descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt IX C 415/25 upr.

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 25 marca 2026 roku

Sąd Rejonowy w Opolu IX Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący: asesor sądowy Piotr Derda

Protokolant: sekretarz sądowy Anna Piznal

Uzasadnienie

Powódka T. B. pozwem złożonym w Sądzie Rejonowym w Opolu w dniu 24 marca 2025 roku domagała się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego K. (...) w U. kwoty 5374,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 6 marca 2025 roku do dnia zapłaty, a nadto zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.

W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, iż w dniu 22 kwietnia 2021 roku zawarła z pozwanymK. (...) (dalej także (...)) umowę dzierżawy o nr. (...) dotyczącą nieruchomości rolnej z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, złożonej działek gruntu o (...), położonej w obrębie ewidencyjnym N., o łącznej powierzchni 13,84 ha. Umowę zawarto na czas określony do dnia 30 września 2023 roku, a aneksem nr (...) z dnia 14 kwietnia 2023 roku przedłużono okres jej obowiązywania do dnia 30 września 2032 roku. Jak zaznaczyła powódka, aneks nr (...) w istocie stanowił nową umowę w kontynuacji pierwotnej, albowiem opierał się na pełnym wzorcu umowy dzierżawy stosowanym przez (...) z niewielkimi zmianami względem umowy zawartej w dniu 22 kwietnia 2021 roku. W związku z powyższym w roku 2024, z którym związane jest dochodzone pozwem roszczenie powódki, umowa obowiązywała w brzmieniu zgodnym z treścią ww. aneksu nr (...). Natomiast bez znaczenia pozostaje dla przedmiotowej sprawy treść aneksu nr (...) do umowy. Powódka zaznaczyła przy tym, że wbrew mylącemu oznaczeniu strony w umowie pozwanym w niniejszej sprawie jest K. (...) w U., albowiem Oddziały Terenowe (...) nie posiadają podmiotowości w obrocie prawno-gospodarczym.

Zdaniem powódki umowa dzierżawy podlega w całości reżimowi prawa cywilnego, o czym przekonują zarówno jej zapisy, tj. § 22 ust. 1, jak i pragmatyka poszczególnych czynności (...) związanych z jej wykonywaniem. Powódka wyjaśniła, że zgodnie z zapisami łączącej strony umowy, powódka jako dzierżawca zobowiązana jest uiszczać na rzecz (...) czynsz dzierżawny, którego metodę wyliczenia określono w § 15 umowy, zgodnie z którym dzierżawca zobowiązany jest płacić wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny w wysokości równowartości 322,00 dt pszenicy w stosunku rocznym (zwolniony z podatku VAT). Zarazem sposób naliczania czynszu dzierżawnego, w tym za poszczególne lata dzierżawy, określają załączniki nr 1 i 2 do umowy. W umowie zaznaczono również, że jedynie w przypadku zmian w przepisach w zakresie podatku VAT, stawki czynszu dzierżawnego mogą ulec zmianie. W myśl § 15 ust. 3-6 i 8 umowy dzierżawy cenę pszenicy przyjmuje się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy publikowanej prze GUS za każde półrocze roku kalendarzowego. Czynsz płatny jest za okres półrocza roku kalendarzowego z dołu w wysokości wynikającej z przemnożenia połowy ilości pszenicy określonej w ust. 1 przez cenę pszenicy określoną w ust. 3. Czynsz dzierżawny za I półrocze jest płatny w terminie do 30 września według cen pszenicy w I półroczy, a za II półrocze według cen pszenicy w II półroczu, w terminie do 28 lutego następnego roku. Dzierżawca może zapłacić czynsz przed terminem płatności wyłącznie za zgodą wydzierżawiającego. Inny sposób zapłaty czynszu, w szczególności przez potrącenie, wymaga zgody wydzierżawiającego wyrażonej na piśmie. Dzierżawca zobowiązuje się wpłacać czynsz dzierżawny na rachunek bankowy Oddziału Terenowego (...) w P.. Powódka zwróciła przy tym uwagę, że w § 15 ust. 10 umowy przewidziano mechanizm przeliczania zobowiązań dzierżawcy w odniesieniu do umów dzierżawy zawartych w trybie przetargu ofertowego w oparciu o rozporządzenie ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, jednak sytuacja ta dotyczy jedynie takich przypadków, gdy doszło do zmiany klasyfikacji gruntów oddanych przez (...) w dzierżawę, tj. podwyższenia lub obniżenia klasyfikacji, a także gdy w wyniku pomiarów geodezyjnych zmieniona została powierzchnia przedmiotu dzierżawy. Umowa zaś wprost wyklucza stosowanie tego mechanizmu do umów dzierżawy zawartych w wyniku przetargu licytacyjnego, jak w przypadku powódki.

W przekonaniu powódki załączniki nr 1 i 2 do umowy, które dopełniają treściowo tryb wyliczania stawki czynszu dzierżawnego, należy traktować jako immanentne elementy ustaleń umownych, skoro bez ich zaangażowania podanie wartości kwotowej opłaty czynszowej nie byłoby możliwe. Powódka wyjaśniła, że załącznik nr 1 wskazuje metodę naliczania czynszu dzierżawnego za grunty, wymieniając poszczególne pozycje do działania matematycznego. Załącznik nr 2 wskazuje natomiast zestawienie wysokości czynszu dzierżawnego wyrażonego w decytonach pszenicy za poszczególne półrocza w kolejnych latach (2021-2023). Powódka podkreśliła przy tym, że o ile aneks nr (...) z dnia 14 kwietnia 2023 roku kompleksowo zmieniał brzmienie pierwotnej umowy z dnia 22 kwietnia 2021 roku, to nie wprowadzał własnych załączników nr 1 i 2 do umowy, mimo że załączniki te także w aneksie powoływano. Zatem zdaniem powódki pomimo zawarcia aneksu nr (...), załączniki nr 1 i 2 pozostały bez zmian i są nadal wiążące dla stron w ich brzmieniu z 2021 roku. Zwróciła jednakże uwagę, że w tabeli zawartej w załączniku nr 1 do umowy, pod poz. c) formuła „zgodnie z rozporządzeniem ministra” nie znajduje żadnego dalszego rozwinięcia, aby dzierżawca mógł w sposób jednoznaczny ustalić ten akt. Podobnie ani w załączniku nr 1 do umowy ani też w samej umowie nie zawarto klauzuli nakazującej stronom z automatu przyjąć zaistnienie zmian w elementach objętych umową zawsze, gdy dochodzi do zmiany treści rozporządzenia ministra. Skoro tak, to zdaniem powódki, do treści całości umowy, w tym załącznika nr 1 i 2, znajduje zastosowanie § 21 umowy, tj. bezwzględny wymóg pisemnej i obustronnej akceptacji dla wszelkich zmian kształtujących stosunek umowny, obwarowany rygorem nieważności w razie niedotrzymania.

Jak stwierdziła powódka, owym rozporządzeniem, o którym wspomina załącznik nr 1 do umowy dzierżawy, można się domyślić, że jest nim akt wskazany w § 15 ust. 10 umowy, tj. rozporządzenie ministra właściwego ds. rozwoju wsi wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 39a ust. 8 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zatem sam fakt pominięcia w treści umowy nawiązań do rozporządzenia lub niezałączenie do umowy wyciągu z istotnych zapisów rozporządzenia stanowi wadę umowy, albowiem dzierżawca podpisujący umowę nie miałby możliwości zapoznania się z treścią regulacji rzutujących na późniejszą realizację stosunku umownego oraz kształtujących prawa i obowiązki dzierżawcy. Niemniej jednak, gdyby dzierżawca na kanwie zapisu § 15 ust. 10 umowy odnalazł właściwy akt prawny, to byłby to akt obowiązujący w dacie zawarcia umowy, a wobec przejęcia załączników nr 1 i 2 przez aneks nr (...) w dacie zawarcia umowy pierwotnej, tj. na dzień 22 kwietnia 2021 roku. Zatem powódka jako dzierżawca mógł i może nadal oczekiwać, że szczegółowe zasady obliczania czynszu dzierżawnego w ramach umowy nr (...) będą odwoływały się w całym okresie trwania umowy do brzmienia rozporządzenia wydanego na podstawie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w tekście jednolitym z dnia 18 listopada 2020 roku. W tym czasie ustawa ta zawierała w art. 39a ust. 8 upoważnienie dla ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, aby ten po zasięgnięciu opinii Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa określił w drodze rozporządzenia sposób ustalania wysokości czynszu dzierżawnego, w zależności od potencjału produkcyjnego przedmiotu dzierżawy, w szczególności w zależności od rodzaju i klasy gruntów oraz miejsca ich położenia. Na tej podstawie wydano rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 sierpnia 2016 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, które w tym brzmieniu obowiązywało w dacie 22 kwietnia 2021 roku. Jego § 1 ust. 2 przewidywał, że do czynszu dzierżawnego ustalanego jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy przyjmuje się do przeliczeń średnią krajową cenę skupu pszenicy wskazaną w obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego ogłaszanym w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor (...)" za półrocze poprzedzające ogłoszenie wykazu nieruchomości, o którym mowa w art. 28 ust. 1 w zw. z art. 38 ust. 2 ustawy. Zgodnie natomiast z wówczas obowiązującym art. 39a ust. 4 ww. ustawy należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustala się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w półroczu roku kalendarzowego poprzedzającym termin płatności czynszu. Powódka stwierdziła zatem, że właśnie w ten sposób doszło do umownego ustalenia wiążącej dla stron wysokości czynszu dzierżawnego, który powódka zobowiązana była uiszczać.

Powódka wyjaśniła, że regulowała czynsz za poszczególne półrocza, także po zawarciu aneksu nr (...), przeliczając każdorazowo wskaźnik ustalony w decytonach pszenicy po średniej cenie skupu pszenicy według GUS za półrocze poprzedzające termin płatności, przy czym nie notowała w płatnościach opóźnień, a wszystkie kierowane do niej faktury regulowała terminowo i w całości. Tymczasem w trzecim roku wykonywania umowy, tj. w 2024 roku, bez żadnej ingerencji w jej treść, (...) de facto jednostronnie zmienił „zasady gry”, powołując się na nowelizację przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Kluczową zmianą było to, że art. 39a ust. 4 ustawy, który wszedł w życie 1 stycznia 2024 roku, ustala należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężną odpowiedniej ilości pszenicy, na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. Powódka zaznaczyła, że jednocześnie rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa z dnia 20 grudnia 2023 roku uchylono z dniem 1 stycznia 2024 roku dotychczasowy § 1 ust. 2. Prawodawca nie uregulował natomiast wpływu nowelizacji przepisów na uprzednio zawarte i wykonywane umowy cywilnoprawne dzierżawy, a zdaniem powódki sama zmiana normatywna nie upoważniała (...) do odmiennego przeliczenia czynszu bez zaproponowania dzierżawcom zmiany warunków umów dzierżawy, zwłaszcza że nie było żadnych przeszkód do zawarcia aneksów do umów. Co więcej, zdaniem powódki ww. przepisy ustawy i rozporządzenia nie są kierowane bezpośrednio do dzierżawców nieruchomości rolnych Skarbu Państwa jako uczestników obrotu rynkowego, ale do podmiotów nadzorujących i sprawujących zarząd tymi nieruchomościami, jak np. (...). W związku z powyższym, w przekonaniu powódki, nie sposób przyjąć, że powódka jako dzierżawca zobowiązana jest tej zmianie się podporządkować.

Dalej powódka podała, że (...) wystawił i skierował do niej fakturę VAT nr (...) z dnia 2 lutego 2024 roku, ustalając zobowiązanie płatnicze z tytułu czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku, kiedy nie obowiązywał jeszcze znowelizowany art. 39a ust. 4 ustawy, według nowych zasad, tj. z uwzględnieniem ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających, na kwotę 18 891,74 zł brutto. Różnica względem dotychczasowych umownych stawek czynszu wynosiła 30% na niekorzyść powódki. Powódka natomiast obliczyła i uregulowała czynsz według stawek dotychczasowych, tj. zgodnie z umową, dokonując wpłaty kwoty 12 588,67 zł. Jednocześnie powódka poinformowała (...), że nie uznaje narzuconych jej jednostronnie, wbrew zapisom umowy, nowych zasad obliczania czynszu dzierżawnego. Mimo to (...) rozpoczął naliczanie odsetek za nieuregulowaną część czynszu. Ponadto na kanwie innych procedur, jak przetargi, powódka traktowana jest jak dłużnik (...) i obawia się, że może nie zostać dopuszczona np. do przedłużenia zawartych z nią umów dzierżawy pod pretekstem nierzetelnego wywiązywania się z zobowiązań dzierżawcy. Zdaniem powódki (...) wykorzystuje swoją pozycje dominującą, usiłując przymusić dzierżawców do akceptacji bezprawnych działań (...) metodą zastraszania.

Następnie powódka wskazała, iż sporem pomiędzy stronami objęta była procedura ubiegania się przez powódkę o bonifikatę (obniżenie) czynszu dzierżawnego w związku z wystąpieniem niekorzystnych warunków pogodowych w 2024 roku rzutujących na stan zasiewów na dzierżawionej nieruchomości. Stwierdziła, że dla nieruchomości objętej umową o nr. (...) wszystkie kryteria uzyskania bonifikaty zostały spełnione i zgodnie z treścią pisma (...) z dnia 3 lutego 2025 roku na podstawie art. 700 k.c. została ona przyznana m.in. do czynszu za I półrocze 2024 roku w kwocie 5374,20 zł, co potwierdzono fakturą korygującą VAT z dnia 5 lutego 2025 roku nr (...). (...) natomiast różnicę w rozliczeniu czynszu dzierżawnego za I półrocze 2024 roku, traktowaną jako niedopłatę, niemal w całości skompensował, zarachowując ww. kwotę obniżenia czynszu. Po uwzględnieniu korekty czynszu o 5374,20 zł zaległość powódki stopniała do 88,53 zł.

W ocenie powódki, wobec tego, że nie ma podstaw do obliczania na podstawie nowych kryteriów stawki czynszu, co powoduje, że wywiązuje się ona w całości ze swoich zobowiązań wobec (...), zatrzymanie przez (...) kwoty 5374,20 zł bonifikaty czynszu było bezprawne i stanowiło o bezpodstawnym wzbogaceniu (...) kosztem powódki. Wskazała, ze pismem z dnia 24 lutego 2025 roku wezwała (...) do niezwłocznego zwrotu ww. kwoty, wyznaczając 7-dniowy termin od daty odebrania wezwania, który to termin upłynął bezskutecznie, a wierzytelność powódki wobec (...) stała się wymagalna.

W odpowiedzi na pozew pozwany K. (...) w U. wniósł o oddalenie powództwa z uwagi na jego bezzasadność oraz o zasądzenie na swoją rzecz od powódki zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany wytoczył ponadto powództwo wzajemne, domagając się zasądzenia od powódki – pozwanej wzajemnie T. B. na rzecz pozwanego – powoda wzajemnego K. (...)w U. kwoty 7917,40 zł, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, pozwany stwierdził, że roszczenia powódki dochodzone pozwem są bezzasadne. Przede wszystkim zaznaczył, że prawidłowe oznaczenie strony pozwanej to K. (...) w U. Oddział Terenowy w P., skoro dochodzone w sprawie roszczenia związane są z działalnością Oddziału Terenowego w P.. Takie oznaczenie pozwanego ma również wpływ na właściwość miejscową sądu, a potwierdza je również korespondencja stron prowadzona z Oddziałem Terenowym w P. (...) oraz dokumenty załączone do pozwu. Ponadto oznaczenie strony pozwanej znajduje uzasadnienie także w pełnomocnictwie procesowym udzielonym przez Dyrektora Generalnego Dyrektorowi Oddziału Terenowego (...) w P. do prowadzenia spraw (...) w zakresie związanym z właściwością Oddziału Terenowego (...) w P., co wynika także z § 4 ust. 1 pkt 5 załącznika do zarządzenia nr (...) Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia 12 sierpnia 2022 roku w sprawie ustalenia zakresu kompetencji osób pełniących funkcje kierownicze w (...), zgodnie z którym Dyrektor Oddziału Terenowego (...) działa w imieniu (...) w granicach udzielonych pełnomocnictw lub upoważnień, w tym wynikających z zarządzeń Dyrektora Generalnego (...). Pozwany podkreślił, że niniejsza sprawa związana jest z umową dzierżawy zawieraną i procedowaną przez Oddział Terenowy w P., to stroną pozwaną jest K. (...) w U. Oddział Terenowy w P..

Pozwany przyznał, że strony w wyniku wygrania przez powódkę przetargu nieograniczonego ustnego zawarły w dniu 22 kwietnia 2021 roku umowę dzierżawy nieruchomości położonej w M. o łącznej powierzchni 13,84 ha na okres do 30 dnia września 2023 roku, zgodnie z aneksem nr (...) z dnia 14 kwietnia 2023 roku, przy czym nieruchomość ta wchodzi w skład (...) Rolnej Skarbu Państwa, o którym mowa w art. 12 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, w stosunku do którego Skarb Państwa na podstawie art. 5 ww. ustawy powierzył Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz.

W ocenie pozwanego stanowisko powódki, że nowe przepisy ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2024 roku, w zakresie czynszów jej nie obowiązują i nie wpływają na treść łączącej strony umowy dzierżawy, bowiem sama umowa nie została przez strony aneksowana w zakresie sposobu wyliczenia czynszu dzierżawnego, jest sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, w tym art. 39a ust. 4 i 7 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.

Zdaniem pozwanego znowelizowany art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a nie dyspozycyjny. Ustawodawca nie przewidział, podobnie jak w poprzednio obowiązującym brzmieniu ustawy, możliwości odmiennego uregulowania przez strony sposobu naliczenia czynszu dzierżawnego, nie dopuszczając jakichkolwiek odstępstw od zapisów ustawowych, które mogłyby pozostać ustalone w wyniku indywidualnego porozumienia stron. Tym samym w ocenie pozwanego, strony nie mają podstaw prawnych do dokonywania odmiennych regulacji niż te, które wynikając wprost z tejże ustawy. Z tych przyczyn za chybiony pozwany uznał argument powódki, że skoro pozwany nie zainicjował procesu aneksowania umowy dzierżawy w powyższym zakresie, to znowelizowane przepisy dotyczące sposobu ustalania czynszu jej nie obowiązują. Pozwany zwrócił uwagę, że przepis ten odwołuje się wprost do ustalonej w umowie wysokości czynszu jako równowartości odpowiedniej ilości pszenicy, która przez cały okres obowiązywania umowy z dnia 22 kwietnia 2021 roku nie ulega zmianie i wynosi 322 dt pszenicy w stosunku rocznym (§ 15 ust. 1 umowy dzierżawy), jak z resztą podobnie naliczenia dokonywane przez pozwanego w okresach półrocznych. Tym samym w przekonaniu pozwanego sposób naliczenia czynszu dzierżawnego dokonywany przez pozwanego jest zgodny z wiążącą strony umową, jak i ww. ustawą. Wprowadzone w ustawie zmiany w sposobie ustalania czynszu mają bowiem pierwszeństwo przed zapisami umownymi i dotyczą zarówno umów zawartych przed nowelizacją ustawy, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 roku, jak i umów zawieranych po wskazanej dacie. Znowelizowane art. 39a ust. 4 i 7 nie mają charakteru retroaktywnego, ale retrospektywny, tzn. ma zastosowanie do stosunków trwających w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej.

Pozwany zaznaczył, że wprowadzenie sposobu obliczania czynszu, na podstawie średniej ceny pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu było reakcją na postulaty rolników, którzy w obliczu gwałtownego wzrostu ceny pszenicy w I półroczu 2023 roku domagali się wprowadzenia takich samych rozwiązań, jak w przypadku podatku rolnego, gdyż ich zdaniem taki sposób liczeniu czynszu jest mniej podatny na gwałtowne zmiany cen pszenicy. Takie argumenty zostały powołane przy tym w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw. Ponadto pozwany zwrócił uwagę, że prawidłowość naliczenia czynszu dzierżawnego przez pozwanego potwierdził także Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wystąpieniu z dnia 4 kwietnia 2024 roku, znak sprawy S..mr.(...).2., stwierdzając, że z dniem 1 stycznia 2024 roku doszło do zmiany miernika ustalenia czynszu, jednak sposób jego ustalania (płatność z dołu, oparcie się na danych z poprzedniego okresu, opublikowanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego) nie uległ zmianie. Skoro więc do ustalenia wysokości czynszu dzierżawnego dochodzi w I półroczu 2024 roku, a termin jego płatności przypada również w I półroczu 2024 roku, to należy uznać, że zastosowanie powinny mieć przepisy obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 roku, a więc art. 39a ust. 4 ww. ustawy w znowelizowanym brzmieniu. Ustawa z dnia 13 lipca 2023 roku o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw nie zawiera przepisów przejściowych, które pozwalałyby, w opinii F., na odmienną ocenę. W rezultacie czynsz za II półrocze 2023 roku, płatny w I półroczu 2024 roku, powinien być ustalany na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za okres 11 kwartałów poprzedzających I półrocze 2024 roku. Potwierdzeniem tego stanowiska jest działanie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, który w dniu 18 stycznia 2024 roku wydał odpowiednie obwieszczenie odwołujące się do nowego miernika. Pozwana zarzuciła przy tym przywołane przez powódkę obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 29 lutego 2024 roku w sprawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w II półroczu 2023 roku w przeciwieństwie do ww. obwieszczenia z dnia 18 stycznia 2024 roku nie zostało wydane na podstawie art. 39a ust. 7 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i nie zostało ogłoszone w Monitorze Polskim. Zdaniem pozwanego ustalanie wysokości czynszu na podstawie danych zawartych w obwieszczeniu z dnia 29 lutego 2024 roku jest tym samym wątpliwe w świetle jednoznacznego brzmienia przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, na co zwrócił uwagę w swoim wystąpieniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W tej sytuacji sposób naliczenia czynszu dzierżawnego, zdaniem pozwanego przedstawia się w następujący sposób:



za okres 1 lipca 2024 roku – 31 grudnia 2024 roku – 161dt pszenicy x 107,34 zł (według średniej krajowej ceny skupu pszenicy za okres 11 kwartałów poprzedzających I półrocze 2025 roku wynikającej z obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 17 stycznia 2025 roku) = 17 281,74 zł (faktura VAT nr (...) z dnia 3 lutego 2025 roku),



za okres 1 stycznia 2024 roku – 30 czerwca 2024 roku – 161dt pszenicy x 114,43 zł (według średniej krajowej ceny skupu pszenicy za okres 11 kwartałów poprzedzających II półrocze 2024 roku wynikającej z obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 18 lipca 2024 roku) = 18 423,23 zł (faktura VAT nr (...) z dnia 2 września 2024 roku),



za okres 1 lipca 2023 roku – 31 grudnia 2023 roku – 161dt pszenicy x 117,34 zł (według średniej krajowej ceny skupu pszenicy za okres 11 kwartałów poprzedzających I półrocze 2024 roku wynikającej z obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 18 stycznia 2024 roku) = 18 891,74 zł (faktura VAT nr (...) z dnia 2 lutego 2024 roku).

W ocenie pozwanego jego działania polegające na bezpośrednim zastosowaniu przepisów powszechnie obowiązującego prawa nie stoją w sprzeczności z treścią zawartej przez strony umowy dzierżawy, bowiem rozumowanie odmienne prowadziłoby do skutku w postaci umowy sprzecznej z ustawą. Pozwany więc zgodnie z obowiązującymi przepisami naliczył czynsz dzierżawny w oparciu o obwieszczenia Prezesa GUS publikowane w Monitorze Polskim i w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy i rozporządzenia wykonawczego. W ten sam sposób, uwzględniając wniosek powódki o obniżenie czynszu dzierżawnego za rok 2024 na podstawie art. 700 k.c., pozwany prawidłowo obniżył ustalony czynsz dzierżawny o zastosowaną ulgę. Co więcej, pozwany zarzucił powódce, że ta kwestionuje sposób wyliczenia wyłącznie w przypadku kwoty czynszu dzierżawnego, ale domaga się zwrotu hipotetycznej nadpłaty z udzielonej bonifikaty w postaci obniżenia czynszu dzierżawnego, pomimo, iż stosowne obniżenie czynszu pozwany wyliczył w ten sam sposób jak kwotę należnego czynszu dzierżawnego, tj. w oparciu o średnią cenę pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. Jak stwierdził pozwany, powódka jednak na potrzeby procesu w sposób intencjonalny dokonuje wybiorczej analizy stanu prawnego i faktycznego, co nie powinno zasługiwać na ochronę prawną. Tym samym kwota wynikająca z obniżenia czynszu dzierżawnego w wysokości 5374,20 zł jest powódce nienależna i nie stanowi żadnego wzbogacenia po stronie pozwanego czy też nadużycia pozycji dominującej. Ostatecznie pozwany podniósł, że argumentacja o zastraszania powódki przez pozwanego czy też bezpodstawnym przymuszaniu do zapłaty naliczonego czynszu tworzona jest na potrzeby postępowania, gdyż warunki udziału w przetargu, w tym obowiązek niezalegania z płatnościami na rzecz pozwanego wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa.

Z kolei uzasadniając powództwo wzajemne pozwany (powód wzajemny) wskazał, że powódka (pozwana wzajemnie) T. B. nie zgodziła się z zastosowaniem nowych wskaźników przeliczenia czynszu dzierżawnego wynikających ze zmiany stanu prawnego i dokonywała wpłat zgodnie z ustalonymi przez siebie przelicznikami nieodnoszącymi się do obwieszczeń Prezesa GUS wydanych w oparciu o art. 39 ust. 7 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Domagała się korekty faktur, a pozwany (powód wzajemny) podtrzymał swoje stanowisko w sprawie zasadności zastosowania nowych przeliczników czynszu dzierżawnego. Pozwany (powód wzajemny) wyjaśnił, że we wrześniu 2024 roku powódka (pozwana wzajemnie) wystąpiła w oparciu o art. 700 k.c. o obniżenie czynszu dzierżawnego za 2024 roku, a pozwany (powód wzajemny) udzielił ulgi w wysokości 46,965 dt pszenicy w stosunku do I jak i II raty czynszu dzierżawnego za 2024 roku przypadającego do zapłaty odpowiednio w dniach 30 września 2024 roku (tj. o kwotę 5374,20 zł) i 28 lutego 2025 roku (tj. 5041,22 zł). Obliczenia kwoty obniżenia wysokości rat czynszu dzierżawnego pozwany (powód wzajemny) dokonał w oparciu o te same przeliczniki, które zastosował przy naliczaniu czynszu, tj. w zakresie:



obniżenia czynszu dzierżawnego za okres 1 stycznia 2024 roku – 30 czerwca 2024 roku, tj. 46,965 dt x 114,43 zł = 5374,20 zł (według średniej krajowej ceny skupu pszenicy za okres 11 kwartałów poprzedzających II półrocze 2024 roku wynikającej z obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 18 lipca 2024 roku),



obniżenia czynszu dzierżawnego za okres 1 lipca 2024 roku – 31 grudnia 2024 roku, tj. 46,965 dt x 107,34 zł = 5041,22 zł (według średniej krajowej ceny skupu pszenicy za okres 11 kwartałów poprzedzających I półrocze 2025 roku wynikającej z obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 17 stycznia 2025 roku).

Pomimo jednak dokonanego obniżenia czynszu oraz dotychczas dokonanych przez powódkę (pozwana wzajemnie) wpłat należności z tego tytułu, nie zostały one przez powódkę (pozwaną wzajemnie) w całości spłacone. Wobec nieuregulowania wysokości rat czynszu dzierżawnego płatnych w terminie do dni 28 lutego 2024 roku, 30 września 2024 roku oraz 28 lutego 2025 roku, pozwany (powód wzajemny) wezwał powódkę (pozwaną wzajemnie) do zapłaty rat, zakreślając dodatkowy 7-dniowy termin do zapłaty, jednakże powódka (pozwana wzajemnie) nie uregulowała swojego zadłużenia, kwestionując jednocześnie roszczenie. Pozwany (powód wzajemny) wyjaśnił przy tym, że na dzień wniesienia pozwu powódka (pozwana wzajemnie) zalega z zapłatą rat dzierżawnych płatnych w terminach do 28 lutego 2024 roku, 30 września 2024 roku oraz 28 lutego 2025 roku, a których terminy wymagalności przypadają odpowiednio na 1 marca 2024 roku, 1 października 2024 roku oraz 1 marca 2025 roku, w łącznej wysokości 7164,12 zł. Ponadto powództwo wzajemne objęło naliczone odsetki ustawowe za opóźnienie w płatności do dnia 14 lipca 2025 roku w wysokości 753,28 zł.

W piśmie procesowym z dnia 21 października 2025 roku powódka (pozwana wzajemnie) T. B. podtrzymała w całości swoje pierwotne stanowisko w sprawie, natomiast w zakresie powództwa wzajemnego wniosła o jego oddalenie w całości jako oczywiście bezzasadnego i obciążenie pozwanego (powoda wzajemnego) w całości kosztami postępowania z powództwa wzajemnego, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zwróciła uwagę, że żądania pozwu wzajemnego korespondują w całej rozciągłości z problemem przedstawionym w pozwie i są tego problemu rozwinięciem w związku z upływającym czasem, tj. zamknięciem kolejnych półrocznych okresów czynszowych, w których miało miejsce rozminięcie się stosowanego przez każdą ze stron sposobu obliczenia czynszu dzierżawnego. Wobec powyższego powódka (pozwana wzajemnie) podniosła, że na kanwie pozwu wzajemnego nie pojawia się żadne novum w aspekcie analizy normatywnej, a jedynie w warstwie faktycznej. Ponadto powódka (pozwana wzajemnie) odniosła się do zarzutów przedstawionych przez pozwanego (powoda wzajemnego) w odpowiedzi na pozew.

Podobnie pozwany (powód wzajemny) w piśmie procesowym z dnia 6 marca 2026 roku podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie. Tożsame oświadczenia procesowego zostały złożone przez każdą ze stron na rozprawie w dniu 13 marca 2026 roku.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

W dniu 22 kwietnia 2021 roku pomiędzy K. (...) (...) (...) z siedzibą w U. Oddziałem Terenowym w P. – wydzierżawiający – a T. B. – dzierżawcą – zawarta została umowa dzierżawy o nr. (...), przedmiotem której była dzierżawa nieruchomości położonej na terenie gminy M., obręb N., powiat (...), województwo (...), o łącznej powierzchni 13,84 ha, składającej się z działek o (...),(...), stanowiącej mienie wchodzące w skład (...) Skarbu Państwa (§ 1 i § 2 umowy dzierżawy). Umowę zawarto na okres od dnia 22 kwietnia 2021 roku do dnia 30 września 2023 roku z możliwością jej przedłużenia, jeżeli dzierżawca najpóźniej na 3 miesiące przed upływem tego terminu, wystąpi z wnioskiem o przedłużenie umowy i strony uzgodnią istotne jej postanowienia (§ 3 ust. 1 umowy dzierżawy).

W § 15 ust. 1 umowy dzierżawca zobowiązał się płacić wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny w wysokości równowartości 322 decyton pszenicy w stosunku rocznym (zwolniony z podatku VAT), w całości za grunty (z wyłączeniem gruntów, o których mowa w ust. 2 umowy). Sposób naliczania czynszu, w tym za poszczególne lata dzierżawy, określały załączniki nr 1 i 2 do umowy. W przypadku zmian w przepisach w zakresie podatku od towarów i usług (...), ww. stawki mogły ulec zmianie. Zgodnie z § 15 ust. 3 umowy dzierżawy cenę pszenicy przyjmowano na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy publikowanej przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego. Czynsz był płatny za okres półrocza roku kalendarzowego z dołu w wysokości wynikającej z przemnożenia połowy ilości pszenicy określonej w ust. 1 przez cenę pszenicy określoną w ust. 3 (§ 15 ust. 4 umowy dzierżawy). Czynsz dzierżawny za I półrocze był płatny w terminie 30 września według cen pszenicy w I półroczu, a za II półrocze według ceny pszenicy w II półroczu, w terminie 28 lutego następnego roku. Dzierżawca mógł zapłacić czynsz przed terminem płatności wyłącznie za zgodą wydzierżawiającego (§ 15 ust. 5 umowy dzierżawy). Inny sposób zapłaty czynszu, w szczególności poprzez potrącenie wymagał zgody wydzierżawiającego wyrażonej na piśmie (§ 15 ust. 6 umowy). W § 15 ust. 8 dzierżawca zobowiązał się wpłacać czynsz dzierżawny na rachunek bankowy Oddziału Terenowego (...) w P.. Zgodnie natomiast z § 21 umowy dzierżawy wszelkie zmiany umowy wymagały formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Dowód: umowa (...) nr (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku, k. 12-17; przesłuchanie powódki, e-protokół z rozprawy z dnia 13 marca 2026 roku, k. 167-169.

W załączniku nr 1 do umowy dzierżawy o nr. (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku wskazano sposób naliczenia czynszu dzierżawnego za grunty. Wysokość czynszu dzierżawnego określono na 322 dt pszenicy dla powierzchni dzierżawionego areału równej 13,84 ha. Z kolei w załączniku nr 2 do umowy dzierżawy ujęto naliczenie czynszu dzierżawnego w poszczególnych latach dzierżawy, przy czym:



wysokość czynszu w dt pszenicy przypadająca do zapłaty do dnia 30 września wynosiła w 2021 roku – 61,75 dt, w 2022 roku – 161,00 dt, a w 2023 roku – 161,00 dt,



wysokość czynszu w dt pszenicy przypadająca do zapłaty do dnia do dnia 28 lutego roku następnego wynosiła w 2021 roku – 161,00 dt, w 2022 roku – 161,00 zł dt, a w 2023 roku 80,50 dt,



razem wysokość czynszu w dt pszenicy wynosiła w 2021 roku – 222,75 dt, w 2022 roku – 322,00 dt, a w 2023 roku – 241,50 dt,

przy czym ostatnia rata płatna była do dnia 31 października 2023 roku, tj. miesiąc po zakończeniu umowy.

Dowód: załącznik nr 1 do umowy (...) nr (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku, k. 18; załącznik nr 2 do umowy dzierżawy nr (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku, k. 19; przesłuchanie powódki, e-protokół z rozprawy z dnia 13 marca 2026 roku, k. 167-169.

W dniu 14 kwietnia 2023 roku pomiędzy wydzierżawiającym (...) (...) (...)a dzierżawcą T. B. zawarty został aneks nr (...) do umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku, przedmiotem której była nieruchomość położona na terenie gminy M., obręb N., powiat (...), województwo (...), o łącznej powierzchni 13,84 ha, składająca się z działek o nr(...), stanowiąca mienie wchodzące w skład (...) Skarbu Państwa (§ i § 2 aneksu nr 2 do umowy dzierżawy). Zgodnie z § 3 ust. 1 aneksu nr (...) do umowy dzierżawy umowa została zawarta na okres od dnia 22 kwietnia 2021 roku do dnia 30 września 2032 roku, z możliwością jej przedłużenia, jeżeli dzierżawca najpóźniej na 3 miesiące przed upływem tego terminu, wystąpi z wnioskiem o przedłużenie umowy i strony uzgodnią istotne jej postanowienia.

Podobnie jak w przypadku umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2027 roku w § 15 ust. 1 aneksu nr (...) do umowy dzierżawy strony ustaliły czynsz dzierżawny w wysokości 322 decyton pszenicy w stosunku rocznym (zwolniony z podatku VAT), w całości za grunty. Sposób naliczania czynszu, w tym za poszczególne lata dzierżawy określały załączniki nr 1 i 2 do umowy. W przypadku zmian w przepisach w zakresie podatku od towarów i usług VAT, ww. stawki mogły ulec zmianie (§ 15 ust. 2 aneksu nr (...) do umowy). Cenę pszenicy przyjmowano na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy publikowanej przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego (§ 15 ust. 3 ). Czynsz był płatny za okres półrocza roku kalendarzowego z dołu w wysokości wynikającej z przemnożenia połowy ilości pszenicy określonej w ust. 1 przez cenę pszenicy określoną w ust. 3 (§ 15 ust. 4 aneksu nr (...) do umowy). Czynsz dzierżawny za I półrocze był płatny w terminie 30 września według cen pszenicy w I półroczu, a za II półrocze według ceny pszenicy w II półroczu, w terminie 28 lutego następnego roku. Dzierżawca mógł zapłacić czynsz przed terminem płatności wyłącznie za zgodą wydzierżawiającego (§ 15 ust. 5 aneksu nr (...) do umowy). Inny sposób zapłaty czynszu, w szczególności poprzez potrącenie wymagał zgody wydzierżawiającego wyrażonej na piśmie (§ 15 ust. 6 aneksu nr (...) do umowy). W § 15 ust. 8 aneksu nr (...) do umowy dzierżawy dzierżawca zobowiązał się wpłacać czynsz dzierżawny na rachunek bankowy Oddziału Terenowego (...) w P.. Z kolei zgodnie z treścią § 15 ust. 10 aneksu nr (...) do umowy dzierżawy przy zmianie klasyfikacji gruntów, kiedy nastąpiło podwyższenie lub obniżenie klasyfikacji – czynsz dzierżawny w odniesieniu do umów dzierżawy zawartych w wyniku przetargu licytacyjnego, pozostawał bez zmian. Przy zmianie powierzchni przedmiotu dzierżawy, kiedy w wyniku nowych pomiarów geodezyjnych nastąpiło zmniejszenie lub zwiększenie powierzchni przedmiotu dzierżawy – czynsz dzierżawny w odniesieniu do umów dzierżawy zawartych w wyniku przetargu licytacyjnego ulegał przeliczeniu przy zastosowaniu dotychczasowych stawek czynszu dla poszczególnych klasoużytków ustalonych po przetargu. Przy zmianie klasyfikacji gruntów, kiedy nastąpiło podwyższenie lub obniżenie klasyfikacji lub w wyniku nowych pomiarów geodezyjnych nastąpiło zmniejszenie lub zwiększenie powierzchni przedmiotu dzierżawy – czynsz dzierżawny w odniesieniu do umów dzierżawy zawartych w trybie przetargu ofertowego miał zostać ponownie naliczony w oparciu o rozporządzenie ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, wydane na podstawie art. 39 a ust. 8 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. 2022, poz. 514). Jak stanowił § 21 aneksu wszelkie zmiany umowy wymagały formy pisemnej pod rygorem nieważności. Jednocześnie strony w § 22 aneksu postanowiły, że w sprawach nieuregulowanych umową stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego.

Dowód: a neks nr 2 do (...) nr (...) z dnia 14 kwietnia 2023 roku, k. 20-25.

Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w P. w dniu 2 lutego 2024 roku wystawił T. B. fakturę VAT nr (...) obejmującą ratę czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku opiewającą na kwotę 18 891,74 zł, płatną w terminie do dnia 28 lutego 2024 roku. T. B. na poczet czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku wpłaciła w dniu 29 lutego 2024 roku na rzecz (...) kwotę 12 594,49 zł. Z tytułu opóźnienia w płatności o jeden dzień (...) naliczył od kwoty 18 891,74 zł ustawowe odsetki za opóźnienie w kwocie 5,82 zł. Ponadto w dniu 12 kwietnia 2024 roku T. B. dokonała wpłaty w kwocie 1790,88 zł, która została zaliczona przez (...) na należność główną z ww. faktury oraz odsetki w kwocie 83,54 zł.

Dowód: rozliczenie należności na dzień 10 września 2024 roku, k. 26; faktura VAT nr (...) z dnia 2 lutego 2024 roku, k. 27, 81; przesłuchanie powódki, e-protokół z rozprawy z dnia 13 marca 2026 roku, k. 167-169.

Pismem z dnia 19 lutego 2024 roku T. B. poinformowała (...) w P., że nie uznaje wystawionych na jej rzecz faktur VAT, wskazując, że ujęte na nich wartości rat czynszu dzierżawnego zostały określone niezgodnie z łączącą strony umową. Zwróciła uwagę, że zastosowano średnią cenę pszenicy z jedenastu kwartałów poprzedzających ustalenie czynszu zamiast z poprzedniego półrocza jak oznaczono w umowach dzierżawy. Jednocześnie wezwała (...) o udzielenie pisemnej informacji na jakich podstawach prawnych naliczono czynsz dzierżawny odmiennie niż wynika to z zapisów umów dzierżawy. Podniosła, że nowelizacja art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie wpływa na ważność i doniosłość prawną postanowień umów dzierżawy. T. B. poinformowała również (...), że po otrzymaniu wystawionych zgodnie z łączącą strony umową faktur, niezwłocznie dokona zapłaty rat czynszu dzierżawnego.

Dowód: pismo uczestniczka postępowania z dnia 19 lutego 2024 roku, k. 72.

W odpowiedzi na powyższe pismo K. (...) w P., w piśmie z dnia 27 lutego 2024 roku wskazał na aktualną regulację ustalenia wysokości czynszu dzierżawnego ustawę z dnia 13 lipca 2023 roku, tj. ustawę z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarb Państwa oraz niektórych innych ustaw oraz rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 grudnia 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. (...) zaznaczył, że aktualnie obowiązujący od dnia 1 stycznia 2024 roku sposób wyliczenia czynszu dzierżawnego będzie stosowany zarówno do umów dzierżaw nowo zawieranych, jak i umów już funkcjonujących. Równocześnie (...) poinformował, że nie przewiduje aneksowania umów dzierżaw w zakresie nowych uregulowań obliczania wysokości czynszu oraz mechanizmu czasowego wsparcia w związku z wprowadzonymi zmianami. Zmiana zapisów umownych w tym zakresie będzie wprowadzana sukcesywnie przy okazji wprowadzenia innych zmian dotyczących dzierżawionych nieruchomości oraz praw i obowiązków stron zawartych umów.

Dowód: pismo (...) Oddziału Terenowego w P. z dnia 27 lutego 2024 roku, k. 72.

W piśmie z dnia 22 marca 2024 roku T. B. poinformowała (...) Oddział Terenowy w P., że nie uznaje wystawionej na jej rzecz faktury VAT, gdyż wartość raty czynszu dzierżawnego wskazana na fakturze została określona niezgodnie z łączącą strony umową. Nadmieniła, że nowelizacja ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w zakresie art. 39a ust. 4 nie wpływa na ważność i doniosłość prawną postanowień umowy dzierżawy. W sytuacji dokonania odmiennej oceny wezwała (...) o podanie podstaw prawnych powodujących zmianę zapisów łączącej strony umowy.

Dowód: pismo T. B. z dnia 22 marca 2024 roku, k. 74-75.

Pismem z dnia 25 marca 2024 roku K. (...)w P. wezwał T. B. do zapłaty kwoty 6351,64 zł, w tym 6303,07 zł tytułem zaległego czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku wynikającego z umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku oraz 48,57 zł tytułem naliczonych od powyższej kwoty ustawowych odsetek za opóźnienie, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Ponadto w piśmie z dnia 22 kwietnia 2024 roku (...) Oddział Terenowy w P. poinformował T. B., że podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie sposobu ustalania czynszu dzierżawnego wyrażone w piśmie z dnia 27 lutego 2024 roku.

Dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 25 marca 2024 roku, k. 28; pismo (...) Oddziału Terenowego w P. z dnia 22 kwietnia 2024 roku, k. 73.

W dniu 4 kwietnia 2024 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi K. G. w odpowiedzi na zapytanie Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa przedstawił swoje stanowisko odnośnie ustalania równowartości czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku, którego termin płatności przypada w I półroczu 2024 roku, wskazując, że w tym przypadku zastosowanie powinny mieć przepisy obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 roku, a więc art. 39a ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w znowelizowanym brzmieniu. F. zaznaczył, że ustawa z dnia 13 lipca 2023 roku o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw nie zawiera przepisów przejściowych, które pozwalałyby na odmienną ocenę. W rezultacie, zdaniem F., czynsz za II półrocze 2023 roku, płatny w I półroczu 2024 roku, powinien być ustalany na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za okres jedenastu kwartałów poprzedzających I półrocze 2024 roku, czego potwierdzeniem jest obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 18 stycznia 2024 roku odwołujące się do nowego miernika. Z kolei obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 29 lutego 2024 roku w sprawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w II półroczu 2023 roku w przeciwieństwie do ww. obwieszczenia z dnia 18 stycznia 2024 roku nie zostało wydane na podstawie art. 39 ust. 7 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i nie zostało ogłoszone w Monitorze Polskim. F. podkreślił przy tym, że wyliczenie czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku, a płatnego w I półroczu 2024 roku, na dotychczasowych zasadach, tj. sprzed nowelizacji art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 roku, wymaga interwencji legislacyjnej, przy czym uruchomiono stosowną procedurę legislacyjną w tym zakresie. F. poinformował ponadto, że w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi opracowano projekt ustawy, który zakłada, że jeżeli jest to korzystniejsze dla dzierżawcy, w latach 2024-2026 równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustalana byłaby na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w danym półroczu, a więc w sposób obowiązujący przed dniem 1 stycznia 2024 roku. Jednocześnie w celu realizacji projektowanego założenia zaproponowano, by w tym okresie, tj. w latach 2024-2026, Prezes Głównego Urzędu Statystycznego wydawał dodatkowo obwieszczenia dotyczące średniej krajowej ceny skupu pszenicy w danym półroczu.

Dowód: pismo Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 kwietnia 2024 roku, k. 76-78.

W dniu 2 września 2024 roku K. (...) w P. wystawił na rzecz T. B. fakturę VAT nr (...) opiewającą na kwotę 18 423,23 zł z tytułu raty czynszu dzierżawnego z umowy o nr. (...) za I półrocze 2024 roku z terminem płatności przypadającym na dzień 30 września 2024 roku. Na poczet czynszu dzierżawnego objętego ww. fakturą VAT T. B. dokonała w dniu 24 września 2024 roku wpłaty kwoty 12 960,50 zł.

Dowód: pismo (...) z dnia 4 marca 2025 roku, k. 40; faktura VAT nr (...) z dnia 2 września 2024 roku, k. 79; przesłuchanie powódki, e-protokół z rozprawy z dnia 13 marca 2026 roku, k. 167-169.

T. B. w piśmie z dnia 23 września 2024 roku wezwała K. (...)w P. do niezwłocznego dokonania korekty faktur o nr. (...), (...), (...) stosownie do zapisów łączących strony umów dzierżawy nieruchomości o nr. (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku, o nr. (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku (aneksowanej w dniu 14 kwietnia 2023 roku) oraz o nr. (...) z dnia 9 marca 2022 roku – ze skutkiem anulowania wszelkich zaległości płatniczych wraz ze zwolnieniem z odsetek i innych należności pochodnych oraz kosztów oraz zaprzestania naruszeń umów dzierżawy. T. B. oświadczyła, że nie uznaje żadnych roszczeń wydzierżawiającego, które przekraczałyby kwoty pieniężne dotychczas uregulowane na poczet ww. faktur, tj. 12 588,67 zł, 17 405,43 zł i 335,59 zł. Jednocześnie odmówiła uznania i regulowania w przyszłości jakichkolwiek płatności, które zostaną naliczone niezgodnie z postanowieniami umów łączących strony.

W piśmie tym T. B. wskazała, że umowy dzierżawy, w tym umowa z dnia 22 kwietnia 2021 roku prolongowana aneksem z dnia 14 kwietnia 2023 roku do dnia 30 września 2032 roku, w sposób precyzyjny regulują ustalone między stronami zasady naliczania i płatności czynszu dzierżawnego. Zaznaczyła, że umowy nie zostały przez żadną ze stron wypowiedziane ani nie zostały zmienione w drodze czynności prawnej lub orzeczenia sądu. Podniosła, że § 15 ust. 1, 3, 4 i 8 każdej z łączących strony umów dzierżawy, a także aneksów do umów wprowadziły sposób naliczenia czynszu opierający się na kwocie stanowiącej równowartość 360 dt pszenicy w stosunku rocznym, z podziałem na półrocza czynszowe, według wartości zboża w odniesieniu do średniej krajowej ceny skupu pszenicy publikowanej przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego. Wyliczoną należność czynszową – w cyklach półrocznych z dołu – dzierżawca był zobowiązany regulować na rachunek bankowy wydzierżawiającego. T. B. wskazała, iż wykonała w całości zobowiązanie względem K. (...)w okresie objętym fakturami nr (...), (...), (...), a zatem wszelkie roszczenia K. (...) przekraczające ww. płatności były w ocenie T. B. nienależne, a ich uregulowanie przez dzierżawcę miałoby skutkować bezpodstawnym wzbogaceniem po stronie wydzierżawiającego. T. B. zwróciła uwagę, że nowelizacja przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, w nawiązaniu do której miała nastąpić bezprawna kalkulacja zobowiązań czynszowych dzierżawcy – jak również wydane na jej podstawie akty wykonawcze – nie zawierają przepisów przejściowych o charakterze normy powszechnie obowiązującej, nakazującej stronom już uprzednio zawartych i wykonywanych umów dzierżawy od (...) podporządkowanie tych umów z mocy prawa nowym zasadom. Miało stąd wynikać jedynie uprawnienie wydzierżawiającego do ewentualnej korekty zapisów umownych, w związku ze zmianą regulacji, na bazie których funkcjonuje (...), w drodze aneksu do umowy, z zachowaniem podmiotowości, dobrowolności i równych praw stron stosunku umownego, tj. zgodnie z zasadami Kodeksu cywilnego, do czego zdaniem dzierżawcy nie doszło. Jednocześnie T. B. zastrzegła, że w sytuacji skorzystania przez wydzierżawiającego z któregokolwiek z uprawnień wskazanych w § 16 umowy (m.in. zabezpieczenie płatności czynszu) lub § 17 umowy (m.in. prawo rozwiązania umowy w związku z opóźnieniami w płatności czynszu), będzie broniła swoich praw na drodze sądowej.

K. (...) w odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 7 października 2024 roku poinformował T. B., że podtrzymuje swoje stanowisko przedstawione w piśmie z dnia 27 lutego 2024 roku.

Dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 23 września 2024 roku wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, k. 29-30, 67-68; pismo (...) z dnia 7 października 2024 roku wraz z potwierdzeniem odbioru, k. 31, 69-71.

(...)w P. pismem z dnia 3 lutego 2025 roku, w odpowiedzi na wniosek z dnia 10 września 2024 roku w sprawie obniżenia czynszu dzierżawnego za rok 2024 wynikającego m.in. z umowy nr (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku, poinformował T. B., że w oparciu o art. 700 k.c., w związku ze stratami poniesionymi na skutek przymrozków w 2024 roku, wyraża zgodę na obniżenie czynszu dzierżawnego za grunty rolne za rok 2024 na następujących warunkach:



obniża się I ratę czynszu dzierżawnego za rok 2024, płatną do dnia 30 września 2024 roku o równowartość 46,965 dt pszenicy,



obniża się II ratę czynszu dzierżawnego za rok 2024, płatną do dnia 28 lutego 2025 roku o równowartość 46,965 dt pszenicy.

Powyższa ulga miała charakter pomocy udzielonej na zasadzie de minimis.

Dowód: pismo (...) z dnia 3 lutego 2025 roku, k. 33.

Ponadto tego samego dnia (...) w P. wystawił na rzecz T. B. fakturę VAT nr (...) obejmującą czynsz dzierżawny z umowy nr (...) za II półrocze 2024 roku w wysokości 18 281,74 zł, którego termin płatności przypadał na dzień 28 lutego 2025 roku. Na poczet czynszu dzierżawnego za II półrocze 2024 roku T. B. dokonała w dniu 25 lutego 2025 roku wpłaty w kwocie 9760,68 zł.

Dowód: pismo (...) z dnia 4 marca 2025 roku, k. 40; faktura VAT nr (...) z dnia 3 lutego 2025 roku, k.80.

W dniu 5 lutego 2025 roku (...)w P. wystawił T. B. fakturę korygującą VAT nr (...), którą skorygował fakturę nr (...) z dnia 2 września 2024 roku, obejmującą czynsz dzierżawny za I półrocze 2024 roku, o kwotę 5374,20 zł, tj. z kwoty 18 423,23 zł do kwoty 13 049,03 zł. Wobec dokonanej uprzednio przez dzierżawcę na poczet czynszu za I półrocze 2024 roku zapłaty w kwocie 12 960,50 zł, do uregulowania z tego tytułu pozostała kwota 88,53 zł.

Dowód: faktura korygująca VAT nr (...) z dnia 5 lutego 2025 roku, k. 34, 82; zawiadomienie o płatności z dnia 2 września 2024 roku, k. 35, 83; przesłuchanie powódki, e-protokół z rozprawy z dnia 13 marca 2026 roku, k. 167-169.

Tego samego dnia (...)w P. wystawił na rzecz T. B. fakturę korygującą VAT nr (...), na podstawie której skorygowano fakturę nr (...) z dnia 3 lutego 2025 roku obejmującą czynsz dzierżawny za II półrocze 2024 roku. Należność wynikającą z faktury (...) nr (...) obniżono o kwotę 5041,22 zł, tj. z kwoty 17 281,74 zł do kwoty 12 240,52 zł.

Dowód: faktura korygująca VAT nr (...) z dnia 5 lutego 2025 roku, k. 82; zawiadomienie o płatności z dnia 3 lutego 2025 roku, k. 83; przesłuchanie powódki, e-protokół z rozprawy z dnia 13 marca 2026 roku, k. 167-169.

T. B. pismem z dnia 24 lutego 2025 roku wezwała (...) Terenowy w P. do niezwłocznego – w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma – rozliczenia nadpłaty w kwocie 5374,20 zł, powstałej w ramach umowy dzierżawy o nr. (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku, aneksowanej w dniu 22 kwietnia 2021 roku, w związku z przyznaniem ulgi z tytułu zniszczeń upraw w wyniku działania warunków atmosferycznych na podstawie art. 700 k.c. w piśmie (...) z dnia 3 lutego 2025 roku, poprzez przekazanie tej kwoty przelewem na rachunek dzierżawcy, względnie zarachowanie nadpłaty na poczet innych, aktualnych lub przyszłych zobowiązań dzierżawcy z ww. umowy lub innych umów łączących strony.

W odpowiedzi na powyższe pismo (...) Oddział Terenowy w P. pismem z dnia 4 marca 2025 roku poinformował dzierżawcę, że kwota 5374,20 zł nie stanowi nadpłaty, a wynika z przyznania ulgi w zapłacie czynszu dzierżawnego za rok 2024 dotyczącego umowy dzierżawy o nr. (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku, w związku z poniesionymi stratami wyrządzonymi na skutek wystąpienia przymrozków w 2024 roku. W związku z zawartą umową dzierżawy za okres II półrocza 2023 roku oraz cały 2024 roku zostały wystawione następujące faktury:



nr (...) na kwotę 18 891,74 zł z terminem płatności 28 lutego 2024 roku, przy czym na poczet tej faktury zostały dokonane wpłaty:

12 594,49 zł z dnia 29 lutego 2024 roku (12 588,67 zł zaliczone na należność główną, 5,82 zł zaliczone na odsetki do dnia 29 lutego 2024 roku),

1790,88 zł z dnia 12 kwietnia 2024 roku (1707,32 zł zaliczone na należność główną, 83,54 zł zaliczone na odsetki do dnia 12 kwietnia 2024 roku (omyłkowo wpisano datę 29 lutego 2024 roku),

a zatem do zapłaty pozostało 4595,75 zł,



nr (...) na kwotę 18 423,23 zł z terminem płatności 30 września 2024 roku, przy czym na poczet tej faktury została dokonana wpłata w kwocie 12 960,50 zł z dnia 24 września 2024 roku (zaliczona w całości na należność główną), natomiast decyzją z dnia 3 lutego 2025 roku udzielono ulgi w wysokości 5374,20 zł, a zatem po rozliczeniu dokonanej wpłaty i udzielonej ulgi do zapłaty pozostało 88,53 zł.



nr (...) na kwotę 17 281,74 zł z terminem płatności 28 lutego 2025 roku, przy czym na poczet tej faktury została dokonana wpłata w kwocie 9760,68 zł z dnia 21 lutego 2025 roku (w całości zaliczona na należność główną), natomiast decyzją z dnia 3 lutego 2025 roku udzielono ulgi w wysokości 5041,22 zł, a zatem po rozliczeniu dokonanej wpłaty i udzielonej ulgi do zapłaty pozostało 2479,84 zł.

Jednocześnie (...) poinformował dzierżawcę, ze na dzień 4 marca 2025 roku do zapłaty pozostają kwoty z tytułu:



faktury nr (...) – należność główna 4595,75 zł, odsetki 461,78 zł,



faktury nr (...) – należność główna 88,53 zł odsetki 4,23 zł,



faktury nr (...) – należność główna 2479,84 zł, odsetki 3,06 zł,

co daje łącznie 7633,19 zł. Ponadto (...) podtrzymał dotychczas wyrażone w kierowanych do T. B. pismach stanowisko.

Dowód: wezwanie do rozliczenia nadpłaty z dnia 24 lutego 2025 roku, k. 39; pismo (...) z dnia 4 marca 2025 roku, k. 40.

Pismem z dnia 6 marca 2025 roku (...)w P. wezwał T. B. do zapłaty czynszu dzierżawnego z umowy dzierżawy o nr. (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku w kwocie 7637,60 zł, obejmującej raty czynszu wymagalne w datach: 28 lutego 2024 roku, 30 września 2024 roku i 28 lutego 2025 roku, powiększone o odsetki ustawowe za opóźnienie, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.

Dowód: ostateczne wezwanie do zapłaty z dnia 6 marca 2025 roku wraz z potwierdzeniem odbioru, k. 41, 84-85.

Pismem z dnia 7 kwietnia 2025 roku T. B. wezwała (...) w P. do zwolnienia spod zabezpieczenia działki o nr. (...) oraz przeniesienia zabezpieczenia prawidłowego wykonywania umów dzierżawy o nr. 2410 i (...) na działki o nr. (...). W odpowiedzi na wezwanie (...) Oddział Terenowy w P. poinformował dzierżawcę o pozytywnym rozpatrzeniu jej wniosku o zmianę zabezpieczenia wykonania umów dzierżawy o nr. 2410 i (...). Jednocześnie (...) poinformował dzierżawcę, że przy okazji wprowadzania zmian dotyczących zabezpieczenia czynszów dzierżawnych przygotował do podpisu teksty jednolite ww. umów dzierżaw uwzględniające zmiany wynikające z przepisów ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustawy oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 grudnia 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Powyższe (...) uzasadnił tym, że zmiana zapisów umownych w powyższym zakresie wprowadzana jest sukcesywnie do umów dzierżaw przy okazji wprowadzania innych zmian dotyczących dzierżawionych nieruchomości oraz praw i obowiązków stron zawartych umów. Zwrócił uwagę, że na prośbę T. B. projekty aneksów do ww. umów dzierżawy zostały do niej przesłane mailowo przed podpisaniem, jednakże ta poinformowała telefonicznie pracownika (...), że odmawia podpisania aneksów zaproponowanej formie.

Przed rokiem 2025 roku (...) nie zaproponował T. B. zawarcia aneksów do umów dzierżawy nieruchomości rolnych Skarbu Państwa, którymi zmienione miałyby zostać zasady ustalania wysokości czynszu dzierżawnego.

Dowód: pismo T. B. z dnia 7 kwietnia 2025 roku, k. 165; pismo (...) z dnia 16 kwietnia 2025 roku, k. 164; przesłuchanie powódki, e-protokół z rozprawy z dnia 13 marca 2026 roku, k. 167-169.

Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 29 lutego 2024 roku średnia krajowa cena skupu pszenicy w II półroczu 2023 roku wyniosła 89,35 zł za dt. Z kolei według obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 18 lipca 2024 roku średnia krajowa cena skupu pszenicy w I półroczu 2024 roku wyniosła 80,50 zł za dt. Natomiast średnia krajowa cena skupu pszenicy w II półroczu 2024 roku zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 17 stycznia 2025 roku wyniosła 85,59 zł za dt.

Dowód: obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 29 lutego 2024 roku w sprawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w II półroczu 2023 roku, k. 36; obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 18 lipca 2024 roku w sprawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w I półroczu 2024 roku, k. 37; obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 17 stycznia 2025 roku w sprawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w II półroczu 2024 roku, k. 38.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo główne podlegało uwzględnieniu w części, tj. co do kwoty 3780,68 zł, podobnie z resztą jak powództwo wzajemne, które zasługiwało na uwzględnienie do kwoty 32,56 zł.

W pierwszej kolejności, z uwagi na podniesiony w odpowiedzi na pozew zarzut strony pozwanej (a zarazem powoda wzajemnego) co do nieprawidłowego oznaczenia przez powódkę strony pozwanej w pozwie, rozstrzygnięcia wymagało czy stroną pozwaną i powodem wzajemnym w sprawie jest Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa z siedzibą w U. czy też oznaczenie tej strony winno zostać doprecyzowane poprzez wskazanie oddziału, z działalnością którego wiązały się roszczenia dochodzone pozwem i pozwem wzajemnym, tj. Oddziału Terenowego w P.. Zdaniem tut. Sądu stroną niniejszego postępowania jest (...)z siedzibą w U., będący państwową osobą prawną wyposażoną w zdolność sądową i procesową, a nie Oddział Terenowy w P. (...). Nie ulega wątpliwości, że oddziały terenowe (...)jako części osoby prawnej nie mają samodzielnych zadań, niezależnych od kompetencji samego Ośrodka. Zadania jednostek organizacyjnych są wprost emanacją zadań (...), a wyodrębnienie ich w strukturze tego podmiotu ma na celu jedynie funkcjonalną decentralizację gospodarowania Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa w powiązaniu z pewnym zakresem terytorialnym, tzn. usytuowaniem określonych nieruchomości Skarbu Państwa pozostających w zarządzie (...). W ocenie Sądu użycie w odpowiedzi na pozew i pozwie wzajemnym dodatkowego elementu kształtującego oznaczenie strony pozwanej (powoda wzajemnego) w postaci „Oddziału (...) w P.” nie może prowadzić do uznania, że stroną pozwaną a zarazem podmiotem dochodzącym roszczeń w niniejszej sprawie, jest Oddział Terenowy w P. (...) (...) (...) a nie sam Ośrodek. W tym zakresie Sąd podziela w całości zaprezentowane przez powódką (pozwaną wzajemnie) w pozwie stanowisko, iż pomimo oznaczenia w (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku oraz aneksie do niej z dnia 14 kwietnia 2023 roku jako wydzierżawiającego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z siedzibą w U. Oddziału Terenowego w P., to nie Oddział Terenowy w P., lecz (...) jako państwowa osoba prawna posiada zdolność sądową i procesową w postępowaniu sądowym, a w takim przypadku zbędne jest dodatkowe oznaczenie strony poprzez wskazanie jej oddziału terenowego. Nie sposób bowiem zaakceptować stanowiska pozwanego (powoda wzajemnego), jakoby legitymowanym biernie a zarazem występującym z powództwem wzajemnym, czyli dochodzącym roszczeń we własnym imieniu i na własną rzecz, był Oddział Terenowy w P. (...). Zdaniem Sądu zarówno sposób oznaczenia pozwanego w pozwie i odpowiedzi na pozew oraz powoda w pozwie wzajemnym (numer NIP, numer REGON), jak również treść przepisów ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o (...) oraz stosowne zapisy Statutu tego Ośrodka, wprowadzonego rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 kwietnia 2017 r. w sprawie nadania statutu Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa, wskazują, że stroną procesu może być jedynie Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa z siedzibą w U. jako następca prawny Agencji Nieruchomości Rolnych. Potwierdza to wspominamy już, a powołany w odpowiedzi na pozew numer NIP pozwanego, pod którym zarejestrowany został (...) a nie jego Oddział Terenowy w P., jak również przedłożone wraz z odpowiedzią na pozew pełnomocnictwa do zastępowania strony pozwanej (powoda wzajemnego). W tym kontekście należy zwrócić uwagę, iż umocowanie zastępującego pozwanego (powoda wzajemnego) radcy prawnego wynika z ciągu pełnomocnictw. Najpierw Dyrektor Generalny (...) W. G. udzielił umocowania Dyrektorowi Oddziału Terenowego w P. – Ż. X. – do reprezentowania m.in. przed sądami powszechnymi Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w zakresie właściwym dla Oddziału Terenowego (...) w P., a ten zaś następnie, na podstawie pełnomocnictwa Dyrektora Generalnego, udzielił dalszego pełnomocnictwa radcy prawnemu występującemu w sprawie do prowadzenia spraw (...) w zakresie związanym z działalnością Oddziału Terenowego w P.. Treść tych pełnomocnictw jednoznacznie wskazuje, że działający w sprawie pełnomocnik mógł działać i działał wyłącznie w imieniu Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, a oznaczenie oddziału terenowego w odpowiedzi na pozew miało służyć wyłącznie doprecyzowaniu kwestii doręczeń pism procesowych jednostce organizacyjnej (...) odpowiedzialnej za wykonanie umów będących przedmiotem postępowania, a z których każda ze stron wywodziła swoje roszczenia w sprawie. W ocenie Sady nie powinno być wątpliwości co do tego, jaki w istocie podmiot został pozwany w niniejszym procesie a zarazem dochodzi roszczeń w ramach powództwa wzajemnego, zwłaszcza, że pozwany poza zwróceniem uwagi na błędne oznaczenie pozwanego w pozwie nie podniósł w ślad za tym żadnego konkretnego zarzutu rzutującego na przebieg i wynik postępowania sądowego, w tym np. brak legitymacji procesowej po stronie pozwanej. Co więcej, występując z powództwem wzajemnym pozwany nie określił się jako Oddział Terenowy w P. (...), lecz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa z siedzibą w U. Oddział Terenowy w P., wskazując przy tym numer NIP właściwy dla państwowej osoby prawnej, a nie jej oddziału. Podkreślić przy tym należy, iż to Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa posiada zdolność sądową, a nie jego oddziały terenowe. Potwierdza to art. 2 ust. 1 oraz art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o (...), zgodnie z treścią których (...) jest państwową osobą prawną będącą agencją wykonawczą w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, 1572, 1717, 1756 i 1907 oraz z 2025 r. poz. 39), a w (...) wyodrębnia się jednostki organizacyjne, którymi są m.in. oddziały terenowe (...)działające w każdym województwie. Wobec powyższego Sąd dokonał w wyroku z urzędu prawidłowego oznaczenia strony procesu, jaką powinien być (...) w U..

W odpowiedzi na pozew strona pozwana (...)z siedzibą w U. wystąpiła z powództwem wzajemnym, dochodząc od powódki zapłaty 7917,40 zł tytułem niezapłaconego przez powódką (pozwaną wzajemną) czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku oraz oba półrocza 2024 roku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności. Należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 505 1 § 1 k.p.c. z uwagi na wartość zgłoszonego w pozwie roszczenia nieprzekraczającą kwoty 20 000,00 zł niniejsze postępowania prowadzone było w reżimie przepisów o postępowaniu uproszczonym.

Jak stanowi art. 204 § 1 k.p.c., powództwo wzajemne jest dopuszczalne, jeżeli roszczenie wzajemne jest w związku z roszczeniem powoda lub nadaje się do potrącenia. Powództwo wzajemne można wytoczyć nie później niż w odpowiedzi na pozew, a jeżeli jej nie złożono - w sprzeciwie od wyroku zaocznego albo przy rozpoczęciu pierwszego posiedzenia, o którym zawiadomiono albo na które wezwano pozwanego. W świetle art. 204 § 2 k.p.c. pozew wzajemny wnosi się do sądu pozwu głównego. Jeżeli jednak pozew wzajemny podlega rozpoznaniu przez sąd okręgowy, a sprawa wszczęta była w sądzie rejonowym, sąd ten przekazuje całą sprawę sądowi właściwemu do rozpoznania powództwa wzajemnego. Na podstawie art. 204 § 3 k.p.c. przepisy dotyczące pozwu stosuje się odpowiednio do pozwu wzajemnego. Jednocześnie w myśl art. 505 4 § 2 k.p.c. w postępowaniu uproszczonym powództwo wzajemne oraz zarzut potrącenia są dopuszczalne, jeżeli roszczenia nadają się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym.

Mając na względzie treść zacytowanych wyżej przepisów, uznać należało, iż powództwo wzajemne (...)było w pełni dopuszczalne w rozpoznawanej sprawie i zostało wytoczone w terminie przewidzianym w art. 204 § 1 k.p.c., tj. wraz z wniesieniem przez stronę pozwaną odpowiedzi na pozew. Zgłoszone w pozwie wzajemnym roszczenie pozostawało w ścisłym związku z roszczeniem powódki, albowiem związane było z wykonaniem umowy dzierżawy łączącej strony procesu, a ponadto jego wartość nie przekraczała kwoty 20 000,00 zł, co powodowało, iż nadawało się ono do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym.

Stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę rozstrzygnięć Sądu został ustalony na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych w toku postępowania przez każdą ze stron, a nadto na podstawie dowodu z przesłuchania storn ograniczonego do przesłuchania powódki (pozwanej wzajemnie) T. B.. Wiarygodność któregokolwiek z powyższych dowodów nie była przedmiotem zarzutów żadnej ze stron procesu, przy czym także Sąd nie znalazł żadnych podstaw do jej zakwestionowania. Co istotne, stan faktyczny sprawy był bezsporny pomiędzy stronami, a spór sprowadzał się do kwestii interpretacji przepisów prawa stanowiących podstawę ustalenia wysokość czynszu dzierżawnego począwszy od II półrocza 2023 roku. Z kolei przedstawione przez powódkę (pozwaną wzajemną) wraz z kolejnymi składanymi w toku postępowania pismami procesowymi wydruki orzeczeń innych Sądów zapadłych w tożsamych przedmiotowo sprawach wraz z ich uzasadnieniami Sąd potraktował nie tyle jako podstawę ustaleń faktycznych, lecz jako rozwinięcie stanowiska procesowego powódki.

W sprawie bezspornym było, że pomiędzy stronami, tj. T. B. i (...) (...) zawarta została w dniu 22 kwietnia 2021 roku umowa dzierżawy o nr. (...), przedmiotem której była dzierżawa przez T. B. nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 13,84 ha, położonych na terenie gminy M., stanowiących mienie wchodzące w skład (...) Skarbu Państwa, aneksowana następnie w dniu 14 kwietnia 2023 roku. Należy przy tym zaznaczyć, iż aneks do umowy dzierżawy z dnia 14 kwietnia 2023 roku stanowił w rzeczywistości powielenie zapisów umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku, zaś strony postanowiły przedłużyć okres obowiązywania umowy do dnia 30 września 2032 roku. Natomiast najistotniejsze z punktu widzenia rozstrzygnięcia powstałego między stronami sporu postanowienia umowy, w szczególności te odnoszące się do stawki czynszu dzierżawnego określające jego wysokość na równowartość 322,00 dt pszenicy w stosunku rocznym oraz sposób i terminy płatności czynszu, tj. płatność za okres każdego półrocza roku kalendarzowego z dołu w wysokości połowy ilości pszenicy (za I półrocze w terminie do dnia 30 września według cen pszenicy w I półroczu, a za II półrocze według cen pszenicy w II półroczu w terminie do dnia 28 lutego następnego roku), jak również sposób ustalenia ceny pszenicy w oparciu o średnie krajowe ceny skupu pszenicy publikowane przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego, pozostały niezmienne (§ 15 umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku oraz § 15 aneksu z dnia 14 kwietnia 2023 roku). Brak załączników do aneksu z dnia 14 kwietnia 2023 roku, w tym załączników nr 1 i 2 przedstawiających sposób naliczenia czynszu pozostawał irrelewantny dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem załączniki te konkretyzowały wartości przyjęte dla ustalenia wartości czynszu dzierżawnego wyrażonego w decytonach pszenicy, jak również terminy zapłaty czynszu, które nie były sporne pomiędzy stronami. Zarzewiem sporu w sprawie był natomiast sposób ustalenia ceny decytony pszenicy rzutującej na wartość czynszu dzierżawnego wobec zmiany wskaźnika przyjętego w art. 39a ust. 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa począwszy od dnia 1 stycznia 2024 roku w świetle nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw.

Stosownie do treści art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa mienie wchodzące w skład (...) może być wydzierżawiane lub wynajmowane osobom fizycznym lub prawnym, na zasadach Kodeksu cywilnego. Na mocy art. 693 § 1 k.c. przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. W świetle art. 693 § 2 k.c. czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju. Może być również oznaczony w ułamkowej części pożytków. I. negotii umowy dzierżawy stanowią więc z jednej strony - określenie materialnego przedmiotu, którego dzierżawca może używać i pobierać z niego pożytki, a z drugiej strony - określenie wysokości czynszu dzierżawnego lub sposobu jego ustalania. Należy przy tym pamiętać, że zgodnie z art. 353 1 k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Powódka T. B. zgłoszone w pozwie roszczenie oparła na przepisach art. 405, 410 i 411 k.c. w zw. z art. 700 k.c. Powódka dochodziła bowiem równowartości ulgi udzielonej jej w trybie art. 700 k.c. odpowiadającej wartości 46,965 dt pszenicy, tj. 5374,20 zł, jaka – w jej ocenie – niezasadnie została zaliczona przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa na poczet niezapłaconego w niewłaściwie ustalonej przez (...) wysokości, tj. w oparciu o wskaźniki sprzeczne z zapisami umowy, czynszu dzierżawnego za I półrocze 2024 roku. W myśl powołanego przepisu jeżeli wskutek okoliczności, za które dzierżawca odpowiedzialności nie ponosi i które nie dotyczą jego osoby, zwykły przychód z przedmiotu dzierżawy uległ znacznemu zmniejszeniu, dzierżawca może żądać obniżenia czynszu przypadającego za dany okres gospodarczy. Zgodnie natomiast z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Według art. 410 § 1 i 2 k.c. przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego (§ 1). Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (§ 2). Przepis art. 411 pkt 1 k.c. stanowi z kolei, że nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.

Z kolei powództwo wzajemne dotyczyło niezapłaconego czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku, I półrocze 2024 roku oraz II półrocze 2024 roku, w częściach, w jakich ich wartość przekraczała wysokość czynszu ustaloną w oparciu o treść § 15 ust. 3 umowy z dnia 22 kwietnia 2021 roku, a to z uwagi na zmianę wskaźnika przyjmowanego jako podstawę ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w przypadku odwołania do ceny decytony pszenicy zgodnie z art. 39a ust. 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, dokonaną z dniem 1 stycznia 2024 roku mocą ustawy nowelizującej z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw. Ponadto strona pozwana (powód wzajemny) dochodziła zapłaty skapitalizowanych odsetek za opóźnienie w płatności czynszu dzierżawnego za ww. okresy. Podstawę prawną powództwa wzajemnego stanowiły więc przepisy art. 693 § 1 k.c. oraz art. 481 § 1 i 2 k.c.

W obu przypadkach spór pomiędzy stronami sprowadzał się przede wszystkim do tego czy Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa słusznie dokonał ustalenia wartości czynszu dzierżawnego należnego za II półrocze 2023 roku, I półrocze 2024 roku oraz II półrocze 2024 roku, posługując się w tym celu nowymi przepisami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, zamiast postanowieniami umowy dzierżawy – § 15 ust. 3. Powódka twierdziła, że w każdym z ww. okresów właściwą stawką jest stawka przewidziana w § 15 ust. 3 umowy dzierżawy, tj. średnia krajowa cena skupu pszenicy opublikowana przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego. Natomiast strona pozwana argumentowała, iż właściwą stawką jest średnia krajowa cena skupu pszenicy opublikowana przez GUS za 11 kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. Przez to spór pomiędzy stronami nie dotyczył faktów, lecz dokonania prawnej oceny okoliczności sprawy. Powódka (pozwana wzajemnie) konsekwentnie twierdziła bowiem, że wiążące dla stron powinny być postanowienia umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku. Pozwany (powód wzajemny) stał natomiast na stanowisku, iż dokonana z dniem 1 stycznia 2024 roku nowelizacja przepisu art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa miała w sposób bezwzględnie obowiązujący uregulować wskaźnik cen, do którego należy odwoływać się przy ustalaniu czynszu dzierżawnego.

Jak już wspomniano wyżej zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa mienie wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa może być wydzierżawiane lub wynajmowane osobom fizycznym lub prawnym, na zasadach Kodeksu cywilnego. Należy podkreślić, że w świetle art. 24 ust. 1 ustawy dzierżawa stanowi obok sprzedaży podstawową formę zagospodarowania nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Zarówno dzierżawa, jak i najem podlegają przede wszystkim przepisom Kodeksu cywilnego (tytuł XVII księgi III – art. 659–709). Kodeksowy model regulacji obu umów w przeważającej mierze ma charakter przepisów względnie obowiązujących, tzn. obowiązujących o tyle, o ile strony umowy najmu lub dzierżawy nie skorzystają ze swobody kształtowania treści tego stosunku. W ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa regulującej dzierżawę gruntów państwowych widoczna jest przewaga przepisów o charakterze formalnym, proceduralnym, dotyczących wyboru osoby dzierżawcy, nad przepisami o charakterze materialnym, określającymi pozycję prawną dzierżawcy (zob. A. Lichorowicz, Potrzeba prawnego uregulowania dzierżawy rolnej w Polsce, „Przegląd Prawa Rolnego” 2010/2). W tym zakresie decydującą rolę odgrywają wzory umów ustalane – co do zasady – jednostronnie przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. W efekcie umowa dzierżawy gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa zbliża się do umowy adhezyjnej, w której większość warunków umowy ustala wydzierżawiający, mając na uwadze przede wszystkim swoje własne interesy.

Stosownie do treści art. 693 § 2 k.c. czynsz dzierżawny może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju. Może być również oznaczony w ułamkowej części pożytków. W świetle zacytowanego przepisu czynsz może zostać ustalony w umowie dzierżawy jako pewna suma pieniężna, ale także w postaci tzw. klauzuli indeksowej, w przypadku której za miernik wartości może służyć ilość płodów rolnych czy kurs walut obcych. W przypadku nieruchomości rolnych wchodzących w skład (...) Własności Rolnej Skarbu Państwa ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w art. 39a ust. 2 wprowadziła odmienne od kodeksowych zasady ustalania form czynszu dzierżawnego. W myśl powołanego przepisu czynsz dzierżawny ustala się w umowie jako sumę pieniężną albo jako równowartość pieniężną odpowiedniej ilości pszenicy. Czynsz ten jest płatny za półrocze roku kalendarzowego z dołu. Jednocześnie zgodnie z art. 39a ust. 3 ustawy czynsz dzierżawny ustalony w sumie pieniężnej, poczynając od drugiego terminu płatności, podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźników zmian cen skupu podstawowych produktów rolnych w półroczu roku kalendarzowego poprzedzającym termin płatności.

Ponadto w myśl art. 39a ust. 4 ustawy, w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej mocą art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarb Państwa oraz niektórych innych ustaw, należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustala się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w półroczu roku kalendarzowego poprzedzającym termin płatności czynszu. Obecnie, począwszy od dnia 1 stycznia 2024 roku, należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustala się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. A. zmiany ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, w tym zmiany zacytowanego wyżej art. 39a ust. 4 ww. ustawy wpłynął do Sejmu w dniu 3 lipca 2023 roku (druk sejmowy nr (...)). Ustawa została uchwalona przez Sejm w dniu 13 lipca 2023 roku, a w dniu 28 sierpnia 2023 roku podpisana przez Prezydenta RP. Zgodnie z art. 15 ustawy nowelizującej ustawa ta weszła w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia, z wyjątkiem ww. art. 1 pkt 17, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2024 roku. Jednocześnie należy podkreślić, iż ustawie nowelizującej nie zawarto przepisów przejściowych dotyczących stosowania zmienianego art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa do uprzednio zawartych umów dzierżawy. Wskazano jedynie moment wejścia w życie zmienionego przepisu art. 39a ust. 4.

Szczegółowe zasady ustalenia wysokości czynszu dzierżawnego regulują także przepisy rozporządzenia wydanego na mocy art. 39a ust. 8 ustawy, tj. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 sierpnia 2016 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia roczny czynsz dzierżawny ustala się jako sumę czynszu należnego od poszczególnych składników przedmiotu dzierżawy, stosownie do art. 39a ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zgodnie zaś z uchylonym obecnie ust. 2 § 1 rozporządzenia, a obowiązującym przed nowelizacją dokonaną rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 grudnia 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, do czynszu dzierżawnego ustalanego jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy przyjmuje się do przeliczeń średnią krajową cenę skupu pszenicy wskazaną w obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego ogłaszanym w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej (...)Monitor (...)” za półrocze poprzedzające ogłoszenie wykazu nieruchomości. Zgodnie natomiast z § 2 cytowanego rozporządzenia wysokość czynszu należnego od użytków rolnych zależy od rodzaju klasy gruntów oraz ich położenia. Stawki czynszu wyrażone w decytonach pszenicy za 1 ha użytków rolnych zostały określone w oparciu o opracowanie Instytutu (...) i Gospodarki Żywnościowej dotyczące ustalenia wysokości czynszu dzierżawnego dla użytków rolnych w zależności od potencjału produkcyjnego przedmiotu dzierżawy, w szczególności w zależności od rodzaju i klasy gruntów oraz miejsca ich położenia. Jednocześnie przepis art. 39a ust. 7 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa niezmiennie wskazuje, że wskaźnik zmian cen, o którym mowa w ust. 3, oraz średnią krajową cenę skupu pszenicy, o której mowa w ust. 4, ustala się na podstawie obwieszczeń Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ogłaszanych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej (...), w terminie 20 dni po upływie każdego półrocza kalendarzowego.

W ocenie Sądu brak było podstaw do przyjęcia przez pozwanego (powoda wzajemnego), jakoby zmiana treści przepisu art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i powiązane z nią uchylenie ust. 2 § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 sierpnia 2016 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego w umowach dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, wywarła bezpośredni skutek na wykonywanie umów dzierżawy nieruchomości rolnych Skarbu Państwa zawartych przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. przed dniem 1 stycznia 2024 roku, bez podejmowania przez strony jakichkolwiek działań zmierzających do zmiany zapisów wiążących je umów. W związku z powyższym, w przekonaniu Sądu, w przypadku umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku (aneksowanej w dniu 14 kwietnia 2023 roku) nadal powinny obowiązywać i obowiązują zapisy umowne w tym zakresie, które do tej pory nie zostały zmienione. Niezasadne, zdaniem Sądu, było obciążanie powódki (pozwanej wzajemnie) T. B. czynszem dzierżawnym naliczonym przez (...) za okresy od II półrocza 2023 roku do II półrocza 2024 roku według nowych zasad ustalania wysokości czynszu dzierżawnego, w oparciu o wskaźnik wprowadzony do art. 39a ust 4 ustawy z dniem 1 stycznia 2024 roku.

W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z § 15 ust. 1 (...) nr (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku dzierżawca zobowiązał się płacić wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny w wysokości równowartości 322 decyton pszenicy w stosunku rocznym (zwolnione z podatku VAT) Jednocześnie, w myśl § 15 ust. 3 umowy cenę pszenicy przyjmowano na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy publikowanej przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego. Z kolei w § 15 ust. 4 umowy strony ustaliły, że czynsz płatny jest za okres półrocza roku kalendarzowego z dołu w wysokości wynikającej z przemnożenia połowy ilości pszenicy określonej w ust. 1 przez cenę określoną w ust. 3. Tymczasem wprowadzona przez ustawodawcę od dnia 1 stycznia 2024 roku zmiana art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa określa należność z tytułu czynszu nie w odniesieniu do półrocza roku kalendarzowego, ale w odniesieniu do okresu jedenastu kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego. Powyższe należy ocenić jako kolidujące z postanowieniami § 15 ust. 3 umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku, w brzmieniu ustalonym aneksem z dnia 14 kwietnia 2023 roku, która nadal wiąże strony, zwłaszcza, że umowa ta w żadnym miejscu nie uzależniała sposobu ustalania wartości czynszu dzierżawnego należnego za kolejne półrocza lat kalendarzowych od przepisów ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, a brak w niej również zapisów pozwalających na modyfikację treści stosunku prawnego w tym zakresie w przypadku zmian legislacyjnych.

Skoro zatem łącząca strony umowa dzierżawy kompleksowo regulowała zakres praw i obowiązków każdej ze stron, w szczególności w zakresie ich essentialia negotti, a zatem sposobu ustalania wysokości czynszu dzierżawnego, to nie sposób uznać, jakoby (...) upoważniony był do przeliczenia wartości należnego mu od powódki czynszu dzierżawnego począwszy od II półrocza 2023 roku, z wykorzystaniem innych wskaźników, aniżeli określone przez strony w umowie dzierżawy, tj. w oparciu o średnią krajową cenę skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu.

Zdaniem Sądu, gdyby zamiarem ustawodawcy było, aby znowelizowany przepis art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa znajdował zastosowanie do umów zawartych przed jego wejściem w życie, to odpowiedni przepis intertemporalny znalazłby się w ustawie nowelizującej. Tego jednakże zabrakło w przypadku ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw. Zakładając zaś racjonalność ustawodawcy, a także prawidłowość stosowania technik legislacyjnych, wobec braku jednoznacznych regulacji przejściowych, w ocenie Sądu, ustawodawca nie planował ingerować w żaden sposób w treść zastanych stosunków prawnych, zawiązanych pod rządami uprzednio obowiązujących przepisów prawa. Pogląd ten, zdaje się potwierdzać przy tym uprzednie działanie ustawodawcy wobec tego samego aktu prawnego. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż w ustawie z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, w jej art. 4 zawarto normy intertemporalne odnoszące się do umów dzierżawy zawartych przed dniem jej wejścia w życie. Ustawa ta wprowadziła w art. 38 ust. 1a ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa obowiązek zawarcia w umowie dzierżawy, także zawieranej na czas oznaczony, postanowień umożliwiających wypowiedzenie przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa umowy dzierżawy w zakresie wyłączenia 30% powierzchni użytków rolnych będących przedmiotem dzierżawy. Regulację tę z całą stanowczością należy uznać zaś za umacniającą pozycję wydzierżawiającego względem dzierżawcy. Zgodnie jednak z art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej jeżeli umowa dzierżawy zawarta przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, przedmiotem której są nieruchomości wchodzące w skład (...) Własności Rolnej Skarbu Państwa nie zawierała postanowienia o możliwości wyłączenia, o którym mowa w art. 38 ust. 1a ustawy, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, Agencja Nieruchomości Rolnych (zastąpiona przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa), w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przedstawić miała dzierżawcom, w formie pisemnego zawiadomienia, propozycję dokonania zmian tej umowy w zakresie wyłączenia z dzierżawy 30% powierzchni użytków rolnych będących przedmiotem dzierżawy. Agencja Nieruchomości Rolnych wraz z zawiadomieniem, o którym mowa w ust. 1, przesyłała projekt zmiany umowy dzierżawy, o której mowa w ust. 1, określający działki ewidencyjne lub ich części, które proponuje wyłączyć z dzierżawy (art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej). Z kolei zgodnie z ust. 5 powołanego artykułu ustawy nowelizującej w przypadku przyjęcia przez dzierżawcę proponowanych zmian umowy, Agencja Nieruchomości Rolnych i dzierżawca niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia złożenia przez dzierżawcę oświadczenia o przyjęciu zaproponowanych przez Agencję Nieruchomości Rolnych zmian umowy dzierżawy dokonywali, w formie pisemnej, zmiany tej umowy. Na gruncie cytowanych wyżej regulacji ustawodawca wprost przewidział więc procedurę, według której zawarte uprzednio umowy dzierżawy podlegały dostosowaniu do nowych regulacji ustawowych, w drodze złożenia zgodnych oświadczeń woli przez obie strony stosunku prawnego w formie pisemnej. Analogicznych przepisów zabrakło natomiast w ustawie z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw wprowadzającej do art. 39a ust. 4 nowelizowanej ustawy nowy wskaźnik stanowiący podstawę ustalenia wysokości czynszu dzierżawnego.

Nawiązując stosunek prawny z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa, powódka T. B., wprawdzie musiała mieć świadomość, że stawka czynszu dzierżawnego za poszczególne półroczne okresy będzie zmienna, albowiem została uzależniona od wskaźnika publikowanego przez Prezesa GUS w okresach półrocznych. Powyższe rozwiązanie zaakceptowała, podpisując umowę dzierżawy o nr. (...), której brzmienie zostało zaproponowane przez (...). Treść postanowień umowy była zaś podyktowana obowiązującymi wówczas przepisami ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, a dokładniej przepisem art. 39a. Nie oznacza to jednak, że powódka zaakceptowała zmienność wskaźnika stanowiącego podstawę ustalenia czynszu dzierżawnego, wykraczającą poza ramy przyjęte w umowie, tj. zmienność wartości średniej ceny skupu pszenicy publikowanej przez Prezesa GUS za każde półrocze roku kalendarzowego. Tymczasem pozwany wobec dokonanych zmian ustawowych narzucił jednostronnie powódce zmianę w sposobie ustalania wysokości czynszu dzierżawnego, uznając, iż znowelizowane przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący i wykluczają stosowanie dotychczasowych postanowień umownych. Powódka w żadnym momencie wykonywania umowy dzierżawy nie zgodziła się natomiast na zastosowaną jednostronnie przez pozwanego zmianę sposobu ustalania czynszu dzierżawnego, począwszy od II półrocza 2023 roku, a tym samym wprowadzenie do treści wiążącego strony stosunku prawnego wskaźnika, o którym mowa w art. 39a ust. ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w brzmieniu ustalonym od dnia 1 stycznia 2024 roku. Co zaś znamienne, zmiana wartości wskaźnika, na którą powódka przystała w umowie, opierała się na uwarunkowaniach rynkowych, w przeciwieństwie do zmiany narzuconej przez pozwanego, która wprowadzała do umowy inny rodzaj wskaźnika, opartego na odmiennych niż dotychczasowe kryteriach szacowania średniej ceny skupu pszenicy. Na taką zmianę powódka nie wyraziła jednak zgody. Należy bowiem zaznaczyć, że umowa dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku, za wyjątkiem aneksu z dnia 14 kwietnia 2023 roku nieodnoszącego się jednak do omawianych zagadnień, nie została zmieniona w zakresie zobowiązania powódki (pozwanej wzajemnie) do zapłaty czynszu, przy czym zarówno w świetle § 21 umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku, jak i aneksu do niej z dnia 14 kwietnia 2023 roku, jakakolwiek zmiana umowy wymagała formy pisemnej pod rygorem nieważności. Takiej formy w niniejszej sprawie nie dochowano. Ponadto nie sposób przyjąć, aby elementy przedmiotowo istotne umowy, jak wynagrodzenie, mogły być zmieniane jednostronnie, bez zgody drugiej strony. Dlatego też, skoro umowa nie została przez strony zmieniona, a w sprawach nieuregulowanych umową nakazywała stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego (§ 22 ust. 1 umowy dzierżawy), to brak było podstaw do naliczania przez pozwanego czynszu dzierżawnego w oparciu o nowe regulacje prawne dotyczące zasad ustalania czynszu dzierżawnego na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. Niemniej jednak również ustawodawca przewidział - zarówno w art. 39a ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, w poprzednim, jak i obecnym brzmieniu, że wysokość czynszu ustalana jest w umowie. Zatem wprowadzenie nowego wskaźnika warunkującego ustalenie wysokości czynszu, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu, nie następuje z mocy prawa, tylko w umowie. To z kolei prowadzi do wniosku, że wolą ustawodawcy było, by zmiana sposobu określania czynszu została przeprowadzona na zasadach regulacji Kodeksu cywilnego w zakresie zobowiązań umownych. Ten z kolei nakłada na wydzierżawiającego obowiązek wprowadzenia do umów dzierżawy zapisów dotyczących nowego sposobu ustalania wysokości czynszu na zasadach równości stron stosunku cywilnoprawnego. Strony zawarły bowiem umowę cywilnoprawną, w zakresie której należy stosować przepisy Kodeksu cywilnego. Tym samym – jednocześnie w zgodzie z regulacjami ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w aktualnym brzmieniu – wydzierżawiający, jeżeli twierdzi, że ma obowiązek zmiany sposobu ustalania i pobierania czynszu, to winno to mieć odzwierciedlenie w treści umowy, przy uwzględnieniu stanowiska drugiej strony, która to, zgodnie z ogólnymi regułami swobody kontraktowej, powinna mieć możliwość podjęcia decyzji w kwestii kontynuowania umowy na zmienionych warunkach. Dopiero, gdy dzierżawca zgodzi się na zaproponowane warunki (z góry określone przez ustawodawcę), to możliwe jest wprowadzenie stosownych postanowień do umowy. Jednocześnie spełnione zostaną wymogi określone w art. 39a ust. 4 ustawy, które obligują (...) do dostosowania nowo zawieranych, ale także obowiązujących umów do wymogów ustawowych. Skoro strona pozwana tego nie uczyniła, czyli nie dostosowała umowy łączącej strony niniejszego sporu do wymogów prawa, to nie może domagać się zapłaty od powódki czynszu w wysokości przewyższającej ustaloną w umowie.

Co więcej, w ocenie Sądu, adresatem regulacji art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie jest dzierżawca, lecz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa wydzierżawiający nieruchomości wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Innymi słowy norma prawna wyrażona w art. 39a ust. 4 ustawy nie obejmuje swoją hipotezą dzierżawców, lecz podmiot, który ww. grunty wydzierżawia, a zatem (...). Świadczy o tym chociażby treść cytowanego już wyżej art. 38 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa upoważniającego (...) do wydzierżawiane lub wynajmowane osobom fizycznym lub prawnym, na zasadach Kodeksu cywilnego, mienia wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, któremu zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy powierzono wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych w stosunku do ww. mienia. O ile zatem ustawa wymusza na wydzierżawiającym pobieranie czynszu w sposób wprost w niej określony, nie zezwalając na indywidualne uzgodnienia i nie różnicując zasad z tym związanych w odniesieniu do umów zawartych przed jej wejściem w życie, to wymaga od niego również dostosowania do ustawy treści obowiązujących umów.

Za niezasadne Sąd uznał twierdzenia pozwanego (powoda wzajemnego), iż znowelizowany przepis art. 39a ust. 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ma retrospektywny skutek w odniesieniu do zawartych przed dniem jego wejścia w życie umowy dzierżawy jako stosunku prawnego o ciągłym charakterze. Zgodnie z powszechnie akceptowanym poglądem, skutki zdarzeń prawnych, a takim zdarzeniem jest wydzierżawianie gruntu przez powódkę od strony pozwanej, powstałych pod rządem dawnego prawa należy oceniać według przepisów dotychczasowych (tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 1990 roku, sygn. akt III CZP 24/90 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1991 roku, sygn. akt III CZP 123/91). Tę podstawową regułę wyraża art. 3 k.c., zgodnie z treścią którego ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu. Zasada lex retro non agit oznacza, że nowa ustawa obowiązuje dopiero od chwili wejścia w życie, to zaś upoważnia do stwierdzenia, iż nowa ustawa nie powinna zmieniać ocen prawnych dokonanych pod rządem dawnego prawa. Wymaga tego ochrona bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania podmiotów prawa do państwa, co m.in. oznacza, aby ustalone już prawa i obowiązki tych podmiotów nie uległy zmianom, zwłaszcza zmianom niekorzystnym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 roku, sygn. akt IV CK 223/03). Uczestnicy obrotu prawnego oczekują określonej stabilności, jeśli chodzi zarówno o zakres uprawnień, jak i o ciężar obowiązków. Podkreśla się, że z zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa wynika obowiązek działania przez organy władzy publicznej w sposób lojalny, staranny oraz adekwatny do realnych potrzeb społecznych w przypadku wprowadzania zmian. Państwo ma również określone obowiązki natury technicznej, których wykonanie służyć ma zabezpieczeniu interesów jednostek, w szczególności gdy zmiany mogą wpłynąć na ich sytuację prawną. Wymaga tego zasada poprawnej legislacji, uznawana za składową zasady państwa prawnego.

Tak rozumiana zasada lex retro non agit nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż art. 3 k.c. stanowi, że wyjątki mogą wynikać z brzmienia ustawy lub jej celu. Należy zatem rozważyć, czy brzmienie lub cel ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie upoważniają do przyjęcia odstępstwa od zasady niedziałania prawa wstecz. Zdaniem tut. Sądu odpowiedź na to pytanie jest negatywna. W brzmieniu art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, nie sposób bowiem doszukać się sformułowań, które dałyby podstawy do odstąpienia od zasady wyrażonej w art. 3 k.c. Ponadto, na co wskazywano już wcześniej, ustawa nowelizująca z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw nie zawiera żadnych przepisów przejściowych. Jak z kolei stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 kwietnia 1998 roku, sygn. akt III CZP 4/98, tzw. retrospekcja, czyli poddanie istniejącego stosunku nowemu reżimowi prawnemu z dniem jego wejścia w życie może mieć zastosowanie jedynie wtedy, gdy wyraźnie przewidziano to w odpowiednim przepisie przejściowym odnośnego (nowego) aktu. Stosowanie retroaktywne prawa nie może być bowiem wyprowadzone w drodze interpretacji, a musi być jasno wypowiedziane w samej ustawie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 roku, sygn. akt IV CSK 70/11).

Natomiast wnioskowanie o retroaktywności przepisu z celu ustawy musi być bardzo ostrożne. Dał temu wyraz Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 czerwca 1999 roku, sygn. akt I CKN 63/98, stwierdzając m.in., że przy wnioskowaniu z celu przepisów prawa cywilnego o ich mocy wstecznej należy zachować dużą ostrożność, zawsze w razie wątpliwości dając pierwszeństwo zasadzie lex retro non agit oraz normom prawa międzyczasowego, jeżeli istnieją i dają się zastosować. W doktrynie wyrażany jest przy tym pogląd, że odstępstwo od wyrażonej w art. 3 k.c. zasady lex retro non agit musi wynikać z wyraźnego brzmienia ustawy, a nie z jej celu, a tym samym art. 3 k.c., w zakresie, w jakim odwołuje się do celu ustawy, utracił moc obowiązującą ze względu na desuetudo (odzwyczajenie) (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 roku, sygn. akt II CK 374/05).

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że celem zmiany ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa - na co wskazywała strona pozwana w odpowiedzi na pozew - było zmniejszenie wpływu wahających się cen pszenicy na wysokość czynszu dzierżawnego, zwłaszcza przy jego wzrostach, co miało być korzystne dla rolników (uzasadnienie projektu ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw). Wychodząc z tych założeń trudno uznać, iż cel ustawy uzasadnia stosowanie nowych przepisów do stanów faktycznych istniejących przed wejściem w życie tej regulacji, tym bardziej iż zmiana wskaźnika ustalania ceny pszenicy spowodowała nagły znaczny wzrost czynszu dzierżawnego, co z pewnością nie przyniosło korzyści rolnikom, a nie taki był cel ustawy nowelizującej. W związku z obecnym drastycznym spadkiem ceny pszenicy nowy sposób ustalania czynszu dzierżawnego okazał się w praktyce niekorzystny dla dzierżawców. Wskazać bowiem należy, że średnia krajowa cena skupu pszenicy w II półroczu 2023 roku wyniosła 89,35 zł za 1 dt, natomiast średnia krajowa cena skupu pszenicy za okres jedenastu kwartałów poprzedzających I półrocze 2024 roku wyniosła 117,34 zł za 1 dt. Tendencja ta utrzymała się w kolejnych półroczach roku 2024. Powyższy problem został dostrzeżony przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a resort rolnictwa przygotował projekt nowelizacji ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz ustawy o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (nr projektu (...)), w którym zaproponowano, że jeżeli jest to korzystniejsze dla dzierżawcy, w latach 2024-2026, równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustalana byłaby na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w danym półroczu, a więc w sposób obowiązujący przed dniem 1 stycznia 2024 roku. Co ważne, w projekcie ustawy pozwolono (...) na ponowne ustalenie wysokości czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w półroczu roku kalendarzowego poprzedzającym termin płatności czynszu, jeżeli będzie to korzystniejsze dla dzierżawcy, na co wskazywał Minister Rozwoju Wsi i Rolnictwa w wystąpieniu z dnia 4 kwietnia 2024 roku przedłożonym przez pozwanego wraz z odpowiedzią na pozew. A. ten z niewiadomych względów został jednakże wycofany z dalszych prac legislacyjnych.

Mając powyższe na względzie, zdaniem Sądu, tym bardziej nie jest uprawnione stosowanie znowelizowanego art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa do ustalenia czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku, skoro nowe brzmienie przepisu weszło w życie dopiero z dniem 1 stycznia 2024 roku, a zatem po upływie okresu dzierżawy, którego dotyczy wyliczenie czynszu dzierżawnego. Co istotne, zgodnie z § 15 ust. 4 umowy dzierżawy czynsz był płatny z dołu, a zatem powódka mogła oczekiwać, że zostanie on wyliczony według poprzednio obowiązujących zasad, skoro obowiązywały one w chwili wykonywania umowy. Nie ma wątpliwości, iż ustawodawca może wprowadzać przepisy bezwzględnie obowiązujące, które wpływają bezpośrednio na treść zawieranych stosunków prawnych, a postanowienia umowne sprzeczne z przepisami bezwzględnie obowiązującymi nie są skuteczne. Niemniej jednak nie można zaakceptować takiego stanu rzeczy, by ustawodawca mógł dowolnie wpływać na treść stosunków prawnych z mocą wsteczną, naruszając tym samym zaufanie podmiotów prawa do państwa. W ocenie Sądu przy ustalaniu wysokości czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku tym bardziej powinny znaleźć zastosowanie regulacje obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 roku. Okoliczność, iż do ustalenia wysokości pszenicy i wystawienia faktury VAT doszło już po wejściu w życie znowelizowanego przepisu art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie może spowodować, iż do stanu faktycznego zaistniałego przed dniem 1 stycznia 2024 roku znajdą zastosowanie nowe regulacje wbrew zasadzie lex retro non agit.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje natomiast okoliczność, iż obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 29 lutego 2024 roku, z dnia 18 lipca 2024 roku oraz z dnia 17 stycznia 2025 roku w sprawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy odpowiednio w II półroczu 2023 roku, I półroczu 2024 roku oraz II półroczu 2024 roku nie zostały opublikowane w „Monitorze Polskim”. Ani umowa dzierżawy zawarta między stronami, ani przepis art. 39a ust. 7 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie uzależnia skuteczności ani ważności ww. obwieszenia Prezesa GUS od faktu jego ogłoszenia. Powódka nie może ponosić negatywnych skutków prawnych z faktu brak ogłoszenia ww. obwieszczeń w Monitorze Polskim.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej argumenty, Sąd uznał, że powództwo T. B. zasługiwało na częściowe uwzględnienie, tj. co do kwoty 3780,68 zł. Przypomnieć należy, iż powódka domagała się od strony pozwanej zapłaty kwoty 5374,20 zł tytułem nienależnego świadczenia odpowiadającego wartości obniżonego przez pozwanego w trybie art. 700 k.c. czynszu dzierżawnego za I półrocze 2024 roku o równowartości 46,965 dt pszenicy, zgodnie z pismem (...) z dnia 3 lutego 2025 roku, a zdaniem powódki zaliczonego niezasadnie na poczet niezapłaconego za ten sam okres czynszu dzierżawnego ustalonego przez pozwanego według nowego wskaźnika obowiązującego od dnia 1 stycznia 2024 roku. Co istotne, pozwany ustalając wartość pieniężną przyznanej ulgi oparł konsekwentnie oparł się także na nowym wskaźniku, tj. średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających II półrocze 2024 roku (a zatem półrocze, w którym przypadał termin płatności czynszu dzierżawnego za I półrocze 2024 roku), która zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 18 lipca 2024 roku wyniosła 114,43 zł. Skoro Sąd uznał, że strony w zakresie określenia wartości czynszu dzierżawnego wiążą zapisy § 15 umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku oraz § 15 aneksu do umowy z dnia 14 kwietnia 2022 roku, a tym samym, że czynsz dzierżawny winien być ustalany w oparciu o średnią krajową cenę skupu pszenicy w półroczu roku kalendarzowego poprzedzającym termin płatności czynszu, to te same zasady należy zastosować w przypadku ustalenia wartości przyznanej przez (...) ulgi w czynszu dzierżawnym należnym za I półrocze 2024 roku. W związku z powyższym wartość pieniężna przyznanej ulgi wynieść powinna 3780,68 zł i stanowi iloczyn 46,965 dt pszenicy oraz średniej krajowej ceny skupu pszenicy w I półroczu 2024 roku wynoszącej 80,50 zł zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 18 lipca 2024 roku. Z uwagi zaś na to, iż przyznana ulga została w całości zaliczona przez stronę pozwaną na czynsz dzierżawny należny za I półrocze 2024 roku ustalony w oparciu o wskaźnik wprowadzony od dnia 1 stycznia 2024 roku w znowelizowanym art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi, który według obliczeń pozwanej wynieść miał 18 432,23 zł, natomiast czynsz dzierżawny za ten sam okres, do którego zapłaty powódka była zobowiązana zgodnie z postanowieniami umowy dzierżawy wyniósł 12 960,50 zł i którą to kwotę powódka uiściła na rzecz (...), to równowartość przyznanej ulgi, a więc 3780,68 zł stanowi świadczenie nienależne po stronie powódki (nadpłatę). Uwzględniając bowiem przyznaną przez pozwanego ulgę w czynszu dzierżawnym należnym za I półrocze 2024 roku, całkowita wartość świadczenia powódki za ten okres winna wynieść 9179,82 zł. Tym samym Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 3780,68 zł tytułem nienależnego świadczenia, o czym orzekł w pkt. I ppkt. 1 sentencji wyroku, jednocześnie oddalając powództwo w pozostałym zakresie (pkt I ppkt 2 sentencji wyroku).

O odsetkach od zasądzonego na rzecz powódki roszczenia Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. zgodnie z którymi, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Ponadto, jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie. Odnosząc się do oceny zasadności zgłoszonego żądania zapłaty odsetek, należy wskazać, że zobowiązanie dochodzone powódkę w niniejszej sprawie ma charakter bezterminowy. Zgodnie z regulacją art. 455 k.c., jeśli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Jak wskazuje się w orzecznictwie, z chwilą wezwania zobowiązanie bezterminowe przekształca się z mocy ustawy w zobowiązanie terminowe, a na dłużniku spoczywa obowiązek niezwłocznego spełnienia świadczenia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 listopada 1995 roku, sygn. akt I ACr 592/95). Powyższe jest niezależne od tego, czy wierzyciel wskazał w wezwaniu jakikolwiek termin spełnienia świadczenia, gdyż wskazany skutek następuje z mocy samego prawa (K. Korzan, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1992 roku, sygn. akt III CZP 56/92). W świetle art. 455 k.c., dłużnik po wezwaniu w razie wątpliwości powinien wykonać świadczenie w całości, chyba że co innego wynika z porozumienia stron lub okoliczności konkretnego wypadku. Nie jest możliwym wskazanie jednego terminu, który odpowiadałby pojęciu niezwłoczności, gdyż nie jest możliwe określenie go in abstracto w oderwaniu od okoliczności konkretnego wypadku, natomiast pojęcie niezwłoczności nie oznacza ,,natychmiastowej powinności świadczenia”, lecz jedynie spełnienie go ,,bez nieuzasadnionej zwłoki”, to znaczy w takim terminie, w jakim działający prawidłowo dłużnik mógłby je spełnić w normalnym toku prowadzenia swoich spraw (K. Osajda (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2020, komentarz do art. 455, uwagi 53-54). W orzecznictwie wskazuje się więc, że jest to „termin obiektywnie realny” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2006 roku, sygn. akt II CSK 293/06).

W niniejszej sprawie powódka T. B. pismem z dnia 24 lutego 2025 roku wezwała (...) do zapłaty na jej rzecz w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania kwoty 5374,20 zł tytułem nadpłaty w czynszu z umowy dzierżawy o nr. (...) z dnia 22 kwietnia 2021 roku. Strona pozwana ustosunkowała się do wezwania do zapłaty w piśmie z dnia 4 marca 2025 roku. W tej sytuacji stwierdzić należy, iż z upływem wyznaczonego przez powódkę w wezwaniu do zapłaty terminu płatności kwota wynikająca z wezwania została postawiona w stan wymagalności. Z całą pewnością zatem od daty wskazanej w pozwie, tj. 6 marca 2026 roku, pozwany pozostawał w zwłoce ze zwrotem świadczenia nienależnego na rzecz powódki, skoro jeszcze przed tym terminem odmówił zadośćuczynieniu roszczeniu powódki. Żądanie powódki o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty roszczenia głównego należało zatem, stosownie do regulacji z art. 481 § 1 i 2 k.c., uznać za usprawiedliwione za okres od dnia 6 marca 2025 roku do dnia zapłaty.

Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu w ramach powództwa głównego zawartego w pkt. I ppkt. 3 sentencji wyroku stanowiły przepisy art. 98 k.p.c. w zw. z art. 100 zd. 1 k.p.c. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Z kolei w myśl art. 100 zd. 1 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. W niniejszej sprawie poniesione przez powódkę koszty procesu w zakresie powództwa głównego wyniosły 2217,00 zł, na które to koszty złożyła się opłata sądowa od pozwu w kwocie 400,00 zł wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata w wysokości 1800,00 zł ustalone według wartości przedmiotu sporu, zgodnie z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł. Po stronie pozwanej koszty procesu ograniczyły się do wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego w wysokości 1800,00 zł ustalone według wartości przedmiotu sporu, zgodnie z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Powódka wygrała sprawę w ok. 70,35%, a przegrała w ok. 29,65%. Obciążające powódkę łączne koszty procesu wyniosłyby więc 1191,04 zł (29,65% x 4017,00 zł). Z kolei pozwana winna ponieść koszty procesu w kwocie 2825,96 zł (70,35% x 4017,00 zł). Wobec powyższego Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1025,96 zł stanowiącą różnicę pomiędzy poniesionymi przez powódkę kosztami procesu, tj. kwotą 2217,00 zł, a kosztami, które zgodnie z odpowiedzialnością za wynik procesu winną ją obciążać, tj. kwotą 1191,04 zł.

O odsetkach od należnych powódce kosztów procesu orzeczono natomiast na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c., zgodnie z treścią którego od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z urzędu - za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu.

Powództwo wzajemne Krajowego Ośrodka (...) Rolnictwa podlegało również częściowemu uwzględnieniu, tj. co do kwoty 32,56 zł. Przypomnieć należy, iż pozwany (powód wzajemny) domagał się zasądzenia od powódki (pozwanej wzajemnie) łącznie kwoty 7164,12 zł tytułem niezapłaconych przez powódkę części czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku, I półrocze 2024 roku oraz II półrocze 2024 roku, ustalonego w oparciu o znowelizowany art. 39a ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz kwoty 753,28 zł z tytułu ustawowych odsetek za opóźnienie w płatności ww. rat czynszu dzierżawnego. Nie powielając obszernej argumentacji przytoczonej wyżej, stwierdzić należało, iż roszczenie powódki co do zasady, tj. co do zasadności obciążenia powódki czynszem dzierżawnym ustalonym w oparciu o wskaźnik niewynikający z § 15 umowy dzierżawy z dnia 22 kwietnia 2021 roku oraz aneksu do niej z dnia 14 kwietnia 2023 roku, nie zasługiwało na udzielenie ochrony prawnej. Niemniej jednak, Sąd zasądził od pozwanej wzajemnie na rzecz powoda wzajemnego kwotę 32,56 zł wynikającą z opóźnienia T. B. w płatności czynszu dzierżawnego należnego za II półrocze 2023 roku.

Należy bowiem zwrócić uwagę, iż zgodnie z § 15 ust. 5 umowy dzierżawy oraz aneksu do niej czynsz dzierżawny za II półrocze roku kalendarzowego miał być płatny w terminie do dnia 28 lutego następnego roku. W związku z powyższym termin płatności czynszu za II półrocze 2023 roku upływał z dniem 28 lutego 2024 roku. Stosując zapisy § 15 umowy dzierżawy oraz aneksu do niej, czynsz dzierżawny należny powodowi wzajemnemu za II półrocze 2023 roku wyniósł 14 385,35 zł i stanowił iloczyn 161 dt pszenicy oraz średniej krajowej ceny skupu pszenicy w II półroczu 2023 roku, tj. 89,35 zł zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 29 lutego 2024 roku. Tymczasem z rozliczenia umowy dzierżawy z dnia 10 września 2024 roku wynika jednoznacznie, iż powódka opóźniła się w zapłacie czynszu dzierżawnego za wspomniany okres, wpłacając w dniu 29 lutego 2024 roku kwotę 12 594,49 zł, a następnie w dniu 12 kwietnia 2024 roku kwotę 1790,86 zł. Co istotne, wpłaty te zostały częściowo zarachowane przez (...) na poczet naliczonych ustawowych odsetek za opóźnienie w płatności czynszu, niemniej jednak przy uwzględnieniu błędnie ustalonej wartości zobowiązania pozwanej wzajemnie z tego tytułu w oparciu o nowy wskaźnik wynikający ze znowelizowanego brzmienia art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, zasadnym był obciążenie przez (...) T. B. ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty należnego za II półrocze czynszu dzierżawnego w kwocie 14 385,35 zł za 1 dzień (29 lutego 2024 roku), których wartość wyniosła 4,43 zł. Tym samym od brakującej do zapłaty kwoty czynszu za ten okres równej 1795,29 zł (14 385,35 zł – (12 594,49 zł – 4,43 zł)) powód wzajemny uprawniony był do naliczania dalszych ustawowych odsetek za opóźnienie począwszy od dnia 1 marca 2024 roku do dnia 12 kwietnia 2024 roku, kiedy to pozwana wzajemnie dokonała kolejnej wpłaty na poczet czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku. Odsetki te wyniosły zaś w zaokrągleniu 23,79 zł i taką właśnie kwotę powód uprawniony był zarachować na poczet roszczenia odsetkowego z dokonanej przez dzierżawcę wpłaty w kwocie 1790,86 zł z tytułu czynszu dzierżawnego. Łącznie zatem brakująca część należności z tytułu czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 roku wyniosła 28,22 zł (4,43 zł + 23,79 zł). Od tej kwoty, począwszy od dnia następującego po upływie terminu płatności czynszu, tj. od dnia 29 lutego 2024 roku powód wzajemny stosownie do treści art. 481 § 1 i 2 k.p.c. uprawniony był do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie, które zgodnie z twierdzeniami pozwu wzajemnego naliczał do dnia 14 lipca 2025 roku, a które wyniosły 4,34 zł. Wobec powyższego łączna wartość niezapłaconego przez pozwaną wzajemną czynszu dzierżawnego oraz odsetek ustawowych za opóźnienie wyniosła 32,56 zł i taką kwotę Sąd zasądził od pozwanej wzajemnie na rzecz powoda wzajemnego w pkt. II ppkt. 1 sentencji wyroku, jednocześnie oddalając powództwo wzajemne w pozostałym zakresie (pkt II ppkt 2 sentencji wyroku).

O dalszych odsetkach od zasądzonego w ramach powództwa wzajemnego roszczenia Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 482 § 1 k.c., począwszy od dnia wniesienia pozwu wzajemnego, tj. od dnia 15 lipca 2025 roku. W myśl bowiem art. 482 § 1 k.c. od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy.

Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu w ramach powództwa wzajemnego zawartego w pkt. II ppkt. 3 sentencji wyroku stanowiły przepisy art. 98 k.p.c. w zw. z art. 100 zd. 2 k.p.c. W myśl art. 100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Zdaniem Sądu, w sprawie zaistniał przypadek, o którym mowa w zdaniu 2 art. 100 k.p.c., albowiem roszczenie powoda wzajemnego podlegało zasądzeniu jedynie w niewielkiej części – co do kwoty 32,56 zł z kwoty 7917,40 zł zgłoszonego roszczenia – a zatem w ok. 0,41 %. W związku z powyższym Sąd uznał za uzasadnione obciążenie powoda wzajemnego obowiązkiem zwrotu całości kosztów procesu z powództwa wzajemnego poniesionych przez pozwaną wzajemnie. Należy jednakże zaznaczyć, iż zastosowanie zasady określonej w zdaniu 2 art. 100 k.p.c. polega na zwróceniu stronie wygrywającej proces tylko należnych jej kosztów procesu, a więc wyliczonych od wygranej części powództwa, bez potrącenia kosztów należnych stronie przeciwnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 1969 roku, sygn. akt I CR 186/69; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1972 roku, sygn. akt II CZ 6/72, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1967 roku, sygn. akt III CZP 114/66). Nie podlegają natomiast zasądzeniu koszty nienależne, tj. poniesione przez stronę w tej części, w jakiej proces przegrała. Koszty procesu z powództwa wzajemnego poniesione przez pozwaną wzajemnie ograniczyły się do wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata w wysokości 1800,00 zł ustalone według wartości przedmiotu sporu, zgodnie z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Uwzględniając procent wygranej przez pozwaną wzajemnie sprawy, tj. 99,59%, zasądzeniu na rzecz pozwanej wzajemnie tytułem zwrotu kosztów procesu podlegała kwota 1792,62 zł, o czym orzeczono w pkt. II ppkt. 3 sentencji wyroku.

O odsetkach od należnych pozwanej wzajemnie kosztów procesu orzeczono natomiast na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c..

(...)

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. V.. (...)

P., (...)

(...)