descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VIII U 1736/24

Uzasadnienie

punktu 1 i 3 wyroku z dnia 30 kwietnia 2026r.

Decyzją z 19 czerwca 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. powołując się na art. 83 ust. 1, w zw. z art. 32 ustawy z 13 października 1998r.

o systemie ubezpieczeń społecznych, ustalił że P. K.jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w wysokości 30 936,21 zł wraz z odsetkami, w tym:

- z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2018r. do lipca 2021r. w wysokości 9 739,04 zł plus odsetki 4 994,00 zł;

- z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2018r. do lipca 2021r. w wysokości 10 368,58 zł plus odsetki 5 363,00 zł,

- z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od grudnia 2018r. do lipca 2021r. w wysokości 471,59 zł

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że P. K. jako płatnik składek był zobowiązany do opłacania comiesięcznych składek na poszczególne ubezpieczenia oraz że od składek nieuiszczonych w terminie naliczane są odsetki za zwłokę. Równocześnie w załączniku do decyzji, ZUS szczegółowo przedstawił zestawienie należności składkowych za poszczególne miesiące spornego okresu.

W odwołaniu, P. K. nie zgodził się z decyzją wskazując, że ze względu na osadzenie w Zakładzie Karnym od stycznia 2020r. nie prowadził działalności. Tym samym ZUS nie powinien żądać za sporny okres składek na w/w ubezpieczenia.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o zasądzenie na rzecz organu zwrot kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd ustalił:

P. K., 16 listopada 2018r. rozpoczął indywidualną działalność gospodarczą, która obejmowała wypożyczanie samochodów, przeprowadzki oraz transport osób.

Odwołujący z dniem (...) został pozbawiony wolności, a z dniem (...) został zwolniony z jednostki penitencjarnej. Po jej opuszczeniu odwołujący przebywał w domu i nie prowadził działalności. Na ten czas nałożył się okres pandemii i obostrzeń covidowych. Gdy przypadkowo dowiedział się, że jego działalność nie jest zawieszona, złożył we wrześniu 2020r. wniosek o zawieszenie działalności. Według zapisów w (...) zawieszenie nastąpiło z dniem 12 września 2020r. Do wznowienia działalności gospodarczej doszło z dniem 12 kwietnia 2021r. Od tej daty działalność gospodarcza odwołującego obejmowała pozostałe formy udzielania kredytów.

Odwołujący był wówczas na etapie przygotowania lokalu przy (...) w S. pod lombard, tj. wyremontował go i zakupił sprzęt do lombardu, gromadząc przy tym faktury. Jednak z dniem 23 czerwca 2021r. został pozbawiony wolności. Z powodu ponownego pozbawienia wolności, dopiero w dniu 30 lipca 2021r. odwołujący zawiesił ponownie działalność, gdyż dopiero wtedy po okresie tzw. sankcji, odzyskał możliwość komunikacji z rodziną i wtedy na jego zlecenie konkubina z księgową dokonały formalnie zawieszenia działalności odwołującego.

Odwołujący nadal przebywa w zakładzie penitencjarnym.

Pismem z 16 marca 2026r. organ rentowy wskazał, że wysokość zaległości odwołującego od grudnia 2018r. do stycznia 2020r. wynosi łącznie 12 668,73 zł. (FUS 6 046,80 zł, FUZ (...), (...) 316,97 zł).

Urząd Skarbowy w S. nie odnotował zeznań podatkowych odwołującego w latach 2020 i 2021r. Odwołujący nie posiadał zarejestrowanej kasy fiskalnej.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego, danych z (...), przesłuchania odwołującego, (k. 59 ) pisma organu rentowego z 14 stycznia 2026r. i z 16 marca 2026r., pisma Urzędu Skarbowego w S. z dnia 27 marca 2026r.(k 70), a także pisma Zastępcy Dyrektora Aresztu Śledczego w G. 9 lutego 2026r.

Z postępowania dowodowego wynika, że obowiązek opłacania składek przez odwołującego istniała od grudnia 2018r. do stycznia 2020r. oraz od dnia wznowienia działalności z dniem 12 kwietnia 2021r., aż do przedednia ponownego pozbawienia go wolności tj. 22 czerwca 2021r.

Sąd zważył, co następuje

Odwołanie zasługuje na częściowe uwzględnienie.

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz obliczania i opłacania składek reguluje ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U.

z 2025r., poz. 350, ze zm.).

Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt. 1 i 5 oraz art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt. 1 i 4 ustawy

z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej ustawą systemową, osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Obowiązek ubezpieczenia powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia jej zaprzestania wykonywania działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Po myśli art. 36 ust. 1 wyżej powołanej ustawy systemowej, każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych. Obowiązek zgłoszenia osoby prowadzącej działalność gospodarczą spoczywa na tej osobie (ust.3). Z kolei pracownika do ubezpieczeń zgłasza jego pracodawca (ust. 2).

Natomiast po myśli art. 17 w związku z art. 46 ustawy, płatnik składek obowiązany jest według zasad wynikających z przepisów niniejszej ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Rozliczenie składek oraz wypłaconych przez płatnika w tym samym miesiącu świadczeń następuje w deklaracji rozliczeniowej (...).

Po myśli art. 47 ustawy płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc.

Zgodnie zaś z treścią art. 48 tejże ustawy, jeżeli płatnik składek nie złoży

w terminie deklaracji rozliczeniowej, nie będąc z tego obowiązku zwolnionym, organ rentowy dokonuje wymiaru składek z urzędu w wysokości wynikającej z ostatnio złożonej deklaracji, bez uwzględnienia wypłaconych płatnikowi świadczeń, zawiadamiając go o tym. Jeżeli po wymierzeniu składek z urzędu płatnik złoży deklarację rozliczeniową, organ rentowy koryguje wymiar składek do wysokości wynikającej ze złożonej deklaracji z uwzględnieniem wykazanych w niej świadczeń.

Powyższe obowiązki płatnika, wynikają wprost z przepisów ustawy, nie ma zatem potrzeby nakładania na niego takiego obowiązku z drodze decyzji. Przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący.

Natomiast w przypadku niewywiązania się przez płatnika składek ze swojego obowiązku, organ rentowy ma prawo do samodzielnego wydania stosownej decyzji ustalającej wysokość zaległych składek i wezwać do ich opłacenia, a następnie do ściągnięcia ich w drodze egzekucji.

Podstawę prawną stanowi tu art. 83 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:

1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;

2) przebiegu ubezpieczeń;

3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek;

3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek;

4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;

4) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Po myśli art. 23 ust. 1 ustawy, od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie

z 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.).

Z kolei zgodnie z art. 31 omawianej ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, do należności z tytułu składek, w tym składek na Fundusz Pracy

i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się odpowiednio m.in. art. 26

i art. 29 § 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa.

W myśl art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025r., poz. 111 ze zm.) podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 odpowiedzialność ta obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

Mając na uwadze powyższe, nie budzi wątpliwości Sądu, że ZUS miał prawo wydać decyzję określającą wymiar zaległych składek, obciążając skarżącego również odsetkami.

Wbrew jednak twierdzeniom organu rentowego, z postępowania dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że w okresie przebywania odwołującego w jednostkach penitencjarnych jak również w okresie od opuszczenia Zakładu Karnego w dniu 23 czerwca 2020r. do dnia 12 września 2020r. tj. dnia dokonania formalnego wpisu o zawieszenia działalności odwołujący nie prowadził działalności, a więc nie był zobowiązany do opłacania składek.

Obowiązek ten istniał natomiast w okresie od grudnia 2018r. do stycznia 2020r. oraz za okres od kwietnia 2021r. do czerwca 2021r. kiedy to działalność została przez odwołującego wznowiona, gdy zmienił przedmiot tej działalności na” inne formy udzielania kredytów”, wynajął i wyremontował pod tę działalność w formie lombardu lokal i zakupił sprzęty do lombardu.

W wyroku z dnia 18 listopada 2011 r. (sygn. I UK 156/11, LEX nr 1102533) Sąd Najwyższy stwierdził, że zgłoszenie rozpoczęcia działalności lub jej zawieszenia ma znaczenie jedynie jako domniemanie faktyczne. Zakłada się, że skoro czynności tego rodzaju dokonano, to działalność się rozpoczęła lub uległa zawieszeniu. Nie wyklucza to jednak możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwnego, tyle, że powinna to uczynić zainteresowana tym strona.

Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że poza okresami zawieszenia działalności odwołujący nie miał możliwości prowadzenia tejże w okresach, kiedy był pozbawiony wolności, działalność tę bowiem prowadził osobiście. Działalności tej nie prowadził też w okresie od pierwszego opuszczenia zakładu penitencjarnego ((...) do do dnia(...)kiedy ją formalnie zawiesił. W tym czasie bowiem obowiązywały obostrzenia covidowe, a odwołujący po opuszczeniu zakładu karnego uwagi na te obostrzenia nie podjął czynności związanych z działalnością, nie osiągnął też w tym czasie żadnych przychodów, zaś w dniu 12.09.2020 r., po zorientowaniu się, że działalność nie jest formalnie zawieszona- dokonał tego zawieszenia. Przeprowadzone postępowanie dowodowe dało podstawy zatem do przyjęcia, że także okres od 23.06.2020r. do 12.09. 2020 r. był okresem niewykonywania działalności z uwagi na okoliczności obiektywne, zatem w tym okresie- w ocenie Sądu – na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odwołujący nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym oraz zdrowotnym i nie miał obowiązku uiszczać składek.

Odnośnie objętych zaskarżonymi decyzjami składek na ubezpieczenia zdrowotne za samego odwołującego- jak wynika także tę zaległość Sąd uznał za nieistniejącą za okres od 27 stycznia 2020r. do 31 lipca 2021r., a to z uwagi na nieprowadzenie działalności gospodarczej , a ponadto nieosiąganie przez odwołującego jakiegokolwiek dochodu – w w/w okresie. Zgodnie z art. 79 ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy wymiaru składki, z zastrzeżeniem art. 79a, art. 80, art. 82 i 242. W art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wskazano, że podstawę wymiaru składki dla osób prowadzących działalność gospodarczą wymienioną w art. 8 ust. 6 pkt 1, 3, 4, 5 ustawy systemowej oraz art. 18 ust. 1 ustawy o przedsiębiorcach opłacających podatek dochodowy od osób fizycznych na podstawie art. 29, 30c lub 30ea ustawy podatkowej, stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica między osiągniętym przychodem a poniesionymi kosztami uzyskania przychodu. Podstawa wymiaru składki w nowej wysokości obowiązuje od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego, zwanego dalej "rokiem składkowym". Skoro zaś żaden dochód nie został przez odwołującego uzyskany w tym okresie, także po podjęciu zawieszonej działalności od 12 kwietnia 2021r., zatem nie był obowiązany do uiszczania w tym okresie składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W konsekwencji Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja organu rentowego jest w części nieprawidłowa i na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c., orzekł jak w punkcie 1 sentencji.

O kosztach orzeczono w pkt. 3 sentencji na podstawie art. 102 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem w wypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Podkreśla się przy tym, że zastosowanie art. 102 k.p.c. powinno być oceniane przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy. Ocena stanu faktycznego pod kątem dopuszczalności zastosowania zasady słuszności odnośnie do obowiązku zwrotu kosztów procesu pozostawiona została sądowi, który powinien kierować się w tym zakresie własnym poczuciem sprawiedliwości z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 3 listopada 2017r., I ACa 427/17).

W przepisie mowa jest o wypadku szczególnie uzasadnionym, a takim w ocenie Sądu jest sytuacja odwołującego, który obecnie przebywa w Areszcie Śledczym w Gliwicach, nie osiągając dochodów. Ponadto odwołujący nie był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, a decyzja organu rentowego okazała się w dużej części nieprawidłowa, dlatego Sąd nie znalazł podstaw do obciążania go kosztami postępowania.

(-) SSO Gabriela Sobczyk