Ustawaz dnia 26 marca 1982 r.o Trybunale Stanu
Treść ustawy
Art. 1.1 orzeczenie
1.
Osoby zajmujące najwyższe stanowiska państwowe ponoszą odpowiedzialność konstytucyjną
przed Trybunałem Stanu.
2.
Do osób zajmujących najwyższe stanowiska państwowe zalicza się:
1)
osoby wchodzące w skład Rady Państwa,
2)
osoby wchodzące w skład Rządu,
3)
prezesa Najwyższej Izby Kontroli, prezesa Narodowego Banku Polskiego i prokuratora
generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,
4)
kierowników urzędów centralnych.
3.
Odpowiedzialność określona w ust. 1 obejmuje czyny nie stanowiące przestępstwa, którymi
osoby wymienione w ust. 2, w zakresie swego urzędowania albo w związku z zajmowanym
stanowiskiem, w sposób zawiniony, naruszyły Konstytucję lub inną ustawę.
Art. 2.3 orzeczenia
Osoby wymienione w art. 1 ust. 2 mogą podlegać także odpowiedzialności karnej przed
Trybunałem Stanu, jeżeli czyny określone w art. 1 ust. 3 wypełniają również znamiona
przestępstwa, a w uchwale o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej ich łączne
rozpoznanie uznano za celowe.
Art. 3.
Prawo do pociągnięcia osób wymienionych w art. 1 ust. 2 do odpowiedzialności konstytucyjnej
przysługuje wyłącznie Sejmowi.
Art. 4.
1.
Wstępny wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej może być złożony
do Prezydium Sejmu przez:
1)
komisję sejmową, większością dwóch trzecich głosów jej członków,
2)
posłów, w liczbie nie mniejszej niż 50,
3)
Radę Państwa,
4)
Trybunał Konstytucyjny.
2.
Wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać określenie zarzutów wraz z ich
uzasadnieniem.
Art. 5.
Prezydium Sejmu kieruje wniosek do Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej.
Art. 6.
1.
Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej może przesłuchiwać świadków i biegłych, żądać
od instytucji państwowych i społecznych okazywania akt i dokumentów. Osoba, której
dotyczy wniosek, uprawniona jest do składania wyjaśnień i zgłaszania wniosków oraz
do korzystania z pomocy obrońcy.
2.
Komisja może zlecić prokuratorowi generalnemu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej lub
Najwyższej Izbie Kontroli przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego co do określonych
okoliczności sprawy.
3.
Komisja podejmuje uchwałę o wystąpieniu do Sejmu z wnioskiem o pociągnięcie do odpowiedzialności
konstytucyjnej lub o umorzenie postępowania w sprawie.
Art. 7.
1.
Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej przedstawia Sejmowi sprawozdanie z prac nad
każdą przekazaną jej sprawą, wraz z wnioskiem o pociągnięcie do odpowiedzialności
konstytucyjnej lub o umorzenie postępowania w sprawie. Uchwała Sejmu o pociągnięciu
do odpowiedzialności konstytucyjnej powoduje zawieszenie w czynnościach osoby, której
dotyczy, a gdy jest ona posłem - uchylenie immunitetu poselskiego.
2.
Podejmując uchwałę o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej Sejm wybiera
spośród posłów dwóch oskarżycieli, z których przynajmniej jeden powinien odpowiadać
warunkom wymaganym do powołania na stanowisko sędziego.
3.
Po podjęciu przez Sejm uchwały, o której mowa w ust. 1, Marszałek Sejmu przesyła przewodniczącemu
Trybunału Stanu uchwałę Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej, która w dalszym
postępowaniu przed Trybunałem Stanu stanowi akt oskarżenia.
4.
Po przekazaniu uchwały o postawieniu w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu nie
można wszcząć postępowania karnego o ten sam czyn, a postępowanie wcześniej wszczęte
ulega zawieszeniu.
Art. 8.
Trybunał Stanu zostaje wybrany na pierwszym posiedzeniu Sejmu na okres jego kadencji,
z tym że zachowuje on swoje kompetencje do czasu wyboru nowego składu Trybunału Stanu.
Art. 9.
1.
Trybunał Stanu składa się z przewodniczącego, jego zastępcy oraz 22 członków i 5 zastępców
członków.
2.
Przewodniczącym Trybunału Stanu jest pierwszy prezes Sądu Najwyższego. Pozostałe osoby
wchodzące w skład Trybunału Stanu wybiera Sejm spoza swego grona, w trybie regulaminowo
określonym.
3.
W skład Trybunału Stanu mogą być wybrani obywatele polscy korzystający z pełni praw
obywatelskich, nie karani sądownie, nie zatrudnieni w organach administracji państwowej.
Co najmniej połowa członków Trybunału Stanu powinna składać się z osób posiadających
kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego.
4.
Osoby wybrane w skład Trybunału Stanu składają przed Marszałkiem Sejmu przyrzeczenie
sędziowskie.
Art. 10.
1.
Osoby wybrane w skład Trybunału Stanu w wykonywaniu swych funkcji sędziowskich są
niezawisłe i podlegają tylko ustawom. Nie mogą być one pociągnięte do odpowiedzialności
karnej, ani pozbawione wolności, bez uprzedniej zgody Trybunału Stanu. Dotyczy to
również okresu po upływie kadencji w stosunku do czynów związanych z wykonywaniem
funkcji w Trybunale Stanu.
2.
Sędziowie Trybunału Stanu sprawują swe funkcje nieodpłatnie, z tym że zachowują prawo
do diet i zwrotu poniesionych kosztów podróży.
Art. 11.
1.
Utrata stanowiska sędziego Trybunału Stanu następuje wskutek zrzeczenia się funkcji,
trwałej utraty zdolności do wykonywania czynności albo skazania prawomocnym wyrokiem
sądu.
2.
W razie wygaśnięcia mandatu więcej niż trzech członków Trybunału Stanu lub ich zastępców
Sejm dokonuje wyboru uzupełniającego.
Art. 12.
1.
W postępowaniu przed Trybunałem Stanu oraz Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej
stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Trybunał Stanu orzeka jako sąd pierwszej
instancji oraz jako sąd odwoławczy.
2.
W warunkach określonych w art. 2 Trybunał Stanu może:
1)
zlecić prokuratorowi generalnemu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzenie
postępowania przygotowawczego co do czynu wypełniającego znamiona przestępstwa, a
w wypadku gdy postępowanie takie zostało już wszczęte - przedstawienie zebranych materiałów
wraz z wnioskiem co do dalszego postępowania w sprawie,
2)
przejąć do łącznego rozpoznania sprawę, która toczy się już przed sądem.
Art. 13.
1.
Jako sąd pierwszej instancji Trybunał Stanu orzeka w składzie: przewodniczący i 6
członków.
2.
Jako sąd odwoławczy Trybunał Stanu orzeka w pełnym składzie, z wyłączeniem członków,
którzy uczestniczyli w rozpatrzeniu sprawy w pierwszej instancji. Jeżeli członek Trybunału
Stanu nie może pełnić swych funkcji, w jego miejsce wstępuje najstarszy wiekiem zastępca
członka.
3.
Poza rozprawą główną Trybunał Stanu orzeka w składzie: przewodniczący i 2 członków.
4.
Obsługę kancelaryjną Trybunału Stanu zapewnia Sąd Najwyższy.
Art. 14.
Trybunał Stanu rozpatruje sprawę na podstawie i w granicach określonych w uchwale
Sejmu.
Art. 15.
Osoby składające wyjaśnienia przed Trybunałem Stanu, jak również świadkowie i biegli
zwolnieni są od obowiązku zachowania tajemnicy państwowej.
Art. 16.
W postępowaniu przed Trybunałem Stanu powództwo cywilne jest niedopuszczalne.
Art. 17.
Ściganie przed Trybunałem Stanu jest dopuszczalne w okresie 10 lat od popełnienia
czynu, chyba że czyn stanowi przestępstwo, dla którego przewidziany jest dłuższy okres
przedawnienia. Okoliczność, że sprawca nie sprawuje już urzędu lub nie piastuje funkcji,
nie stoi na przeszkodzie do wszczęcia i prowadzenia postępowania.
Art. 18.
Wykluczenie jawności rozprawy przed Trybunałem Stanu może uzasadnić wyłącznie wzgląd
na bezpieczeństwo Państwa lub tajemnicę państwową.
Art. 19.
1.
Za czyny przewidziane w art. 1 ust. 3, o ile nie wypełniają znamion przestępstwa,
Trybunał Stanu wymierza łącznie lub osobno następujące kary:
1)
utratę czynnego i biernego prawa wyborczego do Sejmu i rad narodowych,
2)
zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną
odpowiedzialnością w organach państwowych i w organizacjach społecznych,
3)
utratę wszystkich lub niektórych orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utratę
zdolności do ich uzyskania.
2.
Kary dotyczące utraty praw i zakazów, o których mowa w ust. 1, mogą być orzekane na
czas od 2 do 10 lat, z tym że kara, o której mowa w ust. 1 pkt 2, może być orzekana
na stałe.
3.
Trybunał Stanu może, z uwagi na szczególne okoliczności sprawy, poprzestać na stwierdzeniu
winy oskarżonego.
Art. 20.
Za czyny wypełniające znamiona przestępstwa Trybunał Stanu wymierza kary przewidziane
w ustawach karnych.
Art. 21.
Sejm uchwala regulamin czynności Trybunału Stanu.
Art. 22.
1.
Trybunał Stanu właściwy jest również w sprawach czynów popełnionych przed dniem wejścia
w życie niniejszej ustawy, o ile w czasie popełnienia były one zabronione pod groźbą
kary. Jeżeli czyn uprzednio popełniony polegał na zawinionym naruszeniu Konstytucji
lub innej ustawy, Trybunał Stanu ogranicza się do stwierdzenia dokonanych naruszeń
prawa.
2.
Pierwszy skład Trybunału Stanu Sejm wybierze w ciągu trzech miesięcy po wejściu w
życie niniejszej ustawy.
Art. 23.
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.