Ustawaz dnia 23 stycznia 1968 r.o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin
Spis treści
Treść ustawy
Dział I
Przepisy ogólne
Rozdział 1
Zakres zaopatrzenia emerytalnego
Art. 1.
Powszechne zaopatrzenie emerytalne stanowi system obowiązkowego zabezpieczenia społecznego:
1)
pracowników - w razie osiągnięcia wieku emerytalnego lub w razie inwalidztwa,
2)
rodzin pracowników, emerytów i rencistów - w razie śmierci ich żywiciela.
Art. 2.1 orzeczenie
Świadczenia przewidziane w ustawie obejmują:
A.
Świadczenia pieniężne:
1)
emeryturę,
2)
rentę inwalidzką,
3)
rentę rodzinną,
4)
dodatki do emerytury i rent,
5)
zasiłek pogrzebowy.
B.
Świadczenia w naturze:
1)
świadczenia lecznicze i położnicze,
2)
protezowanie,
3)
przysposobienie zawodowe,
4)
umieszczenie w domu rencistów.
Art. 3.2 orzeczenia
1.
Odrębne przepisy regulują:
1)
zaopatrzenie emerytalne niektórych grup pracowników zatrudnionych w górnictwie i na
kolei, żołnierzy zawodowych i nadterminowych, funkcjonariuszów Milicji Obywatelskiej
i Służby Więziennej oraz rodzin tych osób,
2)
świadczenia pieniężne - w razie inwalidztwa lub śmierci wskutek wypadku przy pracy.
2.
Na warunkach określonych w ustawie przysługują świadczenia w niej przewidziane również
osobom objętym odrębnymi przepisami (ust. 1), jeżeli osoby te nie spełniają warunków
wymaganych do uzyskania świadczeń na podstawie tych przepisów albo jeżeli świadczenia
z ustawy są dla tych osób korzystniejsze.
Art. 4.1 orzeczenie
Użyte w ustawie określenia:
1)
renta - oznacza rentę inwalidzką i rentę rodzinną,
2)
rencista - oznacza osobę mającą ustalone prawo do emerytury lub do renty,
3)
organ rentowy - oznacza organ Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwy do ustalania
prawa do emerytur i rent oraz do ich wypłaty.
Art. 5.18 orzeczeń
1.
Pracownikiem w rozumieniu ustawy jest osoba pozostająca w stosunku pracy na podstawie
umowy o pracę, mianowania lub powołania oraz osoba, która w związku z wyborem pozostaje
w stosunku pracy na podstawie szczególnych przepisów, jak również członek lub kandydat
na członka spółdzielni pracy pozostający ze spółdzielnią w stosunku pracy.
2.
Za pracownika w rozumieniu ustawy uważa się również:
1)
osobę zatrudnioną na podstawie umowy o naukę zawodu, o przyuczenie do określonej pracy
lub o odbycie wstępnego stażu pracy,
2)
osobę wykonującą pracę nakładczą, jeżeli spełnia warunki, które określa w drodze rozporządzenia
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac,
3)
adwokata z tytułu pracy w zespołach adwokackich od dnia 1 stycznia 1964 r.
3.
Nie jest pracownikiem w rozumieniu ustawy małżonek osoby prowadzącej zakład pracy
na rachunek własny lub wspólny z inną osobą - z tytułu pracy w tym zakładzie.
Art. 6.2 orzeczenia
1.
Zatrudniony w nie uspołecznionym zakładzie pracy najbliższy krewny i powinowaty osoby,
która prowadzi ten zakład na rachunek własny lub wspólny z inną osobą, korzysta ze
świadczeń przewidzianych w ustawie tylko z tytułu wypadku w zatrudnieniu lub choroby
zawodowej, jeżeli:
1)
umowa o pracę została zawarta w formie aktu notarialnego oraz
2)
nie mieszka wspólnie z osobą, na której rachunek zakład jest prowadzony.
2.
Najbliższymi krewnymi i powinowatymi w rozumieniu ust. 1 są dzieci własne i przysposobione,
pasierbowie, rodzice, osoby przysposabiające, ojczym, macocha, wnuki, dziadkowie,
rodzeństwo, teściowie, zięciowie, synowe, szwagierki i szwagrowie.
Art. 7.1 orzeczenie
1.
Zakładem pracy w rozumieniu ustawy jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna
wykonująca działalność produkcyjną, usługową lub inną, zatrudniająca pracowników (art.
5).
2.
Przepisy ustawy dotyczące zakładów pracy stosuje się również do osoby fizycznej zatrudniającej
pracownika.
Rozdział 2
Okresy zatrudnienia
Art. 8.18 orzeczeń
1.
Za okresy zatrudnienia uważa się okresy pozostawania w stosunku pracy (art. 5 ust.
1) na obszarze Państwa Polskiego, jeżeli osoby zatrudnione pobierały w tych okresach
wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby i macierzyństwa.
2.
Okresy zatrudnienia obywateli polskich za granicą po wyzwoleniu w polskich przedstawicielstwach
i misjach oraz delegowanych do międzynarodowych instytucji lub komisji uważa się za
zatrudnienie na obszarze Państwa Polskiego.
3.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac określa w drodze rozporządzenia:
1)
jakie okresy zatrudnienia uważa się za okresy zatrudnienia na obszarze Państwa Polskiego
(ust. 1),
2)
jakie okresy zatrudnienia obywateli polskich za granicą, inne niż wymienione w ust.
2, uważa się za okresy zatrudnienia na obszarze Państwa Polskiego oraz warunki i zasady
udzielania świadczeń z tytułu zatrudnienia w tych okresach.
4.
Przy ustalaniu okresów zatrudnienia wymaganych do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej
nie uwzględnia się okresów zatrudnienia wykonywanego w wymiarze czasu pracy niższym
niż połowa obowiązującego w danym zawodzie. W razie wykonywania równocześnie dwóch
lub więcej zatrudnień bierze się pod uwagę łączny wymiar czasu pracy.
5.
Nie są okresami zatrudnienia w rozumieniu ustawy okresy zatrudnienia na obszarze Państwa
Polskiego obywateli państw obcych w przedstawicielstwach lub misjach państw obcych
albo w międzynarodowych instytucjach lub komisjach, chyba że umowy, układy lub porozumienia
międzynarodowe stanowią inaczej.
Art. 9.2 orzeczenia
Za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia uważa się okresy:
1)
pobierania zasiłków z ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby i macierzyństwa
po ustaniu zatrudnienia wykonywanego w wymiarze czasu pracy wymaganym dla uwzględnienia
okresu zatrudnienia zgodnie z art. 8 ust. 4,
2)
nauki i pracy osób wymienionych w art. 5 ust. 2 pkt 1,
3)
uczęszczania do szkół związków zawodowych i szkół partyjnych pod warunkiem zatrudnienia
bezpośrednio przed wstąpieniem do tych szkół,
4)
wojskowej służby zawodowej i nadterminowej pełnionej w Wojsku Polskim po dniu 1 listopada
1918 r., z uwzględnieniem przepisów art. 49 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy
zawodowych i nadterminowych oraz ich rodzin ,
5)
sprawowania mandatu posła do Krajowej Rady Narodowej oraz mandatu posła na Sejm w
Polsce Ludowej,
6)
wykonywania pracy nakładczej przez osoby określone w art. 5 ust. 2 pkt 2,
7)
pracy adwokatów w zespołach adwokackich od dnia 1 stycznia 1964 r.,
8)
pracy członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych wykonywanej w tych spółdzielniach,
jeżeli spełnione są warunki określone w odrębnych przepisach.
Art. 10.6 orzeczeń
1.
Za okresy zaliczalne do okresów zatrudnienia uważa się okresy:
1)
nauki w szkole, do której pracownik został skierowany przez zakład pracy,
2)
nauki w szkołach wyższych pod warunkiem uprzedniego zatrudnienia,
3)
studiów doktoranckich (aspirantury naukowej),
4)
niezawodowej służby w Wojsku Polskim po dniu 1 listopada 1918 r. i służby w oddziałach
powstańczych w powstaniach śląskich w latach 1919-1921 oraz w powstaniu wielkopolskim,
5)
służby w polskich formacjach wojskowych za granicą w czasie od dnia 1 września 1939 r.
do dnia 13 lutego 1946 r.,
6)
służby w oddziałach oraz czynnego udziału w organizacjach młodzieżowych, prowadzących
walkę z hitlerowskim okupantem, działających na obszarze Państwa Polskiego lub innych
państw,
7)
służby pełnionej przez osoby posiadające obywatelstwo polskie w Armii Związku Socjalistycznych
Republik Rad oraz w okresie wojny 1939-1945 w innych armiach sojuszniczych,
8)
pobytu w niewoli lub w obozach dla internowanych żołnierzy w czasie od dnia 1 września
1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.,
9)
pobytu w hitlerowskich więzieniach za działalność polityczną, obozach koncentracyjnych
i w obozach pracy przymusowej w czasie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.,
10)
działalności rewolucyjnej i działalności w postępowych organizacjach politycznych
lub społecznych oraz pobytu w więzieniach i w obozach odosobnienia za tę działalność,
11)
służby w wojskowych oddziałach ludowych w czasie wojny domowej w Hiszpanii oraz internowania
wskutek tej służby,
12)
udziału w walce o wolność narodową i zachowanie polskości, a w szczególności Gdańska,
Pomorza, Warmii i Mazur, Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej oraz okresy represji
z tego tytułu,
13)
bezrobocia przed Wyzwoleniem udowodnionego dokumentami,
14)
tajnego nauczania wykonywanego w czasie okupacji przez pracowników naukowo-dydaktycznych
szkół wyższych oraz przez nauczycieli stwierdzonego zaświadczeniem właściwego organu
administracji państwowej,
15)
uznane w odrębnych przepisach za zaliczalne do okresów zatrudnienia.
2.
Okresy wymienione w ust. 1 nie podlegają zaliczeniu, jeżeli ten sam okres został już
uwzględniony z tytułu zatrudnienia.
3.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac określa w drodze rozporządzenia zasady i tryb
zaliczania do okresów zatrudnienia okresów wymienionych w ust. 1 pkt 6 oraz 9-12.
4.
Do okresów zatrudnienia wymaganych do uzyskania emerytury lub renty mogą być zaliczone
obywatelom polskim również okresy służby z poboru w charakterze szeregowca lub niezawodowego
podoficera w innych formacjach wojskowych niż określone w ust. 1. Przewodniczący Komitetu
Pracy i Płac określa w drodze rozporządzenia zasady i tryb zaliczania tych okresów.
Rozdział 3
Kategorie zatrudnienia pracowników
Art. 11.56 orzeczeń
1.
Ustala się dwie kategorie zatrudnienia pracowników.
2.
Pierwsza kategoria zatrudnienia obejmuje pracowników zatrudnionych:
1)
pod ziemią,
2)
w warunkach szkodliwych dla zdrowia,
3)
na statkach żeglugi powietrznej,
4)
na statkach morskich w żegludze międzynarodowej i w polskim ratownictwie okrętowym,
5)
w stoczniach morskich na niektórych stanowiskach pracy bezpośrednio przy budowie i
remoncie statków morskich,
6)
w charakterze nauczycieli podlegających przepisom ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli ,
7)
w zespołach formujących szkło (art. 54 ust. 1).
3.
Druga kategoria zatrudnienia obejmuje pracowników nie wymienionych w ust. 2.
4.
Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia, jakie prace wykonywane przez pracowników
wymienionych w ust. 2 pkt 1-6 uzasadniają zaliczenie do pierwszej kategorii zatrudnienia
oraz warunki wymagane do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej dla pracowników
pierwszej kategorii zatrudnienia.
Rozdział 4
Inwalidztwo
Art. 12.4 orzeczenia
1.
Inwalidą w rozumieniu ustawy jest osoba częściowo lub całkowicie niezdolna do wykonywania
zatrudnienia z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu.
2.
Ustala się trzy grupy inwalidów w zależności od stopnia niezdolności do wykonywania
zatrudnienia i do zarobkowania.
3.
Do III grupy inwalidów zalicza się osobę, której zdolność do zarobkowania została
ograniczona w sposób istotny wskutek:
1)
częściowej niezdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia albo
2)
pełnej utraty zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, jeśli jest zdolna
do wykonywania innego niżej kwalifikowanego zatrudnienia,
przy wykorzystaniu pozostałej zdolności do pracy, posiadanych kwalifikacji ogólnych
oraz przygotowania zawodowego.
4.
Do II grupy inwalidów zalicza się osobę, która jest niezdolna do wykonywania jakiegokolwiek
zatrudnienia.
5.
Do I grupy inwalidów zalicza się osobę, która jest niezdolna do wykonywania jakiegokolwiek
zatrudnienia i która ponadto wymaga opieki innej osoby.
6.
Nie stanowi przeszkody do zaliczenia:
1)
do I lub II grupy inwalidów osoby, która zdolna jest do wykonywania zatrudnienia i
zarobkowania w specjalnie stworzonych dla niej warunkach lub na specjalnych stanowiskach
pracy,
2)
do III grupy inwalidów osoby, która zachowała dotychczasową zdolność do zarobkowania,
w przypadkach szczególnych naruszeń sprawności organizmu, określonych w rozporządzeniu,
o którym mowa w ust. 7.
7.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej
i z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określa w drodze rozporządzenia szczegółowe
zasady wykonywania przepisów ust. 3-6 oraz szczególne rodzaje naruszeń sprawności
organizmu powodujących zaliczenie do jednej z grup inwalidów. Rozporządzenie to określa
również zasady zaliczania do grup inwalidów osób nie będących pracownikami.
Art. 13.1 orzeczenie
1.
Stwierdzanie utraty zdolności do wykonywania zatrudnienia i zarobkowania, określanie
grupy inwalidów, ustalanie daty powstania inwalidztwa, związku przyczynowego inwalidztwa
lub śmierci z wypadkiem w zatrudnieniu lub chorobą zawodową oraz ustalanie wskazań
i przeciwwskazań dotyczących leczenia, przeszkolenia zawodowego i zatrudnienia inwalidów
należy do komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, zwanych dalej „komisjami
lekarskimi”.
2.
Komisja lekarska ustala datę powstania inwalidztwa w przypadkach, gdy od tego zależy
powstanie prawa do świadczeń. Za datę powstania inwalidztwa przyjmuje się datę ustaloną
przez komisję lekarską. Jeżeli komisja lekarska nie mogąc ustalić daty powstania inwalidztwa,
ustaliła okres czasu, w którym inwalidztwo powstało, za datę powstania inwalidztwa
przyjmuje się datę końcową tego okresu. Jeżeli komisja lekarska nie mogła ustalić
ani daty, ani okresu powstania inwalidztwa, za datę powstania inwalidztwa przyjmuje
się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie lub datę wcześniejszego orzeczenia komisji
lekarskiej.
3.
Ustrój, zakres działania komisji lekarskich, tryb odwoławczy oraz sposób i zakres
sprawowania nadzoru nad działalnością tych komisji określa Rada Ministrów w drodze
rozporządzenia.
4.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej
oraz z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określa w drodze rozporządzenia skład
komisji lekarskich, szczegółowe ich zadania, tryb postępowania, tryb kierowania na
badania przez te komisje oraz sposób powoływania i zasady wynagradzania członków komisji
lekarskich i lekarzy działających w zakresie orzecznictwa lekarskiego.
5.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej
oraz z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może w drodze rozporządzenia powierzyć
komisjom lekarskim przeprowadzanie badań dla celów innych niż rentowe.
Rozdział 5
Wypadki w zatrudnieniu i choroby zawodowe
Art. 14.
1.
Ustawa niniejsza obejmuje wypadki w zatrudnieniu, z tytułu których nie przysługują
świadczenia pieniężne określone w ustawie z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie
wypadków przy pracy .
2.
Za wypadek w zatrudnieniu w rozumieniu niniejszej ustawy uważa się nagłe zdarzenie
wywołane przyczyną zewnętrzną, które zaszło w związku z zatrudnieniem:
1)
podczas lub w związku z wykonywaniem zwykłych czynności albo poleceń osób, którym
pracownik podlegał z tytułu zatrudnienia,
2)
podczas lub w związku z wykonywaniem czynności w interesie zakładu pracy, nawet bez
polecenia,
3)
przy przechowywaniu, czyszczeniu, naprawie i przenoszeniu narzędzi pracy, chociażby
dostarczonych przez samego pracownika,
4)
w drodze do pracy lub z pracy.
Art. 15.1 orzeczenie
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac określa w drodze rozporządzenia, jakie wypadki
pracowników należy uważać za zrównane z wypadkami wymienionymi w art. 14 oraz świadczenia
dla osób, które uległy wypadkowi nie będąc pracownikami.
Art. 16.
1.
Za choroby zawodowe w rozumieniu niniejszej ustawy uważa się choroby, powstałe w związku
z wykonywaniem określonej pracy lub z powodu warunków, w których pracę wykonywano.
2.
Rada Ministrów ustala w drodze rozporządzenia wykaz chorób zawodowych uprawniających
do świadczeń przewidzianych w ustawie w razie inwalidztwa lub śmierci z powodu choroby
zawodowej oraz warunki wymagane do uzyskania tych świadczeń.
Rozdział 6
Podstawa wymiaru emerytury lub renty
Art. 17.7 orzeczeń
1.
Podstawę wymiaru emerytury lub renty stanowi przeciętny miesięczny zarobek z okresu:
1)
ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia albo
2)
kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia dowolnie wybranych przez zainteresowanego z ostatnich
12 lat zatrudnienia.
2.
Rencista może wystąpić w ciągu 3 lat od wydania decyzji przyznającej emeryturę lub
rentę o zmianę okresu, z którego zarobki zostały przyjęte do obliczenia podstawy wymiaru
emerytury lub renty. W uzasadnionych przypadkach Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
może wyrazić zgodę na rozpatrzenie wniosku zgłoszonego po tym terminie.
3.
Za zarobek z tytułu zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie pracy uważa się wypłaty
bez potrąceń w gotówce i w naturze z osobowego funduszu płac, z wyjątkiem wypłat określonych
w rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 5, jak również wymienione w tym rozporządzeniu
niektóre wypłaty spoza osobowego funduszu płac.
4.
Za zarobek z tytułu zatrudnienia w nie uspołecznionym zakładzie pracy uważa się zarobek
zgłaszany bieżąco do wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.
5.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac w porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych
określa w drodze rozporządzenia:
1)
wypłaty dokonywane z osobowego funduszu płac, których nie uważa się za zarobek, oraz
wypłaty dokonywane na rzecz pracownika spoza osobowego funduszu płac, które uważa
się za zarobek,
2)
podstawę wymiaru emerytury lub renty w przypadkach wymienionych w art. 9 pkt 2-8 oraz
dla osób, które były zatrudnione za granicą,
3)
najniższą podstawę wymiaru emerytury lub renty,
4)
przypadki, w których do obliczenia podstawy wymiaru emerytury i renty przyjmuje się
kwoty ryczałtowe oraz ich wysokość,
5)
szczegółowe zasady obliczenia podstawy wymiaru emerytury i renty.
6.
Przy określaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty dla osób wymienionych w art.
9 pkt 7 rozporządzenie, o którym mowa w ust. 5, wydawane jest ponadto w porozumieniu
z Ministrem Sprawiedliwości.
Rozdział 7
Podwyższenie emerytur i rent
Art. 18.2 orzeczenia
1.
Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia kwoty najniższych emerytur i rent.
2.
Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia podwyższać inne emerytury i renty niż
wymienione w ust. 1 oraz dodatki do emerytur i rent.
Dział II
Świadczenia pieniężne
Rozdział 1
Emerytura
Art. 19.3 orzeczenia
1.
Emerytura przysługuje pracownikowi, który spełnił łącznie następujące warunki:
1)
ma wymagany okres zatrudnienia (art. 20),
2)
osiągnął wiek emerytalny (art. 21),
3)
wiek emerytalny osiągnął w okresie zatrudnienia (art. 8) lub równorzędnym z okresem
zatrudnienia (art. 9) albo w ciągu 5 lat po upływie tych okresów.
2.
Warunek określony w ust. 1 pkt 3 nie jest wymagany od pracownika, który ma okres zatrudnienia
(art. 20 ust. 2): mężczyzna 35 lat, kobieta 30 lat.
Art. 20.1 orzeczenie
1.
Okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury wynosi 25 lat dla mężczyzny, a
20 lat dla kobiety.
2.
Przy ustalaniu okresu zatrudnienia wymaganego do uzyskania emerytury uwzględnia się
oprócz okresów zatrudnienia (art. 8) również okresy równorzędne z okresami zatrudnienia
(art. 9) i okresy zaliczalne do okresów zatrudnienia (art. 10).
3.
W stosunku do pracowników, którzy ukończyli wiek emerytalny przed osiągnięciem wymaganego
okresu zatrudnienia, Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia warunki i tryb
uzupełnienia okresu zatrudnienia oraz zasady i tryb kierowania na komisje do spraw
inwalidztwa i zatrudnienia.
Art. 21.2 orzeczenia
1.
Wiek emerytalny wynosi:
1)
dla pracownika spełniającego warunki do emerytury przewidziane dla pierwszej kategorii
zatrudnienia - 60 lat dla mężczyzny i 55 lat dla kobiety,
2)
dla pracownika drugiej kategorii zatrudnienia - 65 lat dla mężczyzny i 60 lat dla
kobiety.
2.
Rada Ministrów może ustalić w drodze rozporządzenia wiek emerytalny niższy niż określony
w ust. 1 dla niektórych pracowników zatrudnionych na statkach żeglugi powietrznej
oraz dla innych grup pracowników, jak również warunki wymagane do uzyskania emerytury
przez tych pracowników.
Art. 22.1 orzeczenie
1.
Emerytura wynosi miesięcznie:
|
||||||||||||||||||||
2.
Emerytura wzrasta o 1% podstawy jej wymiaru za każdy pełny rok ponad 20 lat okresów
zatrudnienia (art. 20 ust. 2) w Polsce Ludowej do osiągnięcia wieku: 65 lat przez
mężczyznę, a 60 lat przez kobietę, nie więcej jednak niż za 10 lat.
3.
Emeryturę obliczoną w myśl ust. 1 i 2 podwyższa się o kwotę wynoszącą do 15% tej emerytury
niektórym spośród pracowników:
1)
zatrudnionych na statkach żeglugi powietrznej i spełniających warunki określone w
przepisach wydanych na podstawie art. 21 ust. 2,
2)
zatrudnionych w stoczniach morskich bezpośrednio przy budowie i remoncie statków morskich
(art. 11 ust. 2 pkt 5).
4.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac określa w drodze rozporządzenia, na jakich stanowiskach
pracy i pod jakimi warunkami zatrudnienie pracowników, o których mowa w ust. 3, uprawnia
do podwyższenia emerytury w myśl ust. 3 oraz wysokość tej podwyżki.
5.
Kwota emerytury (ust. 1-3) wraz z dodatkami, z wyjątkiem dodatków rodzinnych oraz
dodatku z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidów, nie może przekraczać 95% przeciętnego
zarobku z okresu, przyjętego do obliczenia podstawy jej wymiaru (art. 17 ust. 1) po
potrąceniu podatku od wynagrodzeń i składki na cele emerytalne. Nie dotyczy to kwot
najniższych emerytur (art. 18 ust. 1).
Rozdział 2
Renta inwalidzka
Art. 23.
1.
Renta inwalidzka przysługuje pracownikowi, który spełnił łącznie następujące warunki:
1)
ma wymagany okres zatrudnienia (art. 24),
2)
stał się inwalidą wskutek wypadku w zatrudnieniu, choroby zawodowej lub innych przyczyn,
3)
stał się inwalidą w okresie zatrudnienia (art. 8) lub równorzędnym z okresem zatrudnienia
(art. 9) albo w ciągu 18 miesięcy, a w razie choroby zawodowej - w ciągu 2 lat po
upływie tych okresów.
2.
W przypadku ustania prawa do renty inwalidzkiej z powodu braku inwalidztwa zainteresowanemu
przysługuje renta w razie ponownego powstania inwalidztwa, jeżeli:
1)
spełnia warunki określone w ust. 1 lub
2)
od ustania prawa do renty do daty ponownego inwalidztwa nie upłynął okres 18 miesięcy,
a w razie choroby zawodowej - okres 2 lat.
3.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej
ustala w drodze rozporządzenia dłuższe okresy niż przewidziane w ust. 1 pkt 3 i w
ust. 2 pkt 2 w razie niektórych chorób zawodowych oraz w innych szczególnych przypadkach.
Art. 24.
1.
Okres zatrudnienia wymagany do uzyskania renty inwalidzkiej wynosi dla pracownika,
który stał się inwalidą w wieku:
|
Przy ustalaniu okresu zatrudnienia stosuje się odpowiednio przepis art. 20 ust. 2.
2.
Okres 5 lat zatrudnienia wymagany od pracownika w wieku powyżej 30 lat powinien przypadać
na okres ostatnich 10 lat przed zgłoszeniem wniosku o rentę inwalidzką, a jeśli zainteresowany
w chwili zgłoszenia wniosku nie pozostaje w zatrudnieniu - przed ustaniem ostatniego
zatrudnienia; do powyższego okresu dziesięcioletniego nie wlicza się okresów pobierania
renty inwalidzkiej lub rodzinnej.
3.
Warunek posiadania wymaganego okresu zatrudnienia uważa się za spełniony, mimo że
pracownik w chwili powstania inwalidztwa nie ma okresu zatrudnienia wymaganego w myśl
ust. 1 dla jego wieku, jeżeli w chwili osiągnięcia tego wieku miał okres zatrudnienia
wymagany dla wieku bezpośrednio niższego i jeżeli pracował bez przerwy od osiągnięcia
górnej granicy tego niższego wieku do daty powstania inwalidztwa.
4.
Warunek posiadania wymaganego okresu zatrudnienia uważa się za spełniony, jeżeli pracownik
ma jakikolwiek okres zatrudnienia (art. 8) lub równorzędny z okresem zatrudnienia
(art. 9), a inwalidztwo powstało:
1)
wskutek wypadku w zatrudnieniu lub choroby zawodowej,
2)
w wieku poniżej 18 lat,
3)
w wieku poniżej 20 lat, jeśli pracownik rozpoczął zatrudnienie przed ukończeniem 18
lat i pracował bez przerwy do daty powstania inwalidztwa.
5.
Okres zatrudnienia wymagany do renty inwalidzkiej może być krótszy niż wymieniony
w ust. 1, lecz ma wynosić co najmniej 1 rok dla pracownika, który spełnia łącznie
następujące warunki:
1)
po ukończeniu szkoły średniej podjął dalszą naukę w szkole,
2)
podjął zatrudnienie przed ukończeniem 26 lat i w ciągu 6 miesięcy od ustania dalszej
nauki (pkt 1),
3)
wykonywał zatrudnienie bez przerwy do powstania inwalidztwa.
Art. 25.2 orzeczenia
1.
Renta inwalidzka z tytułu inwalidztwa powstałego z innych przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu
lub choroba zawodowa wynosi miesięcznie:
|
||||||||||||||||||||||||||||
2.
Renta inwalidzka (ust. 1) wzrasta za każdy pełny rok ponad 5 lat okresów zatrudnienia
(art. 20 ust. 2) w Polsce Ludowej, nie więcej jednak niż za 20 lat - o 0,5% podstawy
wymiaru renty dla zaliczonych do I lub II grupy inwalidów oraz o 0,4% dla zaliczonych
do III grupy inwalidów.
3.
Renta inwalidzka obliczona według przepisów ust. 1 i 2 wzrasta o 5% dla pracowników
pierwszej kategorii zatrudnienia, zatrudnionych w warunkach szkodliwych dla zdrowia,
którzy spełniają warunki określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust.
4.
4.
Rentę inwalidzką obliczoną według przepisów ust. 1 i 2 podwyższa się o kwotę wynoszącą
do 15% tej renty pracownikom żeglugi powietrznej i stoczni morskich, zatrudnionym
na stanowiskach pracy, określonych w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 22 ust.
4.
Art. 26.
1.
Renta inwalidzka z tytułu inwalidztwa powstałego wskutek wypadku w zatrudnieniu lub
choroby zawodowej wynosi miesięcznie kwotę obliczoną według art. 25 na czas osiągania
przez rencistę zarobku z tytułu zatrudnienia lub dochodu z innych źródeł.
2.
Rentę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o 10%, nie mniej jednak niż o 120 zł,
na czas nieosiągania przez rencistę zarobku z tytułu zatrudnienia lub dochodu z innych
źródeł.
Art. 27.
Do renty inwalidzkiej obliczonej w myśl art. 25 lub 26 stosuje się odpowiednio przepis
art. 22 ust. 5.
Art. 28.
1.
Osobie uprawnionej do renty inwalidzkiej z tytułu inwalidztwa powstałego z innych
przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu lub choroba zawodowa, zaliczonej do III lub II
grupy inwalidów, wymierza się inwalidzką rentę wyrównawczą, jeżeli:
1)
wykonuje zatrudnienie z przeciętnym miesięcznym zarobkiem niższym niż 75% podstawy
wymiaru renty inwalidzkiej oraz
2)
nie przekroczyła wieku: mężczyzna 65 lat, kobieta 60 lat.
2.
Wysokość inwalidzkiej renty wyrównawczej stanowi różnicę pomiędzy podstawą wymiaru
renty inwalidzkiej a przeciętnym miesięcznym zarobkiem osiąganym po uzyskaniu tej
renty, z tym że inwalidzka renta wyrównawcza nie może przekraczać 50% renty inwalidzkiej
(art. 25) wraz z dodatkami z wyjątkiem dodatków rodzinnych.
3.
Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady obliczania i wypłacania
inwalidzkiej renty wyrównawczej. W rozporządzeniu tym Rada Ministrów może w uzasadnionych
przypadkach ustalić inną niż określona w ust. 2 granicę wysokości renty wyrównawczej.
Art. 29.18 orzeczeń
Renta inwalidzka ulega na wniosek zainteresowanego zamianie na emeryturę, jeżeli osiągnął
on wiek emerytalny i ma okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury (art. 20).
Przepis art. 73 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
Rozdział 3
Renta rodzinna
Art. 30.2 orzeczenia
Renta rodzinna przysługuje po pracowniku, który w chwili śmierci:
1)
spełniał warunki wymagane do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej albo
2)
miał ustalone prawo do jednego z tych świadczeń.
Art. 31.
1.
Członkami rodziny pracownika (rencisty) uprawnionymi do renty rodzinnej są dzieci,
wnuki, rodzeństwo, małżonek i rodzice, jeżeli spełniają warunki wymagane do uzyskania
tej renty.
2.
Za dzieci w rozumieniu ustawy uważa się:
1)
dzieci własne,
2)
dzieci przysposobione,
3)
dzieci drugiego małżonka (pasierbów),
4)
dzieci obce wzięte na utrzymanie i wychowanie.
3.
Za rodziców w rozumieniu ustawy uważa się rodziców naturalnych, ojczyma i macochę
oraz osoby przysposabiające.
Art. 32.3 orzeczenia
1.
Dzieci własne, przysposobione i pasierbowie mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli:
1)
są stanu wolnego,
2)
nie przekroczyły 16 lat życia, a w razie uczęszczania do szkoły - 24 lat, a bez względu
na wiek, gdy stały się inwalidami I lub II grupy:
a)
przed ukończeniem 16 lat życia lub
b)
w czasie uczęszczania do szkoły przed ukończeniem 24 lat.
2.
Dzieci obce, wnuki i rodzeństwo mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli:
1)
spełniają warunki określone w ust. 1,
2)
zostały wzięte na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed śmiercią pracownika
(rencisty), chyba że śmierć była następstwem wypadku, oraz
3)
nie mają prawa do renty po rodzicach, a gdy rodzice żyją, to gdy:
a)
nie mogą zapewnić im utrzymania albo
b)
pracownik (rencista) był ustanowiony przez sąd opiekunem tych dzieci, wnuków lub rodzeństwa.
3.
Warunek pozostawania w stanie wolnym, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, nie jest wymagany
w czasie uczęszczania do szkoły wyższej, jeżeli związek małżeński został zawarty z
osobą, która w chwili zawarcia małżeństwa uczęszczała również do szkoły wyższej.
4.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac może określić w drodze rozporządzenia, w jakich
przypadkach i pod jakimi warunkami przysługuje prawo do renty w razie uczęszczania
do szkoły w wieku do 25 lat.
5.
Prawo do renty rodzinnej dla dzieci, wnuków i rodzeństwa ulega zawieszeniu na czas
korzystania przez nie ze świadczeń z funduszów publicznych w formie i w rozmiarze,
które określa Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac w drodze rozporządzenia.
Art. 33.6 orzeczeń
1.
Małżonek ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli:
1)
wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa w wieku do lat 16, uprawnione
do renty rodzinnej po zmarłym małżonku albo
2)
stał się inwalidą przed śmiercią małżonka lub w ciągu 5 lat po jego śmierci albo przed
ustaniem prawa do renty rodzinnej z tytułu wychowywania dzieci, wnuków lub rodzeństwa
(pkt 1), albo
3)
osiągnął wiek: mężczyzna 65 lat, kobieta 50 lat przed śmiercią małżonka lub w ciągu
5 lat po jego śmierci albo przed ustaniem prawa do renty rodzinnej z tytułu inwalidztwa
albo wychowywania dzieci, wnuków lub rodzeństwa.
2.
Małżonek pracownicy (rencistki) ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli poza spełnieniem
warunków określonych w ust. 1 pozostawał w chwili śmierci pracownicy (rencistki) na
jej utrzymaniu (art. 117).
3.
Małżonek rozwiedziony albo w chwili śmierci pracownika (rencisty) nie pozostający
z nim we wspólności małżeńskiej ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia
warunków określonych w ust. 1 i 2 miał w chwili śmierci pracownika (rencisty) prawo
do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.
4.
Osoba, która zawarła związek małżeński z rencistą, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli
spełnia warunki określone w ust. 1, a ponadto:
1)
małżeństwo trwało co najmniej 3 lata lub
2)
śmierć rencisty nastąpiła wskutek wypadku albo
3)
z małżeństwa tego lub ze związku istniejącego przed zawarciem tego małżeństwa urodziło
się dziecko.
Art. 34.
1.
Wdowa pozostająca w chwili śmierci męża na jego utrzymaniu (art. 117) i nie spełniająca
warunków określonych w art. 33 ust. 1 ma prawo do renty rodzinnej przez okres jednego
roku od śmierci męża.
2.
Okres, o którym mowa w ust. 1, przedłuża się na czas uczestniczenia wdowy w zorganizowanym
szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej,
nie dłużej jednak niż do 2 lat od chwili śmierci męża.
Art. 35.
Rodzice mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli:
1)
w chwili śmierci pracownika (rencisty) pozostawali na jego utrzymaniu (art. 117) oraz
2)
spełniają warunki określone w art. 33 ust. 1.
Art. 36.3 orzeczenia
1.
Małżonkowi uprawnionemu do renty rodzinnej, który zawarł związek małżeński, zawiesza
się prawo do renty na czas trwania małżeństwa.
2.
Przepis ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli obaj małżonkowie pobierają renty, a do
renty rodzinnej nie ma uprawnionych innych osób poza małżonkiem.
Art. 37.
1.
Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna.
2.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac określa w drodze rozporządzenia przypadki, w
których renta rodzinna może być podzielona na równe części między członków rodziny
uprawnionych do renty.
Art. 38.
1.
Renta rodzinna wynosi miesięcznie:
|
||||||||||||||||||||||||||||||
2.
Renta rodzinna (ust. 1) wzrasta o 0,4% podstawy jej wymiaru za każdy pełny rok ponad
5 lat okresów zatrudnienia (art. 20 ust. 2) żywiciela w Polsce Ludowej, nie więcej
jednak niż za 20 lat.
3.
Rentę rodzinną obliczoną według przepisu ust. 1 i 2 podwyższa się o 10%, nie mniej
jednak niż o 120 zł, jeżeli żywiciel zmarł wskutek wypadku w zatrudnieniu lub choroby
zawodowej.
4.
Jeżeli uprawnionymi do renty rodzinnej są sieroty zupełne, przypadającą na nie część
renty podwyższa się o 10% podstawy jej wymiaru.
5.
Do renty rodzinnej obliczonej w myśl ust. 1-4 stosuje się odpowiednio przepis art.
22 ust. 5.
Art. 39.
W razie zawieszenia prawa do renty tylko niektórym członkom rodziny, pozostałym ustala
się i wypłaca rentę rodzinną w wysokości odpowiadającej ich liczbie (art. 38 ust.
1).
Rozdział 4
Dodatki do emerytury i rent
Art. 40.
Do emerytur i rent przysługują dodatki:
1)
rodzinne dla:
a)
dzieci, wnuków i rodzeństwa (art. 41),
b)
żony (art. 42),
2)
z tytułu odznaczeń państwowych (art. 45),
3)
z tytułu pracy naukowej (art. 46),
4)
z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidów (art. 47),
5)
do emerytury dla inwalidy wojennego lub wojskowego (art. 48).
I. Dodatki rodzinne
Art. 41.
Dodatek dla dzieci, wnuków i rodzeństwa do emerytury lub rent przysługuje, jeżeli
dzieci, wnuki i rodzeństwo spełniają warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej
z wyjątkiem warunku określonego w art. 32 ust. 2 pkt 2.
Art. 42.
Dodatek dla żony do emerytury lub renty inwalidzkiej przysługuje, jeżeli żona:
1)
pozostaje na utrzymaniu rencisty (art. 117) oraz
2)
spełnia jeden z następujących warunków:
a)
wychowuje co najmniej jedno dziecko do lat 16, na które przysługuje dodatek do renty,
b)
ukończyła 50 lat,
c)
jest inwalidą.
Art. 43.
Dodatki rodzinne nie przysługują dla osób, dla których wypłacane są zasiłki lub dodatki
rodzinne z tytułu zatrudnienia, oraz w przypadku, kiedy zgodnie z przepisami o zasiłkach
rodzinnych pracownik w zakładzie pracy zostaje pozbawiony zasiłku.
Art. 44.
Dodatki rodzinne przysługują w wysokości zasiłków rodzinnych.
II. Dodatek z tytułu odznaczeń państwowych
Art. 45.1 orzeczenie
1.
Osobie uprawnionej do emerytury lub renty inwalidzkiej odznaczonej przez władze Polski
Ludowej orderem: Budowniczych Polski Ludowej, Odrodzenia Polski, Virtuti Militari,
Krzyża Grunwaldu lub Sztandaru Pracy albo tytułem honorowym: Zasłużonego Nauczyciela
PRL, Zasłużonego Górnika PRL, Zasłużonego Hutnika PRL, Zasłużonego Kolejarza PRL lub
Zasłużonego Stoczniowca PRL oraz odznaczonej orderem Virtuti Militari w okresie od
dnia 1 września 1939 r. do dnia 13 lutego 1946 r. za zasługi w czasie wojny 1939-1945 r.
- przysługuje dodatek w wysokości 25% emerytury lub renty inwalidzkiej bez uwzględnienia
dodatków rodzinnych i z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidów.
2.
Osobie uprawnionej do renty rodzinnej, odznaczonej orderem lub tytułem określonym
w ust. 1, przysługuje dodatek w wysokości 25% renty rodzinnej bez uwzględnienia dodatków
rodzinnych i z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidów. Jeżeli do renty rodzinnej uprawnionych
jest dwóch lub więcej członków rodziny, dodatek oblicza się od kwoty renty, jaka przysługiwałaby,
gdyby do renty był uprawniony tylko jeden członek rodziny.
3.
Z tytułu odznaczenia orderami lub tytułami honorowymi przysługuje tylko jeden dodatek.
III. Dodatek z tytułu pracy naukowej
Art. 46.
1.
Osobie uprawnionej do emerytury lub renty inwalidzkiej, która wykonywała pracę naukową,
przysługuje dodatek w wysokości 25% tych świadczeń bez uwzględnienia dodatków rodzinnych
i z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidów.
2.
Za pracę naukową w rozumieniu ust. 1 uważa się pracę:
1)
w szkołach wyższych i wyższych szkołach zawodowych na stanowiskach profesora, docenta
etatowego, starszego wykładowcy lub wykładowcy, starszego kustosza dyplomowanego lub
kustosza dyplomowanego, adiunkta, starszego asystenta lub asystenta,
2)
w Polskiej Akademii Nauk i jej placówkach naukowych na stanowiskach samodzielnego
pracownika naukowo-badawczego, starszego kustosza dyplomowanego lub kustosza dyplomowanego,
adiunkta, starszego asystenta lub asystenta, pracownika techniczno-badawczego,
3)
w instytutach naukowo-badawczych oraz innych placówkach uprawnionych w myśl przepisów
o tych instytutach do zatrudniania pracowników naukowo-badawczych na stanowiskach
samodzielnego pracownika naukowo-badawczego, starszego kustosza dyplomowanego lub
kustosza dyplomowanego, adiunkta, starszego asystenta lub asystenta.
3.
Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia okresy pracy naukowej uprawniające
do dodatku oraz szczegółowe zasady przyznawania i obliczania tego dodatku.
IV. Dodatek z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidów
Art. 47.
1.
Osobie uprawnionej do renty inwalidzkiej zaliczonej do I grupy inwalidów przysługuje
dodatek w wysokości 300 zł miesięcznie.
2.
Osobie uprawnionej do emerytury lub renty rodzinnej zaliczonej do I grupy inwalidów
przysługuje dodatek w wysokości 200 zł miesięcznie.
V. Dodatek do emerytury dla inwalidy wojennego lub wojskowego
Art. 48.
1.
Jeżeli osoba uprawniona na podstawie przepisów o zaopatrzeniu inwalidów wojennych
i wojskowych oraz ich rodzin do renty inwalidzkiej z powodu inwalidztwa pozostającego
w związku ze służbą wojskową nabywa prawo do emerytury, przysługuje jej zamiast tej
renty dodatek do emerytury w wysokości 10% podstawy jej wymiaru.
2.
Rada Ministrów może podwyższyć dodatek do emerytury (ust. 1) do 15% podstawy jej wymiaru
dla niektórych grup inwalidów wojennych i wojskowych.
Rozdział 5
Zasiłek pogrzebowy
Art. 49.1 orzeczenie
1.
Zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci:
1)
osoby pobierającej emeryturę, rentę inwalidzką lub rodzinną,
2)
małżonka i rodziców osoby pobierającej emeryturę lub rentę inwalidzką, jeżeli w chwili
śmierci pozostawali na jej utrzymaniu (art. 117),
3)
dzieci, wnuków i rodzeństwa osoby pobierającej emeryturę lub rentę inwalidzką, dla
których w chwili ich śmierci wypłacane były dodatki rodzinne, a gdy dodatki nie były
wypłacane - jeżeli byli na utrzymaniu (art. 117) osoby pobierającej emeryturę lub
rentę inwalidzką i spełniali warunki wymagane do uzyskania dodatku rodzinnego (art.
41).
2.
Zasiłek pogrzebowy przysługuje również w razie śmierci osoby, która nie miała ustalonego
prawa do emerytury, renty inwalidzkiej lub rodzinnej, lecz w chwili śmierci spełniała
wszystkie warunki wymagane do uzyskania tych świadczeń i nie osiągała zarobków lub
dochodów z innych źródeł powodujących zawieszenie prawa do tych świadczeń w całości.
Przy ocenie prawa do renty inwalidzkiej przyjmuje się, że zmarły był inwalidą II grupy
w chwili śmierci, chyba że grupa inwalidztwa została już poprzednio ustalona.
Art. 50.
1.
Zasiłek pogrzebowy przysługuje z uwzględnieniem przepisu art. 51 w wysokości:
1)
trzykrotnej ostatnio pobieranej emerytury, renty inwalidzkiej lub rodzinnej wraz z
dodatkami, z wyłączeniem jednak dodatków rodzinnych - w razie śmierci osoby pobierającej
jedno z tych świadczeń,
2)
dwukrotnej ostatnio pobieranej emerytury lub renty inwalidzkiej - w razie śmierci
członka rodziny osoby pobierającej jedno z tych świadczeń (art. 49 ust. 1 pkt 2 i
3).
2.
W razie śmierci osoby, która nie miała ustalonego prawa do emerytury, renty inwalidzkiej
lub rodzinnej (art. 49 ust. 2), zasiłek pogrzebowy wynosi trzykrotną kwotę emerytury
lub renty, jaka przysługiwałaby jej wraz z dodatkami, z wyłączeniem jednak dodatków
rodzinnych.
3.
W razie śmierci osoby pobierającej rentę rodzinną wypłacaną dla dwóch lub więcej osób
zasiłek pogrzebowy oblicza się od kwoty renty rodzinnej, jaka przysługiwałaby, gdyby
do renty uprawniony był tylko jeden członek rodziny.
Art. 51.
1.
Zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu.
2.
W razie pokrycia kosztów pogrzebu przez małżonka, dzieci, wnuków lub rodzeństwo albo
przez inną osobę, która prowadziła ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe, zasiłek
pogrzebowy przysługuje w wysokości określonej w art. 50.
3.
W razie pokrycia kosztów pogrzebu przez inne osoby, niż określone w ust. 2, zasiłek
pogrzebowy przysługuje w wysokości faktycznie poniesionych kosztów, najwyżej jednak
w wysokości określonej w art. 50.
Art. 52.
1.
W razie zbiegu prawa do zasiłku pogrzebowego z tytułu zatrudnienia i z tytułu pobierania
emerytury lub renty przysługuje tylko zasiłek wyższy.
2.
Prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa w przypadku niezgłoszenia wniosku o przyznanie
go w ciągu 12 miesięcy od daty śmierci osoby, po której zasiłek przysługuje.
Rozdział 6
Emerytury i renty inwalidzkie dla robotników zatrudnionych w zespołach formujących szkło
Art. 53.
Robotnikom zatrudnionym w zespołach formujących szkło, z wyjątkiem zatrudnionych w
zakładach przetwórstwa szkła lub produkujących ozdoby choinkowe, przysługują wyższe
emerytury (art. 56) oraz wyższe renty inwalidzkie (art. 58), jeżeli spełniają warunki
określone w niniejszym rozdziale.
Art. 54.
1.
Za zatrudnionych w zespołach formujących szkło uważa się robotników, którzy w tych
zespołach wykonują czynności zawodowe, określone przez Ministra Budownictwa i Przemysłu
Materiałów Budowlanych w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu Pracy i Płac w drodze
rozporządzenia.
2.
Robotnikom, którzy w drodze wyboru, przeniesienia służbowego lub innego zarządzenia
przeszli z zespołu formującego szkło do innego zatrudnienia w przemyśle szklarskim,
zalicza się to zatrudnienie, jednak nie więcej niż 5 lat, do okresu wymaganego dla
uzyskania wyższej emerytury (art. 56).
Art. 55.
1.
Wyższa emerytura (art. 56) przysługuje robotnikowi zespołu formującego szkło, który
łącznie spełnia następujące warunki:
1)
wykonywał w dniu 14 kwietnia 1954 r. lub po tej dacie zatrudnienie w zespole formującym
szkło,
2)
przepracował co najmniej 20 lat w zespole formującym szkło,
3)
osiągnął w czasie zatrudnienia w zespole formującym szkło albo w czasie pobierania
wyższej renty inwalidzkiej (art. 58) wiek emerytalny wynoszący: dla mężczyzn 60 lat,
a dla kobiet 55 lat.
2.
Wyższa emerytura (art. 56) przysługuje również byłemu robotnikowi zespołu formującego
szkło, który spełnia łącznie następujące warunki:
1)
przepracował w zespole formującym szkło co najmniej 20 lat,
2)
po Wyzwoleniu bezpośrednio z pracy w tym zespole przeszedł do pracy w przemyśle szklarskim:
a)
na stanowisko dyrektora lub kierownika zakładu, zastępcy dyrektora do spraw inżynieryjno-technicznych,
kierownika działu, wydziału i oddziału produkcji, kierownika działu i sekcji kontroli
technicznej, starszego inżyniera, inżyniera i technika, starszego hutmistrza, hutmistrza
i pomocnika hutmistrza oraz majstra,
b)
do kontroli technicznej na stanowisko brakarza lub sortiera albo
c)
do innych prac w tym samym zakładzie pracy, do których został przeniesiony po wprowadzeniu
maszynowego formowania szkła lub po ukończeniu 60 roku życia,
3)
w dniu 14 kwietnia 1954 r. lub po tej dacie wykonywał zatrudnienie określone w pkt
2 lub w art. 54, z wyjątkiem zatrudnienia w zakładach przetwórstwa szkła lub produkujących
ozdoby choinkowe,
4)
osiągnął 60 lat życia w czasie wykonywania zatrudnienia określonego w pkt 3 albo w
czasie pobierania wyższej renty inwalidzkiej (art. 58).
Art. 56.5 orzeczeń
Wyższa emerytura dla robotników zespołów formujących szkło wynosi miesięcznie kwotę
obliczoną według przepisów art. 22 ust. 1 i 2 zwiększoną o 10%. Przepis art. 22 ust.
5 stosuje się odpowiednio.
Art. 57.
1.
Wyższa renta inwalidzka (art. 58) przysługuje robotnikowi zespołu formującego szkło,
który:
1)
był zatrudniony w tym zespole po dniu 14 kwietnia 1954 r.,
2)
stał się inwalidą w czasie zatrudnienia, o którym mowa w pkt 1, wskutek wypadku w
zatrudnieniu lub choroby zawodowej,
3)
zaprzestał pracy w zespole formującym szkło.
2.
Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych w porozumieniu z Przewodniczącym
Komitetu Pracy i Płac określa w drodze rozporządzenia wykaz chorób zawodowych, uprawniających
do wyższej renty inwalidzkiej robotników zespołów formujących szkło.
Art. 58.
1.
Wyższa renta inwalidzka dla robotników zespołów formujących szkło wynosi miesięcznie
kwotę obliczoną według przepisów art. 25 ust. 1 i 2 zwiększoną o 10%.
2.
Rentę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o 10%, nie mniej jednak niż o 120 zł
na czas nieosiągania przez rencistę zarobku z tytułu zatrudnienia lub dochodu z innych
źródeł.
3.
Do renty obliczonej w myśl ust. 1 lub 2 stosuje się odpowiednio przepis art. 22 ust.
5.
Art. 59.
Robotnicy zespołów formujących szkło, którzy nie spełniają warunków określonych do
uzyskania wyższej emerytury lub wyższej renty inwalidzkiej, mają prawo do emerytury
lub renty inwalidzkiej na ogólnych warunkach wymaganych przez ustawę, z tym że okresy
zatrudnienia w zespołach formujących szkło traktuje się jako okresy pierwszej kategorii
zatrudnienia.
Dział III
Świadczenia w naturze
Art. 60.
1.
Osoby pobierające emerytury i renty inwalidzkie oraz członkowie ich rodzin, jak również
osoby pobierające renty rodzinne mają prawo do świadczeń leczniczych i położniczych
zakładów społecznych służby zdrowia oraz do zaopatrzenia w protezy, aparaty ortopedyczne
i środki pomocnicze w zakresie przewidzianym dla pracowników i członków ich rodzin.
2.
Osoby, które uległy wypadkowi w zatrudnieniu lub zachorowały na chorobę zawodową,
mają prawo do świadczeń leczniczych zakładów społecznych służby zdrowia oraz do zaopatrzenia
w protezy, aparaty ortopedyczne i środki pomocnicze dla leczenia następstw wypadków
w zatrudnieniu lub choroby zawodowej, chociażby nie miały prawa do renty inwalidzkiej.
3.
Szczegółowy zakres, zasady i tryb udzielania świadczeń określonych w ust. 1 i 2 określa
w drodze rozporządzenia Minister Zdrowia i Opieki Społecznej.
Art. 61.
1.
Osoby pobierające renty uzależnione od inwalidztwa mogą być na swój wniosek lub z
urzędu poddane specjalnemu leczeniu, przeszkoleniu oraz usprawnieniu w ośrodkach rehabilitacji,
w celu całkowitego lub częściowego przywrócenia im zdolności do pracy lub zapobieżenia
pogorszeniu stanu zdrowia. W razie odmowy poddania się temu leczeniu, przeszkoleniu
lub usprawnieniu osoby te nie mają prawa do wyższej renty w przypadku pogorszenia
stanu zdrowia i zaliczenia ich do wyższej grupy inwalidów.
2.
Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu Pracy
i Płac określa szczegółowe zasady wykonywania przepisu ust. 1.
Art. 62.
Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia zasady planowego zatrudniania inwalidów
oraz może określić zasady wypłaty rent, mające na celu realizację zadań w zakresie
szkolenia i zatrudnienia inwalidów.
Art. 63.
1.
Osoby pobierające emerytury lub renty mogą być na swój wniosek umieszczone w domu
rencistów lub w innym zakładzie pomocy społecznej. Na pokrycie kosztów utrzymania
w tych domach i zakładach można potrącić najwyżej 80% emerytury lub renty.
2.
Potrąceń na pokrycie kosztów utrzymania (ust. 1) można dokonywać również w razie pobytu:
1)
powyżej 6 miesięcy w zamkniętych zakładach społecznych służby zdrowia - najwyżej jednak
80% emerytury lub renty,
2)
w zakładzie szkolenia inwalidów - najwyżej jednak 50% renty.
3.
Zasady dokonywania potrąceń, o których mowa w ust. 1 i 2, określa w drodze rozporządzenia
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej
uwzględniając stan rodzinny osób pobierających emerytury lub renty.
Dział IV
Prawo do świadczeń i ich wypłata
Rozdział 1
Powstanie, zawieszenie i ustanie prawa do świadczeń
Art. 64.1 orzeczenie
Prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia się wszystkich
warunków wymaganych przez ustawę do uzyskania tego prawa, jednakże prawo do renty
inwalidzkiej powstaje z dniem ustania prawa do zasiłku chorobowego lub do wynagrodzenia
przysługującego w okresie czasowej niezdolności do pracy.
Art. 65.5 orzeczeń
1.
Prawo do emerytury, renty inwalidzkiej z tytułu inwalidztwa powstałego z innych przyczyn
niż wypadek w zatrudnieniu lub choroba zawodowa oraz do renty rodzinnej ulega zawieszeniu
na czas osiągania zarobku z tytułu zatrudnienia lub dochodu z innych źródeł.
2.
Prawo do inwalidzkiej renty wyrównawczej (art. 28) ulega zawieszeniu na czas osiągania
dochodu z innych źródeł niż zatrudnienie.
3.
Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia przypadki, w których mimo osiągania
zarobków lub dochodów nie następuje zawieszenie prawa do świadczeń lub wypłaca się
tylko część świadczeń (ust. 1 i 2), jak również może określić przypadki, w których
prawo do świadczeń ulega zawieszeniu na czas długotrwałego pobytu za granicą.
4.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac może w przypadkach uzasadnionych potrzebami gospodarki
narodowej ustalać rodzaje zatrudnień, których wykonywanie przez okres kilku miesięcy
w ciągu roku nie powoduje zawieszenia prawa do świadczeń (ust. 1).
Art. 66.
Prawo do świadczeń ustaje:
1)
gdy odpadnie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania świadczeń,
2)
gdy osoba pobierająca świadczenia uzależnione od inwalidztwa, mimo wezwania organu
rentowego, nie poddała się badaniu lekarskiemu bez uzasadnionych przyczyn,
3)
ze śmiercią osoby uprawnionej.
Art. 67.
Prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie nie nabywa, a nabyte traci osoba, która
wywołała przestępstwem umyślnym okoliczności, uzasadniające powstanie prawa do świadczeń
lub ich zwiększenie.
Art. 68.1 orzeczenie
1.
Jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe
dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed ustaleniem prawa do świadczeń,
które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, następuje - na wniosek zainteresowanego
lub z urzędu - ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości.
2.
Jeżeli w przypadkach, o których mowa w ust. 1, prawo do świadczeń lub ich wysokość
ustalone zostało orzeczeniem organu odwoławczego, organ rentowy:
1)
przyznaje świadczenia lub podwyższa ich wysokość,
2)
wstrzymuje wypłatę świadczeń w całości lub części tylko wówczas, gdy rencista korzystał
nieprawnie ze świadczeń na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych
przypadkach złej woli, kierując równocześnie sprawę do organu odwoławczego, który
ustalał prawo do świadczeń lub ich wysokość.
Rozdział 2
Zmiany w prawie do świadczeń i ich wysokości
Art. 69.
Prawo do świadczeń uzależnionych od inwalidztwa oraz ich wysokość ulega ponownemu
ustaleniu, jeżeli w wyniku badania lekarskiego przeprowadzonego na wniosek rencisty
lub z urzędu nastąpi zmiana grupy inwalidów lub zostanie ustalony brak inwalidztwa.
Art. 70.
1.
Wysokość renty inwalidzkiej ulega na wniosek rencisty ponownemu ustaleniu, jeżeli
po dniu przyznania tej renty pozostawał on w zatrudnieniu co najmniej przez 5 lat
i jeżeli przeciętny miesięczny zarobek z dowolnie obranych przez niego kolejnych 36
miesięcy zatrudnienia po przyznaniu renty był wyższy niż zarobek przyjęty za podstawę
wymiaru renty.
2.
Dla ponownego ustalenia wysokości świadczeń (ust. 1) przyjmuje się za podstawę ich
wymiaru przeciętny miesięczny zarobek z okresu 36 miesięcy zatrudnienia, o którym
mowa w ust. 1.
3.
Jeżeli cały okres zatrudnienia, o którym mowa w ust. 1, lub część tego okresu przypada
na zatrudnienie za granicą, stosuje się odpowiednio przepisy wydane na podstawie art.
8 ust. 3 pkt 2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2.
4.
Wysokość emerytury nie ulega ponownemu ustaleniu z tytułu wyższych zarobków uzyskanych
po jej przyznaniu.
Art. 71.
Wysokość emerytury lub renty inwalidzkiej ulega na wniosek rencisty ponownemu ustaleniu,
jeżeli po dniu przyznania tych świadczeń osiągnął on okresy zatrudnienia uzasadniające
wzrost świadczeń w myśl art. 22 ust. 2 lub art. 25 ust. 2.
Art. 72.
1.
Ponowne ustalenie wysokości świadczeń w przypadkach, o których mowa w art. 70 i 71,
następuje po ustaniu zatrudnienia rencisty.
2.
Podwyższone świadczenia (ust. 1) wypłaca się, jeżeli rencista nie osiąga zarobku z
tytułu zatrudnienia lub dochodu z innych źródeł.
Art. 73.
1.
Wysokość renty inwalidzkiej ulega na wniosek zainteresowanego ponownemu ustaleniu,
jeżeli po przyznaniu renty był on zatrudniony oraz:
1)
osiągnął warunki wymagane do renty inwalidzkiej przewidzianej dla pracowników objętych
I kategorią zatrudnienia z tytułu pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia albo
2)
uległ wypadkowi w zatrudnieniu lub zachorował na chorobę zawodową, których następstwa
uzasadniają zaliczenie co najmniej do III grupy inwalidów.
2.
W przypadkach określonych w ust. 1 podstawę wymiaru renty stanowi:
1)
podstawa wymiaru poprzednio przyznanej renty inwalidzkiej albo
2)
przeciętny miesięczny zarobek z okresów zatrudnienia (art. 17 ust. 1) po przyznaniu
renty, jeżeli jest to korzystniejsze dla zainteresowanego.
Rozdział 3
Wypłata świadczeń
Art. 74.
Emeryturę lub rentę wraz z dodatkami wypłaca się miesięcznie z góry w dniu ustalonym
jako termin płatności określonym w decyzji organu rentowego; terminy wypłaty emerytur
i rent za granicę ustalają przepisy wydane na podstawie art. 92.
Art. 75.3 orzeczenia
1.
Emeryturę lub rentę wraz z dodatkami wypłaca się od dnia powstania prawa do tych świadczeń,
jednakże za okres nie dłuższy niż trzy miesiące wstecz od dnia zgłoszenia wniosku.
2.
W razie ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości przez organ rentowy
przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się od dnia, w którym powstało prawo
do tych świadczeń lub ich podwyższenia, jednakże za okres nie dłuższy:
1)
niż 3 miesiące wstecz od daty zgłoszenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy lub
od daty decyzji wydanej z urzędu,
2)
niż 3 lata wstecz od dat wymienionych w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych
świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.
3.
Przepisy ust. 2 stosuje się również w przypadkach ponownego ustalenia prawa do świadczeń
lub ich wysokości na skutek wznowienia postępowania przed organami odwoławczymi albo
na skutek rewizji nadzwyczajnej, z tym że okres 3 miesięcy lub 3 lat liczy się od
dnia wniesienia skargi o wznowienie postępowania lub wniesienia podania o założenie
rewizji nadzwyczajnej.
Art. 76.1 orzeczenie
Wypłatę emerytury, renty lub dodatków wstrzymuje się, jeżeli:
1)
prawo do tych świadczeń ustało (art. 66) lub okaże się, że nie istniało,
2)
zajdą okoliczności powodujące zawieszenie prawa do tych świadczeń (art. 32 ust. 5,
art. 36 ust. 1 i art. 65),
3)
osoba pobierająca świadczenia albo jej opiekun lub kurator, mimo pouczenia lub żądania
organu rentowego, nie przedłoży dowodów stwierdzających dalsze istnienie prawa do
świadczeń,
4)
świadczenie nie mogło być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego.
Art. 77.
1.
Wstrzymanie wypłaty emerytury, renty lub dodatków następuje:
1)
od najbliższego terminu płatności przypadającego po upływie miesiąca od daty decyzji
organu rentowego - w przypadkach niezaliczenia do żadnej grupy inwalidów,
2)
od terminu płatności, od którego przysługiwało świadczenie nie doręczone - w przypadkach,
gdy świadczenie nie mogło być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego,
3)
od najbliższego terminu płatności przypadającego po dacie decyzji organu rentowego
- w innych przypadkach niż określone w pkt 1 i 2.
2.
Jeżeli zajdą okoliczności uzasadniające obniżenie świadczeń, stosuje się odpowiednio
przepisy ust. 1 pkt 1 lub 3.
3.
Wypłatę świadczeń wznawia się od dnia ustania przyczyn, które spowodowały wstrzymanie
wypłaty, jednak za okres nie dłuższy niż 3 miesiące wstecz od dnia zgłoszenia wniosku
o wznowienie wypłaty.
4.
Jeżeli wstrzymanie wypłaty świadczeń nastąpiło na skutek błędu organu rentowego, wypłatę
wznawia się za czas od daty wstrzymania, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata wstecz
od dnia zgłoszenia wniosku o wznowienie wypłaty lub od daty decyzji o wznowieniu wypłaty
z urzędu.
Art. 78.1 orzeczenie
1.
W razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury i renty albo dwóch rent przewidzianych
w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń, a mianowicie wyższe lub wybrane przez
zainteresowanego.
2.
W razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury lub renty przewidzianej w ustawie
z prawem do innego świadczenia o charakterze rentowym stosuje się odpowiednio przepis
ust. 1, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
3.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac określa w drodze rozporządzenia, jakie świadczenie
uważa się za inne świadczenie o charakterze rentowym w rozumieniu ust. 2, oraz zasady,
jakie należy stosować w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury lub renty na
podstawie niniejszej ustawy z prawem do renty lub innych świadczeń z instytucji zagranicznych.
Art. 79.1 orzeczenie
1.
W razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia pieniężne, świadczenia
należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi oraz dzieciom, a w razie ich braku
- kolejno wnukom, rodzicom, dziadkom i rodzeństwu. Osoby te mają prawo do dalszego
prowadzenia nie ukończonego postępowania w celu ustalenia prawa do świadczeń.
2.
Świadczenia, o których mowa w ust. 1, wypłaca się:
1)
małżonkowi i dzieciom osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia, zamieszkałym z
nią w chwili jej śmierci,
2)
małżonkowi i dzieciom nie spełniającym warunku określonego w pkt 1 oraz innym członkom
rodziny (ust. 1), jeżeli pozostawali na utrzymaniu osoby, która zgłosiła wniosek o
świadczenia, lub jeżeli osoba ta pozostawała na ich utrzymaniu (art. 117).
3.
Prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, wygasa w przypadku niewystąpienia o nie
w ciągu 12 miesięcy od daty śmierci osoby, której świadczenia te przysługiwały.
Rozdział 4
Zwrot nieprawnie pobranych świadczeń i potrącenia
Art. 80.18 orzeczeń
1.
Rencista jest obowiązany do zwrotu pobranych kwot, jeżeli był pouczony przez organ
rentowy o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń,
a pobierał świadczenia mimo zajścia tych okoliczności.
2.
Nie można żądać zwrotu nieprawnie pobranych kwot za okres dłuższy niż 12 miesięcy,
jeżeli osoba, o której mowa w ust. 1, zawiadomiła zgodnie z pouczeniem o okolicznościach
powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń, a mimo to świadczenia były
jej nadal omyłkowo wypłacane.
3.
W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, organ rentowy może odstąpić od żądania
zwrotu nieprawnie pobranych kwot w całości lub w części, jeżeli zachodzą szczególnie
uzasadnione okoliczności.
4.
Osoba, która korzystała nieprawnie ze świadczeń na podstawie nieprawdziwych zeznań
lub dokumentów albo w innych przypadkach złej woli - obowiązana jest do zwrotu nieprawnie
pobranych kwot, niezależnie od odpowiedzialności karnej.
Art. 81.15 orzeczeń
1.
Organ rentowy ma prawo potrącać z należnych świadczeń pieniężnych przewidzianych w
ustawie:
1)
zaliczki wypłacone na poczet świadczeń, a w razie zbiegu prawa do dwu lub więcej świadczeń
(art. 78) również świadczenia wypłacone od daty, w której zbiegło się prawo do tych
świadczeń,
2)
nieprawnie pobrane świadczenia (art. 80) oraz zasiłki z tytułu ubezpieczenia na wypadek
choroby i macierzyństwa lub ubezpieczenia rodzinnego,
3)
zapomogi wypłacone z tytułu pomocy społecznej, jeżeli przy wypłacie zastrzeżono ich
potrącenie.
2.
Na pokrycie kwot wypłaconych z tytułów wymienionych w ust. 1 organ rentowy ma prawo:
1)
potrącić całą należność przysługującą za okres od daty powstania prawa do świadczeń
do daty wydania ostatecznej decyzji przyznającej te świadczenia,
2)
dokonywać z wypłacanych kwot potrąceń w wysokości nie przekraczającej 20% tych świadczeń.
Art. 82.
Kwoty nieprawnie pobranych świadczeń (art. 80) są ściągane od osób nie pobierających
świadczeń w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie
prawomocnej decyzji organu rentowego.
Art. 83.
Świadczenia pieniężne przewidziane w ustawie mogą ulec zajęciu tylko na zaspokojenie
roszczeń alimentacyjnych w wysokości i na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego.
Dział V
Postępowanie w sprawach świadczeń
Art. 84.
1.
Prawo do świadczeń określonych w ustawie ustalają i świadczenia wypłacają właściwe
do spraw rent organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
2.
Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia nałożyć na uspołecznione zakłady pracy
obowiązek ustalania prawa do wszystkich lub niektórych świadczeń określonych w ustawie
oraz ich wypłaty, regulując jednocześnie zasady i tryb postępowania w tych sprawach.
Art. 85.
1.
Uspołecznione zakłady pracy obowiązane są do informowania pracowników i członków ich
rodzin o warunkach i dowodach wymaganych do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie
oraz do udzielania im w tym zakresie pomocy.
2.
Prezes Rady Ministrów może nałożyć na niektóre uspołecznione zakłady pracy obowiązek
przyjmowania i przygotowywania wniosków o świadczenia określone w ustawie. Uspołecznione
zakłady pracy wykonują zlecone im czynności zgodnie z instrukcjami Prezesa Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych.
Art. 86.
Postępowanie w sprawach świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku, zgłoszonego przez
zainteresowanego, jego pełnomocnika, a po osiągnięciu przez pracownika wieku emerytalnego,
również przez zakład pracy po zawiadomieniu o tym pracownika co najmniej na trzy miesiące
przed zgłoszeniem wniosku.
Art. 87.
Organy administracji państwowej i zakłady pracy obowiązane są udzielać organom rentowym
pomocy i informacji w sprawach świadczeń przewidzianych w ustawie oraz wydawać bezpłatnie
na żądanie organów rentowych lub osób zainteresowanych wszelkie dowody potrzebne do
ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości.
Art. 88.
1.
Wyciągi z akt stanu cywilnego, zaświadczenia wydawane dla ustalenia uprawnień do świadczeń
oraz pisma o wydanie tych dokumentów są wolne od opłat.
2.
W sprawach świadczeń przewidzianych w ustawie osoby zainteresowane i organy rentowe
są zwolnione od wszelkich opłat.
Art. 89.
1.
Dla ustalenia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość oraz
na wypłatę lub wstrzymanie wypłaty świadczeń organ rentowy ma prawo:
1)
wzywać i przesłuchiwać zainteresowanych, świadków lub biegłych, jak również zwracać
się do sądów z wnioskiem o przesłuchanie tych osób,
2)
żądać od osób zgłaszających wnioski o świadczenia przedkładania dowodów uzasadniających
prawo do świadczeń,
3)
żądać od osób uprawnionych do świadczeń przedkładania dowodów uzasadniających dalsze
istnienie prawa do świadczeń oraz zawiadamiania o okolicznościach wymienionych w decyzji
przyznającej świadczenie, a mających wpływ na prawo do świadczeń, ich wysokość lub
na wstrzymanie wypłaty świadczeń,
4)
kierować osoby wymienione w pkt 2 i 3 do komisji lekarskich,
5)
badać z urzędu, czy warunki do świadczeń nadal istnieją.
2.
Osoby, o których mowa w ust. 1, obowiązane są uczynić zadość żądaniu organu rentowego
przez zgłoszenie się na wezwanie, złożenie zeznań, przedłożenie wymaganych dowodów,
przesłanie odpowiednich zawiadomień lub poddanie się badaniom lekarskim.
Art. 90.2 orzeczenia
1.
Prawo do świadczeń ustala organ rentowy w formie decyzji.
2.
Od decyzji organu rentowego przysługują osobie zainteresowanej środki prawne przewidziane
w odrębnych przepisach.
Art. 91.
Organ rentowy obowiązany jest udzielać osobom uprawnionym do świadczeń stosownych
zaliczek, jeżeli prawo do świadczeń zostało ustalone, ale wydanie decyzji ulega zwłoce
z powodu nieustalenia wysokości świadczeń lub innych okoliczności.
Art. 92.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac określa w drodze rozporządzenia szczegółowy tryb
postępowania, środki dowodowe służące do ustalania prawa do świadczeń, zasady wypłaty
świadczeń w kraju i za granicę oraz zasady wstrzymywania i wznawiania wypłaty świadczeń.
Dział VI
Przepisy wprowadzające, przejściowe i końcowe
Rozdział 1
Przepisy wprowadzające
Art. 93.
Użyte w dziale niniejszym określenie „dekret” oznacza dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników
i ich rodzin .
Art. 94.
Przepisy ustawy stosuje się do spraw o świadczenia wszczętych na skutek wniosków zgłoszonych
po wejściu w życie ustawy, z tym że przy ocenie prawa do świadczeń za okres do dnia
31 grudnia 1967 r. oraz przy ustalaniu wysokości świadczeń należnych za ten okres
stosuje się przepisy dekretu.
Art. 95.1 orzeczenie
Do spraw o świadczenia wszczętych na skutek wniosków zgłoszonych przed wejściem w
życie ustawy stosuje się przepisy dekretu.
Art. 96.
1.
Zgłoszone po wejściu w życie ustawy wnioski o rozpatrzenie spraw załatwionych odmownie
prawomocnymi decyzjami na podstawie dekretu nie podlegają rozpatrzeniu, z wyjątkiem
przypadków określonych w ust. 2 i 3.
2.
Rozpatrzeniu na podstawie ustawy podlegają wnioski:
1)
osób, które nie odpowiadały warunkom wymaganym do uzyskania świadczeń na podstawie
dekretu, jeżeli osoby te odpowiadają warunkom do uzyskania świadczeń na podstawie
przepisów ustawy,
2)
osób, które przedłożyły nowe dowody mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość
(art. 68).
3.
Rozpatrzeniu na podstawie ustawy podlegają również wnioski osób, którym zgodnie z
przepisami dekretu odmówiono:
1)
renty starczej - jeżeli osiągnęły one wymagany do uzyskania emerytury:
a)
okres zatrudnienia, gdy renty odmówiono z braku tego okresu,
b)
wiek emerytalny, gdy renty odmówiono z braku tego wieku,
2)
renty inwalidzkiej - jeżeli:
a)
osiągnęły one wymagany do uzyskania tej renty okres zatrudnienia, gdy renty odmówiono
z braku tego okresu,
b)
przedłożą one zaświadczenie zakładu społecznego służby zdrowia, stwierdzające istotne
pogorszenie stanu ich zdrowia w ciągu 2 lat od ustania zatrudnienia lub od ustania
prawa do renty inwalidzkiej, gdy renty tej odmówiono z braku inwalidztwa,
3)
renty rodzinnej - jeżeli przedłożą one zaświadczenie zakładu społecznego służby zdrowia,
stwierdzające istotne pogorszenie stanu ich zdrowia w ciągu 5 lat od śmierci żywiciela,
gdy renty odmówiono z braku inwalidztwa małżonkowi lub rodzicom.
Rozdział 2
Przepisy przejściowe
I. Przepisy w sprawie przyznania emerytur lub rent określonych w ustawie zamiast rent dotychczasowych
Art. 97.
1.
Osobom pobierającym renty na podstawie dekretu przyznaje się z urzędu - z zastrzeżeniem
art. 98 i 99 - zamiast tych rent emerytury lub odpowiednie renty określone w ustawie,
przy zastosowaniu następujących zasad:
1)
zamiast rent starczych przyznaje się emerytury; zwiększenie emerytury z tytułu ponad
20-letniego okresu zatrudnienia w Polsce Ludowej (art. 22 ust. 2) następuje na wniosek
zainteresowanego;
2)
przyjmuje się, że okres zatrudnienia w Polsce Ludowej rencistów, którym przyznano
renty inwalidzkie (art. 25 ust. 2), wynosi:
a)
20 lat - jeżeli inwalidztwo powstało wskutek wypadku w zatrudnieniu lub choroby zawodowej
albo jeżeli rencista pobierał dodatek z tytułu nieprzerwanego ponad 20-letniego okresu
zatrudnienia po Wyzwoleniu,
b)
15 lat - w przypadkach nie wymienionych pod lit. a);
3)
zasady określone w pkt 2 stosuje się odpowiednio przy ustalaniu wysokości rent rodzinnych;
4)
emeryturę lub rentę inwalidzką podwyższa się z tytułu zatrudnienia w żegludze powietrznej
lub w stoczniach morskich (art. 22 ust. 3 i 4 oraz art. 25 ust. 4) na wniosek zainteresowanego;
5)
przepisów art. 22 ust. 5, art. 27 i art. 38 ust. 5 nie stosuje się do rent przyznanych:
a)
przed dniem 1 stycznia 1962 r.,
b)
w okresie od dnia 1 stycznia 1962 r. do dnia 31 grudnia 1967 r., jeżeli podwyższenie
emerytury lub renty nie przekracza kwot wynikających z ust. 3.
2.
Za podstawę wymiaru emerytur i rent, o których mowa w ust. 1, przyjmuje się podstawę
wymiaru renty przyznanej na podstawie dekretu.
3.
Wysokość emerytur i rent przyznanych na podstawie ust. 1 nie może być niższa od renty
przysługującej na podstawie dekretu wraz z wszystkimi dodatkami, z wyjątkiem dodatków
rodzinnych i ekwiwalentu mieszkaniowego, zwiększonej o procent tej renty określony
w poniższej tabeli:
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
4.
Przy ustalaniu procentu zwiększenia renty w myśl ust. 3 przyjmuje się, że rentę przyznano
w okresie, na jaki przypada data, od której renta została przyznana, a jeżeli wysokość
renty ustalono ponownie na podstawie zarobków osiągniętych po jej przyznaniu - data,
od której przyznano wyższą rentę.
Art. 98.
W stosunku do osób, którym przyznano renty w myśl art. 97 zamiast rent z dekretu przyznanych
na wniosek zgłoszony po dniu 30 czerwca 1967 r., przyjmuje się dla ustalenia zwiększenia
renty z tytułu okresu zatrudnienia w Polsce Ludowej (art. 25 ust. 2 i art. 38 ust.
2) faktyczny okres tego zatrudnienia, jeżeli był on dłuższy niż ustalony na podstawie
art. 97 ust. 1 pkt 2 lub 3.
Art. 99.
1.
Osobom pobierającym renty na podstawie dekretu w wysokości określonej uchwałą nr 146 Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 1967 r. w sprawie podwyższenia najniższych
rent przyznaje się z urzędu zamiast tych rent określone w ustawie emerytury lub odpowiednie
renty w wysokości ustalonej w przepisach wydanych na podstawie art. 18 ust. 1.
2.
Emerytury lub renty określone w ustawie przyznaje się z urzędu w wysokości ustalonej
w przepisach wydanych na podstawie art. 18 ust. 1 również zamiast rent przyznanych
na podstawie przepisów:
1)
dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ,
2)
dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu
Państwa ,
3)
ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność Państwa ,
4)
dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o przejęciu taboru żeglugi śródlądowej na własność
Państwa ,
5)
ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego
pod zarządem państwowym ,
6)
ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz
uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa
rolnego .
Art. 100.
Przepisy art. 97-99 stosuje się również do spraw o świadczenia wszczętych na podstawie
wniosków zgłoszonych przed wejściem w życie ustawy, które załatwione zostały po tej
dacie.
Art. 101.
1.
Jeżeli prawo do renty przyznanej na podstawie dekretu lub przepisów wymienionych w
art. 99 ust. 1 było w całości zawieszone z powodu osiągania zarobków z tytułu zatrudnienia
lub posiadania dochodów z innych źródeł, emeryturę lub rentę na podstawie przepisów
art. 97-99 przyznaje się na wniosek zainteresowanego, jeżeli zostanie on zgłoszony
do dnia 31 grudnia 1969 r.
2.
Do wniosków (ust. 1) zgłoszonych po dniu 31 grudnia 1969 r. nie stosuje się przepisów
art. 97-99, lecz ustala się wysokość emerytury lub renty na podstawie przepisów działu
II.
Art. 102.
Emerytury i renty przyznane na podstawie przepisów art. 97-101 wypłaca się:
1)
od dnia 1 stycznia 1968 r. - w przypadkach gdy przyznano je z urzędu,
2)
za okres, nie dłuższy niż 3 miesiące wstecz od zgłoszenia wniosku i nie wcześniej
niż od dnia 1 stycznia 1968 r. - w przypadkach, gdy przyznano je na wniosek zainteresowanego.
Art. 103.
Do emerytur i rent przyznanych na podstawie przepisów art. 97-101 oraz do osób uprawnionych
do tych świadczeń stosuje się przepisy ustawy, z tym że:
1)
do okresów zatrudnienia przyjętych w myśl art. 97 ust. 1 pkt 2 dla zwiększenia renty
inwalidzkiej dolicza się okresy zatrudnienia tylko po dniu 1 stycznia 1968 r.,
2)
przepisu art. 70 ust. 4 nie stosuje się do dnia 31 grudnia 1968 r.; do zgłoszonych
w tym terminie wniosków o przeliczenie emerytur stosuje się przepisy dekretu.
II. Przepisy w sprawie świadczeń dodatkowych określonych w szczególnych przepisach
Art. 104.1 orzeczenie
Emerytury i renty przyznane na podstawie ustawy obejmują:
1)
kwoty dodatku określonego w uchwale nr 105 Rady Ministrów z dnia 16 marca 1963 r. w sprawie przyznania dodatku
do rent ,
2)
kwoty podwyższające renty określone w zarządzeniu Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 18 września 1963 r. w sprawie
podwyższenia rent i dodatków do rent ,
3)
kwoty ekwiwalentu określonego w uchwale nr 187 Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1965 r. w sprawie wprowadzenia przejściowego
dodatku mieszkaniowego , z uwzględnieniem przepisów art. 105 i 106.
Art. 105.
1.
Emerytury i renty przyznane na podstawie art. 97-101 ust. 1 zwiększa się:
1)
o pełną kwotę ekwiwalentu (art. 104 pkt 3), który przysługiwał w dniu 31 grudnia 1967 r.,
jeżeli emerytura lub renta wypłacana jest w wysokości określonej w przepisach, o których
mowa w art. 18 ust. 1, lub jeżeli różnica między tymi świadczeniami a rentą przyznaną
na podstawie dekretu nie przekracza 250 zł,
2)
o połowę kwoty ekwiwalentu (art. 104 pkt 3), który przysługiwał w dniu 31 grudnia
1967 r., jeżeli różnica, o której mowa w pkt 1, wynosi ponad 250 zł do 450 zł.
2.
Emerytura lub renta przyznana na podstawie art. 97-101 ust. 1 nie podlega zwiększeniu
z tytułu ekwiwalentu (art. 104 pkt 3), który przysługiwał w dniu 31 grudnia 1967 r.,
jeżeli różnica, o której mowa w ust. 1 pkt 1, przekracza kwotę 450 zł.
3.
Przy ustalaniu wysokości różnicy, o której mowa w ust. 1 i 2, przyjmuje się wysokość
odpowiednich świadczeń wraz z wszystkimi wzrostami i dodatkami oraz świadczeniami
dodatkowymi określonymi w art. 104 pkt 1 i 2 - z wyjątkiem dodatków rodzinnych oraz
ekwiwalentu (art. 104 pkt 3).
Art. 106.1 orzeczenie
1.
Podstawę wymiaru emerytur i rent przyznanych na podstawie wniosków zgłoszonych po
wejściu w życie ustawy zwiększa się o kwotę przejściowego dodatku mieszkaniowego przysługującego
z tytułu zatrudnienia w myśl przepisów, o których mowa w art. 104 pkt 3.
2.
Warunki i zasady wliczania przejściowego dodatku mieszkaniowego do podstawy wymiaru
emerytur i rent zostaną określone w przepisach wydanych na podstawie art. 17 ust.
5.
III. Przepisy w sprawie wysokości emerytur i rent w okresie od dnia 1 stycznia 1968 r. do dnia 31 grudnia 1969 r.
Art. 107.
1.
Emerytury i renty przyznane na podstawie art. 97, z wyjątkiem określonych w art. 109,
przysługują w okresie od dnia 1 stycznia 1968 r. do dnia 31 grudnia 1969 r. w wysokości
określonej w ust. 2 i 3.
2.
W okresie od dnia 1 stycznia 1968 r. do dnia 31 grudnia 1968 r. emerytury i renty
przyznane na podstawie art. 97 przysługują w wysokości:
1)
obliczonej w myśl art. 97 - jeżeli różnica pomiędzy kwotą emerytury lub renty obliczonej
na podstawie tego przepisu a kwotą renty obliczonej na podstawie dekretu nie przekracza
70 zł,
2)
renty obliczonej na podstawie dekretu, powiększonej o kwotę 70 zł - jeżeli różnica,
o której mowa w pkt 1, wynosi ponad 70 zł do 210 zł,
3)
renty obliczonej na podstawie dekretu, powiększonej o 1/3 różnicy, o której mowa w
pkt 1, jeżeli różnica ta wynosi ponad 210 zł.
3.
W okresie od dnia 1 stycznia 1969 r. do dnia 31 grudnia 1969 r. emerytury i renty
przyznane na podstawie art. 97, przysługują w wysokości:
1)
obliczonej w myśl art. 97 - jeżeli różnica, o której mowa w ust. 2 pkt 1, nie przekracza
140 zł,
2)
renty obliczonej na podstawie dekretu powiększonej o 140 zł - jeżeli różnica, o której
mowa w ust. 2 pkt 1, wynosi ponad 140 zł do 210 zł,
3)
renty obliczonej na podstawie dekretu powiększonej o 2/3 różnicy, o której mowa w
ust. 2 pkt 1, jeżeli różnica ta wynosi ponad 210 zł.
4.
Począwszy od dnia 1 stycznia 1970 r. wszystkie emerytury i renty przyznane na podstawie
art. 97 przysługują w wysokości określonej w tym przepisie.
5.
Przy ustalaniu wysokości różnicy, o której mowa w ust. 2 i 3, przyjmuje się wysokość
odpowiednich emerytur lub rent z wszystkimi wzrostami, dodatkami i świadczeniami dodatkowymi
(art. 104) z wyjątkiem dodatków rodzinnych.
Art. 108.3 orzeczenia
1.
W okresie od dnia 1 stycznia 1968 r. do dnia 31 grudnia 1969 r. emerytura lub renta
przyznana na podstawie wniosku zgłoszonego po wejściu w życie ustawy przysługuje -
przez pierwsze 12 miesięcy, licząc od daty, od której ją przyznano - w wysokości odpowiedniej
renty, która przysługiwałaby na podstawie dekretu, powiększonej o 60% różnicy pomiędzy
emeryturą lub rentą obliczoną w myśl ustawy, a rentą z dekretu, a po upływie tych
12 miesięcy - w wysokości obliczonej w myśl ustawy.
2.
Jeżeli różnica, o której mowa w ust. 1:
1)
nie przekracza 70 zł - emerytura lub renta przysługuje od daty, od której ją przyznano
w wysokości określonej w ustawie,
2)
wynosi ponad 70 zł do 120 zł - emerytura lub renta przysługuje - przez pierwsze 12
miesięcy, licząc od daty, od której ją przyznano - w wysokości odpowiedniej renty,
która przysługiwałaby na podstawie dekretu powiększonej o 70 zł.
3.
Poczynając od dnia 1 stycznia 1970 r. wszystkie emerytury i renty przyznane na podstawie
wniosków zgłoszonych po wejściu w życie ustawy przysługują w wysokości obliczonej
w myśl ustawy.
4.
Przy ustalaniu wysokości różnicy, o której mowa w ust. 1 i 2:
1)
przyjmuje się, że osoba, której przyznano emeryturę lub rentę na podstawie ustawy,
miałaby również prawo do renty na podstawie dekretu,
2)
za podstawę wymiaru renty, która przysługiwałaby na podstawie dekretu, przyjmuje się
podstawę wymiaru emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy,
3)
stosuje się przepisy art. 107 ust. 5.
5.
Przepisów ust. 1-4 nie stosuje się do emerytur i rent przysługujących w wysokości
określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 18 ust. 1.
Art. 109.
Przepisy art. 108 stosuje się również do emerytur i rent przyznanych zamiast rent
przysługujących na podstawie dekretu, w przypadkach gdy wniosek o rentę z tego dekretu
zgłoszono po dniu 30 czerwca 1967 r., z tym że okres 12 miesięcy, o którym mowa w
art. 108 ust. 1, liczy się od dnia 1 stycznia 1968 r.
Art. 110.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac w porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych
może ustalać szczegółowe zasady wykonywania przepisów niniejszego rozdziału.
Rozdział 3
Przepisy końcowe
Art. 111.
1.
Renty przyznane na podstawie przepisów o ubezpieczeniu od wypadków, obowiązujących
przed dniem 1 lipca 1954 r., osobom, których niezdolność do zarobkowania określona
została na mniej niż 45%, wypłaca się w dotychczasowej wysokości.
2.
Do rent, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy art. 45, 49 ust. 1 pkt 1, art.
50 ust. 1 pkt 1, art. 51, 52, 60 ust. 2, art. 63, 66 pkt 3, art. 74, 76-79, 80 ust.
4, art. 82-84 i 88-90.
3.
Osobie pobierającej rentę, o której mowa w ust. 1, przyznaje się na jej wniosek rentę
inwalidzką z tytułu inwalidztwa powstałego w związku z wypadkiem w zatrudnieniu, jeżeli
wobec pogorszenia stanu zdrowia wskutek następstw wypadku zaliczono ją co najmniej
do III grupy inwalidów.
Art. 112.
Emerytura określona w ustawie przysługuje również pracownikowi, który w dniu 30 czerwca
1954 r. objęty był państwowym systemem emerytalnym i który nabył prawo do renty starczej
na podstawie dekretu z tytułu osiągnięcia do dnia 1 lipca 1959 r. 35 lat zatrudnienia
i 55 lat życia.
Art. 113.
Renta rodzinna na warunkach określonych w art. 34 przysługuje tylko wówczas, jeżeli
pracownik zmarł po wejściu w życie ustawy.
Art. 114.
1.
Minister (kierownik urzędu centralnego) może za zgodą Prezesa Rady Ministrów rozwiązać
stosunek służbowy z pracownikiem mianowanym, przed osiągnięciem wieku przewidzianego
dla rozwiązania stosunku służbowego w przepisach o stosunku służbowym tego pracownika
albo gdy przepisy te nie określają granicy wieku jako przyczyny rozwiązania stosunku
służbowego - jeżeli pracownik nabył prawo do emerytury na podstawie przepisów niniejszej
ustawy.
2.
Przepis ust. 1 może być zastosowany również do pracownika, który z powodu nieosiągnięcia
wieku emerytalnego lub wymaganego okresu zatrudnienia nie nabył jeszcze prawa do emerytury
na podstawie przepisów niniejszej ustawy, z tym że pracownikowi temu przyznaje się
- do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego - emeryturę w niepełnym wymiarze, na zasadach,
w rozmiarze i trybie określonym przez Radę Ministrów.
3.
Emerytura w niepełnym wymiarze, o której mowa w ust. 2, może być przyznana także mianowanemu
lub kontraktowemu pracownikowi administracji państwowej, jeżeli nie nabył jeszcze
prawa do emerytury, a z którym rozwiązanie stosunku służbowego jest dopuszczalne bez
względu na wiek.
Art. 115.
Ustanawia się renty dla osób szczególnie zasłużonych dla Polskiej Rzeczypospolitej
Ludowej oraz renty dla członków rodzin tych osób. Warunki, wysokość oraz tryb przyznawania
tych rent określa Rada Ministrów.
Art. 116.3 orzeczenia
Osobom, które wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych
do uzyskania prawa do emerytury lub renty i nie mają niezbędnych środków utrzymania,
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać wyjątkowo emeryturę lub rentę
i określić jej wysokość. Wysokość ta nie może przekraczać stawek przewidzianych w
niniejszej ustawie.
Art. 117.
Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia, w jakich przypadkach uważa się za
spełniony warunek pozostawania na utrzymaniu wymagany do uzyskania niektórych świadczeń
przewidzianych w ustawie.
Art. 118.
Rada Ministrów ustali w drodze rozporządzenia zasady podwyższania, począwszy od dnia
1 stycznia 1971 r. emerytur przysługujących pracownikom, którzy przepracowali w Polsce
Ludowej ponad 10 lat i nie nabyli prawa do pełnego zwiększenia emerytury z tytułu
okresu zatrudnienia w Polsce Ludowej (art. 22 ust. 2).
Art. 119.2 orzeczenia
Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia szczegółowe warunki uzyskiwania świadczeń
rentowych przez repatriantów.
Art. 120.
1.
Na czas pozbawienia rencisty wolności emerytura lub renta może ulec zmniejszeniu,
nie więcej jednak niż o 75%.
2.
Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac określa w drodze rozporządzenia stopień zmniejszenia
emerytury lub renty oraz zasady ich wypłacania w okresie pozbawienia rencisty wolności
w zależności od sytuacji rodzinnej rencisty.
Art. 121.
Zasiłek pogrzebowy w wysokości określonej w ustawie przysługuje tylko wówczas, jeżeli
rencista lub członek jego rodziny zmarł po wejściu w życie ustawy. Jeżeli śmierć nastąpiła
przed wejściem w życie ustawy, wysokość zasiłku ustala się na podstawie dekretu.
Art. 122.
1.
Nie uspołeczniony zakład pracy lub inna osoba obowiązane są zwrócić organowi rentowemu
równowartość świadczeń należnych od tego organu osobom uprawnionym, jeżeli choroba,
niezdolność do pracy lub śmierć są następstwem okoliczności, uzasadniających odpowiedzialność
nie uspołecznionego zakładu pracy lub innej osoby w myśl przepisów prawa cywilnego.
Na żądanie organu rentowego nie uspołeczniony zakład pracy lub inna osoba obowiązane
są zwrócić temu organowi zamiast równowartości świadczeń jednorazowe odszkodowanie,
obliczone na zasadach prawa cywilnego.
2.
Dla roszczeń regresowych wynikających z ust. 1 prawo do żądania zwrotu świadczeń przedawnia
się z upływem lat 2 od daty uprawomocnienia się decyzji organu rentowego lub orzeczenia
organu odwoławczego. Bieg terminu prekluzyjnego przewidzianego w postępowaniu arbitrażowym
liczy się od daty dokonania wypłaty danej raty rentowej.
Art. 123.
1.
Renta inwalidzka przewidziana w niniejszej ustawie stanowi w stosunku do uspołecznionego
zakładu pracy wynagrodzenie wszelkich szkód spowodowanych inwalidztwem pozostającym
w związku z zatrudnieniem w tym zakładzie.
2.
Osoba, której przysługuje renta określona w ust. 1, może jednakże dochodzić od uspołecznionego
zakładu pracy, w którym jest lub była zatrudniona, roszczeń na podstawie prawa cywilnego,
gdy inwalidztwo powstało wskutek wypadku w drodze do pracy i z pracy, jeżeli pracownik
przewożony był środkami lokomocji zakładu pracy lub będącymi w dyspozycji zakładu
pracy.
3.
Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do rent rodzinnych.
4.
Przepisy ust. 1-3 nie naruszają przepisu art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o
świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy.
5.
Rada Ministrów określi szczegółowe zasady i tryb stosowania przepisów ust. 1-4.
Art. 124.
Roszczenia zainteresowanych o wynagrodzenie szkód oraz roszczenia organów rentowych
o zwrot świadczeń - w przypadkach wynikających z art. 24-26 dekretu - podlegają załatwieniu
w trybie i na zasadach stosowanych przed wejściem w życie ustawy, jeżeli okoliczności
uzasadniające te roszczenia powstały przed jej wejściem w życie.
Art. 125.1 orzeczenie
Przepisy wydane na podstawie art. 5 ust. 2 pkt 2, art. 17 ust. 5 pkt 1-4 i art. 117
stosuje się odpowiednio przy wykonywaniu ubezpieczeń uregulowanych:
1)
ustawą z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym ,
2)
dekretem z dnia 28 października 1947 r. o ubezpieczeniu rodzinnym .
Art. 126.
1.
Rada Ministrów określi zasady podwyższenia rent pobieranych na podstawie przepisów:
1)
ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i
nadterminowych oraz ich rodzin - przez żołnierzy zwolnionych ze służby wojskowej przed dniem 1 lipca 1958 r. oraz
przez członków rodzin pozostałych po żołnierzach zmarłych przed dniem 1 lipca 1958 r.
lub po zmarłych rencistach i inwalidach, którzy zostali zwolnieni ze służby wojskowej
przed tym dniem,
2)
ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszów Milicji
Obywatelskiej oraz ich rodzin - przez funkcjonariuszów zwolnionych ze służby przed dniem 1 stycznia 1958 r. oraz
przez członków rodzin pozostałych po funkcjonariuszach zmarłych przed dniem 1 stycznia
1958 r. lub po zmarłych rencistach i inwalidach, którzy zostali zwolnieni ze służby
przed tym dniem.
2.
Do zaopatrzeń przewidzianych w ustawach, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio
- zamiast powołanych w tych ustawach przepisów dekretu - przepisy niniejszej ustawy.
Art. 127.26 orzeczeń
1.
Traci moc dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników
i ich rodzin .
2.
Dekret, o którym mowa w ust. 1, zachowuje jednak moc w przypadkach określonych w ustawie
oraz w stosunku do świadczeń emerytalnych uregulowanych odrębnymi przepisami, jeżeli
przepisy te przewidują stosowanie tego dekretu.
3.
Do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie obowiązują przepisy
wydane na podstawie dekretu, o którym mowa w ust. 1, ze zmianami wynikającymi z ustawy.
4.
Tracą moc przepisy:
1)
art. 17 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ,
2)
art. 5 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność
Skarbu Państwa ,
3)
art. 8 ust. 1-3 i 6-9 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność
Państwa ,
4)
art. 4 i 5 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o przejęciu taboru żeglugi śródlądowej
na własność Państwa ,
5)
art. 12 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego
pod zarządem państwowym ,
6)
art. 10 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych
oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej
i osadnictwa rolnego .
Art. 128.
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 1 stycznia 1968 r.