Treść orzeczenia
Sygn. akt VII AGa 881/24
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 27 marca 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie VII Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnej w składzie:
Przewodniczący – sędzia Przemysław Feliga
po rozpoznaniu 27 marca 20 26 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa (...) S.A. we J. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez (...) w J. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku zaocznego Sądu Okręgowego w Warszawie z 12 marca 2024 r., sygn. akt XXVI GC 961/23
1. uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed sądem okręgowym w zakresie posiedzenia z 12 marca 2024 r., i przekazuje sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej;
2. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie na rzecz powoda 34 300 zł (trzydzieści cztery tysiące trzysta złotych) za opłatę od apelacji oraz 70 (siedemdziesiąt złotych) za nadpłaconą opłatę od apelacji.
Przemysław Feliga
Uzasadnienie
4 września 2023 r. (...) S.A. wniósł przeciwko Skarbowi Państwa – (...) w J. pozew o zapłatę 685 986,46 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów procesu.
Wyrokiem zaocznym sądu okręgowego z 12 marca 2024 r., XXVI GC 961/23, oddalono powództwo.
Apelacją z 16 lipca 2024 r. powód zaskarżył przedmiotowy wyrok w całości, zarzucając naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art. 399 § 1 i 2 k.p.c., art. 187 § 1 k.p.c., art. 458 5 § 4 k.p.c. w zw. z art. 235 2 § 2 k.p.c., art. 458 10 k.p.c., art. 205 12 § 2 k.p.c. w zw. z art. 253 2 § 2 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 243 2 k.p.c., art. 183 8 k.p.c. w zw. z art. 10 k.p.c., wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i podwyższenie wynagrodzenia o 685 986 46 zł, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie kosztów procesu.
W odpowiedzi na apelację z 12 grudnia 2024 r. pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów procesu, podnosząc zarzut nieważności postępowania z powodu pozbawienia go możności obrony swoich praw.
Apelacja jest zasadna w stopniu, w jakim prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania w części, oraz przekazania sprawy sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak pod uwagę z urzędu nieważność postępowania.
Wprawdzie zaskarżonym wyrokiem sąd okręgowy oddalił powództwo, lecz pozbawił pozwanego możności obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).
Przed sądem okręgowym doszło bowiem do rażącego naruszenia przepisów postępowania w stopniu uniemożliwiającym ich konwalidację w postępowaniu apelacyjnym przez wydanie wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym bez udziału pozwanego bez uprzedniego doręczenia pozwu pozwanemu.
Nieważność postępowania z przyczyn określonych w art. 379 pkt 5 KPC zachodzi w przypadku naruszenia przepisów postępowania, którego skutkiem jest niemożność działania strony w postępowaniu lub w jego istotnej części (postanowienie SN z 5 listopada 2020 r., II CZ 51/20). Chodzi zatem o takiej skali i znaczeniu uchybienia procesowe, które faktycznie uniemożliwiły stronie dochodzenie lub obronę przysługujących jej praw przed merytorycznym rozstrzygnięciem sporu (por. postanowienia SN: z 13 czerwca 2013 r., (I CSK 654/12); z 26 września 2014 r., (IV CZ 52/14); z 12 lutego 2015 r., (IV CZ 113/14); z 20 listopada 2015 r., (I CSK 888/14)).
Zarządzeniem z 7 listopada 2023 r. przewodniczący zarządził doręczenie odpisu pozwu wraz z załącznikami pozwanemu oraz odpowiednimi pouczeniami (k. 286), co nastąpiło 7 grudnia 2023 r. (k. 287, k. 291).
Po stronie pozwanej występuje Skarb Państwa reprezentowany przez jednostkę organizacyjną (...) zgodnie z art. 6 ust. 1 i 5 ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (tj. Dz. U. z 2026, poz. 373).
Stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1192, ze zm.), Prokuratoria Generalna wykonuje zastępstwo Skarbu Państwa reprezentowanego przez organy i podmioty, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zwane dalej ,,podmiotami reprezentującymi Skarb Państwa''. Według zaś art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej zastępstwo Skarbu Państwa wykonywane przez Prokuratorię Generalną jest obowiązkowe do zakończenia sprawy w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sąd okręgowy.
Ze względu na wartość przedmiotu sporu podaną przez powoda w pozwie przekraczającą 100 000 zł, tj. 685 987 zł, do rozpoznania sprawy cywilnej właściwy jest sąd okręgowy, jako sąd I instancji (art. 17 pkt 4 k.p.c.).
W sprawie obligatoryjne jest zatem zastępstwo procesowe Prokuratorii Generalnej za Skarb Państwa reprezentowany jednostkę organizacyjną (...) w J..
Oznacza to, że do doręczeń pism i orzeczeń zastosowanie znajduje art. 44 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym w sprawach, w których zastępstwo wykonuje Prokuratoria Generalna, sąd, trybunał lub inny organ orzekający dokonuje doręczeń pism i orzeczeń do Urzędu Prokuratorii Generalnej.
W rozumieniu art. 44 ustawy z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1192, ze zm.) przez „pismo” należy rozumieć także pismo wszczynające postępowanie, jakim jest pozew, o którym stanowi art. 187 § 1 k.p.c.
Jeżeli Prokuratoria Generalna wykonuje obligatoryjne zastępstwo procesowe pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez właściwą jednostkę organizacyjną, o której stanowi art. 6 ust. 1 i 5 z 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (tj. Dz. U. z 2026, poz. 373), w sprawach wymienionych w art. 7 ust. 2 pkt 1 z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1192, ze zm.), to przewodniczący zarządza - na podstawie art. 205 1 § 1 k.p.c. w zw. z art. 44 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej - doręczenie pozwu do Urzędu Prokuratorii Generalnej, a nie jednostce organizacyjnej reprezentującej Skarb Państwa. Doręczenie pisma takiej jednostce organizacyjnej nie wywiera skutków prawnych.
Wydanie zaś wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym jest możliwe tylko wtedy, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew (art. 339 § 1 k.p.c.). A contrario nie jest dopuszczalne wydanie wyroku w formie zaocznego, gdy pozwany na zarządzenie przewodniczącego wydane na podstawie art. 205 1 § 1 k.p.c. nie złożył odpowiedzi na pozew z uwagi na niedoręczenie pozwu obligatoryjnemu zastępcy procesowemu Skarbu Państwa reprezentowanego przez właściwą jednostkę organizacyjną.
Skoro zaskarżony wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 339 § 1 k.p.c., podczas gdy przepis ten nie znajdował zastosowania z uwagi na brak uprzedniego doręczenia pozwu zastępcy procesowemu pozwanego do Urzędu Prokuratorii Generalnej, to doszło do rażącego naruszenia przepisu w stopniu powodującym pozbawienie pozwanego możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).
Mając na uwadze powyższe sąd apelacyjny – na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. – orzekł jak w sentencji – znosząc postępowanie przed sądem okręgowym w zakresie posiedzenia z 12 marca 2024 r. z powodu oczywistego naruszenia prawa skutkującego nieważnością postępowania przed tym sądem.
Na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e u.k.s.c. zarządzono pozwanemu zwrot ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie 34 300 zł za opłatę od apelacji (k. 334). Przepis ten stanowi podstawę do zwrotu całej uiszczonej opłaty od apelacji w razie uwzględnienia środka zaskarżenia z powodu oczywistego naruszenia prawa i stwierdzenia tego naruszenia przez sąd odwoławczy. Opłata od apelacji wynosiła 34 300 zł (k. 338), z tym że po zaliczeniu 100 zł od wniosku o doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem (art. 25b ust. 1) na poczet opłaty od apelacji (art. 25b ust. 2 KSCU k. 577), jej wysokość ustalono na 34 200 zł (k. 338 ). Ponieważ pozwany – niezależnie od opłaty od wniosku o doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem - uiścił opłatę w wysokości 34 300 zł (k. 334), taka kwota podlegała zwrotowi – stosownie do art. 79 ust. 4 u.k.s.c. – bez pomniejszania jej o 30 zł opłaty minimalnej stosowanie do art. 79 ust. 3 u.k.s.c.
Na podstawie art. 80 § 1 u.k.s.c. zwrotowi podlegało także 100 zł na podstawie art. 80 § 1 u.k.s.c., nadpłaconych na poczet apelacji (k 338), pomniejszonych w tym przypadku o 30 zł opłaty minimalnej – stosownie do art. 79 ust. 3 u.k.s.c.
Na przeszkodzie zarządzeniu zwrotu opłaty od apelacji na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ks.c. i art. 80 § 1 u.k.s.c. przez sąd apelacyjny nie stoi rozwiązanie przyjęte w art. 108 § 2 k.p.c., zgodnie z którym sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. Zwracając opłatę od apelacji na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e u.k.s.c., sąd II instancji nie rozstrzyga o kosztach procesu w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji (art. 108 § 1 k.p.c.), lecz o zwrocie uiszczonej opłaty, która stanowi koszty sądowe nie wchodzące w skład kosztów procesu, o których stanowi art. 98 § 1 k.p.c.
Przemysław Feliga