Ustawaz dnia 16 grudnia 1972 r.o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających
w związku ze służbą wojskową
Spis treści
Treść ustawy
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.1 orzeczenie
Świadczenia, odszkodowawcze określone w ustawie przysługują żołnierzowi, który doznał
trwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku pozostającego w związku z pełnieniem
czynnej służby wojskowej albo wskutek choroby powstałej w związku ze szczególnymi
właściwościami lub warunkami służby wojskowej, a także rodzinie żołnierza, który zmarł
wskutek takiego wypadku lub choroby.
Art. 2.5 orzeczeń
1.
Za wypadek pozostający w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej uważa się nagle
zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które zaszło podczas lub w związku:
1)
z wykonywaniem obowiązków służbowych albo poleceń przełożonych,
2)
z wykonywaniem czynności w interesie służby, nawet bez polecenia przełożonych,
3)
z wykonywaniem funkcji lub zadań zleconych przez działające w wojsku organizacje polityczne,
zawodowe lub społeczne,
4)
z ratowaniem ludzi lub ich mienia z grożącego niebezpieczeństwa albo ratowaniem mienia
społecznego przed zniszczeniem lub zagarnięciem,
5)
z udzielaniem przedstawicielowi organu państwowego pomocy przy spełnianiu przez niego
czynności urzędowych,
6)
z udziałem w pościgu lub ujęciu osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa albo
ochroną innych obywateli przed napaścią,
7)
z udziałem w czynach społecznych organizowanych za zgodą przełożonego,
8)
z odbywaniem bezpośredniej drogi do miejsca i z miejsca wykonywania czynności określonych
w pkt 1-7.
2.
Minister Obrony Narodowej określa tryb ustalania okoliczności i przyczyn wypadków,
o których mowa w ust. 1.
Art. 3.1 orzeczenie
Wykaz chorób, z tytułu których przysługują świadczenia określone w ustawie, ustala
Minister Obrony Narodowej w porozumieniu z Ministrami Zdrowia i Opieki Społecznej
oraz Pracy, Płac i Spraw Socjalnych.
Art. 4.
Świadczenia określone w ustawie nie przysługują:
1)
w razie wypadku lub choroby, których wyłączną przyczyną było udowodnione przez jednostkę
wojskową umyślne lub rażąco niedbałe działanie albo zaniechanie żołnierza naruszające
obowiązujące przepisy lub rozkazy, jeżeli jego przełożeni zapewnili warunki odpowiadające
tym przepisom i sprawowali we właściwy sposób nadzór nad ich przestrzeganiem, a żołnierz
posiadał potrzebne umiejętności do wykonywania określonych czynności i był należycie
przeszkolony w zakresie znajomości tych przepisów,
2)
w razie wypadku, którego wyłączną przyczyną było zachowanie się żołnierza spowodowane
nadużyciem alkoholu,
3)
jeżeli uszczerbek na zdrowiu lub śmierć żołnierza zostały spowodowane przez niego
rozmyślnie.
Rozdział 2
Jednorazowe odszkodowanie pieniężne
Art. 5.
1.
Żołnierzowi, który doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku określonego
w art. 2 albo trwałego uszczerbku na zdrowiu co najmniej w 20% wskutek choroby określonej
na podstawie art. 3, przysługuje jednorazowe odszkodowanie pieniężne.
2.
Podstawę obliczenia wysokości odszkodowania stanowi:
1)
w stosunku do żołnierza zawodowego - kwota dwunastomiesięcznego uposażenia zasadniczego
wraz z dodatkami o charakterze stałym przyjmowanego za podstawę wymiaru emerytury
lub renty stosownie do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i
ich rodzin,
2)
w stosunku do żołnierza niezawodowego - kwota dwunastomiesięcznego wynagrodzenia lub
uposażenia przyjmowanego za podstawę wymiaru renty stosownie do przepisów o zaopatrzeniu
inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin.
3.
Odszkodowanie przysługuje w wysokości 1/100 kwoty określonej w ust. 2, nie mniej jednak
niż 500 zł za każdy procent ustalonego uszczerbku na zdrowiu.
4.
Jeżeli nastąpi dalsze pogorszenie stanu zdrowia żołnierza pozostające w związku z
wypadkiem lub chorobą, które spowodowały ustalony poprzednio uszczerbek na zdrowiu,
i uszczerbek ten powiększy się co najmniej o 10%, odszkodowanie ulega odpowiedniemu
zwiększeniu.
Art. 6.
1.
W razie śmierci żołnierza wskutek wypadku określonego w art. 2 albo wskutek choroby
określonej na podstawie art. 3 jednorazowe odszkodowanie pieniężne przysługuje następującym
członkom rodziny żołnierza:
1)
małżonkowi, który w dniu śmierci żołnierza pozostawał z nim we wspólności małżeńskiej,
2)
dzieciom, wnukom, rodzeństwu i rodzicom, jeżeli w dniu śmierci żołnierza spełniali
warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej, określone w przepisach o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin albo w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów
wojennych i wojskowych oraz ich rodzin.
2.
Odszkodowanie przysługuje małżonkowi albo dziecku, które jest sierotą zupełną, w wysokości
40.000 zł.
3.
Jeżeli po żołnierzu pozostało dwoje lub więcej dzieci, które są sierotami zupełnymi,
kwota odszkodowania określona w ust. 2 ulega zwiększeniu o 10.000 zł na drugą i każdą
dalszą sierotę zupełną. Łączną kwotę odszkodowania dzieli się między te dzieci w równych
częściach.
4.
Kwota odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom, które są sierotami zupełnymi,
nie może być niższa niż kwota dwunastomiesięcznego uposażenia lub wynagrodzenia, o
którym mowa w art. 5 ust. 2.
5.
Każdemu innemu członkowi rodziny wymienionemu w ust. 1 pkt 2, w tym również każdemu
dziecku, które nie jest sierotą zupełną, odszkodowanie przysługuje w wysokości 10.000
zł.
6.
Jeżeli uprawnionymi do odszkodowania są tylko rodzice, przysługuje ono obojgu rodzicom
w wysokości 40.000 zł, a jeżeli uprawnionym jest tylko jedno z rodziców - w wysokości
25.000 zł.
7.
Jeżeli żołnierz zmarł wskutek wypadku lub choroby po otrzymaniu z tytułu tego wypadku
lub choroby odszkodowania, uprawnionym członkom jego rodziny przysługuje odszkodowanie
tylko wtedy, gdyby było ono wyższe niż odszkodowanie wypłacone żołnierzowi. W takim
przypadku odszkodowanie przyznaje się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotami
tych odszkodowań i wypłaca się w odpowiednich częściach uprawnionym członkom rodziny.
Art. 7.
1.
Jednorazowe odszkodowanie pieniężne określone w art. 5 lub w art. 6 przysługuje, jeżeli
żołnierz:
1)
doznał uszczerbku na zdrowiu lub zmarł wskutek wypadku w ciągu 3 lat od tego wypadku,
2)
doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby nie później niż w ciągu 3 lat od zwolnienia
z czynnej służby wojskowej,
3)
zmarł wskutek choroby w ciągu 3 lat od ustalenia uszczerbku na zdrowiu wskutek tej
choroby, nie później jednak niż w ciągu 3 lat od zwolnienia z czynnej służby wojskowej.
2.
Zwiększenie odszkodowania określone w art. 5 ust. 4 przysługuje, jeżeli zmiany w stanie
zdrowia żołnierza uzasadniające zwiększenie odszkodowania nastąpiły w terminach określonych
w ust. 1 pkt 1 i 2.
Art. 8.
W szczególnie uzasadnionych przypadkach Minister Obrony Narodowej lub organ wojskowy
przez niego upoważniony może przyznać:
1)
żołnierzowi albo członkowi rodziny zmarłego żołnierza - odszkodowanie wyższe niż określone
w art. 5 i 6,
2)
członkowi rodziny zmarłego żołnierza nie spełniającemu warunków wymaganych do uzyskania
renty rodzinnej albo innej osobie bliskiej - odszkodowanie w granicach określonych
w art. 6,
3)
członkom rodziny żołnierza, który zaginął w czasie pełnienia służby wojskowej - odszkodowanie
w wysokości określonej w art. 6.
Art. 9.
Rada Ministrów może podwyższać kwoty jednorazowych odszkodowań pieniężnych określone
w art. 5 i 6.
Rozdział 3
Odszkodowanie za przedmioty osobistego użytku
Art. 10.
Żołnierzowi, który doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku określonego w art.
2, a w razie jego śmierci wskutek takiego wypadku - członkom pozostałej rodziny, przysługuje
odszkodowanie za udowodnione szkody poniesione wskutek utraty, zniszczenia lub uszkodzenia
w związku z wypadkiem przedmiotów osobistego użytku.
Rozdział 4
Postępowanie w sprawie odszkodowania
Art. 11.1 orzeczenie
1.
O stopniu uszczerbku na zdrowiu żołnierza wskutek wypadku, o którym mowa w art. 2,
albo wskutek choroby określonej na podstawie art. 3 orzekają wojskowe komisje lekarskie.
2.
Wojskowe komisje lekarskie ustalają również związek śmierci żołnierza ze służbą wojskową
wskutek wypadku lub choroby.
3.
Minister Obrony Narodowej określa w drodze rozporządzenia w porozumieniu z Ministrem
Pracy, Płac i Spraw Socjalnych sposób ustalania stopnia uszczerbku na zdrowiu żołnierzy
oraz związku śmierci żołnierzy ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby.
4.
Związek śmierci żołnierza niezawodowego ze służbą wojskową wskutek wypadku lub choroby,
jeżeli zmarł on poza wojskowym zakładem leczniczym po zwolnieniu ze służby wojskowej,
ustala komisja lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia na zasadach i w trybie
określonych w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich
rodzin.
Art. 12.
1.
Postępowanie w sprawie odszkodowania wszczyna się z urzędu lub na wniosek zainteresowanego.
2.
Prawo do odszkodowania oraz jego wysokość ustalają właściwe organy wojskowe.
3.
Od decyzji organu wojskowego I instancji przysługuje zainteresowanemu odwołanie do
organu wojskowego II instancji w terminie 30 dni od doręczenia decyzji.
4.
Od ostatecznej decyzji organu wojskowego przysługuje zainteresowanemu skarga do sądu
ubezpieczeń społecznych w terminie określonym w prawie o sądach ubezpieczeń społecznych.
Art. 13.
Odszkodowania określone w art. 5-10 wypłaca właściwy organ wojskowy.
Art. 14.
Minister Obrony Narodowej określa w drodze rozporządzenia przypadki, w których postępowanie
w sprawie odszkodowania wszczyna się z urzędu, tryb przyznawania i wypłaty odszkodowania
oraz właściwość organów wojskowych w tych sprawach.
Rozdział 5
Inne świadczenia przysługujące żołnierzom niezawodowym
Art. 15.
1.
Żołnierzowi niezawodowemu, który bezpośrednio przed powołaniem do czynnej służby wojskowej
był pracownikiem, przysługują po zwolnieniu z tej służby świadczenia wyrównawcze,
jeżeli jego zarobki uległy obniżeniu wskutek uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem
określonym w art. 2 lub chorobą określoną na podstawie art. 3.
2.
Świadczenia wyrównawcze przyznaje i wypłaca zakład pracy, w którym żołnierz był zatrudniony
przed powołaniem do służby wojskowej, w wysokości i na zasadach określonych w przepisach
o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy.
Art. 16.
Żołnierzowi niezawodowemu, który bezpośrednio przed powołaniem do czynnej służby wojskowej
był pracownikiem, uprawnionemu po zwolnieniu z tej służby do zasiłku z ubezpieczenia
społecznego za czas niezdolności do pracy z powodu choroby, przysługuje zasiłek ten
w wysokości 100% miesięcznego zarobku osiąganego przed powołaniem do służby wojskowej,
jeżeli stał się czasowo niezdolny do pracy wskutek uszczerbku na zdrowiu spowodowanego
wypadkiem określonym w art. 2 lub chorobą określoną na podstawie art. 3.
Rozdział 6
Przepisy przejściowe i końcowe
Art. 17.1 orzeczenie
1.
Świadczenia pieniężne przewidziane w ustawie przysługują:
1)
z tytułu wypadków pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej, jeżeli
wypadek nastąpił po dniu wejścia w życie ustawy,
2)
z tytułu chorób powstałych w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami
służby wojskowej, jeżeli żołnierz doznał uszczerbku na zdrowiu lub zmarł wskutek tej
choroby po dniu wejścia w życie ustawy.
2.
Do spraw o świadczenia należne z tytułu wypadków, które nastąpiły przed dniem wejścia
w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Art. 18.
1.
Odszkodowanie na zasadach określonych w ustawie przysługuje również:
1)
małoletnim kandydatom na żołnierzy zawodowych, którzy doznali uszczerbku na zdrowiu
wskutek wypadku pozostającego w związku z odbywaniem nauki albo wskutek choroby określonej
na podstawie art. 3,
2)
osobom powołanym do odbycia czynnej służby wojskowej oraz zwolnionym z tej służby,
które uległy wypadkowi w bezpośredniej drodze z miejsca zamieszkania do jednostki
wojskowej lub z powrotem do miejsca zamieszkania,
3)
studentom szkół wyższych odbywających wojskowe szkolenie w ramach studium wojskowego,
którzy ulegli wypadkowi pozostającemu w związku z odbywaniem przez nich tego szkolenia,
4)
członkom rodzin osób zmarłych wskutek wypadku, o którym mowa w pkt 1-3.
2.
Osobom wymienionym w ust. 1 pkt 2, które bezpośrednio przed powołaniem do służby wojskowej
były pracownikami, przysługują również świadczenia przewidziane w art. 15 i 16.
Art. 19.
Świadczenia pieniężne przewidziane w niniejszej ustawie przysługują niezależnie od
świadczeń przewidzianych w przepisach:
1)
o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin,
2)
o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin,
3)
o uposażeniu żołnierzy.
Art. 20.4 orzeczenia
Świadczenia przyznane na podstawie niniejszej ustawy i emerytura lub renta przyznana
na podstawie przepisów wymienionych w art. 19 pkt 1 lub 2 stanowią - w stosunku do
jednostek wojskowych oraz do żołnierzy i pracowników zatrudnionych w siłach zbrojnych,
którzy nieumyślnie wyrządzili szkodę przy wykonywaniu powierzonych im obowiązków służbowych
- wynagrodzenie wszelkich szkód wynikłych dla żołnierza lub jego rodziny, spowodowanych
uszczerbkiem na zdrowiu lub śmiercią żołnierza wskutek wypadku określonego w art.
2 lub w art. 18 albo wskutek choroby określonej na podstawie art. 3.
Art. 21.
1.
Uprawnienia Ministra Obrony Narodowej przewidziane w art. 8 przysługują Ministrowi
Spraw Wewnętrznych w stosunku do żołnierzy pełniących służbę w podległych mu jednostkach
i członków ich rodzin.
2.
Przepisy wykonawcze przewidziane w ustawie Minister Obrony Narodowej wydaje w porozumieniu
z Ministrem Spraw Wewnętrznych.
Art. 22.
1.
W ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej
Ludowej skreśla się art. 117.
2.
W ustawie z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych
oraz ich rodzin skreśla się art. 65.
3.
W art. 82 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych skreśla się:
1)
w ust. 2 pkt 1 lit. a) wyrazy „art. 33a”,
2)
w ust. 2 pkt 1 lit. b) wyrazy „art. 29a”,
3)
ust. 4 i 5.
Art. 23.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1973 r.