Treść orzeczenia
Sygn. akt 497/5/B/2014
Postanowienie
z dnia 8 lipca 2014 r.
Sygn. akt Ts 105/14
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Andrzej Rzepliński,
po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.R. w sprawie zgodności: art. 153 § 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90 poz. 557, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 23 kwietnia 2014 r. M.R. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 153 § 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90 poz. 557, ze zm.; dalej: k.k.w.) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7 Konstytucji.
Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Pismem z 4 czerwca 2013 r. skarżący wniósł o udzielenie mu kolejnej przerwy w odbywaniu kar pozbawienia wolności. Powołał się przy tym na sytuację swojej konkubiny, która pozostała bez mieszkania i środków, w związku z czym potrzebuje jego pomocy. Postanowieniem z 30 sierpnia 2013 r. (sygn. akt V Kow 3531/13) Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział V Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonaniem Orzeczeń Karnych (dalej: Sąd Okręgowy w Poznaniu), na posiedzeniu w Areszcie Śledczym w Poznaniu, odmówił skarżącemu udzielenia przerwy w odbywaniu kar. Sąd uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 153 § 2 k.k.w., ponieważ do okoliczności wymienionych w tym przepisie nie zalicza się chęć załatwienia spraw mieszkaniowych, a poza tym konkubina skarżącego jest osobą dorosłą i samodzielną, niewymagającą jego bezpośredniego wsparcia. Zażalenia na to postanowienie złożyli skarżący i jego obrońca. Postanowieniem z 16 października 2013 r. (sygn. akt II AKzw 1108/13) Sąd Apelacyjny w Poznaniu II Wydział Karny (dalej: Sąd Apelacyjny w Poznaniu) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji. Postanowienie to, wskazane przez skarżącego jako orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało mu doręczone 21 października 2013 r.
W dniu otrzymania powyższego orzeczenia skarżący wystąpił do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z wnioskiem o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. W dniu 29 października 2013 r. wniosek skarżącego został przekazany do Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu XII Wydział Cywilny (tj. sądu, o którym mowa w art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Postanowieniem z 2 stycznia 2014 r. (sygn. akt XII Co 154/13) sąd ten ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Pismem z 29 stycznia 2014 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Poznaniu (dalej: ORA w Poznaniu) wyznaczył dla skarżącego adwokata. Pismo to (z 11 marca 2014 r., sygn. akt jw.), Sąd Rejonowy w Poznaniu doręczył pełnomocnikowi 13 marca 2014 r.
Zdaniem skarżącego zakwestionowany w skardze art. 153 § 2 zdanie pierwsze k.p.k. narusza prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy (art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7 Konstytucji) w ten sposób, że przez „zbyt szerokie niedookreślenie podstawy udzielania przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności” umożliwia sędziemu orzekającemu in concreto prawo do arbitralnego definiowania przesłanki „ważne względy rodzinne lub osobiste”. Przepis ten pozwala także sędziemu odmówić skazanemu udzielenia przerwy w odbywaniu kary, również w przypadku wystąpienia tej przesłanki. Jak twierdzi skarżący, przesłanka ważnych względów rodzinnych lub osobistych jest w takim stopniu nieostra, że podważa zaufanie obywatela do sądu
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony konstytucyjnych praw lub wolności. Jej wniesienie zostało uwarunkowane spełnieniem przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w ustawie o TK. Gdy złożona skarga nie spełnia warunków przewidzianych przez prawo albo postawione w niej zarzuty są oczywiście bezzasadne, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK – odmawia nadania jej dalszego biegu.
2. Zakwestionowany przez skarżącego art. 153 § 2 zdanie pierwsze k.p.k. stanowi: „Sąd penitencjarny może udzielić przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste”.
3. W przekonaniu skarżącego powyższy przepis narusza konstytucyjne prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, ponieważ użyty w nim zwrot „ważne względy rodzinne lub osobiste” jest w takim stopniu nieostry, że umożliwia sądowi orzekającemu w sprawie jego arbitralne definiowanie.
3.1. Trybunał zwraca uwagę na to, że stosowanie przez ustawodawcę zwrotów niedookreślonych nie może per se prowadzić do formułowania zarzutów niekonstytucyjności przepisów, w których one występują. Tego typu zwroty stosowane są w wielu systemach prawnych i nie można podważać ich legalności tylko dlatego, że pozostawiają organom stosującym prawo określoną sferę władzy dyskrecjonalnej. Wprawdzie zwroty niedookreślone przesuwają obowiązek konkretyzacji normy prawnej na etap stosowania prawa, a więc dają sądom określoną swobodę decyzyjną, jednak – jak stwierdził Trybunał w wyroku z 16 stycznia 2006 r. – „krytyka takich rozwiązań powinna koncentrować się nie na samym posługiwaniu się przez przepisy prawa zwrotami niedookreślonymi, ale na tym, czy wprowadzając takie zwroty do porządku prawnego, prawodawca przewidział czytelne, z punktu widzenia ewentualnych odbiorców rozstrzygnięć, mechanizmy kontroli (także pozaprocesowej) korzystania przez sądy z przyznanej im władzy dyskrecjonalnej” (SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2).
3.2. Trybunał podkreśla zatem, że zwroty niedookreślone, czy też – tak jak w rozpatrywanej sprawie – pozostawiające pewien zakres swobody orzeczniczej, są co do zasady zgodne z Konstytucją, jeśli ich stosowaniu przez sądy towarzyszą określone gwarancje proceduralne, jak: jawność postępowania, ujawnienie motywów orzeczenia czy instancyjna kontrola podjętego rozstrzygnięcia. Jak orzekł bowiem Trybunał, „[n]a straży właściwego stosowania (…) normy [skonstruowanej na podstawie pojęć ocennych] stoją przede wszystkim normy procesowe, nakazujące wskazanie przesłanek, jakie legły u podstaw zastosowania w konkretnej sprawie normy prawnej skonstruowanej przy użyciu tego rodzaju nieostrego pojęcia” (uchwała TK z dnia 6 listopada 1991 r., W 2/91, OTK w 1991 r., poz. 20).
3.3. Trybunał zauważa, że w sprawie, w związku z którą skarżący wniósł skargę konstytucyjną, znalazły zastosowanie wszystkie wyżej wskazane gwarancje procesowe.
3.4. Postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu, a także postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu zawierają uzasadnienie motywów odmowy udzielenia skarżącemu przerwy w odbywaniu kar.
3.5. Zgodnie z art. 153a § 2 k.p.w. na postanowienie sądu pierwszej instancji skarżącemu przysługiwało zażalenie. Skarżący – co istotne – z niego skorzystał.
3.6. Na podstawie art. 153a § 1 k.p.w. skarżący miał natomiast prawo wziąć udział w posiedzeniu sądu pierwszej instancji.
4. Skarżący twierdzi, że w przypadku istnienia przesłanki ważnych względów rodzinnych lub osobistych fakultatywność przerwy w odbywaniu kary umożliwia sądowi podjęcie decyzji o odmowie jej udzielenia.
Trybunał zwraca uwagę na to, że beneficjentami przepisu zakwestionowanego w skardze są osoby, którym za popełnione przestępstwo wymierzono kary pozbawienia wolności. W związku z tym uzasadnione jest – jak wskazuje się w doktrynie – aby sąd przy rozpoznawaniu wniosku o udzielenie przerwy w odbywaniu kary brał pod uwagę charakter, okoliczności i skutki czynu popełnionego przez skazanego, opinię zakładu karnego, wywiad środowiskowy, a także prognozę zachowania się skazanego w wypadku udzielenia mu przerwy i wykorzystywania tej przerwy zgodnie z jej celem. Okoliczności te mogą bowiem przemawiać przeciwko udzieleniu przerwy (zob. K. Postulski, komentarz do art. 153, tezy 19-21, [w:] Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, WKP, Warszawa 2012 r.). Przy orzekaniu o przerwie w odbywaniu kary pozbawienia wolności sąd musi zatem uwzględnić informacje dotyczące skazanego znajdujące się w aktach sprawy, informacje zebrane przez kuratora sądowego w drodze wywiadu środowiskowego, a także inne okoliczności, takie jak rozmiar orzeczonej kary, rodzaj przestępstwa, za które została orzeczona kara, i wynikające stąd zagrożenie dla porządku prawnego ze strony skazanego (zob. S. Lelental, komentarz do art. 151, tezy 5,6, [w:] Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, C.H. Beck, wydanie 5, Warszawa 2014).
5. W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że zarzuty naruszenia prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy są oczywiście bezzasadne (zob. postanowienie TK z 12 kwietnia 2012 r., Ts 99/11, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 50).
Wskazana okoliczność jest – w myśl art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie.