descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III Ca 1601/14

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 22 kwietnia 2015 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący - Sędzia SO Leszek Dąbek (spr.)

Sędzia SO Barbara Braziewicz

Sędzia SR (del.) Marcin Rak

Protokolant Aldona Kocięcka

SSR( del.) Marcin Rak SSO Leszek Dąbek SSO Barbara Braziewicz

Sygn. akt III Ca 1061/14

Uzasadnienie

Powodowie S. Z. i R. Z. żądali zasądzenia

od pozwanej (...) z ograniczoną odpowie-dzialnością w Z. kwoty 20.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu oraz zwrotu kosztów procesu.

Uzasadniając żądanie ostatecznie twierdzili, że pozwana będąc właścicielem gazociągu posadowionym na ich nieruchomości w okresie od dnia 1 03 2001r. do dnia 28 02 2011r. bezumownie korzystała z tej nieruchomości i powinna zapłacić im wynagro-dzenie w wysokości dochodzonej w pozwie.

Pozwana (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie

naa jej rzecz od powodów zwrotu kosztów procesu.

Zarzuciła, że powodom nie przysługuje skuteczne względem niej roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości, gdyż korzystała ona

z niej za ich wiedzą i zgodą, a posadowiony gazociąg nie pozbawiał ich możliwości korzystania z nieruchomości. Ponadto podniosła zarzut przedawnienia dochodzonych roszczeń.

W toku postępowania powodowie w piśmie procesowym z dnia 14 05 2013r. rozszerzyli powództwo żądając zasądzenia na ich rzecz od pozwanej kwoty 20.100zł z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwaną z ich nieruchomości w okresie od dnia 1 03 2001r do 30 04 2013r. oraz ustawowych odsetek „odnośnie wynagrodzenia za okres od dnia z 1 03 2001r. do 28 02 2011r.” od dnia wniesie pozwu” a „odnośnie wynagrodzenia za okres od dnia 1 03 2011r. do dnia 30 04 2013r.” od dnia 14 05 2013r. po czym w kolejnym piśmie z dnia 18 06 2013r. cofnęli pozew w rozszerzonej części żądania i zrzekli się w tej części roszczenia.

Następnie w piśmie z dnia 4 02 2014r. wnosili o zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kwoty 3.982zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu oraz zwrotu kosztów procesu, a „w zakresie pozostałej pierwotnie dochodzonej kwoty w wysokości 16.018zł cofnęli pozew ze zrzeczeniem się roszczenia”.

Ponadto doszło do przekształceń podmiotowych po stronie pozwanej, na skutek których w miejsce dotychczasowej pozwanej wstąpiła do sprawy jej następca prawny (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W..

Sąd Rejonowy w Zabrzu w wyroku z dnia 3 06 2014r. zasadził od pozwanej na rzecz powodów kwotę 395,50zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 05 2011r., umorzył postępowanie „w zakresie kwoty 100zł”, oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach procesu.

W ustalonym stanie faktycznym w motywach orzeczenia stwierdził, że nie budzi wątpliwości, że pozwana spółka jest posiadaczem nieruchomości w rozumieniu art. 225 k.c. w związku z art. 224 k.c. oraz że korzysta z nieruchomości powodów w sposób odpowiadający treści służebności gruntowej i przy ocenie jej sytuacji prawnej powinna mieć zastosowania regulacje: art. 225 k.c., art. 224 k.c. w związku z art. 352 k.c. Ocenił, że w materiale sprawy pozwana korzystała z nieruchomości powodów w złej wierze dopiero od dnia doręczenia jej pisma powodów z dnia 2 09 2009r. (najpóźniej w dniu 17 09 2009r.) w którym żądali oni ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu, wobec czego powodom należy się od niej wynagrodzenie za korzystanie z ich nieruchomości tylko za okres od dnia 17 09 2009r. do zbycia przez nich w 2011r. nieruchomości. Przywołał regulację art. 117 § 1 k.c. oraz pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 17 04 1957r. i uchwale z dnia 24 10 1972r. (odpowiednio w sprawach o sygn. akt (II CR 202/56 i III CZP 7/72) zgodnie z którym dochodzone roszczenia nie dotyczą świadczeń okresowych i przyjął, że zgodnie z regu-lacją art. 118 k.c. przedawniają się one z upływem 10 lat, co zarzut pozwanej ich przedawnienia czyni bezzasadnym. Ustalając wysokość należnego powodom wynagro-dzenia stwierdził, że gazociąg posadowiony na nieruchomości powodów został wybudowany w 1989r. i podzielając opinie biegłego przyjął, że przy ustalaniu strefy bezumownego korzystania przez pozwaną z nieruchomości powodów należy uwzględnić przepisy rozporządzenia Ministra Górnictwa z dnia 18 08 1978r. w sprawie warunków techniczny, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe, w których jej szerokość określono na 1m. Następnie w oparciu o dane zawarte w opinii biegłego wyliczył, że za uwzględniony okres powodom należy się wynagrodzenia w łącznej wysokości 395,50zł i w tym zakresie uznał powództwo za uzasadnione. O należnych powodom odsetkach za opóźnienie się pozwanej w jego zapłacie orzekał stosując regulację art. 481 § 1 k.c., zasadzając je od dnia otrzymania przez pozwaną pozwu. Orzeczenie o umorzeniu postępowania oparł na regulacji art. 355 § 1 k.p.c. uznając,

że powodowi skutecznie cofnęli pozew w części żądania zapłaty kwoty 100zł,

a o kosztach procesu orzekał w oparciu o regulację art. 100 k.p.c., stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu.

Orzeczenie zaskarżyli powodowie S. Z. i R. Z. w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu , którzy wnosili o jego zmianę poprzez zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kwoty 3.586,50zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 05 2011r., zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych oraz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Zarzucali, iż przy ferowaniu wyroku popełniono błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że oświadczenie R. Z. z dnia 14 03 1985r. zawierało zgodę

na nieodpłatne korzystanie z nieruchomości powodów przez czas nieoznaczony,

a w konsekwencji tego, że stanowiło ono podstawę „dobrej wiary” pozwanej.

Ponadto zarzucali, że naruszono regulacje:

- art. 36 k.r.o. i art. 37 k.r.o. w ich brzmieniu obowiązującym na dzień 14 03 1985r. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że pochodzące z tej daty oświadczenie R. Z. nie stanowiło czynności przekraczającej zwykły zarząd, a tym samym nie wymagało dla swej ważności zgody drugiego małżonka;

- naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Górnictwa z dnia 18 08 1978r.

w sprawie warunków techniczny, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe przez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy ustalenia odnośnie szerokości strefy kontrolowanej winny zostać poczynione w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 04 2013r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie, a w konsekwencji tego określenie szerokości strefy kontrolowanej na 1m, zamiast prawidłowej wynoszącej 3m.

Zarzucali także, że przy orzekaniu o kosztach procesu naruszono art. 100 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz obciążenie całością kosztów powodów, podczas, gdy z uwagi na określenie wysokości żądania opinia biegłego, Sąd miał podstawy,

aby wszystkimi kosztami procesu obciążyć stronę pozwaną.

W odpowiedzi na apelację pozwana (...)

z ograniczoną odpowiedzialnością w W. wniosła o oddalenie apelacji

oraz zasądzenie na jej rzecz od powodów zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy ustalił zważył co następuje

Sąd pierwszej instancji prawidłowo zakwalifikował roszczenia powoda przyjmując, iż mają one źródło w reżimie prawnym 225 k.c. i 224 § 1 k.c. w związku

z art. 352 § 2 k.c. i art. 230 k.c.

Ustalenia faktyczne składające się na podstawę faktyczną orzeczenia faktycznie nie były kwestionowane w apelacji (poniżej), mają podstawę w informacjach zawartych w przywołanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wiarygodnych źródłach dowodowych.

Skarżący w ramach podniesionego w apelacji zarzutu popełnienia błędu

przy konstruowaniu podstawy faktycznej w istocie kwestionują dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę prawna ustalonego stanu faktycznego, a konkretnie skuteczności prawnej złożonego i nie kwestionowanego przez strony co do treści oświadczenia powoda z dnia 14 03 2014r., przez co nie ma on żadnego wpływu na powyższa ocenę.

Z tych też względów Sąd odwoławczy przyjął ze własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji.

Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena prawna ustalonego stanu faktycznego jest również prawidłowa.

W swym zasadniczym zarysie ma ona oparcie we właściwie zastosowanych przepisach prawa wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i Sąd odwoławczy z podanymi poniżej odstępstwami ją podziela i przyjmuje za własną (orzecz. SN z dn. 26 04 1935r. III C 473/34, ZB. Urz. 1935r. nr 12, poz. 496).

Leżąca od podstaw dochodzonych należności regulacja art. 225 k.c. w związku z art. 352 § 2 k.c. uzależnia powstanie po stronie właściciela nieruchomości roszczeń

o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości od pozostawania posiadacza służebności gruntowej w złej wierze.

Mająca zastosowanie przy ocenie tego zagadnienia regulacja art. 7 k.c. statuuje domniemanie dobrej wiary posiadacza służebności gruntowej.

Stanowi ona wyjątek, legem specialis względem art. 6 k.c. i zdejmuje z niego ciężar dowodu jej istnienia a dowód przeciwny obciąża podmiot który domniemanie

to kwestionuje (por. post. SN z dnia 6 lutego 1998 r., I CKN 484/97, Lex nr 50540),

w tym wypadku stronę powodową, która z faktu istnienia po stronie poprzednika prawnego pozwanej wywodzi korzystny dla siebie skutek prawny w postaci powstania roszczeń o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie przez poprzednika prawnego pozwanej z przedmiotowej nieruchomości.

Wymagało to wykazania przez powodów, że pozwana sadowiąc na nierucho-mości powodów gazociąg miała świadomość, że nie posiada ku temu tytułu prawnego,

z czego powodowie się nie wywiązali.

Wprost przeciwnie z materiału sprawy wynika, iż przed posadowieniem gazociągu uzyskali oni na to zgodę powoda „na przeprowadzenie przekopu przez moją posesję w celu podłączenia gazu dla mieszkańców przy ul. (...) w Z.-wicach”, tj. również dla mieszkańców zamieszkałego przez powoda budynku położonego przy tej ulicy pod numerem 61.

Z posadowieniem tego gazociągu na nieruchomości powodów wiązały się wymierne korzyści dla całej jego rodziny w postaci możliwości korzystania z gazu

i co za tym idzie, nie tylko powód ale również powódka musiała mieć tego świadomość i nie podejmując żadnych działań w celu przeciwdziałania posadowieniu gazociągu

na nieruchomości powodów a następnie korzystając z gazu, okoliczność tę w pełni akceptowała, a poprzednik prawny pozwanej miał pełne prawo domniemywać,

że doszło w ten sposób do dorozumianego zawarcia przez niego z powodami umowy bezpłatnego użyczenia mu ich nieruchomości w celu posadowienia na niej gazociągu

i tym samym pozostawania w przeświadczeniu, że przysługuje mu tytuł prawny

do korzystania z tej nieruchomości.

Dlatego w materiale sprawy przyjąć należy, że poprzednik prawny powoda pozostawał w dobrej wierze do dnia 17 09 2009r., kiedy to najpóźniej mógł zapoznać się z pismem powodów z dnia 2 09 2009r. w którym wezwano go do ustanowienia

w drodze umowy odpłatnej służebności przesyłu, a co za tym idzie przyjmować,

że doszło do dorozumianego rozwiązania przez skarżących umowy użyczenia mu nie-ruchomości.

Z tej przyczyny Sąd Rejonowy trafnie ocenił, że od dnia 17 09 2009r poprzednik prawny pozwanej pozostawał w złej wierze i z mocy przywołanych

na wstępie regulacji ciążył na nim obowiązek zapłaty powodom wynagrodzenia

za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości

Jego wysokość jest uzależniono od zakresu rzeczywistej ingerencji posiadacza nieruchomości w prawo własności nieruchomości i przy jej ustalaniu regulacje prawne zawarte w przywołanych w apelacji rozporządzeniach Ministra Gospodarki mają jedynie pomocnicze zastosowanie.

Należne powodom wynagrodzenie dotyczy okresu od 17 09 2009r. do zbycia przez nich w 2011r. nieruchomości, stąd też wbrew temu co zarzuca apelacja przy ustalaniu wysokości należnego powodom wynagrodzenia nie ma zastosowania regulacja rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 04 2013r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie, gdyż dotyczy ona nie objętego pozwem późniejszego okresu korzystania przez poprzednika prawnego z nieruchomości powodów.

W tym czasie obowiązywało rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 07 2001r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz.U. nr 97, poz. 1055), w którym w § 8 ust. 6 szerokość stref kontrolowanych

dla gazociągu posadowionego na nieruchomości powodów wyznaczono w wymiarze 1m licząc od linii środkowej pokrywającej się z osią gazociągu.

Wskazana wielkość oraz podany powyżej okres zostały w sposób prawidłowy uwzględnione w zaskarżonym wyroku i w tej części apelacja jest bezzasadna i dlatego oddalono ją na mocy art. 385 k.p.c.

Przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenie umknęło jednak uwadze Sądu Rejonowego, że powodowie w toku postępowania piśmie z dnia 4 02 2014r. wnosili

o zasądzenie od pozwanej na ich rzecz kwoty 3.982zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu oraz zwrotu kosztów procesu, a „w zakresie pozostałej pierwotnie dochodzonej kwoty w wysokości 16.018zł cofnęli pozew ze zrzeczeniem się roszczenia”.

Tym samym w podanym w tym piśmie zakresie – w świetle regulacji art. 203

§ 1 k.p.c. - doszło do skutecznego cofnięcia przez powodów pozwu, co powinno było prowadzić do umorzenia w tej części postępowania w oparciu o regulację art. 355 § 1 k.p.c.

Nie znalazło to prawidłowego odzwierciedlenia w zaskarżonym orzeczeniu

i dlatego w tej części apelacja jest uzasadniona i obligowało Sąd odwoławczy

do umorzenia w tym zakresie postępowania.

Trafnie natomiast apelacja zarzuca, że naruszono prawo procesowe przy fero-waniu rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

Z uwagi na charakter dochodzonych roszczeń oraz ze względu na nie dającą się

w pełni w sposób prawidłowy określić przed wniesieniem pozwu ich rzeczywistą wielkość w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek o którym mowa jest

w regulacji art. 102 k.p.c.

Prowadziło to do zmiany zaskarżonego orzeczenia i zasądzenia solidarnie

od powodów na rzecz pozwanej kwoty 300zł z tytułu zwrotu kosztów procesu

i nie obciążeniem ich kosztami procesu w pozostałej części.

Resumując z podanych powyżej względów zaskarżony wyrok jest w części wadliwy i dlatego apelację powodów w podanym zakresie uwzględniono orzekając jak w sentencji przy zastosowaniu wskazanych powyżej regulacji prawnych.

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosując regulację art. 98 § 1 k.p.c. i § 12 ust. 1 pkt 1 i § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 09 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348, z późniejszymi zmianami), biorąc pod uwagę, że wobec częściowego umorzenia postępowania, a w pozostałym zakresie oddalenia apelacji powodowie w całości ulegli w postępowaniu odwoławczym i powinni zwrócić pozwanej poniesione przez nią w tym postępowaniu koszty procesu.