descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VIII U 2709/25

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 22 września 2025 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M., po rozpatrzeniu wniosku z 8 września 2025 r., odmówił H. O. wypłaty wyrównania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od 1 września 2024 r. wskazując, że w myśl przepisów o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, świadczenie wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia. W związku z powyższym brak podstaw prawnych do wypłaty wyrównania świadczenia od 1 września 2024 r.

(decyzja k. 48 akt ZUS dot. św. kompensacyjnego).

Odwołanie, w dniu 7 października 2025 r., złożył H. O. podnosząc, że

w jego ocenie ZUS błędnie zinterpretował art. 129 ustawy emerytalnej, ponieważ prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego powstało nie z dniem, w którym dostarczył do ZUS dokument ze szkoły, ale to prawo istniało już od dnia przyznania świadczenia kompensacyjnego tj. od 1 września 2020 r. W ocenie odwołującego, to na skutek błędnej decyzji ZUS o zawieszeniu mu świadczenia, wbrew przepisom ustawy o pomocy obywatelom (...), pozbawiono go prawa do świadczenia kompensacyjnego, zatem wyrównanie tego świadczenie – w jego ocenie – należy mu się od 1 września 2024 roku.

(odwołanie k. 3-4).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podnosząc m.in., że organ rentowy wznowił wypłatę nauczycielskiego od 1 lipca 2025 r., tj. od miesiąca, w którym złożono wniosek o podjęcie wypłaty wraz z informacją o nauczaniu uczniów pochodzących z (...). We wcześniejszym okresie organ rentowy nie posiadał takiej informacji i prawidłowo wstrzymał wypłatę świadczenia od 1 września 2024 r., tj. z chwilą podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia w (...) (...) w Ż., tj. w placówce wskazanej

w art. 1 Karty Nauczyciela. ZUS wskazał również, iż wnioskodawca wówczas nie informował o fakcie nauczania uczniów pochodzących z (...). Informację tę przekazał dopiero w dniu 29 lipca 2025 r. i od tej daty podjęto wypłatę nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Zdaniem organu rentowego brak jest zatem podstaw do wypłaty ww. świadczenia za wcześniejszy okres, tj. od 1 września 2022 r. do 30 czerwca 2025 r.

(odpowiedź na odwołanie k. 5-5v.).

Decyzją z dnia 7 listopada 2025 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku z 7 października 2025 r. odmówił H. O. prawa do wypłaty wyrównania, argumentując jak powyżej.

(decyzja z 7 listopada 2025 r. w aktach ZUS).

Od tej decyzji wnioskodawca, w dniu 1 grudnia 2025 r., również złożył odwołanie wskazując, że ponownie kwestionuje odmowę wypłaty mu wyrównania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

(odwołanie k. 13).

Zarządzeniem z 2 lutego 2026 r. Przewodnicząca na podstawie art. 219 k.p.c. zarządziła połączyć sprawę z odwołań od obu powyższych decyzji do wspólnego rozpoznania

i rozstrzygnięcia pod sygnaturą VIII U 2709/25.

(zarządzenie k. 8 akt VIII U 143/26).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczony H. O. urodził się (...) Ubezpieczony jest nauczycielem.

(bezsporne).

W dniu 18 sierpnia 2020 r. ubezpieczony wniósł o przyznanie mu nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

(wniosek k. 18-20 odwrót akt ZUS dot. św. kompensacyjnego).

Decyzją z dnia 28 września 2020 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M. przyznał ubezpieczonemu nauczycielskie świadczenie kompensacyjne do dnia poprzedzającego dzień osiągnięcia wieku 65 lat, od 1 września 2020 r., tj. od następnego dnia po rozwiązaniu stosunku pracy.

(decyzja k. 25-26 akt ZUS dot. św. kompensacyjnego).

W dniu 30 sierpnia 2024 r. ubezpieczony zawarł umowę o pracę z (...) im. V. F. w Ż., na podstawie której ubezpieczony był zatrudniony na stanowisku nauczyciela w powyższej szkole w pełnym wymiarze czasu pracy od dnia 1 września 2024 r. na czas usprawiedliwionej nieobecności innej nauczycielki.

(umowa o pracę k. 30-30 odwrót akt ZUS dot. św. kompensacyjnego).

W związku z zawarciem powyższej umowy, ubezpieczony w dniu 2 września 2024 r. złożył oświadczenie o osiąganiu przychodu z tytułu pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy, który powoduje zawieszenie świadczeń.

(oświadczenie o osiąganiu przychodu k. 28-29 akt ZUS dot. św. kompensacyjnego).

Na skutek powyższego oświadczenia, decyzją z dnia 9 września 2024 r. znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M. wstrzymał wnioskodawcy wypłatę nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od 1 września 2024 r.

(decyzja z 9 września 2025 r. k. 31-32 akt ZUS dot. św. kompensacyjnego).

W dniu 29 lipca 2025 r. ubezpieczony złożył wniosek o wypłatę świadczenia kompensacyjnego od momentu zawieszenia. Do wniosku dołączył wystawione przez dyrektora (...) (...) zaświadczenie, z którego wynikało, iż w roku szkolnym 2024/2025 do szkoły uczęszczała młodzieży z (...), a H. O. zatrudniony na stanowisku nauczyciela języka angielskiego, we wskazanym roku szkolnym, nauczał języka angielskiego w klasie, do której uczęszczali uczniowie z (...).

(wniosek k. 35 akt ZUS dot. św. kompensacyjnego, zaświadczenie k. 36 akt ZUS dot. św. kompensacyjnego).

Decyzją z dnia 2 września 2025 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M., po rozpatrzeniu wniosku z 29 lipca 2025 r., wznowił wypłatę nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od 1 lipca 2025, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek w związku z nauczaniem w szkole, do której uczęszcza co najmniej jeden uczeń będący obywatelem (...).

(decyzja k. 39-40v. akt ZUS dot. św. kompensacyjnego).

W dniu 8 września 2025 r. ubezpieczony złożył wniosek o wypłatę świadczenia kompensacyjnego od momentu jego zawieszenia, a nie od dnia złożenia wniosku

o podjęcie jego wypłaty. Do wniosku załączył świadectwo pracy, z którego wynikało, że od

1 września 2024 r. do 31 sierpnia 2025 r. w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę nauczyciela języka angielskiego.

(wniosek i świadectwo pracy k. 41-44 akt ZUS dot. św. kompensacyjnego).

Decyzją z dnia 19 września 2025 r. (...) Zakład Ubezpieczeń (...) w M. wznowił H. O. wypłatę nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od 1 września 2025 r., tj. od następnego po rozwiązaniu stosunku pracy.

Natomiast zaskarżoną decyzją z dnia 22 września 2025 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M. po rozpatrzeniu wniosku z 8 września 2025 r. odmówił H. O. wypłaty wyrównania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od 1 września 2024 r.

(decyzja z 19 września 2025 r. k. 46-47v. akt ZUS dot. św. kompensacyjnego, decyzja k. 48 akt ZUS dot. św. kompensacyjnego).

W dniu 7 października 2025 r. H. O. ponownie wniósł o wypłatę mu wyrównania. Decyzją z dnia 7 listopada 2025 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu ww. wniosku odmówił mu prawa do wypłaty wyrównania, argumentując jak powyżej.

(decyzja z 7 listopada 2025 r. w aktach ZUS).

Powyższy stan faktyczny – niesporny co do faktów – Sąd ustalił w oparciu o wskazane powyżej dokumenty, których wiarygodność nie była kwestionowana. Spór w niniejszej sprawie ma charakter prawny i sprowadza się do ustalania czy organ rentowy zasadnie odmówił wypłaty nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego za okres sprzed złożenia przez ubezpieczonego wniosku o podjęcie wypłaty tego świadczenia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Odwołanie podlega oddaleniu jako niezasadne.

Jak stanowi art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 86, dalej: ustawa o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych), prawo do świadczenia ulega zawieszeniu bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu w razie podjęcia przez uprawnionego pracy w jednostkach, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela.

Zgodnie natomiast z obowiązującym w dniach wydania zaskarżonych decyzji, brzmieniem z art. 58 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom (...)

w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 337, dalej: ustawa o pomocy obywatelom (...)), do dnia 4 marca 2026 r. przepisu art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych nie stosuje się w razie podjęcia przez uprawnionego pracy w jednostkach, o których mowa

w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, na stanowisku:

1) nauczyciela języka polskiego lub nauczyciela prowadzącego dodatkową naukę języka polskiego, o której mowa w art. 165 ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe;

2) nauczyciela innego niż wymieniony w pkt 1, jeżeli w dniu nawiązania z nauczycielem stosunku pracy do szkoły uczęszcza co najmniej jeden uczeń będący obywatelem (...), którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie niniejszej ustawy albo który przebywa legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

w przypadku gdy przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium (...) od dnia 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa.

Zgodnie zaś z art. 16 ust. 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, świadczenie wypłaca się za miesiąc kalendarzowy w terminach i na zasadach przewidzianych dla wypłaty emerytur określonych w art. 129, art. 130, art. 132-135 i art. 136b ustawy

o emeryturach i rentach z FUS.

Jak więc stanowi z art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 poz. 1749 ze zm., dalej ustawa emerytalna) w razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu, z uwzględnieniem ust. 2. Natomiast zgodnie z ust. 2 powyższego artykułu, w przypadkach określonych w art. 134 ust. 1 pkt 5 wypłatę świadczenia wznawia się od miesiąca, w którym ją wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. Zgodnie zaś z art. 135 ust. 3 cytowanej ustawy, jeżeli wstrzymanie wypłaty świadczeń nastąpiło na skutek błędu organu rentowego, wypłatę wznawia się poczynając od miesiąca, w którym je wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano decyzję z urzędu o jej wznowieniu.

Kluczowe w niniejszej sprawie jest zatem ustalenie czy uprawnionym jest przyjęcie, że wstrzymanie wnioskodawcy wypłaty nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od

1 września 2024 r. nastąpiło na skutek błędu organu czy też nie. Należało bowiem ustalić czy za błąd organu można uznać to, że organ rentowy nie pouczył ubezpieczonego, iż nie następuje wstrzymanie wypłaty świadczenia w przypadku nauczyciela, który nawiązuje stosunek pracy ze szkołą, do której uczęszcza co najmniej jeden uczeń będący obywatelem (...), którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie niniejszej ustawy albo który przebywa legalnie na terytorium RP, w przypadku gdy przybył na terytorium RP z terytorium (...) od dnia 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa.

Sąd Okręgowy podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, że błąd organu rentowego oznacza każdą obiektywną wadliwość jego decyzji niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, celowego działania organu rentowego, czy też niewłaściwych działań pracodawców, albo wadliwej techniki legislacyjnej i w konsekwencji niejednoznaczności stanowionych przepisów, jak również błędnej wykładni obowiązujących przepisów (tak: uchwała składu siedmiu sędziów z 12 stycznia 1995 r., II UZP 28/94, OSNAPiUS 1995 nr 19, poz. 242; wyroki Sądu Najwyższego: z 19 stycznia 2006 r., III BU 2/05, OSNP 2007, nr 1-2, poz. 23; z 4 czerwca 2012 r., (...) UK 18/12, OSNP 2013, nr 11-12, poz. 137; a także postanowienie Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2020 r., (...) UK 368/19, LEX nr 3090052, czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 28 sierpnia 2024 r., III AUa 67/24, LEX nr 3953885).

Sąd podzielając powyższe poglądy, pragnie jednak zauważyć, że o ile

w pouczeniu zawartym w decyzji o przyznaniu nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego z 28 września 2020 r. nie mogła znajdować się informacja o treści art. 58 ust. 3 ustawy o pomocy obywatelom (...) – z uwagi na nieobowiązywanie jeszcze wówczas tego przepisu, który wszedł w życie 12 marca 2022 r. z mocą od 24 lutego 2022 r. – to pouczenie o treści tego przepisu zawierała już decyzja z 9 września 2024 r. o wstrzymaniu wnioskodawcy wypłaty nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, będąca pierwszą decyzją wydaną

w sprawie przysługującego ubezpieczonemu świadczenia, po dniu wejścia w życia ustawy

o pomocy obywatelom (...).

Decyzja ta zawierała informację o możliwości jednoczesnego pobierania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego i pracy w szkole, w której w dniu nawiązania z nauczycielem stosunku pracy do szkoły uczęszcza co najmniej jeden uczeń będący obywatelem (...).

Wnioskodawca został więc odpowiednio pouczony przez organ rentowy w pierwszej decyzji wydanej w sprawie wnioskodawcy po wejściu w życie ustawy

o pomocy obywatelom (...).

Na marginesie należe podkreślić, że nabycie prawa do świadczeń, wynikające ze spełnienia wymaganych u.e.r.f.u.s. warunków, nie można utożsamiać z obowiązkiem jego wypłaty. Przyznaniem świadczenia jest ustalenie prawa do jego pobierania, a więc wypłaty. W związku z tym ustalenie prawa do świadczenia przez stwierdzenie spełnienia jego warunków nie odpowiada przyznaniu świadczenia, bowiem spełnienie warunków do świadczenia nie może nastąpić, jeśli nie zostanie złożony przez osobę zainteresowaną stosowny wniosek (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dn. 10.03.2016 r., III AUa 1251/15, LEX nr 2025604). Sąd podziela także pogląd wyrażony w uzasadnieniu tego wyroku, zgodnie z którym brak jest także podstaw do przypisania organowi rentowemu błędu w postępowaniu przed tym organem, gdyż uprawnienia wynikające z systemu zabezpieczenia społecznego, są wyczerpująco uregulowane w przepisach powszechnie obowiązującego prawa. Przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jasno wskazują od jakiej daty wypłaca się emeryturę. Emerytura (przypis własny: w niniejszej sprawie świadczenie kompensacyjne – zarówno jego przyznanie, jak i wznowienie wypłaty) jest świadczeniem wnioskowym, a ustawa nie nakłada na organ rentowy obowiązku pouczenia o możliwości złożenia wniosku o emeryturę (przypis własny: ani wniosku o świadczenie kompensacyjne, zasad jego przyznawania czy wznawiania jego wypłaty). Jedną z zasad demokratycznego państwa prawnego jest wymóg jawności prawa, który umożliwia każdemu zainteresowanemu zapoznanie się z obowiązującym stanem prawnym. W związku z zasadą jawności prawa obowiązuje również zasada: "ignorantia juris nocet”, czyli nieznajomość prawa szkodzi", podkreślająca, że osoby uczestniczące w obrocie prawnym powinny wykazać się aktywnością w ustalaniu swojej sytuacji prawnej.

Ciężko zatem uznać, że organ rentowy popełnił jakikolwiek błąd – organ rentowy nie ma bowiem obowiązku bieżącego informowania ubezpieczonych

o zmianach wszystkich przepisów, które potencjalnie mogą ich dotyczyć. Strona należycie dbająca o swoje żywotne interesy powinna bowiem samodzielnie ustalić czy w swojej sytuacji ma prawo do dalszej wypłaty danego świadczenia czy też nie – szczególnie, że wnioskodawca nie jest osobą nieporadną czy z innego powodu znajdującą się w trudnej sytuacji życiowej,

a samo świadczenie jest specyficznym świadczeniem przyznawanym wyłącznie członkom grupy zawodowej, do której ubezpieczony należy. Ubezpieczony powinien zatem samodzielnie ustalić czy świadczenie będzie mu przysługiwać pomimo podjęcia pracy, a zawiadamiając organ rentowy o podjęciu zatrudnienia, powinien przedstawić wszystkie dokumenty, z których będą wynikać wszystkie okoliczności mające znaczenie w jego sprawie.

Tylko zaś przyjęcie, że organ miał obowiązek bieżącego informowania ubezpieczonego o zmianach przepisów wprowadzonych ustawą o pomocy obywatelom (...), na gruncie niniejszej sprawy mogłoby uzasadniać stwierdzenie, że doszło do jakiegokolwiek błędu po stronie organu rentowego. Jednak założenie, że organ rentowy ma ww. obowiązek byłoby

w ogóle nieuzasadnione – mając na uwadze przytoczoną wcześniej argumentację.

Zauważenia przy tym wymaga, że skoro o możliwości kontynuowania pobierania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego wnioskodawca został pouczony we wrześniu 2024 r., to jeszcze we wrześniu 2024 r. mógł sprawdzić brzmienie obowiązujących przepisów (czego niewątpliwie mógł dokonać samodzielnie chociażby w internecie, bądź udać się do prawnika po poradę w tej kwestii), a po ustaleniu, że wskazane przepisy nadal obowiązują, mógł złożyć wniosek o niezwłoczne podjęcie wypłaty wskazanego świadczenia – załączając stosowne zaświadczenie wystawione przez szkołę, w której był zatrudniony. Wówczas zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy emerytalnej organ wznowiłby wypłatę przysługującego mu świadczenia jeszcze od września 2024 r. i świadczenie to dalej byłoby mu wypłacane w kolejnych miesiącach. Tymczasem wnioskodawca dopiero w dniu 29 lipca 2025 r. złożył wniosek o podjęcie wypłaty nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego – zatem organ rentowy w sposób prawidłowy wznowił mu wypłatę tego świadczenia dopiero od lipca 2025 r.

W ocenie Sądu Okręgowego nie ma zatem podstaw, aby uznać, że uzasadnione jest przyjęcie błędu organu rentowego w sytuacji, gdy do niewypłacania ubezpieczonemu nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego za okres od września 2024 r. do czerwca 2025 r., doszło na skutek nieujawnienia przez ubezpieczonego we wrześniu 2024 r. okoliczności, że choć zawarł on umowę o pracę, w jednostce, o której mowa w art. 1 Karty Nauczyciela, to ma do niego zastosowanie wyjątek zawarty w z art. 58 ust. 3 ustawy o pomocy obywatelom (...). Z przedstawionej przez niego wówczas umowy o pracę w najmniejszym stopniu nie wynikało, że do placówki, w której podjął zatrudnienie uczęszcza co najmniej jeden uczeń będący obywatelem (...), którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie niniejszej ustawy albo który przebywa legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku gdy przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium (...) od dnia 24 lutego 2022 r. w związku

z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa.

A zatem to ubezpieczony, jako osoba zainteresowana, powinien był zadbać o to, aby we właściwym terminie złożyć wniosek o podjęcie wypłaty świadczenia. Dlatego, pomimo spełnienia przez skarżącego przesłanek warunkujących podjęcie wypłaty świadczenia kompensacyjnego od września 2024 r., ZUS nie mógł przyznać mu prawa do tego świadczenia wcześniej niż od miesiąca w którym złożył wniosek, czyli od 1.07.2025 r.

Z tych też względów Sąd Okręgowy w Łodzi, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołania jako bezzasadne – o czym orzekł jak w sentencji wyroku.