1 w związku z art. 25 ust. 4; 3) z uzupełniającej dotacji z budżetu państwa; 4) z dotacji z budżetu państwa przeznaczonej na składki na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w ust. 1 pkt 5; 5) z dotacji z budżetu państwa przeznaczonej na składki na ubezpieczenie eme- rytalno-rentowe osób, o których mowa w art. 16a–16c. Art. 79. 1. Fundusz administracyjny jest przeznaczony na finansowanie kosztów obsługi ubezpieczenia, z wyjątkiem kosztów pokrywanych ze środków funduszu skład- kowego lub funduszu prewencji i rehabilitacji. Ponadto ze środków funduszu administracyjnego finansowane są koszty obsługi zadań w zakresie ubezpiecze- nia zdrowotnego. 2. Fundusz administracyjny tworzy się z: 1) odpisów od funduszu składkowego i od funduszu emerytalno-rentowego, w wysokości do 9% planowanych wydatków funduszu składkowego i do 3,5% planowanych wydatków funduszu emerytalno-rentowego; 2) refundacji przez właściwe instytucje kosztów związanych z realizacją ubez- pieczenia zdrowotnego oraz realizacją innych zadań powierzonych Preze- sowi Kasy na podstawie odrębnych przepisów. 3. W razie powstania niedoboru funduszu administracyjnego, niedobór ten pokry- wa się ze środków funduszu składkowego. Art. 80. 1. Fundusz prewencji i rehabilitacji jest przeznaczony na finansowanie kosztów rzeczowych wynikających z realizacji zadań Kasy, o których mowa w art. 21b, 63 i 64. 2. Fundusz prewencji i rehabilitacji tworzy się z odpisu od funduszu składkowego, w wysokości do 5% planowanych wydatków z tego funduszu, oraz dotacji z bu- dżetu państwa. 3. W razie powstania niedoboru funduszu prewencji i rehabilitacji, niedobór ten pokrywa się ze środków funduszu składkowego. Art. 81. (uchylony). Art. 81a. 1. Prezes Kasy, w porozumieniu z Radą Rolników, może tworzyć fundusz motywa- cyjny w ramach odpisu na fundusz administracyjny, naliczanego z funduszu składkowego. 2. Funduszem motywacyjnym dysponuje Prezes Kasy, w porozumieniu z Przewod- niczącym Rady Rolników, na podstawie regulaminu uchwalonego przez Radę Rolników. 3. Wypłaty z funduszu motywacyjnego są realizowane poza limitami wynikającymi z przepisów o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej. Art. 82. 1. Kasa podejmuje działania na rzecz obniżania kosztów poboru składek na ubez- pieczenie oraz kosztów wypłaty świadczeń z ubezpieczenia. 2. Prezes Kasy, w porozumieniu z Radą Rolników lub na jej wniosek, może usta- nawiać premie dla rolników płacących składki oraz dla osób pobierających świadczenia, z tytułu wyrażenia zgody na pobór składki lub wypłatę świadczenia w sposób prowadzący do obniżenia kosztów poboru albo wypłaty. 3. Premie, o których mowa w ust. 2, są finansowane z funduszu administracyjnego. Art. 83. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, sposób prowadze- nia gospodarki finansowej Kasy, w tym tryb sporządzania planu rzeczowo- finansowego Kasy, państwowych funduszy celowych i funduszu składkowego, będą- cych w dyspozycji Prezesa Kasy, i dokonywania w nich zmian oraz gromadzenia i wydatkowania środków z tych funduszy, mając na względzie zapewnienie prawi- dłowego przepływu tych środków.

Rozdział 7

Umowa z następcą Art. 84. Przez umowę z następcą rolnik będący właścicielem (współwłaścicielem) gospodar- stwa rolnego zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą od niego co najmniej o 15 lat (następcę) własność (udział we współwłasności) i posiadanie tego gospodarstwa z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej, jeżeli następca do tego czasu będzie pracować w tym gospodarstwie. Ponadto umowa z następcą może za- wierać inne postanowienia, w szczególności dotyczące wzajemnych świadczeń stron przed i po przeniesieniu przez rolnika własności gospodarstwa rolnego na następcę. Art. 85. Umowa z następcą, a także umowa w celu wykonania umowy z następcą (przenoszą- ca własność gospodarstwa rolnego na następcę), powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Art. 86. Warunek pracy następcy w gospodarstwie rolnym uważa się za spełniony także w przypadku usprawiedliwionych lub uzgodnionych z rolnikiem przerw w pracy. Art. 87. Na żądanie rolnika sąd może rozwiązać umowę z następcą, jeżeli następca bez usprawiedliwionych powodów nie podjął albo zaprzestał pracy w gospodarstwie rol- nika, nie wywiązuje się z obowiązków przyjętych w umowie lub postępuje w taki sposób, że nie można wymagać od rolnika, aby spełnił obowiązki względem następ- cy. Art. 88. 1. Jeżeli w umowie z następcą albo w umowie zawartej w celu wykonania tej umowy nie postanowiono inaczej, rolnik po przeniesieniu własności gospodar- stwa rolnego na następcę może żądać od niego świadczeń przewidzianych w art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego, w zakresie uzasadnionym potrzebami rolnika i członków jego rodziny oraz warunkami majątkowymi i osobistymi następcy, z uwzględnieniem jego nakładu pracy w gospodarstwie rolnika i korzyści uzyska- nych od rolnika przed objęciem gospodarstwa. 2. Jeżeli rolnik przeniósł własność gospodarstwa rolnego na następcę przed naby- ciem prawa do emerytury lub renty, a w umowie z następcą albo w umowie za- wartej w celu wykonania tej umowy nie postanowiono inaczej, może on także żądać od następcy, w zakresie określonym w ust. 1, świadczeń pieniężnych w wysokości nieprzekraczającej połowy emerytury podstawowej miesięcznie do czasu nabycia prawa do emerytury lub renty. Art. 89. Na żądanie rolnika sąd, po rozważeniu interesów stron zgodnie z zasadami współży- cia społecznego, może rozwiązać umowę przenoszącą własność gospodarstwa rolne- go, zawartą w celu wykonania umowy z następcą, jeżeli następca: 1) uporczywie postępuje wobec rolnika w sposób sprzeczny z zasadami współ- życia społecznego lub 2) dopuścił się względem rolnika albo jednej z najbliższych mu osób rażącej ob- razy czci bądź umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu albo wol- ności, lub 3) uporczywie nie wywiązuje się ze swych obowiązków względem rolnika wy- nikających z umowy lub z przepisów prawa. Art. 90. Jeżeli rolnik zmarł przed wykonaniem umowy z następcą, który pracował w jego gospodarstwie co najmniej 5 lat, następca może żądać wykonania tej umowy przez spadkobierców rolnika. Roszczenie następcy ma pierwszeństwo przed roszczeniami z tytułu zapisów. Art. 91. Jeżeli z umowy z następcą nie wynika co innego, do umowy tej stosuje się odpo- wiednio przepisy Kodeksu cywilnego o umowie przedwstępnej, z wyjątkiem art. 390 § 1.

Rozdział 8

Zmiany w przepisach obowiązujących Art. 92–99. (pominięte)¹¹⁾

Rozdział 9

Przepisy przejściowe i końcowe Art. 100. 1. Rolnik lub domownik dobrowolnie kontynuujący ubezpieczenie w myśl przepi- sów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich ro- dzin, z dniem wejścia w życie ustawy staje się ubezpieczonym na wniosek, chy- ba że spełnia warunki podlegania ubezpieczeniu z mocy ustawy. 2. Na wniosek złożony do dnia 30 czerwca 1991 r. rolnik lub domownik, który w dniu 31 grudnia 1990 r. podlegał z mocy prawa ubezpieczeniu społecznemu rol- ników indywidualnych i członków ich rodzin, a nie podlega ubezpieczeniu wy- padkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu lub emerytalno-rentowemu z mocy ustawy w związku ze zmianą zasad podlegania ubezpieczeniu, może zo- stać objęty ubezpieczeniem z mocą od dnia 1 stycznia 1991 r. Składkę opłaca się za cały okres ubezpieczenia. Art. 101. Wydanie decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu przez osobę, która ukończyła lub do dnia 31 marca 1991 r. ukończy wiek emerytalny, może nastąpić dopiero po upływie tego terminu. Jeżeli w tym terminie złożono wniosek o emeryturę lub rentę z ubezpieczenia i zostały spełnione warunki do przyznania tego świadczenia, nie po- biera się składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za pierwszy kwartał 1991 r. Art. 102. 1. Składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, o której mowa w art. 7 ust. 1, wynosi: 1) w pierwszym kwartale 1991 r. – 60 000 zł; 2) w drugim kwartale 1991 r. – 16% emerytury podstawowej. 2. Począwszy od trzeciego kwartału 1991 r. wysokość tej składki ogłasza się w try- bie określonym w art. 8 ust. 4. Art. 103. 1. Emerytury i renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin waloryzuje się w ten sposób, że: 1) ustala się wskaźnik wymiaru świadczenia, wraz ze zwiększeniami oraz dodat- kami z tytułu odznaczeń państwowych¹²⁾, dodatkiem kombatanckim i dodat- kiem z tytułu tajnego nauczania, według stanu na dzień 31 grudnia 1990 r.; 2) od dnia 1 stycznia 1991 r. świadczenie wypłaca się według tak ustalonego wskaźnika. 2. Przy ustalaniu wskaźnika przewidzianego w ust. 1 dla emerytury lub renty, do której prawo powstało w 1990 r., zwiększenie z tytułu wartości sprzedaży pro- duktów rolnych powiększa się o jedną czwartą. Art. 104. 1. Emerytury i renty inwalidzkie przysługujące na podstawie art. 23a ustawy powo- łanej w art. 122 przelicza się w ten sposób, że: 1) oblicza się pełną wysokość emerytury lub renty (w pełnej wysokości podsta- wowej wraz ze zwiększeniami) na dzień 31 grudnia 1990 r. według dotych- czasowych przepisów, przy uwzględnieniu art. 103 ust. 2; 2) dla tak obliczonej wysokości ustala się wskaźnik wymiaru. 2. Do czasu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej emeryturę lub rentę, o której mowa w ust. 1, wypłaca się w wysokości wynikającej ze wskaźnika wy- miaru, pomniejszonej o 23,75% emerytury podstawowej.