Ustawaz dnia 7 maja 1920 r.o likwidacji serwitutów na terenie b. Królestwa Kongresowego
Treść ustawy
I.
Przepisy ogólne.
Art. 1.
Wszelkie serwituty, obciążające na terenie b. Królestwa Kongresowego majątki ziemskie
i wpisane do tabeli likwidacyjnych lub do aktów nadawczych, ulegają zniesieniu: a)
na zasadzie dobrowolnego układu stron, trybem, przewidzianym przez obowiązujące prawo
i przepisy, ze zmianami, wynikającemi z niniejszej ustawy, lub b) z urzędu w drodze
przymusu.
Art. 2.
Serwituty czerpania wody, wodopoju, kopania piasku, gliny, wapna i innych materjałów
oraz przegonu i przejazdu ulegają przymusowej likwidacji z urzędu tylko w tym wypadku,
jeżeli miejscowe warunki pozwalają na to bez wielkich nakładów.
Art. 3.
Uchwały, żądające likwidacji służebności, zapadają w każdej wsi na zebraniach, w których
mają prawo uczestniczyć posiadacze osad, korzystających z praw do serwitutów. Za posiadacza
osady, w myśl niniejszej ustawy, uważany będzie nietylko jej właściciel, lecz wogóle
każda osoba, która bezspornie posiada osadę przynajmniej w ciągu jednego roku.
Art. 4.
W zebraniach biorą udział: 1) właściciel lub posiadacz osady, 2) od współwłaścicieli
osady-jeden z ich grona, obierany przez pozostałych, a jeśli zgoda w tej mierze nie
nastąpi, to najstarszy z nich wiekiem, 3) od osób zaginionych-kuratorowie, przez sąd
wyznaczeni, 4) od małoletnich nieusamowolnionych oraz od osób, pozbawionych własnej
woli - ich opiekunowie, wyznaczeni trybem, przez prawo przewidzianym, 5) od nieobecnych
- pełnomocnicy, specjalnie przez nich upoważnieni, lub w braku takowych osoby, istotnie
zarządzające gospodarstwem nieobecnych, lub wreszcie osoby, wyznaczone ad hoc przez
sąd i 6) małoletni usamowolnieni oraz osoby, ograniczone we własnej woli - w asystencji
wyznaczonego trybem, przez prawo przepisanym, kuratora lub doradcy sądowego.
Art. 5.
Zebrania zwołuje sołtys; są one ważne, jeśli bierze w nich udział przynajmniej połowa
osób, mających prawo uczestniczenia w zebraniach. Uchwały zapadają zwykłą większością
głosów osób, uczestniczących w zebraniach.
Art. 6.
Na zebraniach przewodniczy sołtys, który nie bierze udziału w głosowaniu, jeśli nie
należy do kategorji osób, wyszczególnionych w art. 3.
Art. 7.
Uchwały, żądające likwidacji serwitutów, poświadcza komisarz ziemski, stwierdzając,
że zostały powzięte z zachowaniem przepisów prawnych i że osoby, które podpisały te
uchwały, miały prawo brać udział w ich sporządzeniu.
Art. 8.
Wierzyciele hipoteczni oraz osoby, na rzecz których figurują w dziale trzecim wykazu
hipotecznego ograniczenia prawa własności dóbr, regulujących serwituty, biorą udział
w sprawie likwidacji łącznie ze stronami. W tym celu Urzędy Ziemskie winny zawiadamiać
osoby trzecie o każdej swej czynności.
Art. 9.
Skargi osób, których prawa naruszone zostały przez uchwały o likwidacji serwitutów,
winny być wniesione do Komisji Ziemskiej Okręgowej na ręce komisarza ziemskiego w
ciągu dni 14 od daty zaświadczenia uchwały. Komisja Ziemska Okręgowa rozstrzyga sprawę
ostatecznie.
Art. 10.
Wynagrodzenie za zniesienie serwitutów winno nastąpić w ziemi i lasach, a tylko w
razach nadzwyczajnych w gotówce. Jednak wynagrodzenie pieniężne za serwituty może
mieć miejsce tylko wtedy, gdy obie strony się na to zgodzą, a przy regulacji przymusowej
tylko na zasadzie decyzji Komisji Ziemskiej Okręgowej, na wniosek Komisji Szacunkowo
- Rozjemczej, z zachowaniem przepisu punktu d) art. 29 niniejszej ustawy.
Jeżeli użytki, obciążone serwitutami, zostały rozparcelowane przed 1 stycznia 1919 r.
bez uregulowania serwitutów, a wartość roczna serwitutów została w następstwie określona
na podstawie wyroku sądowego w gotówce, natenczas zwolnienie parcel z pod serwitutów
nastąpi za spłatą w gotówce według norm, ustalonych w art. 30. Z powyższego korzystają
parcele, nieprzekraczające 40 morgów obszaru.
Art. 11.
Wynagrodzenie za serwituty indywidualne będzie wydzielone posiadaczom poszczególnych
osad, a za serwituty, należące do całej wsi lub pewnej grupy osad, na własność wspólną
z zastrzeżeniem, że zwykła większość może uchwalić przeprowadzenie podziału między
poszczególnych posiadaczy.
Art. 12.
Jeżeli wynagrodzenie gruntowe za ulegające zniesieniu serwituty wydzielone zostaje
z majątku, nieobciążonego niemi, na którym ciążą również serwituty, to likwidacja
ich winna być dokonana jednocześnie.
Art. 13.
Wszelkie serwituty, obciążające majątek ziemski, powinny być likwidowane całkowicie,
t. j. likwidacja winna dotyczyć wszystkich kategorji serwitutów, jak również i wszystkich
osad, które z nich korzystają, jednakże z uwzględnieniem wskazań art. 2.
Art. 14.
Jeśli majątek ziemski jest obciążony serwitutami, należącemi do kilku wsi, to likwidacja
tanich służebności winna się odbyć jednocześnie we wszystkich wsiach, które z nich
korzystają.
Art. 15.
Wydzielanie, tytułem wynagrodzenia za serwituty, przestrzeni leśnej, lub ziemi z pod
lasu, może nastąpić za zezwoleniem odpowiednich urzędów ochrony lasów. Oddanie lasów,
uznanych za ochronne, nie jest dopuszczalne.
II.
Likwidacja na zasadzie dobrowolnego układu.
Art. 16.
Dobrowolne układy o zniesieniu serwitutów indywidualnych pewnej grupy osad lub całej
wsi winny być zawierane na podstawie uchwały, sporządzonej w myśl artykułów 5 - 6
niniejszej ustawy.
Umowę dobrowolną zawiera właściciel majątku, lub jego pełnomocnik z pełnomocnikami
posiadaczy dziedzin uprawnionych, powołanymi przez powyższą uchwałę.
Art. 17.
Do operatu o likwidacji serwitutów w drodze dobrowolnego układu powinny wejść następujące
dokumenty:
a)
odpisy uchwał zebrań posiadaczy osad, korzystających z praw do serwitutów;
b)
układ pojednawczy, zawarty między stronami i poświadczony przez komisarza ziemskiego;
c)
plan i rejestr pomiarowy, lub protokuł opisu granic gruntów, oddanych za służebności;
d)
w wypadkach, przewidzianych w art. 9, wykaz wierzycieli hipotecznych i użytkowników,
plenipotencje pełnomocników i t. p.
Art. 18.
Komisarz ziemski przedstawia operat: (art. 17) Komisji Ziemskiej Okręgowej, która,
po rozpatrzeniu sprawy oraz sprawdzeniu planu i dowodów pomiarowych, zatwierdza dobrowolny
układ o zniesieniu serwitutów na sesji gospodarczej, albo zwraca operat komisarzowi
ziemskiemu do odpowiednich poprawek i uzupełnień.
III.
Likwidacja przymusowa.
Art. 19.1 orzeczenie
Likwidacja przymusowa serwitutów następuje:
a)
we wszelkich wypadkach na terenie urządzenia rolnego, jako też przy komasacji, parcelacji
i kolonizacji;
b)
przy meljoracjach rolnych, zmieniających istniejący stan użytków serwitutowych;
c)
na żądanie jednej ze stron interesowanych;
d)
w wypadkach, wypływających z ustaw w przedmiocie wykonywania reformy rolnej, i
e)
co do wszystkich pozostałych serwitutów, które w przeciągu 10 lat od dnia ogłoszenia
ustawy niniejszej nie zostały zlikwidowane, z uwzględnieniem wszakże wskazań art.
2.
Art. 20.
Żądanie przez włościan przymusowej likwidacji serwitutów indywidualnych oraz należących
do pewnej grupy, lub całej wsi, winno być wyrażone w uchwale, sporządzonej w myśl
art. 3 - 6.
Art. 21.
Wywołanie przymusowej likwidacji serwitutów przez współwłaścicieli dziedzin, obciążonych
serwitutami, może być dokonane na żądanie chociażby jednego z nich.
Art. 22.
Grunty wydzielane, jako wynagrodzenie za serwitut przy likwidacji przymusowej, mają
być wolne od wszelkich obciążeń, stosownie do przepisów, obowiązujących przy likwidacji
serwitutów na zasadzie dobrowolnej umowy.
Art. 23.
W wypadkach, przewidzianych w art. 19, Komisja Ziemska Okręgowa po przeprowadzeniu
potrzebnych dochodzeń decyduje na posiedzeniu gospodarczem o zarządzeniu likwidacji
serwitutów z urzędu, wyznaczając jednocześnie stronom termin do uprzedniego przeprowadzenia
likwidacji serwitutów w drodze dobrowolnej umowy. Termin ten nie może być dłuższy
od dni 60, licząc od daty doręczenia stronom zawiadomienia.
Art. 24.
Po otrzymaniu decyzji Komisji Ziemskiej Okręgowej i niedojściu do skutku umowy dobrowolnej
w terminie, oznaczonym przez Komisję (art. 23), komisarz ziemski przystępuje do przeprowadzenia
likwidacji serwitutów z urzędu, zwołując Komisję Szacunkowo - Rozjemczą z osób, wybranych
przez strony, i przewodniczy jej na pierwszem posiedzeniu, przeznaczonem dla uskutecznienia
wyboru przewodniczącego z osób postronnych, przyczem sam w głosowaniu udziału nie
bierze.
Art. 25.
Skład Komisji Szacunkowo - Rozjemczej stanowią następujące osoby:
A)
zprawem głosu decydującego osób 5:
a)
po 2 przedstawicieli każdej ze stron interesowanych, przez nie delegowanych (strony
wyznaczą równocześnie po 2 zastępców);
b)
przewodniczący, wybrany przez osoby, wymienione w punkcie a).
B)
z prawem głosu doradczego:
a)
geometra rządowy;
b)
instruktor rolniczy, lub inny fachowy rolnik, z interesem stron nie związany, np.
kierownik szkoły rolniczej, pola doświadczalnego i t. p., a przy likwidacji serwitutów
leśnych i technik leśny.
Art. 26.
O ile strony nie wskażą w ciągu dni 14 - swych przedstawicieli i ich zastępców, komisarz
sam wyznacza wszystkich członków Komisji (w myśl art. 25). W tym wypadku, tudzież
w razie niewybrania przewodniczącego (art. 24), przewodniczy w Komisji komisarz lub
zastępca komisarza
Art. 27.
Członkowie Komisji Szacunkowo - Rozjemczej, wezwani na posiedzenie, winni stawić się
w oznaczonym terminie i miejscu. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo pociąga za sobą
wymierzenie przez komisarza ziemskiego kary pieniężnej do 500 marek.
Wynagrodzenie członków Komisji Szacunkowo - Rozjemczej określą przepisy, wydane przez
Prezesa Głównego Urzędu Ziemskiego.
Art. 28.
Po ukonstytuowaniu się Komisja Szacunkowo - Rozjemcza przystępuje do opracowania projektu
likwidacji przymusowej serwitutów, zgodnie z niniejszą ustawą, na podstawie szczegółowego
ich szacunku, oraz do dokładnego zapoznania się z wnioskami i życzeniami stron, starając
się osiągnąć polubowne załatwienie sprawy.
Art. 29.
W projekcie powinny być wskazane:
a)
postać i rozciągłość serwitutów, ulegających przymusowej likwidacji;
b)
oszacowanie tych serwitutów, zgodnie z przepisami ustawy niniejszej, i wskazanie zasad
szacowania;
c)
rodzaj i wielkość gruntu, wydzielonego tytułem wynagrodzenia za służebności, z dołączeniem
odręcznego planu;
d)
szczegółowe umotywowanie konieczności wynagrodzenia pieniężnego za serwituty w wypadku,
przewidzianym w art. 10 niniejszej ustawy.
Art. 30.
Podstawę do obliczenia wynagrodzenia za serwituty stanowi wymiar tych serwitutów,
zapisany w tabeli i aktach nadawczych.
Wartość ich oznaczona będzie podług cen przeciętnych ostatniego pięciolecia.
Ustalona wartość roczna korzyści, serwitutowych kapitalizuje się według stopy 3,3...
%, t. j. mnoży się przez 30.
Wartość gruntów, wydzielonych jako ekwiwalent, i wynagrodzenie za serwitut określa
się podług cen przeciętnych ostatniego pięciolecia,
Art. 31.
W wypadkach, przewidzianych w artykule poprzednim, przy obliczaniu wartości korzyści,
- jakie tracą posiadacze serwitutów skutkiem przymusowej ich likwidacji, należy brać
pod uwagę:
1)
wymiar serwitutów, zapisanych w tabeli likwidacyjnej, lub akcie nadawczym,
2)
korzyści, osiągnięte z wykonywania prawa serwitutu w ciągu ostatnich pięciu lat (art.
30).
Art. 32.
Pastwiska, nazwane w tabelach likwidacyjnych wspólnemi z dworem, oraz wygony dworskie,
na których włościanie mają serwituty pastwiskowe, dzielą się w razie regulacji przymusowej
pomiędzy strony proporcjonalnie do ilości bydła właścicieli dziedziny obciążonej i
posiadaczy serwitutów, oznaczonej w tabelach. Jeżeli jednak taka ilość nie była dokładnie
określona, to za podstawę do podziału należy przyjąć przeciętną roczną ilość sztuk
bydła, jaką strony wyganiały na pastwisko w okresie 5 lat przed wybuchem wojny w 1914
roku; w tym wypadku za jedną sztukę bydła włościańskiego, lub za odpowiednią ilość
małych sztuk, nie mogą otrzymać posiadacze serwitutu więcej niż 3 morgi pastwiska.
Art. 33.
O każdej czynności Komisja Szacunkowo - Rozjemcza sporządza protokuł, podpisany przez
obecnych członków i strony.
Gdy strona odmawia podpisania protokułu, należy to zaznaczyć z podaniem przyczyny
odmowy.
Art. 34.
Po wypracowaniu projektu przymusowej likwidacji serwitutów Komisja Szacunkowo - Rozjemcza
przekazuje wszystkie akta komisarzowi ziemskiemu i sama rozwiązuje się.
Art. 35.
Po otrzymaniu całego materjału dowodowego komisarz ziemski, o ile sam nie przewodniczył
w Komisji, w obecności stron interesowanych sprawdza projekt na miejscu, proponuje
w miarę potrzeby odpowiednie zmiany i uzupełnienia, poleca geometrze sporządzenie
pierworysu, rejestru pomiarowego i szacunkowego gruntów, wydzielanych za serwituty,
spisuje odpowiedni protokuł likwidacyjny i przekazuje akta sprawy Komisji Ziemskiej
Okręgowej, o czem zawiadamia strony.
Art. 36.
Do operatu o przymusowej likwidacji powinny wejść następujące dokumenty:
a)
akta sprawy, wskazane w art. 23;
b)
protokuł utworzenia Komisji Szacunkowo - Rozjemczej;
c)
protokuły z czynności tej Komisji;
d)
projekt przymusowej likwidacji serwitutów wraz z aneksami, wskazane mi w art. 29,
i
e)
dokumenty, wymienione w art. 34 i 35.
Art. 37.
Projekt przymusowej likwidacji serwitutów, o ile zostanie przyjęty przez właściciela
majątku, obciążonego serwitutami, i zwyczajną większość posiadaczy służebności, po
zatwierdzeniu go przez Komisję Ziemską Okręgową trybem, wskazanym w art. 18, ulega
wykonaniu na gruncie, stosownie do obowiązujących przepisów o likwidacji serwitutów
na zasadzie dobrowolnego układu.
Art. 38.
Projekt likwidacji przymusowej, nie przyjęty przez obie lub jedną ze stron interesowanych,
z całym operatem i umotywowanym sprzeciwem strony lub stron, złożonym komisarzowi
ziemskiemu najdalej w ciągu dni 14 od daty zakomunikowania stronom projektu układu,
winien być skierowany do Komisji Ziemskiej Okręgowej, która przedstawiony projekt
zatwierdza, albo zwraca komisarzowi ziemskiemu w celu poczynienia poprawek i uzupełnień,
lub też odrzuca, powierzając innemu komisarzowi przeprowadzenie przymusowej likwidacji
z zastosowaniem art. 23 - 36.
Art. 39.
Decyzje, powzięte przez Komisję Ziemską Okręgową, ulegają zaskarżeniu do Głównej Komisji
Ziemskiej w ciągu dni 14 od daty ich doręczenia stronom w redakcji ostatecznej.
Art. 40.
Zatwierdzony przez Komisję Ziemską Okręgową projekt o przymusowem zniesieniu serwitutów,
po uprawomocnieniu się jej decyzji, zwrócony będzie komisarzowi ziemskiemu do wykonania
na gruncie.
Art. 41.
Decyzje Głównej Komisji Ziemskiej są ostateczne i ulegają zaskarżeniu do Sądu Najwyższego
jedynie w wypadkach, przewidzianych w Ust. Post. Cyw. dla zaskarżenia ostatecznych
wyroków sądów cywilnych (art. 792 i nast. U. P. C).
Terminy i sposoby postępowania w przedmiocie skarg kasacyjnych, stosować się będą
do odpowiednich przepisów Ust. Post. Cyw. i organizacji Sądu Najwyższego.
Art. 42.
Wykonanie niniejszej ustawy powierza się Prezesowi Głównego Urzędu Ziemskiego.