Treść orzeczenia
Uzasadnienie
Formularz UK 2
Sygnatura akt
Sygn. akt IV Ka 318/25
Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:
1.CZĘŚĆ WSTĘPNA
0.1.Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji
Wyrok Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 29 stycznia 2025 roku w sprawie sygn. akt II K 568/23.
0.1.Podmiot wnoszący apelację
☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego
☐ oskarżyciel posiłkowy
☐ oskarżyciel prywatny
☐ obrońcy oskarżonego
☒ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego
☐ inny
0.1.Granice zaskarżenia
0.0.1.Kierunek i zakres zaskarżenia
☒ na korzyść
☐ na niekorzyść
☒ w całości
☐ w części
☐co do winy
☐co do kary
☐co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia
0.0.1.Podniesione zarzuty
Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji
☒art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu
☐art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu
☒art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia
☒art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia
☒art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka
☐brak zarzutów
0.1.Wnioski
☒Uchylenie
☒Zmiana
1.Ustalenie faktów w związku z dowodami
przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy
0.1.2.1. Ustalenie faktów
0.0.1.2.1.1. Fakty uznane za udowodnione
Lp.
Oskarżony
Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi
Dowód
Numer karty
0.0.1.2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione
Lp.
Oskarżony
Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi
Dowód
Numer karty
0.1.2.2. Ocena dowodów
0.0.1.2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów
Lp. faktu z pkt 2.1.1
Dowód
Zwięźle o powodach uznania dowodu
-------------------------------------------------------------------------------Dokumenty sporządzone przez uprawnione do tego organy w przepisanej przez prawo formie, nie były kwestionowane, a ich treść nie budzi zastrzeżeń co do ich wiarygodności i rzetelności zawartych w nich treści.
0.0.1.2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)
Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2
Dowód
Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu
1.STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków
Lp.
Zarzut
3.1.
Apelacja oskarżonego zarzuciła wyrokowi:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę i mających wpływ na treść wyroku:
– polegającyna dowolnej, a w konsekwencji błędnej ocenie materiału dowodowego w szczególności wyjaśnień oskarżonego X. R., zeznań pokrzywdzonych N. M., K. M., F. M. oraz świadka K. R., co w konsekwencji doprowadziło do skazania oskarżonego, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że oskarżony nie dopuścił się penalizowanego zachowania w szczególności gdyby sąd prawidłowo ocenił materiał dowodowy doszedłby do przekonania, że wszystkie działania jakie podejmował oskarżony skierowane były na utrzymanie kontaktu ze swoją córką R., którego to był pozbawiony przez swoją żonę N. M. i wspierających ją rodziców, a które stanowiły zaniechania odpowiadające na działania pokrzywdzonych, którzy natomiast wykonywali niejednokrotnie czynności zmierzające do uniemożliwienia oskarżonemu realizowania przysługujących mu praw;
– polegający na dowolnej, a w konsekwencji na błędnej ocenie materiału dowodowego w szczególności zeznań oskarżonego, pokrzywdzonych jak i świadków że oskarżony niszczył mienie pokrzywdzonych w szczególności drzwi wejściowe do domu K. M., podczas gdy gdyby sąd prawidłowo ocenił materiał dowodowy doszedłby do przekonania, że żadna z okoliczności na rzecz pokrzywdzonych nie została wykazana w sposób dowolny, bez próby określenia wysokości szkody na rzecz pokrzywdzonych ani ich udokumentowania;
1. obrazę prawa materialnego polegającą na niewłaściwym zastosowaniu art. 46 § 2 KK poprzez orzeczenie nawiązek na rzecz pokrzywdzonych, w sytuacji gdy sąd nie podjął próby określenia wysokości szkody, nie wskazano jej, co więcej za niezasadzone należy uznać zapłacić równowartość odszkodowania na rzecz towarzystwa ubezpieczeń. Apelujący wskazał, że kwestionuje zasądzenie na rzecz pokrzywdzonych po 3.000,00 zł w związku z korzystaniem z pełnomocnika z wyboru — w sytuacji gdy reprezentował ich jeden i ten sam pełnomocnik, zasądzenie zwrotu za te same czynności stanowi w nadużycie prawa.
2. Nadto, zarzucił rażącą niewspółmierność wymierzonej oskarżonemu kary w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości oraz winy, nieuwzględniającą wszystkich okoliczności sprawy, konfliktu rodzinnego, sprawy rozwodowej wynikającej z orzeczenia z winy wysokiej kary.
☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny
Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny
Apelacja oskarżonego X. R. okazała się bezzasadna i nie zasługiwała na uwzględnienie, za wyjątkiem konieczności dokonania korekty wyroku w zakresie punktu 4, dotyczącego środka karnego w postaci zakazu zbliżania się i kontaktowania z pokrzywdzonymi.
Sąd Okręgowy, po dokonaniu kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, uznał, że Sąd Rejonowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, dokonał trafnych ustaleń faktycznych, a następnie właściwie ocenił zachowanie oskarżonego pod względem prawnokarnym. Zarzuty apelacji mają w przeważającej mierze charakter polemiczny i sprowadzają się do forsowania własnej wersji zdarzeń, opartej przede wszystkim na przedstawianiu oskarżonego jako osoby wyłącznie dochodzącej kontaktów z dzieckiem i rozliczeń finansowych, przy jednoczesnym pomijaniu tych elementów jego zachowania, które obiektywnie przekraczały granice dopuszczalnego konfliktu rodzinnego.
Apelacja została oparta przede wszystkim na zarzucie błędu w ustaleniach faktycznych oraz dowolnej ocenie materiału dowodowego. Skarżący kwestionuje ocenę wyjaśnień oskarżonego X. R., zeznań pokrzywdzonych N. M., K. M., F. M. oraz świadków, próbując wykazać, że zachowania oskarżonego były jedynie reakcją na ograniczanie mu kontaktów z córką oraz konsekwencją konfliktu rodzinnego i majątkowego. Tego rodzaju argumentacja nie mogła jednak odnieść skutku. Nie każde napięcie rodzinne, nawet bardzo intensywne, wyłącza odpowiedzialność karną. Konflikt osobisty może stanowić tło sprawy, może tłumaczyć emocje stron, może nawet częściowo wyjaśniać motywację sprawcy, ale nie legalizuje zachowań polegających na uporczywym nękaniu, nachodzeniu, śledzeniu, wysyłaniu licznych wiadomości, naruszaniu spokoju domowego pokrzywdzonych, uszkadzaniu mienia czy stosowaniu przemocy fizycznej. Skarżący w istocie zmierzał do przesunięcia punktu ciężkości sprawy z zachowań oskarżonego na szeroko rozumiane relacje między stronami: rozpad związku, kwestie finansowe, kontakty z dzieckiem, zachowania rodziny pokrzywdzonej, a nawet inne postępowania sądowe. Tymczasem przedmiotem niniejszej sprawy nie było rozstrzygnięcie całokształtu konfliktu rodzinnego, lecz odpowiedź na pytanie, czy konkretne zachowania oskarżonego w okresie od 6 września 2022 r. do 13 kwietnia 2023 r. wyczerpały znamiona przypisanego mu czynu. Sąd Rejonowy na to pytanie odpowiedział prawidłowo.
Nie można podzielić zarzutu, że Sąd Rejonowy dokonał oceny dowodów w sposób dowolny. Przeciwnie, uzasadnienie wyroku wskazuje, że Sąd I instancji odniósł się zarówno do dowodów przemawiających na niekorzyść oskarżonego, jak i do tych elementów materiału, które częściowo potwierdzały jego linię obrony. Sąd Rejonowy nie zaakceptował bezkrytycznie całej narracji pokrzywdzonych. Świadczy o tym już sama treść wyroku. Sąd ograniczył okres przypisanego czynu, przyjmując jako datę początkową 6 września 2022 r., a nie sierpień 2021 r. Ponadto zmodyfikował opis czynu, rezygnując z określenia „groźby karalne” i przyjmując jedynie „groźby”. Ta zmiana ma znaczenie nie tylko redakcyjne, lecz także merytoryczne. Oznacza bowiem, że Sąd Rejonowy dostrzegł różnicę między ogólnymi wypowiedziami o charakterze grożącym, agresywnym lub wulgarnym, a groźbą karalną w rozumieniu art. 190 § 1 k.k. Nie przypisał oskarżonemu więcej, niż wynikało z materiału dowodowego. Taka selektywna ocena materiału dowodowego jest przeciwieństwem dowolności. Gdyby Sąd Rejonowy bezrefleksyjnie przyjął wersję pokrzywdzonych, nie dokonywałby korekt opisu czynu i nie ograniczałby jego zakresu. Fakt, że Sąd I instancji dokonał takich zmian, przemawia za tym, że ocena została dokonana zgodnie z art. 7 k.p.k., a więc w sposób swobodny, lecz nie dowolny. Sąd I instancji oparł ustalenia nie tylko na zeznaniach pokrzywdzonych, ale także na dowodach nieosobowych: wydrukach wiadomości, rejestrach połączeń, dokumentacji fotograficznej, protokołach oględzin, dokumentacji dotyczącej interwencji Policji, opinii w zakresie wyceny uszkodzonego mienia oraz dokumentacji lekarskiej dotyczącej obrażeń N. M.. Istotne znaczenie miała właśnie zbieżność dowodów osobowych i nieosobowych. Relacje pokrzywdzonych nie funkcjonowały w próżni dowodowej, ale znajdowały potwierdzenie w obiektywnych śladach zdarzeń. Skarżący konsekwentnie przedstawiał sprawę jako konflikt rodzinny, w którym oskarżony miał jedynie dążyć do kontaktu z dzieckiem oraz odzyskania środków finansowych. Ten wątek pojawiał się zarówno w apelacji, jak i w późniejszych pismach procesowych, w których obrona próbowała rozbudowywać postępowanie o kwestie relacji oskarżonego z N. M., jego relacji z S. T., zachowania członków rodziny pokrzywdzonej, inne postępowania sądowe oraz nagrania i korespondencję mające wykazywać wzajemność kontaktów.
Sąd Okręgowy nie neguje, że relacje stron były skomplikowane, nacechowane silnymi emocjami, a konflikt rodzinny i finansowy stanowił tło sprawy. Nie oznacza to jednak, że zachowania oskarżonego traciły cechę bezprawności. Art. 190a § 1 k.k. chroni wolność psychiczną człowieka, jego poczucie bezpieczeństwa, prywatność i możliwość spokojnego funkcjonowania. Dla realizacji znamion tego występku istotne jest, czy zachowania sprawcy, oceniane łącznie, miały charakter uporczywy, czy były niechciane, uciążliwe i czy prowadziły do wzbudzenia u pokrzywdzonego poczucia zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie naruszały jego prywatność. W niniejszej sprawie nie chodziło o pojedynczy telefon, jednorazową kłótnię, emocjonalną wiadomość wysłaną w toku rozpadu związku czy incydentalną próbę rozmowy o dziecku. Sąd Rejonowy ustalił ciąg zachowań: liczne połączenia telefoniczne, wiadomości SMS i WhatsApp, nachodzenie pokrzywdzonych w miejscach ich zamieszkania, kierowanie wobec nich wypowiedzi wulgarnych i agresywnych, śledzenie samochodem, uszkodzenie drzwi wejściowych do domu K. M. oraz zdarzenie z dnia 8 kwietnia 2023 r. z użyciem przemocy wobec N. M.. Te zachowania, ocenione łącznie, nie mieszczą się w granicach normalnego, choćby konfliktowego, kontaktu rodzinnego. Nawet jeśli oskarżony miał poczucie krzywdy, uważał, że jest pozbawiany kontaktów z córką lub domagał się rozliczeń finansowych, powinien korzystać z legalnych środków ochrony swoich praw. Nie mógł samowolnie wymuszać kontaktu przez uporczywe nękanie, nachodzenie i presję psychiczną. Prawo do kontaktu z dzieckiem nie obejmuje prawa do naruszania prywatności drugiego rodzica, prawa do nieustannego wysyłania wiadomości, prawa do śledzenia, nachodzenia, niszczenia mienia czy stosowania przemocy. Taka argumentacja obrony prowadziłaby w istocie do nieakceptowalnego wniosku, że konflikt o dziecko lub pieniądze może usprawiedliwiać zachowania typowe dla stalkingu. Sąd Okręgowy takiego stanowiska nie podziela.
W apelacji oraz dalszych pismach procesowych oskarżony silnie akcentował, że pomiędzy nim a N. M. utrzymywane były okresowo kontakty, także o charakterze osobistym, że strony spotykały się, rozmawiały, a część kontaktów mogła być inicjowana również przez pokrzywdzoną. Te okoliczności nie zostały przez Sąd Okręgowy pominięte. Zresztą część materiału dowodowego dotyczącego relacji stron została na etapie odwoławczym dopuszczona właśnie po to, aby zweryfikować tę linię obrony. Nie prowadzi ona jednak do wniosku postulowanego przez skarżącego.
Po pierwsze, fakt wcześniejszej relacji małżeńskiej, intymnej lub rodzinnej nie wyklucza możliwości popełnienia przestępstwa uporczywego nękania. Stalking bardzo często występuje właśnie w relacjach byłych partnerów, małżonków lub osób pozostających w silnym konflikcie osobistym. Nie jest więc argumentem uwalniającym od odpowiedzialności samo twierdzenie, że strony wcześniej pozostawały w bliskiej relacji.
Po drugie, nawet jeśli w pewnych okresach kontakt był akceptowany, nie oznacza to zgody na każde późniejsze zachowanie oskarżonego. Zgoda na rozmowę, spotkanie czy kontakt w sprawie dziecka nie oznacza zgody na wielokrotne, natarczywe wiadomości, nachodzenie, śledzenie lub zachowania agresywne.
Po trzecie, ocena uporczywości nie może być dokonywana przez wyjęcie z całego ciągu zdarzeń pojedynczych fragmentów komunikacji korzystnych dla oskarżonego. Obrona zmierzała właśnie do takiego zabiegu: przedstawienia wybranych rozmów i nagrań jako dowodu, że relacja była normalna, a zatem nękania nie było. Tymczasem prawidłowa ocena musi obejmować całokształt zachowań w dłuższym okresie. Z tego punktu widzenia materiał dowodowy potwierdzał, że zachowania oskarżonego miały charakter narastający, uporczywy i uciążliwy.
Nie jest trafny zarzut, że Sąd Rejonowy bezpodstawnie uznał za wiarygodne zeznania N. M., K. M., F. M. oraz świadków K. i Z. R.. Sąd Rejonowy wskazał, że zeznania tych osób były w istotnych fragmentach spójne, konsekwentne i znajdowały potwierdzenie w dowodach nieosobowych. Oczywiście osoby te były zaangażowane w konflikt z oskarżonym i Sąd I instancji miał tego świadomość. Sam fakt pozostawania w konflikcie nie dyskwalifikuje jednak zeznań świadka ani pokrzywdzonego. Wymaga jedynie ostrożnej oceny. Taka ocena została dokonana. N. M. opisywała zachowania oskarżonego wobec niej, liczne kontakty, nachodzenie oraz zdarzenie z dnia 8 kwietnia 2023 r. Jej relacja w zakresie kluczowych okoliczności była wsparta dokumentacją medyczną dotyczącą obrażeń oraz pozostałymi dowodami. K. i F. M. opisywali zachowania oskarżonego wobec nich, w tym nachodzenie, śledzenie i zdarzenie związane z uszkodzeniem drzwi. Także w tym zakresie Sąd Rejonowy dysponował materiałem obiektywnym, w tym protokołem oględzin i opinią dotyczącą wartości szkody. Argumentacja apelacji polega przede wszystkim na tym, że skoro pokrzywdzeni byli skonfliktowani z oskarżonym, to ich zeznania powinny zostać odrzucone. Taki sposób rozumowania jest nieprawidłowy. W sprawach dotyczących przemocy domowej, konfliktów rodzinnych czy stalkingu naturalne jest, że głównymi źródłami dowodowymi są osoby pozostające ze sobą w konflikcie. Nie oznacza to automatycznie niewiarygodności tych osób. O wiarygodności decyduje treść zeznań, ich konsekwencja, zgodność z innymi dowodami oraz zgodność z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sąd Rejonowy te kryteria zastosował.
Sąd Rejonowy zasadnie jedynie częściowo dał wiarę wyjaśnieniom oskarżonego. Oskarżony nie negował całkowicie istnienia konfliktu ani określonych zdarzeń. Przyznawał pewne elementy, ale nadawał im odmienne znaczenie. W szczególności przedstawiał swoje zachowanie jako reakcję na działania pokrzywdzonych, próbę kontaktu z dzieckiem oraz dochodzenie praw majątkowych. Taka linia obrony była jednak niepełna, ponieważ pomijała intensywność, formę i skutki jego zachowań. Nie jest wystarczające twierdzenie, że „chciałem kontaktu z dzieckiem”, jeśli sposób działania polegał na uporczywej presji wobec pokrzywdzonych. Nie jest wystarczające twierdzenie, że „domagałem się rozliczeń”, jeśli zachowanie przybierało formę nachodzenia, wyzwisk, śledzenia czy uszkodzenia mienia. Nie jest wystarczające twierdzenie, że „relacja była wzajemna”, jeśli w określonym momencie druga strona nie chciała dalszego kontaktu w takim natężeniu i formie. Sąd Rejonowy słusznie uznał więc wyjaśnienia oskarżonego za wiarygodne tylko w tym zakresie, w jakim znajdowały potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. W pozostałym zakresie stanowiły one realizację przyjętej linii obrony, nakierowanej na minimalizowanie własnej odpowiedzialności i przerzucenie ciężaru konfliktu na pokrzywdzonych.
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący ustaleń w zakresie uszkodzenia drzwi wejściowych do domu K. M.. Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 17 lutego 2023 r. oskarżony przyjechał do domu K. M., domagał się kontaktu z córką, dobijał się do drzwi i uszkodził drzwi wejściowe przez wybicie znajdującej się w nich szyby. Ustalenie to nie opierało się wyłącznie na zeznaniach pokrzywdzonych, lecz także na protokole oględzin rzeczy oraz opinii dotyczącej wartości szkody. Koszt wymiany szyby ustalono na 1500 zł. Apelacja nie wykazuje, aby w tym zakresie doszło do dowolności. Skarżący ogranicza się do odmiennego przedstawienia zdarzenia, wskazując, że do uszkodzenia miało dojść przypadkiem. Taka wersja została jednak oceniona przez Sąd Rejonowy i nie znalazła potwierdzenia w materiale dowodowym w stopniu pozwalającym na jej przyjęcie. Samo zaprzeczenie oskarżonego nie wystarcza do podważenia ustaleń opartych na szerszym materiale dowodowym.
Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił również przebieg zdarzenia z dnia 8 kwietnia 2023 r. W tym dniu doszło do bezpośredniego kontaktu oskarżonego z N. M. w mieszkaniu przy ul. (...). Sąd I instancji ustalił, że oskarżony chwytał pokrzywdzoną za szyję, szarpał ją za kończyny górne i włosy, w następstwie czego doznała ona obrażeń w postaci zasinień i otarć, skutkujących naruszeniem czynności narządów ciała na okres nie dłuższy niż 7 dni. Ustalenia te znajdowały oparcie nie tylko w zeznaniach pokrzywdzonej, ale również w dokumentacji lekarskiej. Apelacja, próbując przedstawić zdarzenie jako incydent wynikły z emocji albo próbę powstrzymania pokrzywdzonej, nie podważa zasadniczego faktu: doszło do naruszenia nietykalności i spowodowania obrażeń. Takie zachowanie nie może być usprawiedliwiane napięciem rodzinnym ani sporem o dziecko.
Przypisany oskarżonemu czyn prawidłowo zakwalifikowano jako wyczerpujący znamiona art. 190a § 1 k.k. Uporczywość oznacza powtarzalność, natarczywość i trwanie zachowań pomimo tego, że dla pokrzywdzonego są one niechciane i uciążliwe. Nie chodzi tu o jednorazowy akt, ale o pewien ciąg zachowań. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy ustalił właśnie taki ciąg: telefony, wiadomości, nachodzenie, śledzenie, zakłócanie spokoju, wulgaryzmy, uszkodzenie mienia i przemoc fizyczną. Wzbudzenie poczucia zagrożenia, poniżenia lub udręczenia oraz naruszenie prywatności wynikało nie tylko z subiektywnych deklaracji pokrzywdzonych, ale również z obiektywnego charakteru zachowań oskarżonego. Osoba, która jest wielokrotnie nachodzona, śledzona, otrzymuje liczne wiadomości, doświadcza agresji słownej, a następnie także fizycznej, ma podstawy do odczuwania zagrożenia i naruszenia prywatności. Oceniając zachowanie oskarżonego całościowo, nie sposób uznać go za jedynie nieporadną próbę kontaktu z rodziną. Było to zachowanie przekraczające granice dopuszczalnego dochodzenia swoich racji.
Istotne znaczenie dla oceny apelacji ma również sposób, w jaki obrona próbowała rozbudowywać materiał dowodowy na etapie postępowania odwoławczego. Wnioski te zmierzały przede wszystkim do wykazania, że relacje oskarżonego z N. M. były bardziej złożone, że pokrzywdzona miała określone motywacje, że w sprawę angażowały się osoby trzecie, że istniały inne postępowania oraz inne konflikty. Część materiału dotyczącego relacji stron została dopuszczona, aby nie pozostawić poza oceną argumentacji obrony. Materiał ten nie doprowadził jednak do zakwestionowania zasadniczych ustaleń Sądu Rejonowego. Pozostałe wnioski zasadnie oddalono. Dotyczyły bowiem okoliczności pobocznych, nieistotnych dla rozstrzygnięcia, zdarzeń spoza zakresu przedmiotowego niniejszego postępowania albo stanowiły próbę ponownego wprowadzenia w innej formie dowodów już uprzednio ocenionych jako irrelewantne. W szczególności wnioski dotyczące innych spraw sądowych, w tym sprawy IV Ka 47/26 oraz II K 21/25, nie mogły służyć do rozstrzygania niniejszej sprawy. Sąd Okręgowy w tym składzie miał obowiązek samodzielnie ocenić materiał dowodowy dotyczący czynu przypisanego X. R.. Nie było dopuszczalne zastępowanie tej oceny ustaleniami z innych postępowań, dotyczących innych zdarzeń, innych układów procesowych i innych przedmiotów rozpoznania.
Również wniosek o przesłuchanie S. T., podobnie jak wcześniejsze próby wprowadzenia nagrań jej zeznań z innego postępowania, zmierzał w istocie do rozszerzenia procesu o kwestie relacyjne i motywacyjne, poboczne wobec znamion przypisanego czynu. Postępowanie odwoławcze nie jest etapem, na którym strona może dowolnie konstruować nową płaszczyznę dowodzenia, jeśli okoliczności te mogły być zgłaszane wcześniej albo nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Taktyka procesowa obrony polegała w znacznej mierze na próbie rozproszenia oceny sprawy przez wprowadzanie kolejnych wątków: relacji oskarżonego z S. T., działań N. M. po rozstaniu, zachowań członków jej rodziny, innych spraw karnych i cywilnych. Nie można jednak tracić z pola widzenia tego, że niniejsza sprawa dotyczyła konkretnego czynu przypisanego oskarżonemu, a nie całości relacji rodzinno-majątkowych między stronami.
Na marginesie wskazać należy, że również materiał dowodowy przedstawiany przez oskarżonego już po wniesieniu apelacji nie doprowadził do podważenia prawidłowości ustaleń Sądu Rejonowego. Sąd odwoławczy dopuścił bowiem szereg dowodów zgłoszonych przez oskarżonego, obejmujących między innymi korespondencję prowadzoną za pomocą komunikatorów internetowych, nagrania rozmów oraz materiały obrazujące relacje pomiędzy stronami. Nastąpiło to właśnie po to, aby zweryfikować podnoszoną przez oskarżonego tezę, że pomiędzy nim a N. M. utrzymywane były relacje wykluczające możliwość przyjęcia uporczywego nękania, względnie że pokrzywdzona nie odczuwała zagrożenia i sama inicjowała kontakty. Przeprowadzenie tych dowodów nie doprowadziło jednak do wniosków oczekiwanych przez skarżącego. Materiały te potwierdzają wprawdzie istnienie złożonych i emocjonalnych relacji pomiędzy stronami, konfliktu dotyczącego rozpadu małżeństwa, kontaktów z dzieckiem oraz rozliczeń finansowych, jednak okoliczności te nie były kwestionowane już przez Sąd Rejonowy. Nie stanowią one natomiast dowodu na brak zachowań przypisanych oskarżonemu. Wręcz przeciwnie, analiza całokształtu materiału prowadzi do wniosku, że konflikt między stronami był wyjątkowo intensywny, a oskarżony nie potrafił zaakceptować granic wyznaczanych przez pokrzywdzonych, podejmując wobec nich działania wykraczające poza zwykłe próby kontaktu czy dochodzenie swoich praw.
Z tego względu nie mogły odnieść skutku dalsze inicjatywy dowodowe obrony zmierzające do rozszerzania postępowania o kolejne wątki dotyczące relacji osobistych stron, konfliktów rodzinnych, zachowań osób trzecich czy innych postępowań sądowych. Okoliczności te mogły co najwyżej tworzyć tło zdarzeń, nie zaś podważać ustalone fakty stanowiące podstawę przypisania oskarżonemu odpowiedzialności karnej.
Sąd odwoławczy nie podzielił stanowiska oskarżonego, jakoby rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało badania całokształtu wieloletnich relacji rodzinnych, finansowych i osobistych pomiędzy stronami. Przedmiotem postępowania było bowiem ustalenie, czy oskarżony dopuścił się zachowań opisanych w akcie oskarżenia i przypisanych mu w wyroku Sądu Rejonowego, a nie rozstrzygnięcie, która ze stron ponosi odpowiedzialność za rozpad związku, konflikt rodzinny lub nieudane relacje osobiste.
Analiza zarówno apelacji, jak i kolejnych pism składanych przez oskarżonego oraz jego obrońcę prowadzi do wniosku, że skarżący nie tyle wykazywał konkretne błędy Sądu Rejonowego, ile dążył do ponownego przeprowadzenia całego postępowania dowodowego i dokonania jego oceny od początku. Tymczasem postępowanie odwoławcze nie służy zastąpieniu postępowania pierwszoinstancyjnego ani ponownemu rozpoznaniu sprawy w pełnym zakresie. Zadaniem sądu odwoławczego jest kontrola prawidłowości zaskarżonego orzeczenia. Skarżący wraz z obrońcą wielokrotnie podejmowali próby wprowadzania do procesu kolejnych dowodów dotyczących okoliczności pozostających poza granicami niniejszego postępowania, w tym odnoszących się do innych spraw sądowych, zachowań osób trzecich czy zdarzeń następujących już po okresie objętym zarzutem. Część tych wniosków stanowiła de facto ponowienie wcześniej zgłaszanych żądań dowodowych w zmienionej formie procesowej. Sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia takich inicjatyw, gdyż nie zmierzały one do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, lecz do poszerzania jej przedmiotu o kolejne spory i konflikty istniejące pomiędzy stronami.
Nie był zasadny zarzut obrazy prawa materialnego w zakresie art. 46 § 2 k.k. Nawiązka orzekana na podstawie tego przepisu ma charakter środka kompensacyjnego, ale nie wymaga tak ścisłego wykazania wysokości szkody jak klasyczne odszkodowanie cywilne. Może być orzeczona wtedy, gdy precyzyjne ustalenie rozmiaru szkody lub krzywdy jest utrudnione, a okoliczności sprawy przemawiają za potrzebą kompensacyjnego oddziaływania wyroku.
W niniejszej sprawie pokrzywdzeni doświadczyli nie tylko szkody majątkowej, ale przede wszystkim naruszenia spokoju, prywatności i poczucia bezpieczeństwa. N. M. doznała także obrażeń ciała. K. i F. M. byli objęci zachowaniami oskarżonego polegającymi na nachodzeniu, śledzeniu, wulgarnych wypowiedziach i naruszaniu spokoju domowego. Kwoty 4000 zł na rzecz N. M. oraz po 2000 zł na rzecz K. i F. M. nie są wygórowane. Pozostają w rozsądnej proporcji do charakteru czynu, czasu jego trwania, liczby pokrzywdzonych oraz skutków zachowania oskarżonego. Nie można uznać, aby orzeczone nawiązki miały charakter represji nadmiernej albo oderwanej od realiów sprawy.
Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut dotyczący zasądzenia na rzecz każdego z oskarżycieli posiłkowych kosztów zastępstwa procesowego. Fakt, że oskarżycieli posiłkowych reprezentował ten sam pełnomocnik, nie oznacza automatycznie, że każdemu z nich nie przysługuje zwrot kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Każdy z oskarżycieli posiłkowych występował w sprawie jako odrębny pokrzywdzony, którego dobra zostały naruszone zachowaniem oskarżonego. Sąd Rejonowy był zatem uprawniony do zasądzenia kosztów na rzecz każdego z nich. Nie wykazano, aby rozstrzygnięcie to było sprzeczne z prawem lub rażąco niesprawiedliwe. Samo subiektywne przekonanie oskarżonego, że stanowi to „nadużycie prawa”, nie jest wystarczające do ingerencji w wyrok.
Zarzut rażącej niewspółmierności kary również nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd Rejonowy wymierzył oskarżonemu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat. Kara ta nie może być uznana za rażąco surową. Przeciwnie, uwzględnia zarówno obciążające, jak i łagodzące okoliczności sprawy. Do okoliczności obciążających należały: czas trwania zachowań, ich różnorodność, liczba pokrzywdzonych, naruszenie kilku dóbr prawnych, uszkodzenie mienia oraz spowodowanie obrażeń ciała u N. M.. Do okoliczności łagodzących należała natomiast uprzednia niekaralność oskarżonego oraz tło rodzinne konfliktu. Sąd Rejonowy uwzględnił te okoliczności, skoro nie orzekł kary bezwzględnej, lecz zastosował warunkowe zawieszenie wykonania kary. Nie ma podstaw do przyjęcia, że kara jest niewspółmierna w stopniu rażącym. Apelujący w istocie domaga się łagodniejszej reakcji karnej dlatego, że sam inaczej ocenia swoje zachowanie. Nie jest to jednak wystarczająca podstawa do ingerencji sądu odwoławczego.
Niezależnie od bezzasadności zarzutów apelacyjnych, sąd odwoławczy dostrzegł konieczność korekty zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 4.
Sąd Rejonowy na podstawie art. 41a § 1, 4 i 6 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz zbliżania się do pokrzywdzonych K. M., F. M. i N. M. na odległość mniejszą niż 50 metrów oraz zakaz kontaktowania się z nimi w jakiejkolwiek formie, nie określając jednak czasu obowiązywania tego środka karnego. Rozstrzygnięcie takie pozostaje niezgodne z treścią art. 43 § 1 k.k., zgodnie z którym środek karny w postaci zakazu kontaktowania się z określonymi osobami oraz zakazu zbliżania się do określonych osób orzeka się w latach, od roku do lat piętnastu. Określenie czasu trwania środka karnego stanowi zatem obligatoryjny element rozstrzygnięcia.
Brak oznaczenia okresu jego obowiązywania oznacza niepełne zastosowanie normy prawa materialnego i wymaga ingerencji sądu odwoławczego niezależnie od granic podniesionych zarzutów. Nie stoi temu na przeszkodzie fakt, iż środek odwoławczy został wniesiony wyłącznie na korzyść oskarżonego. Sąd odwoławczy nie dokonał bowiem zaostrzenia sytuacji procesowej oskarżonego ani nie orzekł wobec niego nowego środka karnego, lecz usunął wadliwość rozstrzygnięcia wynikającą z nieokreślenia obligatoryjnego elementu środka już orzeczonego przez sąd pierwszej instancji. W judykaturze utrwalony jest pogląd, że zakaz reformationis in peius nie wyłącza możliwości usunięcia uchybień prawa materialnego, jeżeli prowadzi to do wydania rozstrzygnięcia zgodnego z ustawą, a jednocześnie nie pogarsza sytuacji oskarżonego.
Co więcej, w realiach niniejszej sprawy dokonana zmiana miała charakter korzystny dla oskarżonego. Pozostawienie w obrocie prawnym rozstrzygnięcia nieokreślającego czasu obowiązywania środka karnego prowadziłoby do stanu niepewności co do zakresu ciążących na nim obowiązków i ograniczeń. Tymczasem sąd odwoławczy, wykonując obowiązek wynikający z art. 43 § 1 k.k., oznaczył czas trwania zakazu w najniższym dopuszczalnym przez ustawę wymiarze, tj. jednego roku. W konsekwencji ingerencja sądu odwoławczego nie tylko usuwała dostrzeżone uchybienie prawa materialnego, lecz również kształtowała sytuację prawną oskarżonego w sposób dla niego najkorzystniejszy spośród wszystkich rozwiązań zgodnych z ustawą.
W realiach niniejszej sprawy charakter przypisanego oskarżonemu czynu, obejmujący uporczywe nękanie pokrzywdzonych, wielokrotne naruszanie ich prywatności, nachodzenie w miejscach zamieszkania, wykonywanie licznych połączeń telefonicznych, kierowanie wobec nich gróźb, a także naruszenie nietykalności cielesnej N. M., niewątpliwie uzasadniał zastosowanie środka karnego przewidzianego w art. 41a k.k. Jednocześnie sąd odwoławczy miał na uwadze, że środek ten powinien pozostawać proporcjonalny do stopnia społecznej szkodliwości czynu, stopnia winy sprawcy oraz potrzeb ochrony pokrzywdzonych. Uwzględnić należało również fakt, iż oskarżony nie był dotychczas karany, a sąd pierwszej instancji uznał za wystarczające warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności. W tych okolicznościach brak było podstaw do przyjęcia, że dla realizacji celów zapobiegawczych i ochronnych konieczne jest orzeczenie zakazu w wymiarze przekraczającym ustawowe minimum. Z drugiej jednak strony nie ulegało wątpliwości, że charakter relacji pomiędzy stronami oraz przebieg zdarzeń objętych przypisanym czynem przemawiały za utrzymaniem tego środka w mocy.
Mając powyższe na uwadze, sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok wyłącznie w ten sposób, że określił czas obowiązywania orzeczonych w pkt 4 środków karnych na okres jednego roku, tj. w minimalnym wymiarze przewidzianym przez ustawę.
Zmiana ta miała charakter wyłącznie korekcyjny i wynikała z konieczności usunięcia uchybienia prawa materialnego dostrzeżonego przez sąd odwoławczy z urzędu. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok odpowiada prawu i brak było podstaw do jego wzruszenia.
Wniosek
Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
☐ zasadny
☐ częściowo zasadny
☒ niezasadny
Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny
Wniosek niezasadny z przyczyn wskazanych szczegółowo powyżej.
1.OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU
4.1.
Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności
1.ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO
0.1.Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji
5.1.
Przedmiot utrzymania w mocy
Utrzymanie w mocy wszystkich rozstrzygnięć zawartych w wyroku w zakresie nie podlegającym modyfikacji określonej w punkcie 5.2.
Zwięźle o powodach utrzymania w mocy
Apelacja nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, zaś przeprowadzone w postępowaniu odwoławczym czynności dowodowe nie tylko nie podważyły trafności rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego, ale przeciwnie – doprowadziły do pełnego potwierdzenia prawidłowości poczynionych przez ten sąd ustaleń faktycznych oraz ocen prawnych. Reasumując stwierdzić należy prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu I instancji w zakresie ustalenia sprawstwa oskarżonego, kwestii jego winy i kwalifikacji prawnej przypisanego mu czynu, a także orzeczonej kary.
Sąd Okręgowy, nie dopatrując się również uchybień podlegających uwzględnieniu z urzędu, określonych w art. 439 k.p.k. i art. 440 k.p.k., zaskarżony wyrok wobec oskarżonego utrzymał w mocy w zakresie nie podlegającym modyfikacji określonej w punkcie 5.2.
0.1.Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji
5.2.
Przedmiot i zakres zmiany
Zmieniono zaskarżony wyrok, w ten sposób, że w punkcie 4 środki karne orzeczono na okres 1 roku.
Zwięźle o powodach zmiany
Zmiana dokonana z przyczyn wskazanych szczegółowo powyżej w punkcie 3.1.
0.1.Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji
0.0.1.Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia
5.3.1.1.
Zwięźle o powodach uchylenia
5.3.1.2.
Zwięźle o powodach uchylenia
5.3.1.3.
Konieczność umorzenia postępowania
Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia
5.3.1.4.
Zwięźle o powodach uchylenia
0.0.1.Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania
0.1.Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku
Punkt rozstrzygnięcia z wyroku
Przytoczyć okoliczności
1.Koszty Procesu
Punkt rozstrzygnięcia z wyroku
Przytoczyć okoliczności
3.-4.
Sąd Okręgowy na podstawie art. 634 k.p.k. w zw. z art. 616 § 1 i 2 k.p.k., art. 624 § 1 k.p.k. i art. 17 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 123 ze zm.) zasądził od oskarżonego na rzecz oskarżycieli posiłkowych K. M., F. M. i N. M. po 1008 zł tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej oskarżycielom posiłkowym w postępowaniu przed sądem odwoławczym oraz zwolnił oskarżonego X. R. od opłaty za drugą instancję i wydatków poniesionych przez Skarb Państwa w postępowaniu odwoławczym.
1.PODPIS
0.1.Granice zaskarżenia
Kolejny numer załącznika
Podmiot wnoszący apelację
Oskarżony X. R..
Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja
Wyrok Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 29 stycznia 2025 roku w sprawie sygn. akt II K 568/23.
0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia
☒ na korzyść
☐ na niekorzyść
☒ w całości
☐ w części
☐co do winy
☐co do kary
☐co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia
0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty
Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji
☒art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu
☐art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu
☒art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia
☒art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia
☒art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka
☐brak zarzutów
0.1.1.4. Wnioski
☒Uchylenie
☒Zmiana