Treść orzeczenia
Sygn. akt III Ca 1562/19
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 19 listopada 2020 r.
Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:
Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Leszek Dąbek
po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2020 r. w Gliwicach na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa (...) Finanse Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. przeciwko J. W. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 14 października 2019 r., sygn. akt I C 1043/19 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Raciborzu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
SSO Leszek Dąbek
Uzasadnienie
Powódka (...) Finanse sp. z o.o. w K. żądała zasądzenia na jej rzecz od pozwanego J. W. kwoty 3091,10 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.
Uzasadniając żądanie twierdziła, że pozwany nie wywiązał się z łączącej strony umowy pożyczki.
Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie dnia 21 05 2019r. wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, uznając żądanie pozwu w całości.
Pozwany J. W. wniósł sprzeciw, w którym wnosił o oddalenie powództwa.
Na uzasadnienie podał m.in., że powódka zawyżyła prowizję i naruszyła ustawę o kredycie konsumenckim.
Sąd Rejonowy w Raciborzu w wyroku z dnia 14 10 2019r. oddalił powództwo.
W ustalonym stanie faktycznym w motywach rozstrzygnięcia przywołał regulacji art. 720 § 1 i 2 k.c. i uznał powództwo za nieuzasadnione. Ocenił, że powódka przy zawieraniu umowy pożyczki posługiwała się wzorcem umownym nieuzgodnionym indywidualnie z pozwanym oraz, że postanowienie umowne nakładające na pozwanego obowiązek zapłaty prowizji w wysokości 82,50 % pożyczki przy jednoczesnym obowiązku zapłaty przez niego odsetek w wysokości odsetek maksymalnych stanowi klauzulę abuzywną, jako mającą na celu obejście ustawy i sprzeczną z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 58 § 1 i 2 k.c., w konsekwencji czego uznał, że postanowienie to nie jest dla pozwanego wiążące.
Następnie ocenił, że umowa pożyczki jest nieważna w całości, ponieważ bez postanowienia dotyczącego prowizji, umowa pożyczki nie zostałaby zawarta.
O kosztach orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., wskazując, że pozwany wygrał proces, ale nie poniósł żadnych kosztów.
Orzeczenie zaskarżyła (...) Finanse sp. z o.o. w K. , która wnosiła o jego zmianę poprzez zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 3091,10 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji celem ponownego jej rozpoznania, a nadto o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu, w tym także kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie odwoławcze.
Zarzuciła, że przy ferowaniu wyroku naruszono przepisy prawa procesowego i materialnego, tj. regulację:
a) art. 385 1 § 1 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie, a mające wpływ na wynik sprawy i polegające, na przyjęciu, iż postanowienia umowne wynikające z treści umowy pożyczki gotówkowej zawartej pomiędzy powódką a pozwanym, uznać należy za klauzule abuzywane gdyż kształtują prawa i obowiązki pozwanego w sposób sprzeczny dobrymi obyczajami, podczas gdy zapisy w umowie są sformułowane w sposób jednoznaczny, a strony przed zawarciem umowy indywidualnie uzgodniły warunki umowy pożyczki w sposób przystępny i precyzyjny, a zaakceptowanie przez konsumenta poszczególnych zapisów nastąpiło na skutek rzetelnych i wyrównanych negocjacji, gdzie pozwany wyraził dobrowolnie zgodę na obciążanie go kosztami wynikającymi z zawarcia umowy pożyczki, w tym kosztami prowizji stanowiącymi wynagrodzenie dla powódki z tytułu udzielonej pożyczki gotówkowej oraz złożył świadome oświadczenie o rozdysponowaniu środków z pożyczki;
b) art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 12 05 2011r.o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2016r.,nr 1528 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie a mające wpływ na wynik sprawy, podczas gdy zasada wyrażona w w/w przepisie stanowi wprost, iż wszelkie opłaty, prowizje, marże oraz koszty usług dodatkowych, jeżeli są znane kredytobiorcy i są ściśle związane z zawarciem umowy, konsument zobowiązany jest ponieść, a co za tym idzie postanowienia umowne wynikające z treści umowy pożyczki gotówkowej zawartej pomiędzy powódką a pozwanym, dotyczące prowizji stanowią istotną część umowy pożyczki zawartej z konsumentem oraz odpowiadają właściwości i naturze umowy o kredyt konsumencki zawartej z pozwanym;
c) art. 36a ustawy z dnia 12 05 2011r.o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2016r.,nr 1528 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie, a mające wpływ na wynik sprawy i polegające na przyjęciu, iż postanowienia umowne wynikające z treści umowy pożyczki gotówkowej zawartej pomiędzy powódką a pozwanym, dotyczące prowizji budzą wątpliwości w zakresie zasadności jej wysokości, podczas gdy wysokość prowizji wynikająca z zawartej przez strony umowy o kredyt konsumencki nie przekracza maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu obliczonych w sposób określony w art. 36a ust. 1 ustawy;
d) art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. w zw. z art. 233 k.p.c. poprzez ich błędne zastosowanie, a polegające na przyjęciu, iż powódka nie wykazała okoliczności koniecznych do zasądzenia na jej rzecz roszczenia w całości, podczas gdy pozwany w ramach zawartej umowy pożyczki dobrowolnie i świadomie wyraził zgodę wszelkie postanowienia wskazane w umowie, jak również zostało wykazane, iż środki zostały pozwanemu przekazane.
Pozwany J. W. wniósł o oddalenie apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował roszczenie powódki przyjmując, że mają one źródło zawartej przez strony umowy pożyczki, lecz wadliwie rozpoznał sprawę.
Zasadniczy spór pomiędzy stronami dotyczył żądania powódki uwzględnienia w ostatecznych rozliczeniach umowy ustalonych w niej kosztów prowizji.
Przy rozpoznaniu tego zagadnienia umknęło jednak jego uwadze, że podpisując umowę obie strony zaakceptowały te postanowienia.
Mogły one zostać skutecznie zakwestionowane przez pozwanego jako postanowienia: nieważne (ary. 58 k.c.), abuzywne (art. 385 1 k.c.), których dochodzenie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego albo sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 5 k.c.), czy też kiedy wraz z innymi składnikami przekraczają one całkowity koszt kredytu (art. 36 ust. 3 i art. 6 ustawy z dnia 12 05 2011r. o kredycie konsumenckim; tekst jednolity Dz.U. 2019r., poz. 1083).
Zasadnicze znaczenie ma zatem zagadnienie całkowitych kosztów kredytu, gdyż ich przekroczenie w umowie samo w sobie stanowi o bezzasadności w tej części powództwa.
Dlatego w celu prawidłowego rozpoznania sprawy należało w pierwszej kolejności zobowiązać powodów do złożenia stosownych wyliczeń i ich wykazania, a następnie ich zweryfikowania, a dopiero później należało ewentualnie ocenić czy w sprawie zachodzą pozostałe przypadki pozwalające skutecznie zakwestionować wskazane powyżej postanowienia umowy, czego w istocie nie uczyniono (w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ograniczono się tylko do ustalenia ich ostatecznej wysokości, co uniemożliwia ich zweryfikowanie).
Niezależnie od powyższego, z uwagi na istotę prowizji (ma ona zrekompensować pożyczkodawcy poniesione przez niego koszty zawarcia umowy oraz koszty „obsługi” umowy w czasie jej trwania) postanowienia dotyczące prowizji nie mogą zostać uznane w całości za nieważne, czy też bezskuteczne, a co najwyżej za nieważne albo bezskuteczne w części (oczywistym jest, że tego rodzaju koszty zostały poniesione powódkę tyle tylko, że ich zakres budzi wątpliwości, co wymaga ich zweryfikowania)
i tym samym ich zakwestionowanie samo w sobie nie może prowadzić do uznania zawartej przez strony umowy pożyczki za w całości nieważnej.
W powiązaniu z powyższym powoduje to, że istota sprawy nie została należycie rozpoznana, przez co zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w oparciu o regulację art. 386 § 4 k.p.c.
Reasumując zaskarżony wyrok jest wadliwy i dlatego apelację
jako uzasadnioną uwzględniono, orzekając jak w sentencji na mocy regulacji
Sąd Rejonowy rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zawartą powyżej ocenę prawną i zakreśli powodom termin do złożenia wskazanych powyżej wyliczeń, które następnie zweryfikuje i o ile zajdzie ku temu potrzeba zwróci powodom w oparciu o regulację art. 5 k.p.c. na potrzebę ich wykazania.
Następnie ferując wyrok poczyni w tym zakresie stosowne ustalenia,
a w przypadku, gdyby całkowity koszt kredytu nie przekroczył dopuszczalnego poziomu rozważy możliwość zastosowania w sprawie pozostałych wskazanych powyżej regulacji prawnych.
SSO Leszek Dąbek