descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt IV P 31/25

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 27 listopada 2025 r.

Sąd Rejonowy w Mikołowie IV Wydział Pracy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Katarzyna Witkowska

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Arkadiusz Żyła

( trzydzieści złotych 00/100) tytułem opłaty sądowej.

Uzasadnienie

Pozwem z dnia 26 marca 2025r. powód domagał się uchylenia kary upomnienia nałożonej przez pracodawcę w dniu 5 marca 2025r. i zasądzenia kosztów procesu.

W uzasadnieniu wskazał, iż kara dyscyplinarna została nałożona niesłusznie, bez podstawy prawnej, za czyn nieobjęty katalogiem z art. 108 k.p.

Ponadto wskazał, iż polecenie służbowe dotyczyło poddania się egzaminowi poza godzinami pracy, a zatem powód miał prawo uchylić się od przystąpienia do egzaminu zarówno w dniu 28 stycznia 2025r. jak i w dniu 11 lutego 2025r.

Niezależnie od powyższego powód podniósł, iż system i organizacja pracy obowiązujące u pozwanej wymuszają na pracownikach zatrudnionych pod ziemią wykonywanie obowiązków w sposób stały ponad normy czasowe.

Przyznał, że nie stawił się na egzaminie w dniach 28 stycznia 2025r. i 11 lutego 2025r., ponieważ godziny egzaminu wymagały od niego pozostania w tych dniach w pracy znacząco ponad normatywny czas pracy.

Zarzucił dodatkowo, że kara upomnienia dotycząca nieprzystąpienia do egzaminu wyznaczonego na dzień 28 stycznia 2025r. została nałożona po upływie dwutygodniowego terminu.

W odpowiedzi na pozew pozwana domagała się oddalenia powództwa. Wskazała, iż, pomimo wydanego na piśmie polecenia służbowego powód dwukrotnie, bez usprawiedliwienia nie przystąpił do egzaminu obejmującego zagadnienia bezpiecznego prowadzenia robót, przewietrzania kopalni, zwalczania pożarów, ratownictwa. Powód wskazał, iż zgodnie z art. 211 k.p.c. pracownik jest zobowiązany znać przepisy bhp i poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym. Odmowa poddania się egzaminom obejmującym ww zagadnienia może stanowić podstawę nałożenia porządkowej kary jako naruszenie przepisów bhp.

Pozwana dodatkowo wskazała, iż w poleceniu zamieszczono adnotację o należnym wynagrodzeniu odpowiadającemu 1 nadgodzinie za czas egzaminu.

Podkreśliła, że inni pracownicy przystąpili do egzaminu, za wyjątkiem powoda.

Pozwana wskazała, iż kara została nałożona w terminie i zachowano tryb konsultacji w związku ze złożonym sprzeciwem.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powód jest zatrudniony od 14 lat u pozwanej na podstawie umowy o pracę, ostatnio na stanowisku nadsztygara bhp, a następnie od roku – sztygara zmianowego.

W dniu 15 stycznia 2025r. Kierownik Ruchu Zakładu Górniczego pozwanej wydał polecenie służbowe w sprawie egzaminu sprawdzającego wiedzę dozoru wyższego i dozoru ruchu. Zakresem egzaminu objęto zagadnienia dotyczące przewietrzania kopalni, zwalczania pożarów, planów ratownictwa, zasad prowadzenia akcji przeciwpożarowej, przepisów bezpiecznego prowadzenia robót, zagrożeń naturalnych, zagrożeń technicznych, prowadzenia robót strzałowych i spawalniczych. Wyznaczono daty egzaminów dla poszczególnych oddziałów. Powodowi przypisano termin egzaminu na dzień 28 stycznia – godzina 8:30 i 14:00. Wskazano, iż dla osób dozoru wyższego egzamin będzie przeprowadzony w godzinach pracy, a dla osób dozoru ruchu – poza godzinami pracy i z tego tytułu wypłacona zostanie jednorazowo 1 nadgodzina. (umowy o pracę – w aktach osobowych powoda, polecenie służbowe – k. 31). Po zapoznaniu się z poleceniem służbowym powód wskazywał pracodawcy, że egzamin został wyznaczony poza godzinami pracy. Powoda obowiązuje 7,5 godzinna norma czasu pracy. By wykonać obowiązki sztygarzy zmianowi w związku z organizacją pracy od lat systemowo świadczą pracę w godzinach nadliczbowych zarówno pod ziemią jak na powierzchni, bez stosownego wynagrodzenia, a ich czas pracy w celach rozliczeniowych liczony jest wyłącznie od zjazdu do wyjazdu, mimo, że pracodawca nakłada na sztygarów obowiązki na powierzchni, których wykonanie wymaga pracy dodatkowo co najmniej od 45 minut do 60 minut na każdej zmianie, przy zachowaniu 7,5 godzin pracy pod ziemią. (dowód: przesłuchanie powoda – k. 77 – 78, okoliczność znana Sądowi z urzędu w związku z pozwami przeciwko pozwanej o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych).

W dniu 27 stycznia 2025r. powód wszedł na teren kopalni o godzinie 22:10, wykonał zjazd o godzinie 22:25, wyjechał w dniu 28 stycznia o godz. 06:03, wyszedł z kopalni o godzinie 06:37. Przebywał w pracy łącznie 8h. 27 min. Pod ziemią przebywał 7 godzin i 22 minuty. (wykaz rejestracji dziennych – k. 33) Zgodnie z poleceniem służbowym powód miał oczekiwać na egzamin do godziny 8:30. Z powodu zmęczenia po nocnej zmianie powód nie przystąpił do egzaminu. Nie stawił się również w tym dniu na egzamin o godzinie 14:00.

Pozwana w poleceniu wyznaczyła termin dodatkowy na dzień 11 lutego 2025r. o godzinie 8:30, 13:00 i 14:00. W dniu 11 lutego 2025r. powód wszedł na teren kopalni na zmianę o godzinie 00:03, zjechał na dół o godzinie 00:18, wyjechał po 7 godzinach i 40 minutach, wyszedł z kopalni o godzinie 08:10. (wykaz rejestracji dziennych – k. 35). Nie stawił się na drugi termin egzaminu w dniu 11 lutego zarówno o godzinie 8:30, 13:00 jak i 14:00, jak wyjaśnił, w odniesieniu do godziny 8:30 - z powodu zmęczenia.

Sztygar Oddziałowy M. K. złożył wniosek o ukaranie pracownika w związku z nieprzystąpieniem do egzaminu w terminie dodatkowym w dniu 11 lutego 2025r. (wniosek – k. 36). W dniu 12 lutego 2025r., a polecenie pracodawcy, powód złożył pisemne wyjaśnienie przyczyn niestawiennictwa na egzaminie w terminie dodatkowy. Powód podniósł w piśmie, że w ostatnim okresie odbył dwa szkolenia wymagane prawem dla osób dozoru ruchu, które pokrywały się z zakresem wiedzy objęte egzaminem. Ponadto zarzucił, że żądanie od pracownika, by brał udział w egzaminie po zmianie jest niewskazane a nadto niedopuszczalne, zwłaszcza wobec faktu notorycznego niewypłacania wynagrodzenia za pracę świadczoną ponad normatywny czas pracy. Zarzucił, że zmuszanie pracownika do udziału w egzaminie w godzinach nadliczbowych rażąco narusza prawa pracownicze. (pisemne wyjaśnienie – k. 37). W dniu 18 lutego 2025r. Kierownik Działu BHP G. J. umożliwił powodowi złożenie wyjaśnień. Powód powołał się na pisemne wyjaśnienia z dnia 12 lutego 2025r., które złożył w Kancelarii. (protokół z wysłuchania pracownika – k. 36).

W dniu 5 marca 2025r. zawiadomiono powoda o zastosowanej w dniu 19 lutego 2025r. karze upomnienia. (zawiadomienie o zastosowaniu kary – k. 38). Powód od 18 lutego 2025r. przebywał na urlopie wypoczynkowym. Do pracy wrócił w dniu 4 marca 2025r. (ewidencja czasu pracy – w aktach osobowych).

W dniu 7 marca 2025r. powód zgłosił sprzeciw od wymierzonej kary. (sprzeciw – k. 39-40). Pismem z dnia 10 marca 2025r. pozwana zwróciła się do wszystkich organizacji związkowych działających na terenie Kopalni o informację, czy powód jest członkiem związku zawodowego. (pismo – k.41). Powód nie należy do związków zawodowych. (okoliczność bezsporna). W dniu 18 marca 2025r. pozwana powiadomiła się powoda, iż nie przychyla się do złożonego sprzeciwu. (pismo – k. 43).

W marcu wyznaczono powodowi kolejny termin egzaminu tym razem w godzinach pracy. Powód stawił się tym razem, lecz egzaminu nie zdał. (okoliczności bezsporne).

Sąd zważył, co następuje

Powództwo zasługuje na uwzględnienie.

Powód wyczerpał tryb odwołania od nałożonej kary. W terminie pozwana, odrzuciła sprzeciw. Ponieważ powód nie jest członkiem żadnej organizacji związkowej pozwana nie miała obowiązku konsultować sprzeciwu. Formalnie zachowano tryb i terminy stosowania kary upomnienia oraz składania sprzeciwu zgodnie z art. 109 k.p. - 112 k.p.

Z uwagi na zakres przedmiotowy zagadnień objętych egzaminem należało uznać, że nieuzasadniona odmowa stawienia się na termin egzaminu w godzinach pracy stanowiła czyn objęty katalogiem z art. 108§1 k.p. (nieprzestrzeganie przepisów bhp), w zw. z art. 211pkt 1 k.p. Warunkiem postawienia zarzutu naruszenia zasad i przepisów bhp było jednak to, by polecenie służbowe nakładało obowiązek stawienia się na egzaminie w godzinach pracy, na zmianie, chyba, że zaistniałyby okoliczności warunkujące dopuszczalność pracy w godzinach nadliczbowych. Pozwana nie wykazała natomiast, by zaistniały szczególne, czyli nadzwyczajne potrzeby pracodawcy warunkujące dopuszczalność polecenia pracy (poddanie się egzaminowi) w godzinach ponadnormatywnych. Pozwana nie naprowadziła w procesie żadnych okoliczności świadczących o istnieniu takich przeszkód. Nie było wszakże przeszkód do zorganizowania egzaminów w godzinach pracy dla określonej kategorii pracowników. Ponadto, nie było przeszkód do zorganizowania egzaminu dla powoda w kolejnym trzecim terminie – tym razem w godzinach pracy. Na ten egzamin powód stawił się. Pozwana nie wykazała również, by zaistniały przesłanki warunkujące dopuszczalność pracy w godzinach nadliczbowych określone w art. 151 §1 pkt 1 k.p.

W tym stanie rzeczy uznać należało, iż polecenie służbowe z dnia 15 stycznia 2025r. nr (...) było niezgodne z prawem w części, w jakiej zobowiązywało pracowników do stawiennictwa na egzaminie poza godzinami pracy.

Pracodawca nie może wszczynać postępowania dyscyplinarnego z powodu niewykonania polecenia służbowego nieznajdującego oparcia w treści stosunku pracy. Okoliczność ta samoistnie usprawiedliwia powództwo.

Niezależnie od powyższego, Sąd uchylił zastosowaną karę, albowiem pracodawca nadużył prawa nakładając na powoda karę upomnienia w dniu 19 lutego 2025r. za niestawiennictwo na egzaminie poza godzinami pracy.

Zgodnie z art. 8 k.p. nie można czynić ze swego praw użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadom współżycia społecznego. Takie działanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Gdyby uznać, że pozwana miała prawo ukarać powoda, (do czego w ocenie Sądu brak podstaw), okoliczności sprawy uzasadniają celowość zastosowania klauzuli nadużycia praw.

Wadliwy system organizacji pracy u pozwanej wymusza na sztygarach zmianowych wykonywanie standardowo pracy w godzinach nadliczbowych w zakresie obowiązków biurowo – administracyjnych na powierzchni. Sztygarzy są zatrudnieni pod ziemią i obowiązuje ich 7,5 godziny system pracy, ze względu na szkodliwe i uciążliwe warunki pracy. To jest ich normatywny czas pracy wynikający z układu zbiorowego pracy.

Dodatkowo, czas pracy dla wypłaty wynagrodzenia liczony jest wyłącznie od zjazdu do wyjazdu, tak jakby pracownik nie świadczył pracy po wyjeździe. Pracodawca co do zasady konsekwentnie odmawia wypłaty wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych wymaga z drugiej strony, aby pracownik pozostawał do jego dyspozycji i świadczył pracę po czasie pracy, tj. po zmianie. Skoro zmiana kończy się w godzinie wyjazdu.

Pracownicy, w tym powód od lat akceptują taką sytuację. Zyskują jednak świadomość, iż działanie pracodawcy nie jest zgodne z prawem. Już sama organizacja pracy wymuszająca standardowo obowiązek świadczenia pracy ponad normy jest bezprawna.

W tych okolicznościach żądanie, by powód pozostał w pracy ponad normatywny czas pracy, w celu odbycia egzaminu pod rygorem kary dyscyplinarnej jest zachowaniem niezgodnym z art. 151 k.p. Zauważyć należy, iż zarówno w dniu 28 stycznia jak i 11 lutego powód, jak zwykle, pozostawał do dyspozycji pracodawcy ponad 7,5 godziny. Dodatkowo pracodawca obciążył pracownika obowiązkiem wydłużenia czasu pracy poza normą.

W tych okolicznościach czynienie zarzutu powodowi, iż odmówił stawienia się na egzaminie poza czasem pracy, zwłaszcza w obliczu systemowej organizacji czasu pracy wymuszającej wykonywanie obowiązków w godzinach nadliczbowych bez wypłaty wynagrodzenia nosi cechy nadużycia prawa.

Mając zatem na uwadze powyższe Sąd uznał, iż karę upomnienia, ponieważ jej nałożenie było bezpodstawne, ewentualnie stanowiło przejaw nadużycia prawa, należało w świetle art. 112 k.p. i art. 8 k.p. uchylić.

O kosztach Sąd orzekł zgodnie z art. 98 k.p.c., 99 k.p.c. i art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i §9 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r.