Treść orzeczenia
Sygn. akt 423/5/B/2012
Postanowienie
z dnia 2 kwietnia 2012 r.
Sygn. akt Ts 305/10
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Mirosław Granat,
po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Andrzeja i Marka H. o zbadanie zgodności:
1) art. 1821 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.),
2) art. 36 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. – o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88, ze zm.) z art. 45 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić dalszego nadania biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 listopada 2010 r. Andrzej i Marek H. (dalej: skarżący) domagają się zbadania zgodności art. 1821 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) i art. 36 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88, ze zm.; dalej: u.k.s.s.c. z 1967 r.) z art. 45 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.
W myśl art. 1821 § 1 k.p.c. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku pozwanego, a postępowanie dotyczy masy upadłości. Postanowienie może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Nie stosuje się art. 108 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Z kolei art. 36 u.k.s.s.c. z 1967 r. określał sytuację, w których sąd z urzędu zwraca stronom całość lub połowę uiszczonego wpisu.
Skarżący twierdzą, że art. 1821 § 1 k.p.c. nie reguluje, w jaki sposób ma nastąpić orzeczenie o kosztach postępowania umorzonego z przyczyn w nim wskazanych. Przepis ten – zdaniem skarżących – narusza ich prawo do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, a w konsekwencji prawo do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Prowadzi to do niesprawiedliwego różnicowania stron postępowań cywilnych, zakończonych umorzeniem. Postanowienie o umorzeniu postępowania jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie i – co do zasady – sąd, umarzając postępowanie, orzeka na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. o kosztach sądowych. W przypadku jednak, gdy sąd umarza postępowanie na podstawie art. 1821 k.p.c., nie orzeka o kosztach sądowych (art. 108 § 1 k.p.c. nie stosuje się), co stanowi naruszenie zasady równości wyrażonej w art. 32 ust.1 Konstytucji.
Zdaniem skarżących art. 36 u.k.s.s.c. z 1967 r. narusza prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) przez pozbawienie ich ochrony procesowej w zakresie możliwości odzyskania uiszczonej opłaty. Zaskarżony przepis reguluje sytuacje, w których zwraca się uiszczoną przez strony opłatę na skutek niemożności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. Brak jednak wśród tych sytuacji przypadku umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 1821 § 1 k.p.c., co stanowi naruszenie zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji).
Powyższe zarzuty zostały sformułowane w związku z następującym stanem faktycznym. W wyniku wniesionego przez Wyborowa S.A. pozwu o zapłatę m.in. przeciwko skarżącym Sąd Okręgowy w Poznaniu – XII Wydział Cywilny wydał 21 stycznia 2003 r. nakaz zapłaty. 12 lutego 2003 r. pozwani (skarżący) wnieśli zarzuty od nakazu zapłaty i uiścili opłatę w wysokości 75 000 zł. W związku z ogłoszeniem upadłości likwidacyjnej pozwanych sąd postanowieniem z 6 kwietnia 2007 r. umorzył postępowanie z powództwa Wyborowa S.A. na podstawie art. 1821 § 1 k.p.c., nie orzekając o kosztach umorzonego postępowania. Postanowienie to nie zostało zaskarżone przez żadną ze stron. 22 stycznia 2010 r. skarżący złożyli w Sądzie Okręgowym w Poznaniu wniosek o wydanie postanowienia o kosztach umorzonego postępowania. Postanowieniem z 2 czerwca 2010 r. sąd ten (sygn. akt XII C 946/03) oddalił wniosek skarżących. Postanowieniem z 22 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu – Wydział I Cywilny (sygn. akt I ACz 973/10) oddalił zażalenie skarżących na to postanowienie.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Skarga konstytucyjna jest kwalifikowanym środkiem ochrony wolności lub praw, który musi spełniać szereg przesłanek warunkujących jego dopuszczalność. Zasadniczo zostały one uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a uszczegółowione w art. 46-48 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK).
Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.
W myśl dalszych przepisów, skarga – poza realizacją wymagań stawianych pismu procesowemu – powinna zawierać: dokładne określenie ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; uzasadnienie skargi, z podaniem dokładnego opisu stanu faktycznego.
Ponadto, przedmiotem skargi może stać się wyłącznie przepis stanowiący podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie skarżącego. Zarzuty skargi muszą zaś uprawdopodabniać niekonstytucyjność kwestionowanej regulacji, co oznacza konieczność wywiedzenia z zaskarżonych przepisów określonej normy, powołanie właściwych wzorców konstytucyjnych, zawierających podmiotowe prawa przysługujące osobom fizycznym, i – przez porównanie treści płynących z obu regulacji – wykazanie ich wzajemnej sprzeczności.
Skarżący wiążą naruszenie wskazanych w skardze praw i wolności z postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu – Wydział XII Cywilny z 2 czerwca 2010 r. (sygn. akt XII C 946/03) i postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu – Wydział I Cywilny z 22 lipca 2010 r. (sygn. akt I ACz 973/10). Trybunał zwraca uwagę, że sąd apelacyjny, rozpatrujący zażalenie skarżących na postanowienie sądu okręgowego, słusznie zauważył, że to nie art. 1821 k.p.c. (a tym bardziej nie art. 79 u.k.s.c.c. ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych [Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.; dalej: u.k.s.s.c. z 2005 r.], ani art. 36 u.k.s.c.c. z 1967 r.) stanowić powinien podstawę oddalenia wniosku skarżących, lecz art. 351 k.p.c. Sąd apelacyjny stanął bowiem na stanowisku, że skarżący po wydaniu 6 kwietnia 2007 r. przez sąd okręgowy postanowienia o umorzeniu postępowania mogli wnieść o uzupełnienie tego postanowienia na podstawie art. 361 w zw. z art. 351 k.p.c. Skarżący mieli na to dwa tygodnie. Nie wnieśli jednak o uzupełnienie tego postanowienia, ani też nie wnieśli na nie zażalenia.
W związku z powyższym, Trybunał stwierdza, że ostateczne orzeczenie o wolnościach lub prawach skarżących, w rozumieniu art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, stanowi postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu. Z uwagi na okoliczność, że podstawą tego orzeczenia był art. 351 k.p.c., a nie zaskarżone przepisy, skardze nie można nadać dalszego biegu.
Na marginesie, Trybunał zauważa, że również sąd I instancji – wbrew twierdzeniom skarżących – nie orzekał na podstawie zaskarżonego art. 36 u.k.s.s.c. z 1967 r., lecz art. 79 u.k.s.s.c. z 2005 r.
Trybunał przypomina także, że wniosek o wydanie postanowienia o kosztach skarżący złożyli ponad dwa i pół roku po uprawomocnieniu się postanowienia sądu okręgowego o umorzeniu postępowania na podstawie art. 1821 k.p.c. i z tego względu wniosek został oddalony. Zanim skarżący przedłożyli sprawę TK, powinni byli skorzystać z przysługujących im środków ochrony ich praw, które zainicjować mogą sądową kontrolę rozstrzygnięć naruszających, ich zdaniem, te prawa lub wolności (por. postanowienie TK z 17 lutego 1998 r., Ts 18/97, OTK ZU z 1999 r. SUP., poz. 17). Skarga konstytucyjna nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych przez skarżących w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie (por. postanowienie TK z 17 marca 1998 r., Ts 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20). Skoro skarżący nie skorzystali – na co słusznie zwrócił uwagę sąd apelacyjny – z możliwości wniesienia o uzupełnienie postanowienia o umorzenie postępowania, to nie wyczerpali tym samym drogi prawnej, czego wymaga art. 46 ust. 1 ustawy o TK.
Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 46 ust. 1, art. 47 ust. 1 pkt 1 oraz art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.