descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt VI U 442/24

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 3 lutego 2025 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Maciej Flinik

Protokolant – starszy sekretarz sadowy Marta Walińska

Sędzia Maciej Flinik

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 16 lutego 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. stwierdził, że ubezpieczona R. M. będąca osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym:

⚫

emerytalnym,

⚫

rentowym,

⚫

wypadkowym (w okresie od 1 listopad 2021r. do 31 października 2023r.) oraz

⚫

dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu (od 1 listopada 2023 r.)

Jednocześnie wskazał, iż postawę wymiaru składek ubezpieczonej na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej stanowi kwota 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek od 1 listopada 2021r.

W dniu 25 marca 2024r. pełnomocnik ubezpieczonej złożył odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości. Wniósł o uwzględnienie odwołania, zmianę decyzji i zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że w okresie od 1 listopada 2021r. do 31 października 2023r. ubezpieczona dokonała zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowego, wypadkowego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w oparciu o kod ubezpieczenia (...). Dotyczy on prowadzenia działalności gospodarczej w ramach „małego ZUS”, do którego prawo ubezpieczonej nie przysługuje. ZUS podniósł, iż ubezpieczona dokonała korekty, poprawnie kwalifikując swoją działalność kodem ubezpieczenia (...) od dnia 1 listopada 2023 r. W wyniku czego nastąpiło uchybienie terminu 7 dni do jakiego zobowiązany jest zastosować się ubezpieczony przy zgłoszeniu dobrowolnego podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje

Ubezpieczona R. M. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej od dnia 1 maja 2017r. pod nazwą (...). Zgodnie z kodem (...) (...) działalność dotyczy w części przeważającej kupna i sprzedaży nieruchomości na rachunek własny. Od chwili zarejestrowania działalności ubezpieczonej księgowość była prowadzona przez „ Kancelarię (...)” w O..

Dowód: wydruk z CEIDG ubezpieczonej z dnia 19.03.2024r. – k. 11 – 13 akt sprawy, księgi przychodów i rozchodów maj 2017r. -kwiecień 2024r. – k. 42 - 49 akt sprawy

Ubezpieczona zawiesiła działalność gospodarczą w dniu 1 listopada 2018r. z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem jako osoba, która przed podjęciem opieki podlegała ubezpieczeniom społecznym, emerytalnym i rentowym prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą.

Dowód: wydruk ubezpieczonej z Platformy Usług Elektronicznych dla Klientów ZUS z dnia 20.03.2024r. – k. 14 akt sprawy

1 listopada 2021r. tj. dzień po zakończeniu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem ubezpieczona wznowiła działalność gospodarczą. Zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych początkowo (...) ( zwykły ZUS ) , a następnie z kodem (...) ( „ małego ZUS „ ) . W kolejnych miesiącach i latach obsługujące ją biuro rachunkowe przesyłało do ZUS deklaracje składkowe , a odwołująca opłacała składki . W grudniu 2023r. do ZUS wpłynęły zwolnienia lekarskie ubezpieczonej ( ubezpieczona wniosła o zasiłek chorobowy ) . Wskutek analizy konta referat składek stwierdził, iż R. M. w listopadzie 2021r. dokonała błędnego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych - w ramach „małego ZUS „, do czego z uwagi na niespełnianie przesłanek ( brak wymaganej przepisami przerwy - wykorzystanie 24 miesięcy składek preferencyjnych ) nie była uprawniona. Sprawa została przekazana do referatu orzecznictwa. Poinformowano ubezpieczoną, iż konieczna będzie dopłata należnych składek ( różnica pomiędzy opłaconym „ małym ZUS „ a prawidłową wysokością składek . W rezultacie w dniu 15.12.2023r. odwołująca się dokonała zmian w systemie teleinformatycznym CEIDG wykazując faktyczne wznowienie działalności na dzień 1 marca 2023r. ( zwykły ZUS ) . Na podstawie dokonanych przez ubezpieczoną korekt zawieszenie pozarolniczej działalności gospodarczej trwało od dnia 1 listopada 2021r. do 28 lutego 2023r.

Dowód: wydruk z CEIDG ubezpieczonej z dnia 19.03.2024r. – k. 15,16 akt sprawy

ZUS z urzędu wszczął postępowanie w sprawie ustalenia podlegania ubezpieczonej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

Dowód: zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 10.01.2024r. – k. 17 akt rentowych

Ubezpieczona zgodnie z wezwaniem ZUS wypełniła i złożyła oświadczenie,

deklarując, że:

⚫

kwota dochodu w okresie od listopada 2021r. do chwili obecnej wynosi 0,00zł

⚫

dokumenty rozliczeniowe składane były terminowo

⚫

składki miesięczne opłacane, a zeznania PIT 36 oraz PIT/B za lata 2021 i 2022 wykazały koszty i straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

Dowód: oświadczenie ubezpieczonej z dnia 18.01.2024r. – k. 13 akt rentowych

Zawiadomieniem z dnia 5 lutego 2024r. organ rentowy poinformował ubezpieczoną o zakończeniu prowadzonego w jej sprawie postępowania, które dotyczyło podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnym, rentowym, wypadkowym oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

W dniu 16 lutego 2024r. organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję .

Dowód: decyzja ZUS z dnia 16.02.2024r. – k. 2-4 akt rentowych

W okresie od listopada 2021r. do lutego 2023r. w księdze przychodów i rozchodów oraz w deklaracjach podatkowych ubezpieczona wykazała – za rok 2021r. kwotę wydatków 365, 78 zł, za rok 2022 kwotę wydatków 5817, 35 zł i kwoty wydatków za styczeń i luty 2023 r. – 521, 26 zł i 566, 81 zł. Przedmiotowe kwoty dotyczyły wydatków związanych z obsługą działalności przez biuro księgowo – rachunkowe ( opłata za świadczoną przez biuro usługę ) .

Dowód : kopia księgi przychodów i rozchodów k. 42 – 49 akt sprawy , zeznanie podatkowe - w aktach ZUS /

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie zeznań świadków G. W. (1), M. J., A. Z. i M. K. oraz przedłożonej dokumentacji. Z zeznaniami świadka G. W. i częściowo strony ( w zakresie dotyczącym braku wykazywania przez płatnika w spornym okresie jakichkolwiek przychodów oraz nie dostrzeżenia w porę przez biuro rachunkowe nietypowej sytuacji, w której tenże płatnik pomimo nieprzejawiania jakichkolwiek oznak prowadzenia działalności pozostaje formalnie zgłoszony do ubezpieczenia i nadal opłaca składki ) koresponduje dokumentacja księgowa , z której wynika, iż w istocie w spornym okresie ( od listopada 2021r. do lutego 2023r. ) ubezpieczona nie uzyskiwała przychodów z tytułu działalności gospodarczej, natomiast relatywnie niewielkie kwoty księgowane jako koszty ( wydatki ) dotyczyły wyłącznie opłat za prowadzenie obsługi ( zawieszonej czy „ uśpionej” w przekonaniu strony ) działalności. Z kolei świadkowie będący pracownikami ZUS zgodnie potwierdzili sekwencję czynności podejmowanych zarówno przez odwołującą się, obsługujące ją biuro księgowo rachunkowe jak i organ rentowy . Zeznania odwołującej się oraz świadka T. M. - jej męża mają bardzo ograniczony walor dowodowy – w/w- ni wskazywali na własną niewiedzę co do rozliczeń z ZUS z uwagi na przekazanie wszelkich spraw związanych z firmą obsłudze profesjonalnego biura rachunkowego, jednocześnie przyznali, iż najprawdopodobniej na skutek ich błędu doszło do niezasadnego zgłoszenia ubezpieczonej do ubezpieczenia, a następnie ( w zaufaniu do biura ) opłacania składki na ubezpieczenie z tego tytułu. Podobnie nieistotne są zeznania świadka S. F. – Z. , która nie potrafiła powiedzieć nic konkretnego na temat zaistniałej sytuacji, przyznając jednocześnie, że mogło dojść do sytuacji, w której obsługujące odwołującą biuro nie wychwyciło w odpowiednim momencie , że dana osoba w istocie nie prowadzi działalności , pomimo przesyłania deklaracji w jej imieniu przez biuro i opłacania przez nią składek.

Sąd Okręgowy zważył co następuje

Odwołanie zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Nie ulega wątpliwości, iż w spornym okresie ( od listopada 2021r. do lutego 2023r. ) R. M. pozostawała zgłoszona do ubezpieczenia społecznego jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w ramach „ małego ZUS „ z kodem (...) ( mimo, iż nie była do tego uprawniona, gdyż nie spełniała ustawowych wymogów dotyczących przerwy w korzystaniu preferencyjnych składek ), opłacała obsługujące jej działalność biuro rachunkowe ( które przesyłało deklaracje do ZUS oraz deklaracje podatkowe z wykazywanymi kosztami uzyskania przychodów ), w efekcie opłacała również należne ( w obniżonej wysokości wynikającej z nieuprawnionego zastosowania preferencyjnej składki ) składki na ubezpieczenie społeczne. Nie sposób obecnie przesądzić, czy utrzymujący się niemal do końca 2023r. opisany wyżej stan rzeczy wynikał ( jak utrzymuje strona powodowa ) z błędu w/w- nej spowodowanego wadliwym wprowadzeniem danych poprzez CEIDG ( wskutek czego została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń z kodem preferencyjnego ZUS - emerytalnego , rentowego wypadkowego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 1 listopada 2021r. do 31 października 2023 r. ) , czy też jak twierdzi organ rentowy ( na podstawie sekwencji podejmowanych przez odwołującą się czynności ) było to świadome postępowanie odwołującej , nakierowane na utrzymanie ( z jakiś powodów ) „ ciągłości prowadzenia działalności gospodarczej „ . W związku z działalnością gospodarczą, która pozwany uznał za prowadzoną w tym czasie ( pomimo korekty zgłoszenia polegającej na zadeklarowaniu jej wznowienia dopiero od marca 2023r. , a nie listopada 2021r. ) odwołująca się w spornym okresie opłacała jedynie usługi biura rachunkowego , które obsługiwało jej firmę oraz uiszczała wyliczone przez biuro składki. Pracownik biura rachunkowego , który obsługiwał sprawy księgowe związane z działalnością odwołującej się nie dostrzegł i nie poddał weryfikacji oczywistych nasuwających się w oparciu o brak faktur i innych dokumentów wątpliwości co do tego , czy ubezpieczona takową działalność w ogóle prowadzi ( skoro nie wykazuje jakichkolwiek przychodów, nie przedkłada dokumentów do zaksięgowania ). W konsekwencji biuro rachunkowe automatycznie przesyłało kolejne deklaracje ( w ramach „ preferencyjnego ZUS ) do pozwanego, do czego zgodnie z nowymi przepisami było zobligowane mimo braku przychodów u ubezpieczonej . Z kolei sama zainteresowana w dalszym ciągu opłacała składki z tytułu jej prowadzenia. Dopiero kolejny pracownik biura , któremu powierzono obsługę firmy ubezpieczonej w lipcu 2023r. powziął wątpliwość co do prowadzenia przez ubezpieczoną działalności gospodarczej do lutego 2023r. i dostrzegł faktyczne wznowienie jej prowadzenia ( ubezpieczona postrzegała to jako odwieszenie działalności ) dopiero od marca 2023r. . W związku z powyższym ( a także zgłoszonym przez R. M. wnioskiem o zasiłek chorobowy i informacją ze strony pozwanego o konieczności dopłacenia składek ) biuro rachunkowe zgłosiło ubezpieczoną w grudniu 2023r. z datą wsteczną od marca 2023r do ubezpieczenia społecznego ( z kodem pełnego ZUS ) . Z jednej strony tezę o zwykłej pomyłce potwierdzają zatem pracownicy biura rachunkowego obsługującego powódkę wskazując na przynajmniej częściową odpowiedzialność w tym zakresie biura ( brak „wychwycenia” , że mimo formalnego zgłoszenia ubezpieczona nie przedkłada jakichkolwiek faktur czy innych dokumentów, które potwierdzałyby prowadzenie działalności gospodarczej, co może świadczyć o faktycznym nieprowadzeniu takiej działalności ) oraz częściowo ( choć nie sposób ocenić, czy nie jest to przyjęta na potrzeby postępowania taktyka procesowa ) zeznania ubezpieczonej i jej męża ( w których zasłaniali się niewiedzą, całą odpowiedzialność za zaistniałą sytuację przenosząc na zaniedbanie biura ) , z drugiej strony rzekomej nieświadomości w/w- nej w tym zakresie przeczą zasady doświadczenia życiowego i racjonalnego rozumowania, w świetle których trudno przyjąć, by osoba w sposób nieintencjonalny zgłaszała prowadzenie działalności na zasadzie „ małego ZUS „ i opłacała przez niemal 2 lata , nawet w obniżonej wysokości składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu działalności gospodarczej, faktycznie jej nie prowadząc. Tym bardziej w sytuacji, w której osoba taka dokonała korekt ( modyfikując moment wznowienia działalności z listopada 2021r. na marzec 2023 r. ) dopiero w momencie, w którym po jej wystąpieniu z roszczeniem o zasiłek organ rentowy zażądał od niej uzupełnienia składek do wysokości „zwykłego ZUS „.

Niezależnie jednak od tego , czy zaistniała sytuacja wynikała z błędu biura rachunkowego, niezrozumienia intencji pomiędzy biurem , a odwołującą, czy też była rezultatem celowego zgłoszenia się ubezpieczonej do ubezpieczeń społecznych ( a gdy okazało się, że będzie ona musiała zapłacić różnicę składek za cały okres, instrumentalnie wykorzystała narzędzie w postaci korekty daty wznowienia działalności gospodarczej ) , istotę sprawy stanowiła kwestia faktycznego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Stosownie bowiem do treści art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r . obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach : osoby prowadzące pozarolniczą działalność, z wyłączeniem osób, o których mowa w pkt 4a i 4b - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Jak wskazuje się w orzecznictwie „ prowadzenie działalności gospodarczej o tyle stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom, o ile faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje, choć stopień natężenia jego aktywności może być różny ( tak w postanowieniu z 24 lipca 2024 r. III USK 147/23 SN ). Podstawą do powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s. jest faktyczne wykonywanie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 13 pkt 4 tej ustawy), czyli rzeczywiste podjęcie i prowadzenie działalności zarobkowej, wykonywanej w sposób zorganizowany i ciągły, w celu zarobkowym. Cel zarobkowy polega na chęci/zamiarze osiągnięcia przychodu pokrywającego w pełni koszty działalności, w tym koszty ubezpieczenia społecznego (związane z koniecznością opłacenia składek na ubezpieczenie), a ponadto dochodu wystarczającego na utrzymanie i rozwój przedsiębiorcy i jego przedsiębiorstwa; ktoś, kto prowadzi działalność gospodarczą tylko po to, aby uzyskać świadczenia z ubezpieczenia społecznego, w istocie stwarza pozory tej działalności, bowiem nie zmierza do pozyskania zarobku z działalności, co wypacza sens ustawowy tej instytucji prawa. Ocena, czy w okolicznościach konkretnej sprawy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana należy do sfery ustaleń faktycznych, które zawsze muszą obejmować całokształt okoliczności sprawy. Braku podstawowej cechy ciągłości działalności gospodarczej można dopatrzeć się w przypadku, gdy od początku wysoce wątpliwe będzie rozpoczęcie i prowadzenie działalności przez dłuższy czas, a tę wątpliwość można wywieść z różnych okoliczności faktycznych ( patrz postanowienie z 12 czerwca 2024r. II USK 151/23 ). Mając powyższe na uwadze, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić , iż w spornym okresie odwołująca się działalności gospodarczej ( pomimo utrzymywania owych formalnych pozorów jej prowadzenia w postaci przesyłania deklaracji ZUS i opłacania składek ) faktycznie nie prowadziła. A w każdym razie organ rentowy powyższego , kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy faktu ( rzeczywistego prowadzenia przez R. M. działalności ) nie wykazał, mimo, że w sytuacji dopuszczalnej w świetle przepisów korekty deklaracji ( polegającej na przesunięciu daty rozpoczęcia działalności na marzec 2023 r. ) i braku ( za wyjątkiem formalnych przejawów prowadzenia działalności ) dowodów na jej faktyczne prowadzenie to właśnie na nim spoczywał takowy ciężar. W istocie świadek M. K. , pracownik referatu orzecznictwa ZUS przyznała, że oprócz owych formalnych oznak prowadzenia działalności przez ubezpieczoną ( na czym się oparła ) nie zweryfikowała , czy w/w- na faktycznie działalność tą prowadziła . Zignorowała zeznania podatkowe , z których wynikało, ze odwołująca w spornym okresie nie wykazywała jakichkolwiek przychodów. Nie zajęła się również rzetelnym wyjaśnieniem, czy wykazywane jako wydatki kwoty to w istocie jedynie opłaty uiszczane przez ubezpieczoną na rzecz biura księgowo - rachunkowego , które obsługiwało jej firmę ( a zatem koszty , które odwołująca mogłaby ponosić również w przypadku zawieszenia działalności, dla jej podtrzymania ) .

Ponownie należy wskazać, iż nie jest jasnym, czy intencją w/w- nej było w istocie zawieszenie prowadzonej działalności z uwagi na z jednej strony zbycie nieruchomości, które wcześniej wynajmowała, z drugiej konieczność opieki nad małym dzieckiem, czy też zamierzała jedynie „ formalnie „ poprzez scedowanie wszelkich formalności na biuro rachunkowe i opłacanie składek utrzymać ciągłość jej prowadzenia, ale w świetle braku jakichkolwiek dowodów świadczących o jej kontynuowaniu w okresie od listopada 2021r. do lutego 2023r. ( brak przychodów, brak faktur, brak wykazania przez ZUS podejmowania przez odwołującą się jakichkolwiek czynności zmierzających do uzyskania przychodu ) motywy powódki , czy ich brak nie mają znaczenia z punktu widzenia skuteczności skorygowania deklaracji. Skoro zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na konkluzję, iż ubezpieczona nie prowadziła faktycznie działalności gospodarczej w okresie do lutego 2023r. ( pierwsze faktury z tytułu najmu mieszkania pojawiły się dopiero od marca tego roku ) , należy uznać, iż nie podlegała ubezpieczeniom społecznym w tym okresie. Organ rentowy nie jest w ocenie sądu uprawniony do niejako przymusowego ( pomimo nie wykazania, aby odwołująca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od listopada 2021r. do lutego 2023r. ) obejmowania jej w tym okresie obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi tylko i wyłącznie w oparciu o fakt składania deklaracji ( nieprawidłowych bo przy braku uprawnień – na zasadach małego ZUS ) i opłacania z tego tytułu składek .

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznając odwołanie za uzasadnione w tym zakresie, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję stwierdzając, iż odwołująca się nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 listopada 2021r. do 28 lutego 2023r. ( pkt 1 sentencji wyroku )

Jednocześnie nie ma podstaw do przyjęcia, iż ubezpieczona podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu już od marca 2023r. Stosownie do treści art. 14 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a. W myśl ust. 1a objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo 4b. Skoro ubezpieczona dokonała korekty dopiero w listopadzie 2023 r. ( wskazując na wznowienie działalności od marca 2023r. ) , to z uwagi na zgłoszenie jej do ubezpieczeń emerytalnych i rentowych po upływie 7 – dniowego terminu przewidzianego w art. 36 , w świetle przywołanego przepisu nie ma możliwości objęcia jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od tej daty.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznając odwołanie za niezasadne w tej części , oddalił je na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. ( pkt 2 sentencji wyroku ) .

Z uwagi na jedynie częściowe uwzględnienie żądania ubezpieczonej ( w zakresie wyłączenia z ubezpieczenia społecznego w okresie od listopada 2021 r. do lutego 2023r. ) i oddalenie odwołania w pozostałej części ( w zakresie żądania przyjęcia podlegania ubezpieczonej dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu już od marca 2023 r. ) , sąd na podstawie art. 100 k.p.c. zniósł wzajemnie koszty zastępstwa procesowego ( postanowienie w pkt 3 sentencji wyroku ) .

Sędzia Maciej Flinik