Ustawaz dnia 11 października 1991 r.o referendum gminnym
Spis treści
- Treść ustawy
- Rozdział 1 - Przepisy ogólne
- Rozdział 2 - Referendum przeprowadzane z inicjatywy rady gminy
- Rozdział 3 - Referendum przeprowadzane na wniosek mieszkańców
- Rozdział 4 - Referendum w sprawie odwołania rady gminy
- Rozdział 5 - Tryb przeprowadzania oraz ustalanie i ogłaszanie wyników referendum
- Rozdział 6 - Przepisy końcowe
Treść ustawy
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
1.
W referendum mieszkańcy gminy wyrażają w drodze głosowania swoją wolę co do sposobu
rozstrzygnięcia sprawy lub odwołania rady gminy przed upływem kadencji.
2.
Referendum gminne polega na udzieleniu na urzędowej karcie do głosowania pozytywnej
lub negatywnej odpowiedzi na postawione pytanie albo na dokonaniu wyboru pomiędzy
zaproponowanymi wariantami.
Art. 2.
W referendum gminnym mają prawo brać udział mieszkańcy gminy stale zamieszkujący na
jej obszarze i posiadający czynne prawo wyborcze do rad gmin.
Art. 3.
1.
W sprawach samoopodatkowania mieszkańców na cele publiczne oraz odwołania rady gminy
przed upływem kadencji rozstrzyga się wyłącznie w drodze referendum gminnego.
2.
Referendum może być przeprowadzone w każdej innej sprawie ważnej dla gminy.
Art. 4.
Referendum w sprawie odwołania rady gminy nie przeprowadza się, jeżeli do upływu kadencji
rady pozostało mniej niż 6 miesięcy.
Rozdział 2
Referendum przeprowadzane z inicjatywy rady gminy
Art. 5.
1.
Rada gminy podejmuje uchwałę o przeprowadzeniu referendum w sprawie samoopodatkowania
mieszkańców na cele publiczne lub w innej sprawie ważnej dla gminy bezwzględną większością
głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby radnych.
2.
Uchwała, o której mowa w ust. 1, powinna zawierać:
1)
pytanie lub pytania referendum w liczbie nie przewyższającej pięciu albo warianty
decyzji zaproponowane mieszkańcom gminy do wyboru,
2)
w przypadku gdy przedmiotem referendum jest samoopodatkowanie mieszkańców na cele
publiczne - wskazanie konkretnego celu (celów) i zasad samoopodatkowania,
3)
termin przeprowadzenia referendum,
4)
wzór karty do głosowania.
Art. 6.
1.
Uchwała rady gminy o przeprowadzeniu referendum podlega bezzwłocznemu opublikowaniu
przez rozplakatowanie na terenie gminy lub w inny sposób zwyczajowo w niej przyjęty
oraz opublikowaniu w dzienniku urzędowym województwa.
2.
Referendum przeprowadza się między 30 a 35 dniem od dnia opublikowania uchwały rady
na terenie gminy.
Rozdział 3
Referendum przeprowadzane na wniosek mieszkańców
Zasady ogólne
Art. 7.
1.
Z inicjatywą przeprowadzenia referendum na wniosek meszkańców gminy wystąpić może:
1)
obywatel lub grupa obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do rady danej gminy,
2)
struktura terenowa partii politycznej lub organizacji społecznej działająca w danej
gminie.
2.
Podmioty, o których mowa w ust. 1, zwane są dalej inicjatorami referendum.
Art. 8.
1.
Inicjator referendum powiadamia na piśmie wójta lub burmistrza (prezydenta miasta)
o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum.
2.
Powiadomienie, o którym mowa w ust. 1, zawierać powinno:
1)
jeżeli inicjatorem referendum jest obywatel - jego nazwisko, imię, datę urodzenia,
adres i numer dowodu osobistego,
2)
jeżeli inicjatorem referendum jest grupa obywateli - nazwiska, imiona, daty urodzenia,
adresy i numery dowodów osobistych wszystkich członków grupy oraz wskazanie osoby
będącej jej pełnomocnikiem,
3)
jeżeli inicjatorem referendum jest partia polityczna lub organizacja społeczna - jej
nazwę, adres siedziby na terenie gminy oraz nazwisko, imię, datę urodzenia, adres
i numer dowodu osobistego osoby będącej jej pełnomocnikiem,
4)
określenie sprawy, w której ma zostać przeprowadzone referendum.
3.
Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) niezwłocznie potwierdza na piśmie otrzymanie
powiadomienia.
4.
Pełnomocnikiem inicjatora referendum może być jedynie osoba, której przysługuje prawo
wybierania do rady danej gminy.
5.
Na pisemny wniosek inicjatora referendum, wójt lub burmistrz (prezydent miasta), w
ciągu 7 dni od otrzymania wniosku, powiadamia w formie pisemnej inicjatora referendum
lub jego pełnomocnika o liczbie mieszkańców gminy uprawnionych do głosowania. Liczba
ta stanowi podstawę obliczeń, o których mowa w art. 13 ustawy o samorządzie terytorialnym.
6.
Inicjator referendum w sprawie odwołania rady gminy przed upływem kadencji powiadamia
o zamiarze wystąpienia z taką inicjatywą również wojewódzkiego komisarza wyborczego;
do tego powiadomienia stosuje się przepisy ust. 1 i 3.
Art. 9.
1.
Inicjator referendum na swój koszt i w sposób zwyczajowo przyjęty w danej gminie podaje
do wiadomości jej mieszkańców przedmiot zamierzonego referendum.
2.
Informacja o zamierzonym referendum w sprawach, o których mowa w art. 5 ust. 1, musi
spełniać warunki zawarte w art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2.
3.
Informacja o zamierzonym referendum w sprawie odwołania rady gminy musi zawierać uzasadnienie
odwołania.
Art. 10.
1.
W terminie 60 dni od dnia powiadomienia wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) o
zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum jego inicjator zbiera
podpisy mieszkańców uprawnionych do wybierania rady danej gminy i pragnących poprzeć
inicjatywę w tej sprawie.
2.
Podpisy zbiera się na kartach, z których każda zawiera informacje o przedmiocie zamierzonego
referendum oraz o jego inicjatorze.
3.
Mieszkaniec gminy popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje na karcie
nazwisko, imię, datę urodzenia, adres i numer dowodu osobistego. Dane te potwierdza
własnoręcznym podpisem.
Art. 11.
1.
Inicjator referendum przekazuje pisemny wniosek o przeprowadzenie referendum wójtowi
lub burmistrzowi (prezydentowi miasta) i może żądać od niego pisemnego potwierdzenia.
2.
Wniosek o przeprowadzenie referendum musi spełniać warunki, o których mowa w art.
5 ust. 2 pkt 1 i 2.
3.
Do wniosku dołącza się karty, o których mowa w art. 10 ust. 2.
Art. 12.
1.
Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) przekazuje bezzwłocznie wniosek, o którym mowa
w art. 11, radzie gminy.
2.
Rada gminy powołuje ze swego grona komisję do sprawdzenia, czy wniosek mieszkańców
o przeprowadzenie referendum odpowiada przepisom ustawy o samorządzie terytorialnym
i ustawy niniejszej.
3.
Do udziału w pracach komisji zaprasza się w charakterze obserwatora inicjatora referendum
lub jego pełnomocnika. Inicjator referendum lub jego pełnomocnik może w razie potrzeby
składać komisji dodatkowe wyjaśnienia i przedstawiać dowody. Komisja może również
żądać od inicjatora referendum lub jego pełnomocnika złożenia takich wyjaśnień i przedstawienia
dowodów.
4.
Wniosek o przeprowadzenie referendum, który nie spełnia warunków, o których mowa w
art. 11, komisja zwraca inicjatorowi, wyznaczając 14-dniowy termin do usunięcia uchybień.
5.
Jeżeli komisja stwierdzi, że wniosek o przeprowadzenie referendum zawiera uchybienia,
których nie można usunąć, przekazuje wniosek radzie gminy wraz ze swoją opinią.
6.
Przepisy ust. 4 i 5 odnoszą się również do uchybień w wykazie mieszkańców gminy popierających
wniosek.
Art. 13.
1.
Rada gminy podejmuje uchwałę o przeprowadzeniu referendum, jeżeli wniosek mieszkańców
spełnia wymogi ustawy o samorządzie terytorialnym i ustawy niniejszej oraz nie prowadzi
do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem; rada gminy jest związana treścią wniosku.
2.
W przypadku zbiegu dwu lub więcej wniosków mieszkańców o przeprowadzenie referendum,
rada gminy podejmuje uchwałę o ich przeprowadzeniu w kolejności, w jakiej zostały
przekazane wójtowi lub burmistrzowi (prezydentowi miasta) przez inicjatorów lub ich
pełnomocników. Rada gminy może również, jeśli jest to możliwe, poddać wszystkie lub
część wniosków pod jednoczesne referendum gminne.
Art. 14.
Rada gminy podejmuje uchwałę o przeprowadzeniu referendum lub odrzuceniu wniosku mieszkańców
nie później niż w ciągu 30 dni od daty przekazania wniosku wójtowi lub burmistrzowi
(prezydentowi miasta).
Art. 15.
Uchwała rady gminy o przeprowadzeniu referendum na wniosek mieszkańców, podlega opublikowaniu
zgodnie z art. 6 ust. 1.
Art. 16.
1.
Na uchwałę rady gminy odrzucającą wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum,
a także na niedotrzymanie przez radę gminy terminu określonego w art. 14, inicjatorowi
wniosku służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia
uchwały lub upływu terminu do jej podjęcia.
2.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje odwołanie w terminie 14 dni. Postanowienie
sądu jest ostateczne.
3.
Postanowienie uwzględniające skargę zastępuje uchwałę rady.
Art. 17.
Referendum przeprowadza się w okresie między 30 a 35 dniem od daty opublikowania na
terenie gminy uchwały rady w tej sprawie lub od dnia ogłoszenia przez Naczelny Sąd
Administracyjny postanowienia, o którym mowa w art. 16 ust. 2.
Rozdział 4
Referendum w sprawie odwołania rady gminy
Art. 18.
1.
Inicjator referendum w sprawie odwołania rady gminy przekazuje wniosek mieszkańców
wojewódzkiemu komisarzowi wyborczemu i może żądać od niego pisemnego potwierdzenia
otrzymania wniosku.
2.
Do wniosku dołącza się karty, o których mowa w art. 10 ust. 2.
3.
Wojewódzki komisarz wyborczy zwraca inicjatorowi lub jego pełnomocnikowi wniosek zawierający
usterki i wyznacza 14-dniowy termin do ich usunięcia.
4.
Wojewódzki komisarz wyborczy odrzuca wniosek o przeprowadzenie referendum, w którym
stwierdził nie dające się usunąć uchybienia. Postanowienie o odrzuceniu wniosku przekazuje
się niezwłocznie inicjatorowi referendum lub jego pełnomocnikowi.
5.
Przepisy ust. 3 i 4 odnoszą się również do uchybień w wykazie mieszkańców gminy popierających
ten wniosek.
6.
Inicjator referendum lub jego pełnomocnik może, w razie potrzeby, składać wojewódzkiemu
komisarzowi wyborczemu dodatkowe wyjaśnienia i przedstawiać dowody. Wojewódzki komisarz
wyborczy może także żądać od inicjatora referendum lub jego pełnomocnika takich wyjaśnień
lub dowodów.
Art. 19.
1.
Wojewódzki komisarz wyborczy postanawia o przeprowadzeniu referendum, jeżeli wniosek
mieszkańców spełnia wymogi ustawy o samorządzie terytorialnym i niniejszej ustawy.
2.
W przypadku zbiegu dwu lub więcej wniosków, o których mowa w ust. 1, wojewódzki komisarz
wyborczy postanawia o przeprowadzeniu referendum w terminie liczonym od dnia otrzymania
wniosku pierwszego.
Art. 20.
Wojewódzki komisarz wyborczy wydaje postanowienie o przeprowadzeniu referendum lub
odrzuceniu wniosku nie później niż w ciągu 30 dni od daty jego złożenia.
Art. 21.
Postanowienie wojewódzkiego komisarza wyborczego o przeprowadzeniu referendum podlega
opublikowaniu zgodnie z art. 6 ust. 1.
Art. 22.
1.
Od postanowienia wojewódzkiego komisarza wyborczego odrzucającego wniosek o przeprowadzenie
referendum, o którym mowa w art. 18, a także niedotrzymania przez komisarza terminu
określonego w art. 20, inicjatorowi wniosku służy odwołanie do sądu administracyjnego
w terminie 14 dni od daty doręczenia postanowienia.
2.
Sąd administracyjny rozpatruje odwołanie w terminie 14 dni. Postanowienie sądu jest
ostateczne.
3.
Postanowienie sądu uwzględniające odwołanie zastępuje postanowienie wojewódzkiego
komisarza wyborczego.
4.
Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w przypadku, o którym mowa w art. 18 ust. 3.
Art. 23.
Referendum, o którym mowa w art. 18 ust. 1, przeprowadza się między 45 a 50 dniem
od opublikowania na terenie gminy postanowienia w tej sprawie wojewódzkiego komisarza
wyborczego albo od dnia ogłoszenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia,
o którym mowa w art. 22 ust. 3.
Rozdział 5
Tryb przeprowadzania oraz ustalanie i ogłaszanie wyników referendum
Art. 24.
1.
Referendum przeprowadzają i ustalają jego wynik powołane w tym celu komisje terytorialne
i obwodowe.
2.
Terytorialną komisję powołuje:
1)
rada gminy - w sprawie dotyczącej samoopodatkowania mieszkańców na cele publiczne
lub w innej sprawie ważnej dla gminy,
2)
wojewódzki komisarz wyborczy - w sprawie odwołania rady gminy przed upływem kadencji.
3.
Obwodowe komisje powołuje komisja terytorialna.
4.
Komisja terytorialna ustala wzory formularzy protokołów sporządzanych przez komisję.
5.
Komisje posługują się odpowiednio pieczęcią terytorialnej i obwodowej komisji wyborczej,
ustanowioną dla tych komisji w wyborach do rad gmin.
Art. 25.
Komisja terytorialna dla przeprowadzenia referendum zarządza wydrukowanie potrzebnej
liczby kart do głosowania i zapewnia dostarczenie ich do obwodów głosowania.
Art. 26.
1.
Karta do głosowania obejmuje:
1)
oznaczenie referendum (organu, który postanowił o przeprowadzeniu referendum, datę
referendum),
2)
pytanie albo warianty rozwiązania sprawy będącej przedmiotem referendum; jeżeli referendum
polega na udzieleniu odpowiedzi na postawione pytanie, na karcie do głosowania zamieszcza
się również wyrazy: „tak” i „nie”, a gdy referendum polega na dokonaniu wyboru pomiędzy
zaproponowanymi wariantami, przy każdym z wariantów umieszcza się po lewej stronie
numer wariantu,
3)
pouczenie o sposobie głosowania.
2.
W razie poddania pod referendum więcej niż jednej sprawy, na karcie do głosowania
zamieszcza się kolejno wszystkie postawione pytania lub warianty, z zachowaniem wymagań
określonych w ust. 1 pkt 2.
3.
Karta do głosowania może być zadrukowana tylko po jednej stronie.
4.
Karta do głosowania powinna być opatrzona pieczęcią rady gminy, która postanowiła
o przeprowadzeniu tego referendum.
Art. 27.
Referendum przeprowadza się w obwodach głosowania ustalonych dla wyborów do rad gmin.
Art. 28.
Kalendarz czynności związanych z przeprowadzeniem referendum ustala rada gminy lub
wojewódzki komisarz wyborczy postanawiający o przeprowadzeniu referendum w sprawie
odwołania rady. Kalendarz czynności podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym
oraz podaniu do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo w niej przyjęty.
Art. 29.
Referendum jest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30% uprawnionych do
głosowania.
Art. 30.
1.
Wynik referendum jest rozstrzygający, jeżeli za jednym z rozwiązań w sprawie poddanej
referendum oddano więcej niż połowę ważnych głosów.
2.
Wynik referendum w sprawie samooopodatkowania się mieszkańców na cele publiczne jest
rozstrzygający, jeżeli za samoopodatkowaniem padło co najmniej 2/3 ważnie oddanych
głosów.
Art. 31.
Głos jest nieważny, jeżeli:
1)
na karcie do głosowania nie zaznaczono żadnej odpowiedzi,
2)
na karcie do głosowania zaznaczono więcej niż jedną odpowiedź na dane pytanie,
3)
karta została przekreślona.
Art. 32.
1.
Nieważne są karty do głosowania:
1)
inne niż urzędowo ustalone bądź nie opatrzone właściwą pieczęcią,
2)
podarte całkowicie na dwie lub więcej części.
2.
Poczynienie na karcie do głosowania dodatkowych uwag lub innych dopisków nie pociąga
za sobą skutków prawnych, a w szczególności nie wpływa na ważność karty.
Art. 33.
W razie poddania pod referendum więcej niż jednej sprawy, komisje terytorialna i obwodowe
ustalają liczbę głosów oddzielnie dla każdego pytania lub wyboru wariantu.
Art. 34.
1.
Po zakończeniu głosowania obwodowa komisja sporządza protokół wyników głosowania w
obwodzie, zawierający liczbę:
1)
osób uprawnionych do głosowania,
2)
oddanych głosów,
3)
głosów nieważnych,
4)
głosów ważnych,
5)
głosów oddanych na poszczególne zaproponowane rozwiązania.
2.
Protokół podpisują wszystkie osoby wchodzące w skład komisji, obecne przy jego sporządzeniu.
Protokół opatruje się pieczęcią komisji.
Art. 35.1 orzeczenie
1.
Po ustaleniu wyników głosowania terytorialna komisja sporządza protokół wyniku referendum,
który zawiera:
1)
łączne dane liczbowe w sprawach, o których mowa w art. 34 ust. 1, z terenu całej gminy,
2)
wynik referendum.
2.
Protokół podpisują wszystkie osoby wchodzące w skład komisji, obecne przy jego sporządzeniu.
Protokół opatruje się pieczęcią komisji.
Art. 36.
Niezwłocznie po sporządzeniu protokołu wyników referendum terytorialna komisja podaje
je do wiadomości publicznej w lokalach głosowania, siedzibie urzędu gminy i prasie
lokalnej.
Art. 37.
Jeżeli referendum zakończy się wynikiem rozstrzygającym w sprawie poddanej referendum,
rada gminy niezwłocznie podejmie czynności w celu jej realizacji.
Art. 38.
1.
W terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyników referendum każdy uprawniony do wzięcia
w nim udziału mieszkaniec gminy może wnieść protest, jeżeli dopuszczono się naruszenia
przepisów niniejszej ustawy, a naruszenie to mogło wywrzeć istotny wpływ na wynik
referendum.
2.
Protest wnosi się na piśmie do właściwego sądu wojewódzkiego. Wnoszący protest formułuje
w nim zarzuty, podaje dowody i uzasadnia go.
3.
Jeżeli protest nie spełnia warunków, o których mowa w ust. 2, sąd wojewódzki pozostawia
go bez dalszego biegu.
4.
Sąd wojewódzki rozpatruje protesty w ciągu 14 dni w trybie postępowania nieprocesowego
w składzie 3 sędziów z udziałem wnoszącego protest i przedstawiciela komisji. Na postanowienie
sądu nie przysługują środki odwoławcze.
5.
W przypadku uwzględnienia protestu stosuje się odpowiednio art. 107 i 108 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin .
Art. 39.
Uznanie uchwały rady gminy w sprawie przeprowadzenia referendum za sprzeczną z prawem
w trybie art. 91 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym jest równoznaczne z unieważnieniem wyników referendum.
Art. 40.
1.
Z zastrzeżeniem art. 38 ogłoszenie wyników referendum rozstrzygających o odwołaniu
rady gminy przed upływem kadencji oznacza zakończenie działalności tej rady.
2.
Nowe wybory do rady gminy przeprowadza się zgodnie z ustawą z dnia 8 marca 1990 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin .
3.
Odwołanie rady gminy jest równoznaczne z rozwiązaniem zarządu gminy. Prezes Rady Ministrów
wyznacza wówczas osobę, która do czasu wyboru nowych organów gminy pełni funkcję tych
organów.
Art. 41.
Koszty referendum pokrywa się z budżetu gminy. Nie dotyczy to czynności podejmowanych
przez wojewódzkiego komisarza wyborczego.
Rozdział 6
Przepisy końcowe
Art. 42.
W sprawach nie uregulowanych niniejszą ustawą stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 8 marca 1990 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin .
Art. 43.
W sprawach uregulowanych niniejszą ustawą nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 6 maja 1987 r. o konsultacjach społecznych i referendum .
Art. 44.
W ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym wprowadza się następujące zmiany:
1)
w art. 12 w ust. 1 wyraz „lokalnego” zastępuje się wyrazem „gminnego”,
2)
w art. 13 ust. 1 i 3 otrzymują brzmienie:
„
1.
Referendum przeprowadza się z inicjatywy rady lub na wniosek co najmniej 1/10 mieszkańców
uprawnionych do głosowania.
”
„
3.
Referendum w sprawie odwołania rady gminy przed upływem kadencji przeprowadza się
na zasadach określonych w ust. 1 i 2.
”
.
Art. 45.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.