Dział I

Przepisy ogólne Art. 1. Ustawa określa zasady i tryb pobierania kosztów sądowych w sprawach cywilnych. Art. 2. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Art. 3. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna. Art. 4. Do wydatków należą w szczególności: 1) diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu dokonywania czynności poza siedzibą sądu oraz ryczałt należny im za doko- nywanie oględzin w sprawach dotyczących nieruchomości rolnych położo- nych poza miejscowością będącą siedzibą sądu, 2) należności świadków, biegłych i tłumaczów oraz kuratorów ustanowionych w danej sprawie, 3) opłaty należne innym osobom lub instytucjom, 4) koszty opłat telefonicznych i telegraficznych, 5) koszty przewozu osób, zwierząt i rzeczy, utrzymywania ich lub przechowy- wania, 6) koszty ogłoszeń, 7) koszty pobytu w areszcie, 8) ryczałty należne kuratorom sądowym za przeprowadzenie wywiadu środowi- skowego w sprawach o unieważnienie małżeństwa, ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa, rozwód, separację oraz za obecność przy kontaktach rodziców z dziećmi, ustalonych przez sąd opiekuńczy. Art. 5. 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązana jest strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wy- datki. 2. Pismo wnoszone przez kilka osób podlega jednej opłacie. Jeżeli jednak przed- miotem sprawy są roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju i oparte na jed- nakowej podstawie faktycznej oraz prawnej (współuczestnictwo formalne), każ- dy współuczestnik uiszcza opłatę oddzielnie, stosownie do swego roszczenia lub zobowiązania. Art. 6. 1. W każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sprawy, jeżeli od tej warto- ści zależy wysokość opłaty, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna. 2. Pisma dotyczące części przedmiotu sprawy podlegają opłacie tylko w stosunku do wartości tej części. 3. Przy oznaczaniu wartości przedmiotu sprawy każde rozpoczęte 10 gr liczy się za pełne. Art. 7. W sprawach o wydanie nieruchomości posiadanej bez tytułu prawnego lub na pod- stawie tytułu innego aniżeli najem lub dzierżawa za podstawę obliczenia wpisu przyjmuje się, stosownie do rodzaju nieruchomości i sposobu korzystania z niej, su- mę odpowiadającą 3-miesięcznemu czynszowi najmu lub dzierżawy należnemu od danego rodzaju nieruchomości. Art. 8. 1. Skarb Państwa oraz instytucje państwowe, których zadanie nie polega na prowa- dzeniu działalności gospodarczej, nie mają obowiązku uiszczania opłat sądo- wych. 2. Gmina, związek międzygminny, powiat, związek powiatów oraz samorząd wo- jewództwa nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez nie działalności gospodarczej oraz spraw w po- stępowaniu wieczystoksięgowym. 3. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do Agencji Rynku Rolnego, Agencji Re- strukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Wojskowej Agencji Mieszkanio- wej. 4. Nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych także: 1) organizacje pożytku publicznego działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, z wyjątkiem spraw do- tyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, 2) organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873) w sprawach dotyczących realizacji zleconego zada- nia publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Art. 9. 1. Minister Sprawiedliwości może zwolnić od obowiązku uiszczania opłat sądo- wych organizacje społeczne w ich własnych sprawach prowadzonych w związku z działalnością społeczną, naukową, oświatową, kulturalną, dobroczynną, opieki społecznej lub samopomocową. 2. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw fi- nansów publicznych, określi, w drodze rozporządzenia, organizacje społeczne zwolnione od opłat sądowych w sprawach cywilnych i rodzaje spraw, których dotyczy to zwolnienie, uwzględniając przede wszystkim statutowe cele działal- ności danej organizacji i możliwości oraz potrzeby realizacji tych celów na dro- dze postępowania cywilnego. 3. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do opłat uiszczanych w postępowaniu wieczysto- księgowym. Art. 10. Nie pobiera się opłat sądowych od: 1) wniosku o zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz od zażalenia na postanowienia w tym przedmiocie, 2) wniosku o zabezpieczenie powództwa lub roszczenia w postępowaniu nie- procesowym - zgłoszonego w piśmie rozpoczynającym postępowanie lub w toku postępowania, 3) wniosku będącego podstawą wszczęcia przez sąd opiekuńczy postępowania z urzędu oraz od pism składanych sądowi opiekuńczemu w wykonaniu obo- wiązku wynikającego z ustawy albo nałożonego przez ten sąd, 4) wniosku o przyjęcie oświadczenia o uznanie dziecka, o nadanie dziecku na- zwiska, o przysposobienie dziecka, o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, 5) wniosku o przesłuchanie świadka testamentu ustnego, o otwarcie i ogłoszenie testamentu oraz o zwolnienie z obowiązków wykonawcy testamentu, 6) wniosku o uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu osób, których zagi- nięcie pozostaje w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r., oraz o uchylenie postanowienia orzekającego uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu, 7) powództwa o odszkodowanie, o którym mowa w art. 6 ustawy z dnia 22 li- stopada 2002 r. o wyrównywaniu strat majątkowych wynikających z ograni- czenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywate- la (Dz.U. Nr 233, poz. 1955), 8) wniosku o wpis, o którym mowa w art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków pu- blicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135), 9) powództwa o zapłatę należności, o których mowa w art. 485 § 2a ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Art. 11. 1. Kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów proce- su. 2. Koszty nie obciążające przeciwnika ściąga się z roszczenia zasądzonego na rzecz strony, której czynność spowodowała ich powstanie, strony zastąpionej przez kuratora lub osoby, na której rzecz prokurator wytoczył powództwo lub zgłosił wniosek o wszczęcie postępowania. Na zasądzonym roszczeniu przysłu- guje Skarbowi Państwa ustawowe prawo zastawu. Koszty sądowe, których nie miał obowiązku uiścić kurator, mogą być ponadto ściągnięte z innego majątku strony zastąpionej przez kuratora, jeżeli posiada ona odpowiedni majątek. 3. W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od przewidzianego w ust. 2 obciążenia kosztami strony, której czynność spowodowała ich powsta- nie, strony zastąpionej przez kuratora lub osoby, na której rzecz prokurator wy- toczył powództwo lub zgłosił wniosek o wszczęcie postępowania. 4. Przepis ust. 2 nie ma zastosowania do opłat sądowych, których nie miał obo- wiązku uiścić Skarb Państwa, instytucja państwowa, której zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, albo organizacja społeczna ludu pra- cującego zwolniona od tego obowiązku przez Ministra Sprawiedliwości. 5. Przepisu ust. 2 nie stosuje się do opłat sądowych, których nie miała obowiązku uiścić gmina oraz związek gmin. Art. 12. W sprawie zakończonej ugodą koszty, o których mowa w art. 11 ust. 1, ponoszą obie strony w równych częściach, chyba że ugoda stanowi inaczej. Przepisy art. 11 ust. 2- 4 stosuje się odpowiednio. Art. 13. Jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku ponoszenia kosztów sądo- wych lub też orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w tym przedmiocie wyda na posiedzeniu niejawnym sąd, w którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji. Art. 14. Należność Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych, obciążających przeciwnika strony stosownie do przepisu art. 11 ust. 1 lub art. 12, podlega zaspokojeniu w po- stępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym w tej samej kolejności i w tych sa- mych granicach, jak należność tej strony z tytułu zasądzonego na jej rzecz zwrotu kosztów procesu. Art. 15. Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. Art. 16. 1. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uisz- czona należna opłata. W tym wypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pi- smo, aby pod rygorem zwrotu pisma uiścił opłatę w terminie tygodniowym od dnia doręczenia wezwania, a w razie bezskutecznego upływu tego terminu zwraca pismo. 2. Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznaczy termin do uiszczenia opłaty nie krótszy aniżeli dwa miesiące. 3. Apelacja, kasacja, zażalenie, sprzeciw od wyroku zaocznego oraz zarzuty od na- kazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, od których pomimo wezwania nie została uiszczona należna opłata, podlegają odrzuceniu. 4. Zażalenie oczywiście uzasadnione, wniesione na zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pisma lub na postanowienie sądu o odrzuceniu środka zaskarżenia, wolne jest od opłaty sądowej. Art. 16¹. 1. W postępowaniu wieczystoksięgowym wniosek, podlegający opłacie stałej, któ- ry nie został należycie opłacony, sąd zwraca bez wezwania o uiszczenie tej opła- ty. 2. W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie wniosku z przyczyn określonych w ust. 1, wnioskodawca może uiścić brakującą opłatę. W takim przypadku wniosek wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu wniosku z tej samej przy- czyny. Art. 17. Pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłaco- ne, zwraca się bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej. Również bez wezwania o uiszczenie opłaty należy odrzucić wno- szone przez adwokata lub radcę prawnego środki zaskarżenia podlegające opłacie w wysokości stałej. Art. 18. Pismo zwrócone z powodu nieuiszczenia opłaty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem tego pisma do sądu. Art. 19. Nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z jego treści wynika, że podlega ono odrzuce- niu. Art. 20. 1. Przepisy art. 16, 17 i 19 stosuje się odpowiednio, gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstanie na skutek rozszerzenia lub innej zmiany żądania. Przepisy art. 16 i 19 stosuje się też odpowiednio, gdy przed wysłaniem odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron - przed wysłaniem zawiadomienia o terminie posiedzenia, powstanie obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty na skutek ustalenia przez sąd wyższej wartości przedmiotu sprawy, cofnięcia zwolnienia od kosztów sądowych albo uchylenia kurateli. 2. Jeżeli obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstał z innych przyczyn niż wymienione w ust. 1, przewodniczący wezwie zobowiązanego do uiszczenia należnej opłaty w terminie dwóch tygodni, a jeżeli mieszka on lub ma siedzibę za granicą i nie ma w kraju przedstawiciela - w terminie nie krótszym od dwóch miesięcy, a w razie bezskutecznego upływu tego terminu zarządzi ściągnięcie opłaty bez wstrzymania biegu postępowania. Opłaty nie ściąga się, jeżeli pismo zostanie cofnięte w terminie, w którym należało ją uiścić. W razie uznania cof- nięcia za niedopuszczalne, o obowiązku uiszczenia opłaty orzeka sąd w orze- czeniu kończącym sprawę w instancji stosując odpowiednio przepisy art. 11. Art. 21. Przepisów art. 16, 17 i 20 nie stosuje się w wypadkach, gdy sąd obowiązany jest działać z urzędu. W tych wypadkach sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instan- cji orzeka o obowiązku uiszczenia opłaty, stosując odpowiednio zasady obowiązują- ce przy zwrocie kosztów postępowania. Wymiaru opłaty sąd dokona kierując się stawkami opłat należnych od pism w danym rodzaju postępowania. Art. 22. 1. Zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie obo- wiązku uiszczenia kosztów sądowych, zwrotu pisma nie opłaconego należycie oraz zwrotu opłaty lub zaliczki na pokrycie wydatków. Zażalenie nie przysługu- je jednak na zarządzenie w przedmiocie określenia wpisu tymczasowego. 2. Zażalenie przysługuje też na postanowienie sądu pierwszej instancji w przed- miocie odrzucenia z powodu nieuiszczenia należnej opłaty: apelacji, zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego lub zarzutów od nakazu zapłaty w postępowa- niu nakazowym oraz - jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy - w przedmiocie wymiaru opłaty lub obciążenia kosztami sądowymi. 3. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio w wypadku odrzucenia kasacji z powodu nieuiszczenia należnej opłaty. Art. 23. Zażalenie dotyczące wyłącznie wysokości opłaty albo wysokości wydatków oraz podanie o zwrot opłaty lub zaliczki na pokrycie wydatków, jak również zażalenie w tej sprawie - wolne są od opłat sądowych. Art. 24. Opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub w części oraz pozostałość zaliczki zło- żonej na pokrycie wydatków zwraca się stronie z urzędu na jej koszt. Zwrot zarządza przewodniczący. Art. 25. 1. Prawo Skarbu Państwa do żądania kosztów sądowych przedawnia się z upływem lat trzech licząc od dnia, w którym koszty należało uiścić. 2. Prawo strony do żądania zwrotu opłaty sądowej lub zaliczki na pokrycie wydat- ków przedawnia się z upływem lat trzech licząc od dnia powstania tego prawa.

Dział II

Opłaty sądowe

Dział III

Wydatki Art. 41. 1. Strona, która wnosiła o podjęcie czynności połączonej z wydatkami, obowiązana jest złożyć zaliczkę na ich pokrycie. Jeżeli dwie lub więcej stron wnosiło o pod- jęcie czynności lub sąd czynność zarządził z urzędu albo na wniosek sądu polu- bownego, zaliczkę powinny złożyć strony w równych częściach lub w innym stosunku, według uznania sądu. 2. Sąd oznaczy wysokość zaliczki i termin jej złożenia. Jeżeli przewidywane wy- datki są większe od złożonej zaliczki, sąd nakaże stronie jej uzupełnienie.

Dział IV

Przepisy końcowe i przechodnie Art. 43. 1.Tracą moc wszelkie przepisy dotyczące kosztów sądowych w sprawach cywil- nych rozpoznawanych przez sądy powszechne i Sąd Najwyższy, chyba że prze- pisy poniższe stanowią inaczej. 2. W szczególności traci moc ustawa z dnia 30 grudnia 1950 r. Przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 1961 r. Nr 10, poz. 57 i Nr 32, poz. 159, z 1962 r. Nr 10, poz. 46 oraz z 1964 r. Nr 43, poz. 297). Art. 44. 1. Pozostają w mocy przepisy dotyczące kosztów sądowych, jeżeli mają one cha- rakter przepisów szczególnych. 2. W szczególności pozostają w mocy: 1) przepisy o opłatach przed sądem rejestrowym, 2) wydane po 22 lipca 1944 r. przepisy przewidujące całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Art. 45. 1. Minister Sprawiedliwości może w drodze rozporządzenia: 1) wprowadzić ulgowe stawki opłat od wniosków o wpis w księdze wieczystej: a) prawa własności domów mieszkalnych i lokali mieszkalnych oraz prawa własności lub prawa wieczystego użytkowania działek budowlanych,