descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt IX Ca 1490/18

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 27 marca 2019 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

SSO Jacek Barczewski (spr.)

Uzasadnienie

Powód R. C. wniósł o pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 21.02.2003r., sygn. akt VII Nc 188/03, opatrzonego klauzulą wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 07.03.2013r., sygn. akt VII Nc 188/03. Powód domagał się również zasądzenia kosztów procesu wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniósł zarzut przedawnienia roszczenia egzekwowanego na podstawie w/w tytułu wykonawczego przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy – Pragi w Warszawie K. P. w sprawie Km 9633/17. Wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 125 § 1 k.c. roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu. Tytuł wykonawczy w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Łomży w sprawie VII Nc 188/03 został wydany w dniu 21.02.2003r. Wobec tego nastąpiło przedawnienie objętego nim roszczenia. Pozwany utracił tym samym możliwość jego egzekwowania.

Pozwany (...) W. – Zarząd (...) w W. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem lat dziesięciu, to jednak stosownie do dyspozycji art. 124 § 1 k.c. termin przedawnienia biegnie dopiero od momentu zakończenia postępowania. Datę tę wyznacza moment uprawomocnienia się orzeczenia sądowego. W rozpoznawanej sprawie dziesięcioletni okres przedawnienia zaczął biec od momentu uprawomocnienia się nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym wydanego przez Sąd Rejonowy w Łomży w sprawie VII Nc 188/03 w dniu 21.02.2003r. Dalej podniósł, że zgodnie z dyspozycją art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg terminu przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Stosownie do utrwalonego w judykaturze stanowiska czynnością, która przerywa bieg przedawnienia jest m. in. złożenie przez wierzyciela do właściwego sądu wniosku o nadanie klauzuli wykonalności. Pozwany wystąpił z takim wnioskiem w dniu 15.02.2013r., a więc przed upływem 10 lat od uprawomocnienia się w/w nakazu zapłaty. Zgodnie z treścią art. 124 § 1 k.c. po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.

Wyrokiem z dnia 18 września 2018 r. Sąd Rejonowy w Kętrzynie powództwo oddalił i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 107 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd ten ustalił, że nakazem zapłaty w postepowaniu upominawczym z dnia 21.02.2003r., sygn. akt VII Nc 188/03, nakazano R. C., aby zapłacił (...) W. – Zarządowi (...) kwotę 120 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15.05.2002 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 15 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wnioskiem datowanym na dzień 15.02.2013r. pozwany wystąpił o nadanie klauzuli wykonalności w/w nakazowi zapłaty. Postanowieniem z dnia 07.03.2013r. w sprawie VII Nc 188/03 Sąd Rejonowy w Łomży uwzględnił wniosek pozwanego i nadał klauzulę wykonalności w/w nakazowi zapłaty.

W dniu 18.12.2017r. do Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie K. P. wpłynął wniosek (...) W. – Zarządu (...) z siedzibą w W. o wszczęcie egzekucji przeciwko R. C. na podstawie tytułu wykonawczego w postaci zaopatrzonego w klauzulę wykonalności nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 21.02.2003r. w sprawie VII Nc 188/03. Na skutek wniosku komornik w dniu 20.12.2017r. wszczął postępowanie egzekucyjne w sprawie Km 9633/17.

Akta VII Nc 188/03 Sądu Rejonowego w Łomży zostały zniszczone w 2015r., po upływie 10 - letniego okresu przechowywania.

Powyższy stan faktyczny Sąd I instancji ustalił na podstawie dokumentów urzędowych, których wiarygodność nie budziła wątpliwości oraz dokumentów prywatnych, które nie były kwestionowane przez strony.

W oparciu o powyższe powództwo uznał za niezasadne.

Przypomniał, iż stosownie do art. 840 § 1 k.p.c. dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli:

1) przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście;

2) po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy niedopuszczalne;

3) małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787, wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść.

Mając na uwadze powyższe oraz treść pozwu należałoby przyjął, iż powód powołał się na okoliczności wskazane w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., jako na podstawę do pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego. Błędne jest jednak jego stanowisko jakoby doszło do przedawnienia roszczenia stwierdzonego tytułem wykonawczym, o pozbawienie wykonalności którego wnoszą.

W szczególności, stosownie do aktualnego brzmienia art. 125 § 1 k.c., roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się z upływem sześciu lat. Przywołany artykuł w brzmieniu sprzed 09.07.2018 r. przewidywał dłuższy, dziesięcioletni, okres przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu. Zmiana została wprowadzona mocą Ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks Cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104). Stosownie do przepisów art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia jej w życie przepisy kodeksu cywilnego w brzmieniu nadanym tą ustawą. Jeżeli zgodnie z kodeksem cywilnym, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Jeżeli jednak przedawnienie, którego bieg terminu rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Powyższe oznacza zdaniem Sądu Rejonowego, że w realiach rozpoznawanej sprawy istotne było ustalenie czy w przypadku roszczenia objętego tytułem wykonawczym w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 21.02.2003r. w sprawie VII Nc 188/03, upłynął dziesięcioletni termin przedawnienia.

Wskazał dalej, że nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Łomży w sprawie VII Nc 188/03 został wydany dnia 21.02.2003r. Stosownie do dyspozycji art. 124 § 1 k.c. termin przedawnienia biegnie od momentu zakończenia postępowania. Dniem zakończenia postępowania sądowego jest dzień uprawomocnienia się orzeczenia sądowego. Niestety w realiach sprawy precyzyjne ustalenie dnia, w którym doszło do uprawomocnienia się nakazu zapłaty okazało się niemożliwe. Akta sprawy VII Nc 188/03 Sądu Rejonowego w Łomży zostały bowiem zgodnie z obowiązującymi przepisami zniszczone po upływie dziesięcioletniego okresu przechowywania.

Zauważył, że zgodnie z art. 502 § 1 k.p.c. pozwany ma dwa tygodnie na wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty. Dlatego też nawet przy mało realistycznym założeniu, że w/w nakaz zapłaty został doręczony pozwanemu już w dniu jego wydania, należałoby przyjąć, że jego uprawomocnienie nie nastąpiło przed dniem 08.03.2003r. Biorąc pod uwagę realia funkcjonowania sekretariatów sądowych oraz obrotu korespondencji, moment uprawomocnienia się wskazanego orzeczenia nastąpił zapewne w terminie późniejszym. Przy najkorzystniejszym dla pozwanego założeniu, że w/w nakaz zapłaty uprawomocnił się w dniu 08.03.2003r. termin przedawnienia roszczenia stwierdzonego tym tytułem, zgodnie z powołanym art. 125 § 1 k.c. ( w brzmieniu obowiązującym do 09.07.2018r.), upłynąłby z dniem 08.03.2013r.

Stosownie jednak do art. 123 § 1 pkt 1 k.c., bieg terminu przedawnienia przerywa się, m.in. przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Natomiast zgodnie z art. 124 §1 k.c., po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Z kolei czynnościami przerywającymi bieg przedawnienia są wszelkie czynności konieczne, czyli takie, których nie można pominąć w toku dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, a więc także czynności polegającej na złożeniu wniosku o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Czynności konieczne nie tylko powodują przerwanie biegu przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.), ale także jego zawieszenie aż do ukończenia postępowania wywołanego daną czynnością (art. 124 § 2 k.c.). Takie skutki odpowiadają fundamentalnemu założeniu instytucji przedawnienia, że termin przedawnienia nie może biec, jeżeli uprawniony nie ma możliwości realizowania roszczenia ( vide - wyrok SN z 12.10.2016r., II CSK 34/16, LEX nr 2147277).

W tych okolicznościach bieg terminu przedawnienia został przerwany przez wniesienie do Sądu Rejonowego w Łomży przez pozwanego (...) W. – Zarząd (...) z siedzibą w W. wniosku o nadanie na jego rzecz klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty tego sądu z dnia 21.02.2003r. w sprawie VII Nc 188/03. Niestety w związku ze zniszczeniem akt sprawy VII Nc 188/03 Sądu Rejonowego w Łomży, niemożliwe jest określenie dokładnej daty wniesienia wspomnianego wniosku do tego sądu. Z przedłożonej przez stronę pozwaną kopii wniosku wynika jedynie, że był on opatrzony datą 15.02.2013r. Stosownie do art. 165 § 2 k.p.c. w przypadku pisma oddanego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe lub w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, data oddania pisma jest równoznaczna z datą wniesienia go do sądu. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że postanowienie Sądu Rejonowego w Łomży w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności w/w nakazowi zapłaty zostało wydane w sprawie VII Nc 188/03 w dniu 07.03.2013r., a więc jeszcze przed upływem dziesięcioletniego terminu przedawnienia, który to według nawet najkorzystniejszego dla pozwanego wariantu, upłynąłby najwcześniej z dniem 08.03.2013r. Stąd konkluzja, iż wniosek o nadanie klauzuli wykonalności również musiał zostać wniesiony przed tą datą.

Z tytułu wykonawczego zawartego w aktach postępowania egzekucyjnego wynika w ocenie Sądu Rejonowego, że postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności zostało doręczone powodowi dnia 14.03.2013r. Stąd uprawomocniło się w stosunku do wierzyciela, zgodnie z art. 795§2 k.p.c., z dniem 21.03.2013r. Po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu Rejonowego w Łomży w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności (wobec wierzyciela czyli powoda), dziesięcioletni termin przedawnienia zaczął biec na nowo. Z powyższego wynika, że upłynąłby z dniem 21.03.2023r. Został on ponownie przerwany z chwilą złożenia przez pozwanego wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, co nastąpiło najpóźniej w dniu 18.12.2017r., w tej bowiem dacie odnotowano wpływ wniosku o wszczęcie egzekucji do komornika sądowego. Brak przy tym danych wskazujących na jego wcześniejsze wniesienie drogą pocztową.

Mając na uwadze powyżej wskazane okoliczności stwierdził, iż w sprawie powód nie wykazał zaistnienia podstaw do pozbawienia wykonalności ani w całości ani w części tytułu wykonawczego, tj. nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 21.02.2003r. w sprawie VII Nc 188/03, opatrzonego następnie klauzulą wykonalności na rzecz pozwanego postanowieniem tegoż Sądu z dnia 07.03.2013r. w sprawie VII Nc 188/03. W szczególności nie wykazał by po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło przedawnienie roszczenia egzekwowanego przez pozwanego na podstawie w/w tytułu wykonawczego.

W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy oddalił powództwo.

O kosztach procesu rozstrzygnął na podstawie art. 98§1 i 3 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego Sąd ustalił na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t.: Dz. U. z 2018r. poz. 265).

Apelację od całości wyrok złożył powód, zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 125 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks Cywilny (Dz. U z 2018 r., poz. 1025), dalej jako k.c, poprzez uznanie, że roszczenie stwierdzone prawomocnym Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 21 lutego 2003r. nie uległo przedawnieniu, podczas gdy stwierdzone prawomocnym orzeczeniem roszczenie główne oraz koszty w kwocie 15 zł uległy przedawnieniu z upływem 10 lat od uprawomocnienia się orzeczenia, zaś świadczenia okresowe - odsetki ustawowe od kwoty 120 zł od dnia 15.05.2002r. do dnia zapłaty, przedawniło się z upływem trzech lat od uprawomocnienia się orzeczenia;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 123 § 1 pkt 1 k.c. poprzez uznanie, że wniosek o nadanie klauzuli wykonalności na Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 15.02.2013r. przerwał termin biegu przedawnienia, podczas gdy czynność tą nie można uznać jako czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia zaspokojenia roszczenia, a jest jedynie czynnością przygotowawczą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego,

III. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez przyjęcie, że po powstaniu tytułu egzekucyjnego nie nastąpiło zdarzenie wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane, podczas gdy analiza materiału zgromadzonego w sprawie prowadzi do wniosku, że powód skutecznie podniósł zarzut przedawnienia dochodzonego roszczenia, a zatem zaistniały wszelkie przesłanki do tego, aby tytuł wykonawczy w postaci Nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym został pozbawiony wykonalności w całości,

IV. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej, zgodnej z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci nieuzasadnionego przyjęcia, że:

- pomimo braku ustalenia precyzyjnej daty uprawomocnienia się Nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 21 lutego 2003r. Sąd ustalił, że roszczenie nie przedawniło się, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy nie jest możliwe ustalenie od jakiego momentu należy liczyć termin przedawnienia dochodzonego roszczenia, a zatem nie jest możliwe jak to Sąd stwierdził, że okres przedawnienia nie upłynął,

- wniosek o nadanie klauzuli wykonalności na Nakaz zapłaty z dnia 15.02.2013r. przerwał bieg terminu przedawnienia dochodzonego roszczenia, podczas gdy wniosek o nadanie klauzuli wykonalności nie zawiera dokładnej daty kiedy został złożony do Sądu, a zatem nie jest możliwe ustalenie od kiedy należy liczyć termin przedawnienia dochodzenia roszczenia w przypadku przyjęcia, że wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przerywa termin przedawnienia roszczenia.

W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości i zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Uwadze zarówno stron postępowania jak i Sądu I instancji umknęła bowiem okoliczność, iż powództwo przeciwegzekucyjne może być skutecznie wniesione jedynie pod warunkiem, że istnieje potencjalna możliwość wykonania tytułu wykonawczego.

Tymczasem jak wynika z dokumentów w aktach egzekucyjnych KM 9633/17, prawomocnym postanowieniem z dnia 27 marca 2018 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy Pragi – Południe w Warszawie K. P. zakończył postępowanie egzekucyjne w sprawie i pozostawił tytuł egzekucyjny w aktach sprawy, wobec wyegzekwowania całości należności i przekazania jej wierzycielowi (k. 17 akt KM 9633/17). Na tytule wykonawczym w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Łomży z dnia 21.02.2003 r. (sygn. akt VII Nc 188/03) zamieścił wzmiankę w trybie art. 816 k.p.c. o treści „wyegzekwowano należność objętą tytułem w kwocie 445,30”, co odpowiada pretensji zgłoszonej we wniosku egzekucyjnym.

Powyższa konstatacja prowadzi do wniosku, że na dzień orzekania przez sądy obu instancji (art. 316 § 1 k.p.c.), wierzyciel nie był w posiadaniu tytułu wykonawczego, który umożliwiałby prowadzenie egzekucji przeciwko dłużnikowi. Stosownie bowiem do art. 816 § 1 k.p.c. po ukończeniu postępowania egzekucyjnego należy na tytule wykonawczym zaznaczyć wynik egzekucji i tytuł zatrzymać w aktach, a jeżeli świadczenie objęte tytułem nie zostało zaspokojone całkowicie, tytuł zwrócić wierzycielowi.

Pozostawienie przez komornika w aktach sprawy zwalczanego tytułu wykonawczego ze stosowną wzmianką, połączone z faktem zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania całej należności, prowadzi do wniosku, iż dłużnik nie mógł skutecznie wystąpić z powództwem przeciwegzekucyjnym.

W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że powództwo przeciwegzekucyjne skierowane na pozbawienie lub ograniczenie wykonalności tytułu wykonawczego może być skutecznie wniesione tylko pod warunkiem, że istnieje potencjalna możliwość wykonania tytułu wykonawczego w całości lub w określonej jego części. Dłużnik traci możliwość wytoczenia powództwa opozycyjnego z chwilą wyegzekwowania świadczenia objętego tytułem wykonawczym w całości lub w określonej części w odniesieniu do już wyegzekwowanego świadczenia. Powództwo to jest więc niedopuszczalne w części, w której wykonalność tytułu wykonawczego wygasła na skutek jego zrealizowania (por. postanowienie SN z 30.05.2014 r., II CSK 679/13; wyrok SA w Szczecinie z 12.07.2017 r., I ACa 209/17).

W realiach przedmiotowej sprawy powód – reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika – nie dokonał po wyegzekwowaniu należności zmiany powództwa z opozycyjnego na żądanie zapłaty, co samo z siebie czyniło dochodzone roszczenie niezasadnym i skutkowało oddaleniem apelacji w oparciu o art. 385 k.p.c.

Mirosław Wieczorkiewicz Jacek Barczewski Agnieszka Żegarska