Treść orzeczenia
Sygn. akt VIII U 290/26
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13.10. 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...) w R. stwierdził, że K. Ł. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu od 21.05.2022 r. Decyzja zawierała pouczenie o możliwości odwołania się do właściwego Sądu w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.
/decyzja – k. 102 akt ZUS/
Powyższą decyzję odebrała ubezpieczona w dniu 15.10. 2025 r..
/zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 101 akt ZUS/
Odwołanie od w/w decyzji w dniu 23 grudnia 2025 r. złożyła ubezpieczona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o zmianę decyzji i ustalenie, że ubezpieczona podlegała w badanym okresie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg. norm przepisanych. W uzasadnieniu podniosła, że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującej – w okresie, w którym winna wnieść odwołanie przebywała w (...)
/odwołanie – k. 3/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o odrzucenie odwołania, jako wniesionego po terminie, oddalenie odwołania w przypadku uprawomocnienia się postanowienia o odmowie odrzucenia odwołania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu podniósł, m.in., że w okresie pobytu na oddziale ubezpieczona odbierała korespondencję, zajmowała stanowisko w sprawie w dniu 2.10.2025 roku, składając dokumenty i wyjaśnienia.
/odpowiedź na odwołanie – k. 13 – 14/
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny :
W dniu 8.09.2025 roku K. Ł. odebrała zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 21.05.2022 r. W piśmie została wezwana do złożenia wyjaśnień i przedłożenia dokumentów potwierdzających wykonywanie działalności w terminie 7 dni.
/pismo, potwierdzenie odbioru – k. 9,10 akt ZUS/
W dniu 15.09.2025 r ubezpieczona zwróciła się do ZUS /drogą elektroniczną/ o przedłużenie terminu na złożenie dokumentów, załączając pismo stanowiące odpowiedź na zawiadomienie.
/pismo – k. 13 akt ZUS/
W dniu 24.09.2025 r Z. Ł. – mąż ubezpieczonej odebrał zawiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałem sprawy i wypowiedzenia się w tym zakresie w terminie 7 dni. Pismo zawierało informacje, że będzie wydana decyzja.
/ pismo – k. 16, potwierdzenie odbioru – k. 15 akt ZUS/
W dniu 2 .10.2025 r zostało złożone w ZUS pismo podpisane przez ubezpieczoną, stanowiące uzupełnienie odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień. Do pisma została załączona obszerna dokumentacja medyczna.
/pismo – k. 17 – 100/
Decyzją z dnia 13.10. 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w R. stwierdził, że K. Ł. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu od 21.05.2022 r. Decyzja zawierała pouczenie o możliwości odwołania się do właściwego Sądu w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.
/decyzja – k. 102 akt ZUS/
Powyższą decyzję odebrała ubezpieczona w dniu 15.10. 2025 r..
/zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 101 akt ZUS/
Ubezpieczona leczy się psychiatrycznie od 2022 r. W okresie 24.09.2025 – 17.12.2025 r przebywała w (...) (...) w R. z rozpoznaniem zasadniczym – inne zaburzenia lękowe, zaburzenie depresyjne i lękowe mieszane. W tym okresie codziennie opuszczała szpital, w którym przebywała w godzinach 9-14. Jeździła tam z mężem, ojcem lub sama. W tym czasie wychodziła z domu z rodziną. Pomagali jej rodzice w opiece nad dziećmi, jeździła do rodziców, albo oni do niej. Mieszka z mężem i dziećmi. Mąż pomagał ubezpieczonej przy rozliczaniu działalności i w pisaniu pisma do ZUS. W trakcie pobytu na oddziale chodziła na zakupy, płaciła kartą, obsługiwała rachunek bankowy, zlecała przelew na składkę zdrowotną, ma dostęp do (...). Loguje się przy pomocy męża. Nie odwołała się w terminie, bo uważała, że nie da rady stanąć i bronić stanowiska. Psycholog namówiła ją do walki. Przez cały pobyt na oddziale pracowała z psychologiem.
/kserokopia dokumentacji – k. 6-12, przesłuchanie ubezpieczonej – e-prot. 00:02:02 w zw. z 00:30:32/
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Na mocy art. 477 9 § 1 i 3 k.p.c., odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.
Powyższe oznacza, że wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego z uchybieniem miesięcznego terminu powoduje, iż ubezpieczony zostaje pozbawiony prawa do merytorycznego rozpoznania zarzutów co do istoty sprawy, podniesionych w odwołaniu. Dlatego też Sąd stosując art. 477 9 § 3 k.p.c., musi ocenić całokształt okoliczności, które spowodowały przekroczenie terminu do wniesienia odwołania, a przede wszystkim aspekt zawinienia składającego odwołanie (choć nie wskazano przesłanki winy jako wykluczającej odwołanie po terminie) oraz ewentualnych przyczyn od niego niezależnych. Ocena, czy przekroczenie terminu było nadmierne oraz czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, jest pozostawione ocenie sądu. Sąd ma możliwość potraktowania spóźnionego odwołania tak, jakby zostało wniesione w terminie, przy czym niezbędne jest jednoczesne spełnienie się obu warunków: przekroczenie terminu nie może być nadmierne, zaś jego przyczyna musi być niezależna od odwołującego się (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006 r., III UK 168/05, Lex nr 277825).
Przesłanki upoważniające sąd do nieuwzględnienia przekroczenia terminu muszą zachodzić kumulatywnie; mają one charakter ocenny i zależą od całokształtu okoliczności sprawy, w związku z czym nie dadzą się uogólnić.
W orzecznictwie przyjęto, że wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego z uchybieniem terminowi spowodowanym zmianą podjętego wcześniej zamiaru poniechania skargi stanowi zależną od odwołującego przyczynę przekroczenia terminu . Nadmiernego spóźnienia odwołania od decyzji organu rentowego nie usprawiedliwia bowiem oświadczenie strony o rezygnacji z wniesienia środka prawnego wobec niewiary w pozytywny skutek procesu. Jest to zawinione i niczym nie usprawiedliwione zaniechanie czynności procesowej, które wynika z nagannego zaniedbania własnych spraw, nieprzykładania do nich stosownej staranności oraz troskliwości. Działanie takie stanowi zależną od odwołującego przyczynę przekroczenia terminu w rozumieniu art. 477 9 § 3 KPC, po którym odwołanie ulega odrzuceniu. (postanowienie SN z 29.10.1999 r., II UKN 588/99, OSNAPiUS 2001/4, poz. 134).
Podkreślenia wymaga też fakt, iż wobec treści art. 477 9 § 3 k.p.c. postępowanie szczególne regulowane przepisami art. 477 8 k.p.c. i następne, nie zna instytucji przywrócenia terminu w rozumieniu art. 168 i nast. (tak wyr. SA w A. z 6.12.1994 r., III AUr 344/94, OSA 1995, Nr 1, poz. 9, post. SA w Gdańsku z 6.6.1994 r., III AUz 61/94, PP 1995, Nr 5, s. 46).
W świetle okoliczności sprawy uznać należy, że wnioskodawczyni przyznała, że wniosła odwołanie po terminie. W treści odwołania podnosiła, że nastąpiło to z przyczyn od niej niezależnych, ponieważ przebywała w okresie 24.09 – 17.12.2025 na Oddziale Dziennym placówki psychiatrycznej.
Należy jednak zwrócić uwagę, że pobyt ten nie miał charakteru ciągłego, a jedynie w ciągu dnia w godzinach 9 – 14. W tym czasie wychodziła z domu z rodziną, pomagał jej mąż i rodzicie. Mąż pomagał ubezpieczonej także przy rozliczaniu działalności. W trakcie pobytu na oddziale chodziła na zakupy, płaciła kartą, obsługiwała rachunek bankowy, zlecała przelew na składkę zdrowotną, miała dostęp do (...) ZUS. W czasie pobytu na tym oddziale także odbierała korespondencję z ZUS, sporządziła – z pomocą męża obszerne pismo do ZUS, zgromadziła też obszerną dokumentację medyczną. Pobyt na oddziale zatem nie umożliwiał jej podejmowania czynności życia codziennego, w tym także o charakterze urzędowym, choćby z pomocą najbliższych. Zatem dzienny pobyt w szpitalu nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej przekroczenie terminu do wniesienia odwołania.
W toku przesłuchania podniosła natomiast, że nie odwołała się w terminie, bo uważała, że nie da rady stanąć i bronić stanowiska. Mając na uwadze cytowane wyżej orzecznictwo SN, przekroczenia terminu nie usprawiedliwia oświadczenie strony o rezygnacji z wniesienia środka prawnego wobec niewiary w pozytywny skutek procesu. Jest to zawinione i niczym nie usprawiedliwione zaniechanie czynności procesowej, które wynika z nagannego zaniedbania własnych spraw, nieprzykładania do nich stosownej staranności oraz troskliwości. Działanie takie stanowi zależną od odwołującego przyczynę przekroczenia terminu. Jednocześnie wskazała, że to psycholog namówiła ją do walki, ale jak sama zeznała przez cały pobyt na oddziale pracowała z psychologiem, zatem przy zachowaniu stosownej staranności mogła zachować ustawowy termin do odwołania.
Innych wniosków dowodowych na okoliczność zaistnienia przyczyn niezależnych od odwołującej się ubezpieczona nie zgłosiła.
Odnosząc się do argumentów odwołującej się wskazać należy, iż brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że odwołanie nie zostało złożone w terminie z przyczyn niezależnych od ubezpieczonej. W ocenie Sądu Okręgowego wysuwane argumenty w tym zakresie, stanowiły jedynie próbę obrony stanowiska procesowego strony. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie co prawda opóźnienie nie jest nadmierne, ale podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności nie uzasadniają przyjęcia, że złożenie odwołania po terminie nastąpiło z przyczyn niezależnych od niej.
Mając wszystko powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 477 9 § 3 k.p.c. odrzucił odwołanie w pkt 1 sentencji.
W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w pkt 2 postanowienia. Sąd Okręgowy zasądził od ubezpieczonej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego – stosownie do § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.