descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt: X Cz 63/25

Postanowienie

Dnia 3 grudnia 2025 roku

Sąd Rejonowy w Toruniu – X Wydział Cywilny, w składzie następującym:

asesor sądowy Adrian Kościk-Kasin, przewodniczący

sędzia Beata Kasprzyk

sędzia Jolanta Wojciechowska

„Czy w stanie prawnym ukształtowanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.

z 2019 r., poz. 1469), zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie oznaczenia wysokości zaliczki na pokrycie wydatków, z którymi połączona jest czynność żądana przed stronę w postępowaniu egzekucyjnym (art. 130 4 § 2 w zw. art. 13 § 2 k.p.c.),

taka jak ustanowienie kuratora do zastępowania nieznanych spadkobierców dłużnika (art. 819 § 2 k.p.c.), jest zaskarżalne zażaleniem?”;

2. odroczyć rozpoznanie sprawy do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zagadnienia prawnego przedstawionego przez sąd w punkcie powyższym.

sędzia asesor sądowy sędzia

Beata Kasprzyk Adrian Kościk-Kasin Jolanta Wojciechowska

Uzasadnienie

I. Stan sprawy

Postępowanie egzekucyjne, prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Toruniu – (...) (...) pod sygnaturą akt Km 1169/20, zostało wszczęte dnia 18 marca 2020 roku wskutek wniosku wierzyciela w osobie (...) spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.. Skierowano je przeciwko dłużnikowi w osobie F. V., zaś prowadzone było na podstawie tytułu wykonawczego w postaci prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym

z weksla, wydanego przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 2 grudnia 2009 roku w sprawie o sygnaturze akt I Nc 55189/09, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem tegoż sądu z dnia 22 września 2011 roku w sprawie o sygnaturze akt I Co 2238/11, w którym zaznaczono przejście uprawnień jednego z dwóch powodów

na rzecz drugiego powoda.

Postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia 8 marca 2023 roku, postępowanie egzekucyjne zawieszono w całości z uwagi na śmierć dłużnika, czego dokonano z urzędu

na podstawie art. 819 § 1 k.p.c.

Postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia 26 czerwca 2024 roku, postępowanie egzekucyjne umorzono w trybie art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c., zaś postanowieniem tegoż organu

z dnia 19 lipca 2024 roku, postanowienie to uchylono.

Pismem z dnia 14 lipca 2025 roku, wierzyciel egzekwujący wniósł do Sądu Rejonowego w Toruniu wniosek o ustanowienie w trybie art. 819 § 2 k.p.c. kuratora dla nieznanych spadkobierców dłużnika, do zastępowania ich w postępowaniu egzekucyjnym w sprawie

o sygnaturze akt Km 1169/20 (k. 4-8 akt sprawy).

Zarządzeniem przewodniczącego z dnia 9 października 2025 roku, wydanym w trybie art. 130 4 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., oznaczono wysokość „zaliczki na wynagrodzenie kuratora dla nieznanych spadkobierców dłużnika” na kwotę 3600 zł. Oznaczono ponadto termin jej uiszczenia na 7 dni (k. 18 akt sprawy).

Pismo informujące pełnomocnika wierzyciela (wnioskodawcy) o treści wydanego

w sprawie zarządzenia zostało doręczone w dniu 13 października 2025 roku (k. 20 akt sprawy). Dnia 17 października 2025 roku, pełnomocnik wierzyciela wniósł do Sądu Rejonowego

w Toruniu za pośrednictwem operatora pocztowego, pismo z dnia 16 października 2025 roku, w którym wniósł o sporządzenie uzasadnienia zarządzenia przewodniczącego z dnia

9 października 2025 roku oraz doręczenie tego zarządzenia wraz z uzasadnieniem (k. 21 akt sprawy).

Dnia 27 października 2025 roku, Sąd Rejonowy w Toruniu wydał postanowienie

o odrzuceniu powyższego wniosku, co uczynił na podstawie art. 328 § 4 w zw. z art. 361

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Podstawą odrzucenia wniosku było przyjęcie, iż wydane przez przewodniczącego zarządzenie nie mieści się w katalogu zarządzeń zaskarżalnych zażaleniem, wskutek czego wniosek o jego uzasadnienie poczytywać należałoby za niedopuszczalny w myśl art. 357 § 2 1 w zw. z art. 362 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Uzasadniając z urzędu wydane postanowienie, sąd szeroko wskazał na dwa możliwe kierunki wykładni przepisów art. 394

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odnośnie do dopuszczalności zaskarżenia zarządzenia przewodniczącego w przedmiocie oznaczenia wysokości zaliczki i zobowiązania strony

do jej wniesienia w oznaczonym terminie, opowiadając się za krytycznym ujęciem poglądu prawnego wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2019 roku w sprawie

o sygnaturze akt III CZP 15/19 (k. 23-26 akt sprawy).

Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi powoda w dniu 29 października 2025 roku. Pismem procesowym z dnia 16 października 2025 roku, wniesionym do Sądu Rejonowego w Toruniu za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 4 listopada 2025 roku, wierzyciel zaskarżył powyższe postanowienie w trybie art. 394 1a § 1 pkt 7 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (k. 29 akt sprawy).

II. Warunki formalne przedstawienia zagadnienia prawnego

Sąd Rejonowy w Toruniu jest sądem uprawnionym do rozpoznania wniesionego środka odwoławczego, zgodnie z art. 767 4 § 1 1 k.p.c., zaś dopuszczalność zażalenia na zaskarżone postanowienie, zważywszy na treść art. 767 4 § 1 w zw. z art. 394 1a § 1 pkt 7 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. nie budzi wątpliwości.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, przepis art. 390 § 1 k.p.c., uprawniający sąd rozpoznający apelację do przedstawienia Sądowi Najwyższemu

do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o ile wyłoni

się ono przy rozpoznaniu apelacji, ma odpowiednie zastosowanie także w wypadku wyłonienia

się takiego zagadnienia przy rozpoznawaniu zażalenia (art. 397 § 3 k.p.c.) (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2023 roku w sprawie o sygnaturze akt

III CZP 41/23). Biorąc zaś pod rozwagę, iż zgodnie z art. 397 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., właściwym forum do rozpoznania zażalenia (także w postępowaniu egzekucyjnym)

jest posiedzenie niejawne, okoliczność niewyznaczenia w niniejszej sprawie posiedzenia jawnego albo rozprawy, nie przesądza o wadliwości formalnej niniejszego postanowienia, uniemożliwiającej rozpoznanie zagadnienia prawnego przez Sąd Najwyższy.

Wskazać ponadto należy, iż poważne wątpliwości prawne, sformułowane przez sąd rozpoznający zażalenie w sentencji niniejszego postanowienia, pozostają w takim związku

z treścią wniesionego środka odwoławczego, że bez ich rozstrzygnięcia, nie sposób rozstrzygnąć niniejszej sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2006 roku w sprawie o sygnaturze akt III CZP 112/06). Skoro bowiem jedynym mającym znaczenie w niniejszej sprawie warunkiem dopuszczalności wniosku o sporządzenie uzasadnienia zarządzenia wydanego na posiedzeniu niejawnym, oraz jego doręczenia wraz z uzasadnieniem, jest jego zaskarżalność (art. 357 § 2 1 w zw. z art. 362 k.p.c.), rozstrzygnięcie sądu rozpoznającego zażalenie sprowadza się właściwie do rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego.

Odnotowania wymaga dodatkowo, iż z uwagi na brak przepisu ustawy, który przewidywałby dopuszczalność zaskarżenia zażaleniem postanowienia w przedmiocie oddalenia wniosku o ustanowienie kuratora w trybie art. 819 § 2 k.p.c. (por. art. 767 4 § 1 k.p.c.), przyjęcie zaskarżalności zarządzenia w przedmiocie oznaczenia wysokości zaliczki

i zobowiązania do jej wniesienia w oznaczonym terminie, jest jedynym środkiem prawnym umożliwiającym kontrolę prawidłowości oznaczenia wysokości zaliczki.

III. Zagadnienie prawne

Zagadnienie dopuszczalności zaskarżenia zażaleniem zarządzenia, o którym mowa

w art. 130 4 § 2 k.p.c., na gruncie procesu cywilnego, stanowiło już dwukrotnie przedmiot postępowań w sprawie zagadnienia prawnego przed Sądem Najwyższym.

Odnośnie do stanu prawnego, jaki obowiązywał do dnia 6 listopada 2019 roku,

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 lipca 2019 roku w sprawie o sygnaturze akt III CZP 15/19 przyjął, iż na zarządzenie przewodniczącego, wzywające stroną do wniesienia zaliczki

na wydatki związane z przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego, przysługuje zażalenie

(art. 394 § 1 pkt 9 w zw. z art. 398 k.p.c.).

Już w treści uzasadnienia tejże uchwały, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż stan prawny stanowiący podstawę rozpoznania zagadnienia prawnego ulec ma zmianie wobec spodziewanego wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, zaś przez wzgląd na treść przepisów przejściowych, brak jest podstaw do czynienia rozważań odnośnie do mającego zaistnieć stanu prawnego.

Podstawą przyjęcia przez Sąd Najwyższy, iż zarządzenie to mieści się w katalogu zarządzeń zaskarżalnych zażaleniem, było przyjęcie, iż zarządzenie to mieści się w pojęciu „określenia zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu”. Głównymi argumentami, jakie Sąd Najwyższy przywołał na poparcie swojego stanowiska, była potrzeba zachowania spójności systemowej w obrębie tego samego aktu prawnego (ustawa wówczas przewidywała zażalenie na zarządzenie i postanowienie w przedmiocie wymiaru opłaty – drugiego,

obok wydatków, rodzaju kosztów sądowych, których wszakże zaliczka dotyczy), oraz to,

że pośrednio przepis art. 95 ust. 2 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wydaje się dopuszczać zażalenie na postanowienie dotyczące wysokości opłaty albo wysokości wydatków.

Wzmiankowana wypowiedź Sądu Najwyższego spotkała się z aprobatą w literaturze, zaś niektórzy autorzy przenoszą wyrażone w nim zapatrywanie także na aktualny stan prawny1.

Odnotowania wymaga stanowisko wyrażone w glosie do cytowanej uchwały2, w której pomimo akceptacji wniosków płynących z rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, autorka wskazuje, iż właściwą podstawą prawną dla poglądu o dopuszczalności zaskarżenia

tego zarządzenia jest fragment przepisu art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c., traktujący o zaskarżalności postanowienia i zarządzenia w przedmiocie „obciążenia kosztami sądowymi”, a nie jak przyjął Sąd Najwyższy, w przedmiocie „określenia zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu”.

Wypada wspomnieć, iż stanowisko takie nie jest obce orzecznictwu sądów powszechnych, które na tej właśnie podstawie ustawowej, jeszcze przed nowelizacją z 2019 roku, jednostkowo dopuszczało zaskarżalność takiej decyzji procesowej (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2018 roku w sprawie o sygnaturze akt I ACz 634/18, a także postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 8 marca 2013 roku

w sprawie o sygnaturze akt I ACz 101/13).

Wspomniana uchwała spotkała się jednak także z uzasadnioną krytyką, tak co do poprzedniego stanu prawnego, jak i niedopuszczalności przenoszenia wniosków tej uchwały

na aktualny stan prawny (zob M. Uliasz [w:] Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Komentarz, wyd. IV, red. P. Feliga, Warszawa 2024, art. 5, s. 70-71). Pogląd ten opiera się przeważająco na założeniu, iż oznaczenie wysokości zaliczki nie stanowi obciążenia strony kosztami sądowymi, gdyż jej wysokość jedynie prowizorycznie odnosi się

do rzeczywistego wydatku, który podlegać będzie odrębnemu rozliczeniu po jego poniesieniu, a prawo do wniesienia apelacji stanowi wystarczający środek prawny umożliwiający skontrolowanie prawidłowości oznaczenia wysokości zaliczki (podobnie jak w aktualnym stanie prawnym, zażalenie na zwrot lub odrzucenie pisma stanowi dostateczną postać kontroli odwoławczej wymiaru opłaty).

Zagadnieniem prawnym tożsamym, z tym uprzednio rozstrzygniętym, lecz odnosząc

się do aktualnego stanu prawnego, zajmował się Sąd Najwyższy na skutek przedstawienia przez Sąd Okręgowy w Opolu, co nastąpiło postanowieniem z dnia 2 stycznia 2023 roku w sprawie o sygnaturze akt II Cz 464/22. Zważywszy jednak na cofnięcie środka odwoławczego, Sąd Najwyższy umorzył postępowanie wywołane przedstawieniem zagadnienia prawnego,

co nastąpiło postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2024 roku w sprawie o sygnaturze akt

III CZP 1/23.

Pogląd co do tego, iż w aktualnym stanie prawnym, ukształtowanym ustawą nowelizującą z 2019 roku, zaskarżalność zarządzenia, o którym mowa w art. 130 4 § 2 k.p.c., jest wątpliwa, prezentowany jest także w doktrynie (zob. M. Manowska [w:] A. Adamczuk,

P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E. Stefańska, M. Manowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 394). Autorka zauważa jednak, iż dopuszczalność zażalenia na decyzję procesową w przedmiocie kosztów sądowych, bez względu na przyjęty kierunek wykładni, winna dotyczyć niepodzielnie wymiaru opłaty

oraz oznaczenia wysokości zaliczki, jako że obie te decyzje posiadają bliźniaczy charakter, jeśli uwzględnić okoliczność, że zarówno wydatki, jak i opłaty, składają się na katalog kosztów sądowych (art. 2 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Przystępując do rozpoznania zażalenia, Sąd Rejonowy w Toruniu, działając jako sąd drugiej instancji (art. 767 4 § 1 1 k.p.c.), przyjął po pierwsze, iż przez wzgląd na treść regulacji art. 13 § 2 k.p.c., w niniejszej sprawie, dopuszczalność zaskarżenia zarządzenia wydanego

na podstawie art. 130 4 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., winna być oceniana przy zastosowaniu wprost przepisu art. 394 k.p.c. (ewentualnie art. 394 1a k.p.c.). Sąd przyjął bowiem, iż brak jest argumentów odwołujących się do zasad lub charakterystyki postępowania egzekucyjnego, które pozwalałyby kwestionować dopuszczalność zaskarżenia takiej decyzji w postępowaniu egzekucyjnym, gdyby była ona zaskarżalna w postępowaniu procesowym.

Po drugie, sąd ocenił, iż rozstrzygnięcie tego zagadnienia prawnego napotyka poważne trudności, dające asumpt do stwierdzenia, iż zagadnienie to, tak na gruncie procesu cywilnego, jak i postępowania egzekucyjnego, budzi poważne wątpliwości. Odnotować należy, iż wszakże na podstawie art. 1 pkt 139 i 141 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, doszło do wyeliminowania z katalogu postanowień (zarządzeń) zaskarżalnych, decyzji procesowej dotyczącej wymiaru opłaty. Porównanie katalogu postanowień (zarządzeń) zaskarżalnych, wymienionych w art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. w brzmieniu sprzed noweli z 2019 roku, oraz katalogu tych postanowień (zarządzeń) wymienionych w art. 394 § 1 pkt 6 oraz art. 394 1a § 1 pkt 9 k.p.c. w brzmieniu po nowelizacji, prowadzi

do konstatacji, iż postanowienie (zarządzenie) w przedmiocie wymiaru opłaty jest jedynym,

co do którego ustawodawca zastosował derogację wyraźną. Potwierdza to także uzasadnienie projektu ustawy nowelizującej, w którym projektodawca wskazał wyraźnymi słowy,

że możliwość tę znosi (punkt 27 lit. a uzasadnienia rządowego projektu ustawy, druk sejmowy nr 3137 VIII kadencji).

Sama już ta okoliczność, zdaniem sądu przedstawiającego zagadnienie prawne, wydaje się wskazywać na to, iż postanowienie (zarządzenie) w przedmiocie wymiaru opłaty stanowi aktualnie decyzję procesową, która podlega kontroli instancyjnej wyłącznie wskutek zastosowania przepisu art. 380 k.p.c. (ewentualnie w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie (zarządzenie) w przedmiocie zwrotu

albo odrzucenia pisma, wydane wskutek nienależytego opłacenia pisma, mimo wezwania

do jego opłacenia takim niezaskarżalnym zarządzeniem.

Powyższej prawidłowości nie sposób odnieść do przypadku, w którym zarządzenie przewodniczącego dotyczy oznaczenia wysokości i terminu wniesienia zaliczki

w postępowaniu procesowym, ale także egzekucyjnym. Przy przyjęciu niezaskarżalności takiej decyzji, jeśliby przykładowo dotyczyła ona w procesie cywilnym wydatków z tytułu dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, będzie pominięcie takiego dowodu, stosownie do treści art. 130 4 § 5 w zw. z art. 235 2 § 1 pkt 1 k.p.c. Możliwość kontroli prawidłowości takiej decyzji pozostaje więc uzależniona od wywiedzenia apelacji oraz zgłoszenia stosownego wniosku

w trybie art. 380 k.p.c. – co może budzić wątpliwości co do proporcjonalności takiej drogi poszukiwania ochrony prawnej w wypadku, w którym zagadnienie to mogłoby być rozstrzygnięte w drodze zażalenia na decyzję incydentalną.

Czynności, których dotyczy dyspozycja art. 130 4 § 1 k.p.c., mogą mieć jednak nie tylko charakter dowodowy, lecz także ściśle procesowy, przykładowo w wypadku żądania ustanowienia kuratora procesowego dla strony przeciwnej (na podstawie art. 69

czy 144 k.p.c.). W takim przypadku, najbliższą czynnością procesową, powiązaną funkcjonalnie, która podlega zaskarżeniu, byłoby postanowienie o zawieszeniu albo umorzeniu postępowania wskutek nieustanowienia kuratora dla pozwanego nieznanego z miejsca pobytu, tudzież pozwanego, który ma braki w składzie organów albo brak mu przedstawiciela ustawowego (art. 177 § 1 pkt 6, art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Na gruncie postępowania egzekucyjnego, możliwy jest jednak i taki wypadek, jaki ma miejsce w niniejszej sprawie, iż niezaskarżalność decyzji w przedmiocie wniosku

o ustanowienie kuratora dla nieznanych spadkobierców dłużnika (art. 819 § 2 k.p.c.), prowadzi do braku możliwości poddania kontroli odwoławczej takiego zarządzenia o wymiarze zaliczki w ogólności. Odnotowania przy tym wymaga, iż w sprawach egzekucyjnych wyłączona

jest także skarga kasacyjna oraz skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 767 4 § 2 i 3 k.p.c.).

Wypełniając obowiązek przedstawienia wraz z zagadnieniem prawnym, także

i własnej propozycji interpretacyjnej (por. uzasadnienie postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 15 grudnia 2021 roku w sprawie o sygnaturze akt III CZP 91/20), Sąd Rejonowy

w Toruniu zauważa, iż spośród omówionych we wcześniejszej części uzasadnienia, dwóch możliwych kierunków wykładni przepisów art. 394 i art. 394 1a k.p.c., uzasadnione względami pragmatycznymi oraz dogmatycznymi wydaje się być przyjęcie, iż zarządzenie, o którym mowa w art. 130 4 § 2 k.p.c. (ew. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) jest zaskarżalne, a podstawą prawną dla tego poglądu jest przepis art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c., który przewiduje zaskarżalność zarządzeń w przedmiocie obciążenia kosztami sądowymi.

Jakkolwiek bowiem opłata sądowa jest jedną z dwóch postaci kosztów sądowych,

to zarządzenie w przedmiocie jej wymiaru, nie jest jednocześnie zarządzeniem w przedmiocie obciążenia nią, gdyż obowiązek jej poniesienia oraz wysokość wynikają wprost z ustawy

(art. 2 ust. 2 u.k.s.c.). Wyjątkiem od tej reguły jest wypadek przewidziany przez przepis

art. 15 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w którym to przypadku, dochodzi do oznaczenia przez przewodniczącego wysokości zarówno opłaty tymczasowej,

jak i ostatecznej, co wydaje się odpowiadać wypadkowi „obciążenia kosztami sądowymi” wskutek zarządzenia przewodniczącego bądź postanowienia sądu (art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c.). Pozwala to odejść od proponowanego w doktrynie kierunku wykładni, w którym zarządzenie w przedmiocie wymiaru opłaty oraz wymiaru zaliczki winny być oceniane jednolicie odnośnie do ich zaskarżalności.

Podzielić należy przy tym zapatrywania, iż zaliczka nie jest, niewątpliwie, wydatkiem w ścisłym znaczeniu tego pojęcia, zbliżając się raczej do sumy, która służyć ma dopiero sfinansowaniu wydatku, rozumianego jako rzeczywiście poniesiony wydatek – należność wypłaconą na polecenie sądu lub przewodniczącego. Wydaje się jednak, iż przy przyjęciu wyników wykładni systemowej, zaliczka na poczet wydatków daje się uznać za rodzaj należności, o której traktuje wszakże właśnie ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, przewidując w swym art. 84 ust. 2 podstawę prawną dla zwrotu niewykorzystanej części zaliczki. Jeśli wziąć pod rozwagę okoliczność, iż ta sama ustawa w swym art. 1 stanowi, że określa zasady i tryb pobierania kosztów sądowych w sprawach cywilnych, zasady

ich zwrotu ( podkr. sądu), wysokość opłat sądowych w sprawach cywilnych, zasady zwalniania od kosztów sądowych oraz umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminu zapłaty należności sądowych, to z punktu widzenia tej ustawy, dopuszczalny jest wniosek, iż zaliczka jest, z perspektywy uczestników postępowania, rodzajem wydatku, którego niewniesienie spotyka się z negatywnymi konsekwencjami przewidzianymi przez ustawę. Takie właśnie ujęcie, iż zaliczka jest sensu largo wydatkiem z perspektywy strony postępowania, skoro katalog wydatków jest otwarty (art. 5 u.k.s.c.) znane jest także doktrynie3, oraz było prezentowane we wcześniej przywołanych judykatach sądów powszechnych z okresu sprzed nowelizacji z 2019 roku. To zaś otwiera drogę do zażalenia w myśl art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c.

Zdaniem sądu, niewykluczone jest jednak także przyjęcie poglądu, opierającego

się zwłaszcza na wyniku wykładni systemowej, uwzględniającej dyspozycję przepisu

art. 98 § 1 2 k.p.c., iż zarządzenie, o którym mowa w art. 130 4 § 2 k.p.c., jest w istocie zaskarżalne jako decyzja w przedmiocie poniesienia przez strony kosztów procesu (art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c.), skoro ustawa procesowa w przywołanym art. 98 § 1 2 k.p.c. wydaje się traktować

o zaliczce w rozumieniu art. 130 4 § 1 k.p.c., jako o wydatku, którego poniesienie może

być przez sąd uwzględnione jako składnik kosztów procesu już z chwilą jego poniesienia.

W takim wypadku, doszłoby do zachowania spójności wyników wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy w stanie prawnym sprzed nowelizacji z 2019 roku, oraz po niej – skoro ustawodawca wyraźnie nie derogował przepisu art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji w zakresie, w którym stanowił on podstawę dopuszczalności zaskarżenia zażaleniem zarządzenia, o którym mowa w art. 130 4 § 2 k.p.c.

Zważywszy na powyższe, Sąd Rejonowy w Toruniu proponuje przyjęcie przez

Sąd Najwyższy odpowiedzi twierdzącej na przedstawione zagadnienie prawne.

sędzia asesor sądowy sędzia

Beata Kasprzyk Adrian Kościk-Kasin Jolanta Wojciechowska

1 M. Strus-Wołos, Przegląd Orzecznictwa Sądu Najwyższego (Izba Cywilna), Głos Prawa, Przegląd Prawniczy Alllerhanda, 2019, tom 2, nr 1 (3), poz. 7,

M. Romańska [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian. Tom I i II, red. T. Zembrzuski, Warszawa 2020, art. 394 1a), s. 900 (autorka sugeruje, iż zaskarżalność wskutek nowelizacji z 2019 roku została utrzymana, lecz sądem właściwym do rozpoznania zażalenia jest inny skład sądu pierwszej instancji, zgodnie

z art. 394 1a § 1 pkt 9 k.p.c.),

E. Stefańska [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Art. 1-477(16), wyd. IV, red. M. Manowska, Warszawa 2021, art. 130(4), s. 460 (autorka przyjmuje dalszą dopuszczalność zaskarżenia tego zarządzenia zażaleniem, traktując je jako czynność dotyczącą określenia zasady ponoszenia przez strony kosztów procesu – art. 394 § 1 pkt 6 k.p.c.),

Z. Strus, M. Strus-Wołos [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Art. 506–729, red.

T. Wiśniewski, Warszawa 2021, art. 603(2), s. 406,

H. Pietrzkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach cywilnych, Warszawa 2021, s. 869 (autor sugeruje,

iż zaskarżalność wskutek nowelizacji z 2019 roku została utrzymana, lecz sądem właściwym do rozpoznania zażalenia jest inny skład sądu pierwszej instancji, zgodnie z art. 394 1a § 1 pkt 9 k.p.c.),

J. Gudowski [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1-124, wyd. VI, red. T. Ereciński, Warszawa 2023, art. 25, s. 372-373,

M. Krakowiak, Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego mocą ustawy z 4.7.2019 r. (Część IV – Dowody; Postępowanie dowodowe), Monitor Prawniczy 2019, nr 24, s. 1316-1325,

M. Michalska-Marciniak [w:] A. Marciniak (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom II. Komentarz do art. 205 1 –424 12, wyd. 1, 2019, art. 394,

T. Szanciło [w:] T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–45816. Tom I, wyd. 2, 2023, art. 130 4 k.p.c. (gdzie autor dostrzega możność zastosowania skutków dokonanej uchwałą wykładni na aktualny stan prawny),

A. Laskowska-Hulisz [w:] P. Rylski, A. Olaś (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, wyd. 4, 2025, art. 398.

2 J. Derlatka, Zaskarżalność zarządzenia o wezwaniu do wniesienia zaliczki na wydatki. Glosa do uchwały SN

z dnia 25 lipca 2019 r., III CZP 15/19, Przegląd Sądowy, rocznik 2020, nr 11-12, s. 143-157.

3 M. Uliasz [w:] Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Komentarz, wyd. IV, red. P. Feliga, Warszawa 2024, art. 5, s. 60.