descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 868/24

Uzasadnienie

Kolejnymi decyzjami z dnia 25 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. określił podstawy wymiaru składek:

- dla R. S. z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) sp. z o.o. za miesiąc wrzesień 2020 r. – 1.213,29 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 1.046,94 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc październik 2020 r. – 3.466,55 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.991,28 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc listopad 2020 r. – 3.466,55 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.991,28 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc grudzień 2020 r. – 3.466,55 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.991,28 zł na ubezpieczenie zdrowotne.

- dla P. H. z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) sp. z o.o. na umowę zlecenie za miesiąc styczeń 2020 r. – 3.102,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.676,71 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc luty 2020 r. – 3.665,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 3.162,53 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc marzec 2020 r. – 3.665,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 3.162,53 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc kwiecień 2020 r. – 3.665,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 3.162,53 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc maj 2020 r. – 3.665,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 3.162,53 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc czerwiec 2020 r. – 3.665,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 3.162,53 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc lipiec 2020 r. – 3.665,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 3.162,53 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc sierpień 2020 r. – 3.201,96 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.762,97 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc wrzesień 2020 r. – 3.665,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 3.162,53 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc październik 2020 r. – 3.665,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 3.162,53 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc listopad 2020 r. – 3.665,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 3.162,53 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc grudzień 2020 r. – 3.665,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 3.162,53 zł na ubezpieczenie zdrowotne.

- dla M. R. z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) sp. z o.o. wynosi za miesiąc styczeń 2020 r. – 2.571,38 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.218,84 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc luty 2020 r. – 2.967,29 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.560,47 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc marzec 2020 r. – 2.964,23 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.557,84 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc kwiecień 2020 r. - 2989,55 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.579,69 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc maj 2020 r. – 3.008,10 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.595,69 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc czerwiec 2020 r. – 2.985,65 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.576,32 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc lipiec 2020 r. – 2.987,69 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.578,07 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc sierpień 2020 r. – 2.842,20 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.452,54 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc wrzesień 2020 r. – 3.007,08 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.594,81 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc październik 2020 r. – 2.989,55 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.579,69 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc listopad 2020 r. – 2.892,16 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.495,65 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc grudzień 2020 r. - 3.007,08 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.594,81 zł na ubezpieczenie zdrowotne.

- V. D. z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) sp. z o.o. na umowę zlecenie wynosi za miesiąc styczeń 2020 r. – 1.680,75 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 1.491,50 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc marzec 2020 r. – 1.818,75 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 1.613,96 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc kwiecień 2020 r. – 2.444,59 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.169,33 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc maj 2020 r. – 2.374,29 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.106,95 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc czerwiec 2020 r. – 2.662,43 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.362,64 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc wrzesień 2020 r. – 1.780,71 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 1.580,20 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc październik 2020 r. – 2.561,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.272,63 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc listopad 2020 r. – 2.561,00 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.272,63 na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc grudzień 2020 r. - 2.303,75 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.044,34 zł na ubezpieczenie zdrowotne.

- M. L. z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) sp. z o.o. na umowę zlecenie wynosi za miesiąc listopad 2020 r. – 832,96 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 718,76 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc grudzień 2020 r. – 3.028,50 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.613,29 zł na ubezpieczenie zdrowotne.

- T. K. z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) sp. z o.o. wynosi za miesiąc styczeń 2020 r. – 2.726,50 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.352,69 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc luty 2020 r. – 2.804,21 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.419,76 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc marzec 2020 r. – 3.076,50 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.654,71 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc kwiecień 2020 r. - 3.076,50 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.654,71 zł na ubezpieczenie zdrowotne, miesiąc maj 2020 r. – 3.076,50 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.654,71 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc czerwiec 2020 r. – 3.076,50 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.654,71 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc lipiec 2020 r. – 2.940,36 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.537,23 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc sierpień 2020 r. – 3.076,50 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.654,71 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc wrzesień 2020 r. – 3.076,50 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.654,71 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc październik 2020 r. – 3.076,50 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.654,71 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc listopad 2020 r. – 3.076,50 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.654,71 zł na ubezpieczenie zdrowotne, za miesiąc grudzień 2020 r. – 2.855,52 zł na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe oraz 2.583,69 zł na ubezpieczenie zdrowotne.

Od każdej z decyzji odwołali się ubezpieczeni wnosząc o ich zmianę poprzez stwierdzenie, iż wypłacony ekwiwalent za pranie odzieży roboczej przez płatnika składek w kwotach miesięcznych nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, chorobowe, wypadkowe oraz zdrowotne. Ponadto wnieśli o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Odwołania od wszystkich decyzji wniósł również płatnik składek, wnosząc o ich zmianę poprzez stwierdzenie, iż ekwiwalent za pranie odzieży roboczej wypłacony ubezpieczonym przez płatnika składek w kwotach miesięcznych nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, chorobowe, wypadkowe oraz zdrowotne. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedziach na odwołania Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.

Sprawy z powyższych odwołań zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt VII U 1862/23 zmienił zaskarżone decyzje z dnia 25 lipca 2023 r. w ten sposób, że ustalił, iż ekwiwalent pieniężny za pranie odzieży roboczej nie stanowi podstawy wymiaru składek dla ubezpieczonego R. S., P. H., M. R., V. D., M. L., T. K. z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) sp. z o.o. w R. (pkt 1), zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwotę 3.780 zł na rzecz (...) sp. z o.o. w R. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku w niniejszym punkcie do dnia zapłaty (pkt 2), zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. na rzecz ubezpieczonych R. S. kwotę 90 zł, P. H. kwotę 900 zł, M. R. kwotę 900 zł, V. D. kwotę 900 zł, M. L. kwotę 90 zł i T. K. kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku w niniejszym punkcie do dnia zapłat ( pkt 3-8).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji. Płatnik składek (...) sp. z o.o. jest zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym od 22 czerwca 2001 r. pod nr (...), zajmuje się produkcją mebli.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. w okresie od 16 lutego 2023 r. do 29 marca 2023 r. przeprowadził kontrolę płatnika składek (...) sp. z o.o. z siedzibą w R. zakończoną protokołem kontroli z 29 marca 2023 r.

Płatnik składek w poddanym kontroli okresie tj. od 01/2020 do 12/2020 wypłacał pracownikom oraz zleceniobiorcom ekwiwalent za pranie odzieży roboczej. Zgodnie z §3 ust. 5 pkt 4 regulaminu wynagradzania Spółki obowiązującym od 1 stycznia 2007 r. (…) pracownikom przysługiwały następujące świadczenia związane z pracą: ekwiwalent za pranie odzieży roboczej. Natomiast w myśl §16 pkt 3 ww. regulaminu: „pracownikom, za pranie we własnym zakresie odzieży roboczej, przysługuje z tego tytułu ekwiwalent pieniężny w wysokości odpowiadającej kosztom poniesionym przez pracownika”. W toku czynności kontrolnych płatnik składek przedłożył „zmianę dotyczącą ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej” z dnia 17 stycznia 2018 r. w regulaminie wynagradzania, w którym treść §16 pkt 3 zmieniono w następujący sposób „Pracownikom, za pranie we własnym zakresie odzieży roboczej wydanej przez zakład pracy, przysługuje z tego tytułu ekwiwalent pieniężny w wysokości określonej w Zarządzeniu Prezesa Zarządu”. Aneks wszedł w życie z mocą od 1 lutego 2018 r.

Zarządzenie kierownika jednostki w sprawie wypłaty ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej z dnia 1 lutego 2018 r. określało kwoty wypłaconego ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej w zależności od zajmowanego stanowiska pracy: krojczyni, krojczy skór, pomoc krojczyni, sortowacz, sprzątaczka, szwaczka – 428,50 zł, pakowacz, tapicer klejarz, stolarz, stolarz lakiernik, stolarz pilarz, stolarz suszarnik – 1.065,00 zł, magazynier, magazynier logistyk – 260,75 zł, tapicer, krojczy pianki – 476,50 zł, kierowca, kierowca serwisant – 326,55 zł, stróż, dozorca placowy – 292,95 zł, pielęgniarka – 184,80 zł. Powyższe kwoty płatnik składek określił jako miesięczne. Kwoty te były pomniejszane proporcjonalnie w razie nieobecności pracownika. Wysokość ekwiwalentu płatnik obliczył na podstawie cen ofert pralni, które zajmują się czyszczeniem odzieży roboczej. Płatnik uwzględnił najniższe kwoty z otrzymanych ofert, które następnie przemnożył przez przyjęty przez płatnika normatyw 20-dniowego miesiąca pracy.

Płatnik składek w okresie od września 2020 r. do grudnia 2020 r. przekazywał do ZUS dokumenty rozliczeniowe za ubezpieczonego R. S. z uwzględnieniem podstaw składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w następujących wysokościach: wrzesień 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 1.099,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 948,32 zł, październik 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 3.140,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 2.709,51 zł, listopad 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 3.140 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 2.709,51 zł i grudzień 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 3.140 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 2.709,51 zł.

Płatnik wykazał, iż na rzecz ubezpieczonego R. S. w okresie od lutego 2020 r. do grudnia 2020 r. wypłacił tytułem ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej w poszczególnych miesiącach w następujących wysokościach: wrzesień 2020 r. w kwocie 114,29 zł, październik 2020 r. w kwocie 326,55 zł, listopad 2020 r. w kwocie 326,55 zł i grudzień 2020 r. w kwocie 326,55 zł.

Płatnik składek w okresie od stycznia 2020 r. do grudnia 2020 r. przekazywał do ZUS dokumenty rozliczeniowe za ubezpieczonego P. H. z uwzględnieniem podstaw składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w następujących wysokościach: styczeń 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 2.250,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 1.941,52 zł, luty 2020 r., marzec 2020 r., kwiecień 2020 r., maj 2020 r., czerwiec 2020 r., lipiec 2020 r. sierpień 2020 r. oraz wrzesień 2020 r., październik 2020 r., listopad 2020 r. i grudzień 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 2.600,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 2.243,54 zł.

Płatnik składek wykazał, iż na rzecz ubezpieczonego wypłacił tytułem ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej w poszczególnych miesiącach w następujących wysokościach: styczeń 2020 r. w kwocie 852,00 zł, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec 2020 r. w kwocie 1.065,00 zł, sierpień 2020 r. w kwocie 601,96 zł, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2020 r. w kwocie 1.065,00 zł.

Płatnik składek w okresie od stycznia 2020 r. do grudnia 2020 r. przekazywał do ZUS dokumenty rozliczeniowe za ubezpieczoną M. R. z uwzględnieniem podstaw składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w następujących wysokościach: styczeń 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 2.250,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 1941,52 zł, luty 2020 r., marzec 2020 r., kwiecień 2020 r., maj 2020 r., czerwiec 2020 r., lipiec 2020 r. sierpień 2020 r. oraz wrzesień 2020 r., październik 2020 r., listopad 2020 r. i grudzień 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 2.600,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 2.243,54 zł.

Płatnik składek wykazał, iż na rzecz ubezpieczonej wypłacił tytułem ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej w poszczególnych miesiącach w następujących wysokościach: styczeń 2020 r. w kwocie 321,38 zł, luty 2020 r. w kwocie 367,29 zł, marzec 2020 r. w kwocie 364,23 zł, kwiecień 2020 r. w kwocie 389,55 zł, maj 2020 r. w kwocie 408,10 zł, czerwiec 2020 r. w kwocie 385,65 zł, lipiec 2020 r. w kwocie 387,69 zł, sierpień 2020 r. w kwocie 242,20 zł, wrzesień 2020 r. w kwocie 407,08 zł, październik 2020 r. w kwocie 389,55 zł, listopad 2020 r. w kwocie 292,16 zł, grudzień 2020 r. w kwocie 407,08 zł.

Płatnik składek w okresie od stycznia 2020 r. do grudnia 2020 r. przekazywał do ZUS dokumenty rozliczeniowe za ubezpieczonego V. D. z uwzględnieniem podstaw składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w następujących wysokościach: styczeń 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 882,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 782,69 zł, marzec 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 1.020,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 905,15 zł, kwiecień 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 1.428,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 1.267,21 zł, maj 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 1.360,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 1.206,86 zł, czerwiec 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 1.496,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 1.327,55 zł, wrzesień 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 1.020,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 905,15 zł, październik 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 1.496,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 1.327,55 zł, listopad 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 1.496,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 1.327,55 zł, grudzień 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 1.292,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 1.146,52 zł.

Płatnik składek wykazał, iż na rzecz ubezpieczonego wypłacił tytułem ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej w poszczególnych miesiącach w następujących wysokościach: styczeń 2020 r. w kwocie 798,75 zł, marzec 2020 r. w kwocie 798,75 zł, kwiecień 2020 r. w kwocie 1.016,59 zł, maj 2020 r. w kwocie 1.014,29 zł, czerwiec 2020 r. w kwocie 1.166,43 zł, wrzesień 2020 r. w kwocie 760,71 zł, październik 2020 r. w kwocie 1.065,00 zł, listopad 2020 r. w kwocie 1.065,00 zł, grudzień 2020 r. w kwocie 1.011,75 zł.

Płatnik składek za listopad i grudzień 2020 r. przekazywał do ZUS dokumenty rozliczeniowe za ubezpieczonego M. L. z uwzględnieniem podstaw składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w następujących wysokościach: listopad 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 590,91 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 509,90 zł, grudzień 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 2.600,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 2.243,54 zł.

Płatnik składek wykazał, iż na rzecz ubezpieczonego wypłacił tytułem ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej w poszczególnych miesiącach w następujących wysokościach: listopad 2020 r. w kwocie 242,05 zł, grudzień 2020 r. w kwocie 428,50 zł.

Płatnik składek w okresie od stycznia 2020 r. do grudnia 2020 r. przekazywał do ZUS dokumenty rozliczeniowe za ubezpieczonego T. K. z uwzględnieniem podstaw składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w następujących wysokościach: styczeń 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 2.250,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 1.941,52 zł, luty 2020 r., marzec 2020 r., kwiecień 2020 r., maj 2020 r., czerwiec 2020 r., lipiec 2020 r. sierpień 2020 r. oraz wrzesień 2020 r., październik 2020 r., listopad 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 2.600,00 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 2.243,54 zł, grudzień 2020 r. na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe – na kwotę 2.426,67 zł oraz ubezpieczenie zdrowotne 2.213,64 zł.

Płatnik składek wykazał, iż na rzecz ubezpieczonego wypłacił tytułem ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej w poszczególnych miesiącach w następujących wysokościach: styczeń 2020 r. w kwocie 476,50 zł, luty 2020 r. w kwocie 204,21 zł, marzec 2020 r. w kwocie 476,50 zł, kwiecień 2020 r. w kwocie 476,50 zł, maj 2020 r. w kwocie 476,50 zł, czerwiec 2020 r. w kwocie 476,50 zł, lipiec 2020 r. w kwocie 340,26 zł, sierpień 2020 r. w kwocie 476,50 zł, wrzesień 2020 r. w kwocie 476,50 zł, październik 2020 r. w kwocie 476,50 zł, listopad 2020 r. w kwocie 476,50 zł, grudzień 2020 r. w kwocie 428,85 zł.

Ubezpieczeni byli zatrudnieni u płatnika składek na różnych stanowiskach związanych z produkcją mebli, dlatego ich odzież robocza ulegała ubrudzeniu. W stolarni odzież budziła się najmocniej z uwagi na duże zapylenie, używanie różnego rodzaju klejów i innych substancji i praktycznie wymagała codziennego prania. W innych działach był różny stopień zabrudzenia odzieży w czasie dnia pracy.

Ubezpieczeni prali brudną odzież we własnym zakresie. Płatnik składek nie wymagał udokumentowania kwoty wydatków poniesionych w związku z praniem odzieży roboczej, jak również aby pracownicy oddawali odzież do profesjonalnej pralni. Ubezpieczeni mogli prać ubrania w domu, używając własnych detergentów, wykorzystując własną energię elektryczną i wodę. Pracodawca wymagał natomiast czystej odzieży od pracowników – była prowadzona doraźnie kontrola czystości.

Płatnik składek zatrudniał ok 120 osób na podstawie umowy o pracę i podobną ilość pracowników w ramach umowy zlecenia. Spółka (...) dokonywała zakupu odzieży roboczej swoim pracownikom, następnie ją im wydaje. Na każdym stanowisku pracy było określone zestawienie elementów odzieży, w jakie powinien być wyposażony dany pracownik i zgodnie z tym zestawieniem pracownicy i zleceniobiorcy otrzymywali stosowną odzież.

Płatnik składek wyliczył wysokość ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej na podstawie ofert pralni z R. i okolic oraz informacji od służby BHP, która określała częstotliwość prania poszczególnych elementów odzieży na danym stanowisku pracy. Przykładowo pielęgniarka miała najniższą stawkę, albowiem nie była wyposażona w tzw. odzież grubą i posiadała jedynie fartuch. Z kolei wysoka stawka dla pakowaczy, stolarzy i tapicerów wynikała z tego, że był to dział podlegający największemu zabrudzeniu z uwagi na zapylenie, używanie różnych klei i substancji i dlatego praktycznie każdy element odzieży roboczej wymagał codziennego prania. Stawka została obliczona na podstawie najniższych cen pralni w odniesieniu do poszczególnych elementów garderoby wymagających prania.

W czasie urlopu bądź nieobecność ekwiwalent nie był wypłacany. Żadnych innych świadczeń z tego tytułu w spornym okresie pracownicy nie otrzymywali.

Ekwiwalent nie był wypłacany razem z wynagrodzeniem za pracę, był wypłacany na odrębnych listach i każdy dostawał osobny przelew lub było to wypłacane gotówką jako odrębne wypłaty.

Powyższy stan faktyczny był zasadniczo bezsporny, ponadto wynikał z dokumentów zgromadzonych w aktach pozwanego organu rentowego oraz przedłożonych przez skarżących. Ustaleń związanych ze sposobem ustalania oraz wypłacania ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej, Sąd Okręgowy dokonał w oparciu o zeznania świadka B. A., którym dał wiarę w całości, albowiem znajdowały potwierdzenie w znajdujących się w aktach dokumentach. Sad I instancji wskazał, że ze względów ekonomiki procesowej za zgodą stron dołączył do akt sprawy protokół z przesłuchania świadka w tym samym dniu w obecności stron celem przeprowadzenia dowodu z tego dokumentu i jednocześnie umożliwił stronom zadawanie dalszych pytań do wskazanego świadka. Na podstawie art. 235 ( 2 )§1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd Okręgowy pominął dowód z zeznań pozostałych świadków wskazanych przez stronę pozwaną w odpowiedziach na odwołanie jako dotyczące faktów niespornych i zmierzający do przedłużenia postępowania. Pełnomocnicy stron oświadczyli, że nie podważają faktów wskazanych przez świadków D. B., P. T. i T. L. w protokołach przesłuchań zawartych w aktach kontroli ZUS i w związku z tym fakty te jako niesporne nie wymagały dowodów. Dodatkowo Sąd zauważył, że pozwany wskazał, iż zeznania te miały wykazać fakty niesporne tj. ustalenie ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej w formie ryczałtu dla każdego pracownika z danej grupy, zaś dalsze uszczegółowienie nie dotyczy ustalenia faktów, lecz wniosków jakie z tych faktów wynikają i w tym zakresie ocena ta należy do Sądu, a nie świadków. Sąd pominął również dowód z przesłuchania w charakterze stron R. S., P. H., M. R., V. D. i T. K., którzy prawidłowo wezwani, nie stawili się na rozprawie.

W niniejszej sprawie wystąpił spór stricte prawny, którego istota sprowadzała się do ustalenia, czy świadczenie pieniężne wypłacane ubezpieczonym za pranie odzieży roboczej, które było przez płatnika składek wypłacane w stałej, miesięcznej wysokości bez względu na wysokość faktycznie poniesionych przez pracowników kosztów prania odzieży było - jak uznał organ rentowy - ryczałtem pieniężnym, który nie jest wyłączony z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne czy też ekwiwalentem za pranie odzieży roboczej.

Bezspornym pozostawał fakt, iż pracownicy i zleceniobiorcy faktycznie posiadali odzież roboczą wydaną im przez pracodawcę oraz, że prali ją we własnym zakresie. Kwestionowana przez organ rentowy była przyjęta przez płatnika metoda obliczenia ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej.

Sąd Okręgowy wskazał, że art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, iż podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Za przychody uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty bez względu na rodzaj finansowania tych wypłat i świadczeń (art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Przychód wypłacony lub pozostawiony do dyspozycji pracownika w danym miesiącu stanowi zatem podstawę do naliczenia składek na ubezpieczenia za ten miesiąc, w którym został wypłacony bez względu na to, jakiego okresu dotyczy. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe (art. 20 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Zgodnie z art. 81 ust 1 i 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne pracowników stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, przy czym podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia zdrowotne pomniejsza się o kwoty składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowanych przez ubezpieczonych niebędącymi płatnikami składek , potrąconych przez płatników ze środków ubezpieczonego. W razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek (art. 38 ust. 1 ustawy systemowej)

Stosownie do art. 41 ust. 1 ustawy systemowej płatnik składek przekazuje do Zakładu imienne raporty miesięczne, po upływie każdego miesiąca kalendarzowego, w terminie ustalonym do rozliczania składek. W raportach imiennych płatnik rozlicza składki zarówno na ubezpieczenia społeczne, jak i ubezpieczenie zdrowotne (art. 41 ust. 3 ustawy systemowej).

Zgodnie z treścią §2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 728 ze zm.) podstawy wymiaru składek nie stanowią następujące przychody: wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz ekwiwalenty za te świadczenia wypłacane zgodnie z przepisami wydanymi przez Radę Ministrów lub właściwego ministra, a także ekwiwalenty pieniężne za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego oraz wartość otrzymanych przez pracowników bonów, talonów, kuponów lub innych dowodów uprawniających do otrzymania na ich podstawie napojów bezalkoholowych, posiłków oraz artykułów spożywczych, w przypadku gdy pracodawca, mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, nie ma możliwości wydania pracownikom posiłków i napojów bezalkoholowych.

Jak stanowi art. 237 9 §1, 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. kodeks pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1510 ze zm.) pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, przewidzianych do stosowania na danym stanowisku pracy. Pracodawca jest obowiązany zapewnić, aby stosowane środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze posiadały właściwości ochronne i użytkowe, oraz zapewnić odpowiednio ich pranie, konserwację, naprawę, odpylanie i odkażanie. Jeżeli pracodawca nie może zapewnić prania odzieży roboczej, czynności te mogą być wykonywane przez pracownika, pod warunkiem wypłacania przez pracodawcę ekwiwalentu pieniężnego w wysokości kosztów poniesionych przez pracownika.

W niniejszej sprawie świadczenie za pranie odzieży zostało ustalone po bardzo wszechstronnej analizie stopnia zabrudzenia poszczególnych elementów garderoby na danych stanowiskach pracy i wynikającej z tego potrzeby określonej częstotliwości prania. Nadto na podstawie ofert z pralni z miejsca prowadzenia działalności gospodarczej ustalono stawki za pranie za poszczególne elementy odzieży i następnie przyjęto najniższą zaoferowaną cenę i oparciu o te kryteria ustalono miesięczny ryczałt.

Ustalone kwoty płatnik składek określił jako miesięczne. Kwoty te były pomniejszane proporcjonalnie w razie nieobecności pracownika wynikającej z urlopu czy niezdolności do pracy. Ryczałt ten był zatem wypłacany ubezpieczonym tylko za rzeczywiste dni pracy, w których dochodziło do zabrudzenia odzieży i wynikającej z tego faktu potrzeby jej uprania. Rekompensował zatem faktycznie poniesione koszty prania odzieży roboczej. Określenie miesięcznej kwoty ekwiwalentu za pranie było zatem odpowiednie i równoważyło fakt poniesienia wydatków przez pracowników. Duże zróżnicowanie wysokości kwot ekwiwalentu wskazuje również, że pracodawca dokonał wszechstronnej i wnikliwej kalkulacji. Miesięczny ryczałt dla pielęgniarki wynosił zaledwie 184,80 zł, dla stróża 292 zł, magazyniera 260,75 i zasadniczo wszystkie stanowiska poza pakowaczem, tapicerem klejarzem, stolarzem, stolarzem lakiernikiem, stolarzem pilarzem, stolarzem suszarnikiem wynosiły poniżej kwoty 476,50 zł. Jedynie na tych wymienionych stanowiskach kwota ekwiwalentu była najwyższa i wynosiła – 1.065,00 zł, co wynikało z najwyższego ryzyka zabrudzenia odzieży na tych stanowiskach bezpośrednio związanych z produkcją mebli.

Ustalenie, iż kwota wypłacana przez pracodawcę jako ekwiwalent za pranie odzieży roboczej, nie jest dokładnie równa poniesionym kosztom, uwzględnia zarówno sytuację, w której jest wyższa aniżeli koszt rzeczywisty, oraz jest od tego kosztu niższa i pracownik mógłby żądać pokrycia poniesionego wydatku w całości. Żaden z tych przypadków nie ma wpływu na ocenę świadczenia kompensującego poniesiony przez pracownika koszt prania odzieży roboczej z perspektywy ubezpieczeń społecznych, ponieważ zachowany jest cel i istota umieszczenia tych wypłat w katalogu wyłączeń, przewidzianych §2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1949 ze zm.). Nie istnieje więc uzasadnienie do włączenia takiego świadczenia do postawy wymiaru składki, która w konsekwencji nie posłuży do obliczania wysokości świadczenia emerytalnego i rentowych (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2017 r., II UK 198/16, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 17 października 2019 r., sygn. III AUa 992/18).

Zaznaczyć, w ocenie Sądu Okręgowego, należało że w art. 237 9 §3 k.p. nie określono metody ustalania wartości ekwiwalentu za pranie ubrań, ani nie wyłączono ryczałtowego sposobu dokonywania rozliczeń, pozostawiając tę kwestię stronom stosunku pracy. Ustawodawca uwzględnia, że ekwiwalent i ryczałt nie mają w języku prawnym jednoznacznej treści: że równa wartość jest cechą pojęciową tylko ekwiwalentu rozumianego jako „równowartość”, a ekwiwalent oznacza nie tylko równowartość, lecz także równoważnik, odpowiednik, przy czym odpowiedni i równoważny, to współmierny, pozostający w równowadze, ale niekoniecznie równy (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2017 r., wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 21 maja 2019 r. sygn. akt III AUa 1002/18) oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2021 r. sygn. akt III AUa 956/20).

W niniejszej sprawie przyjęta w regulaminie pracy wysokość ekwiwalentu pieniężnego za pranie odzieży roboczej ustalona w oparciu o ceny rynkowe obowiązujące w pralniach świadczących usługi w regionie (wybór najniższej ceny) podlega zatem wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i rentowe na podstawie §2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, zaś tak ustalony ekwiwalent odpowiada kosztom obciążającym pracowników z tytułu prania odzieży i nie zachodzi konieczność dokumentowania poniesionych przez nich wydatków z tego tytułu.

Sąd Okręgowy również podkreślił, że ustawodawca nie przewiduje obowiązków związanych z dokumentowaniem poniesionych przez pracowników kosztów prania odzieży roboczej (cytowany wyżej wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 marca 2015 r. III AUa 533/14). Dokonywanie takich obliczeń byłoby pracochłonne i trudne do wykonania zarówno dla pracowników, jak i pracodawcy. Po stronie pracodawcy powstałby obowiązek zbierania tego typu informacji i zarządzania nimi, a pracownicy, którzy nie zdecydowaliby się na korzystanie z pralni, musieliby przedstawiać szczegółowe wyliczenia uwzględniające koszty środków piorących, cen energii, wody itp. W efekcie powstałoby duże prawdopodobieństwo, że koszt rejestracji tych danych przez pracodawcę mógłby przekraczać wartość otrzymywanych świadczeń.

Mając na względzie przytoczone wyżej przepisy prawa w świetle ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy stwierdził, iż wbrew twierdzeniom organu rentowego świadczenie wypłacane przez płatnika składek należało uznać za ekwiwalent pieniężny za pranie odzieży roboczej, i wobec tego odpowiada treści art. 237 9 §3 kodeksu pracy oraz jest opisany w §2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Mając na względzie powyższe w ocenie Sądu I instancji, wobec utrwalonego poglądu doktryny sądowej i przytoczonych powyższych orzeczeń decyzje organu rentowego okazały się nieprawidłowe.

Z tych względów Sąd Okręgowy, na mocy art. 477 14 §2 k.p.c., zmienił w pkt 1 wyroku zaskarżone decyzje z dnia 25 lipca 2023 r. w ten sposób, że ustalił, iż ekwiwalent pieniężny za pranie odzieży roboczej nie stanowi podstawy wymiaru składek dla ubezpieczonych z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) sp. z o.o. w R..

W punkcie 2 wyroku Sąd Okręgowy, kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 108 §1 k.p.c. oraz §2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 j.t.), zasądził od pozwanego na rzecz płatnika składek kwotę łącznie 3.780 zł zgodnie z wartością przedmiotu sporu w poszczególnych połączonych sprawach (tj. 2 x 90 zł oraz 4 x 900 zł) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pozwanego wraz z odsetkami, o których orzeczono na podstawie art. 98 §1 1 k.p.c..

W punktach od 3 do 8 wyroku Sąd Okręgowy, kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 108 §1 k.p.c. oraz §2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 j.t.), zasądził od pozwanego na rzecz poszczególnych ubezpieczonych zgodnie z wartością przedmiotu sporu w poszczególnych połączonych sprawach stosowne kwoty (tj. R. S. i T. K. 90 zł oraz pozostali ubezpieczeni - 900 zł) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami, o których orzeczono na podstawie art. 98 §1 1 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany organ rentoy zaskarżając go w całości, zarzucając:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego:

- art. 18 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 9 ustawy systemowej w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz §2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe i art. 237 9 §3 k.p., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że przychód ubezpieczonych w postaci ekwiwalentu za pranie odzieży robaczej, nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, mimo że ekwiwalent ten w kwocie 1.000 zł ustalony został w oderwaniu od realnych kosztów poniesionych przez pracownika i w nieuzasadniany sposób zawyżony;

2. naruszenie prawa procesowego tj. art. 233 k.p.c. poprzez brak wyjaśnienia przez Sąd I instancji ustalonej dla pracowników kwoty 1.000 zł ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej, podczas gdy z doświadczenia życiowego wiadomo, iż przy stawkach w pralni chemicznej dojście do takiej kwoty wymagałoby od pracowników codziennego prania odzieży, a strona nie przedstawiła żadnych dowodów na wykonanie jakiejkolwiek kalkulacji wysokości tego ekwiwalentu.

Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania wnioskodawcy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu apelacji skarżący organ wskazał, że w trakcie kontroli płatnik nie uwzględnił jakiejkolwiek informacji od żadnego z pracowników czy zleceniobiorców o tym w jakim odstępie czasu pranie odbywa się faktycznie. Ostatecznie kwota ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej to wartość iloczynu dni roboczych i kosztu prania każdego z elementów odzieży, następnie jako suma wartości kosztów wszystkich elementów tej odzieży. Ustalenie wysokości kwot miesięcznego ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej zostało dokonane w sposób nierzetelny, z pominięciem jakichkolwiek informacji o kosztach i częstotliwości prania odzieży roboczej od pracowników i zleceniobiorców, którzy faktycznie tej czynności dokonywali. Ustalona w ten sposób kwota ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej przez płatnika składek nie tylko nie jest równowartością kasztów ponoszonych przez ubezpieczonych, ale także nie jest współmierna czy też pozostająca w równowadze.

Płatnik składek nie opłaca składek od ekwiwalentu pieniężnego czyli równowartości faktycznych kosztów, które zostały poniesione w związku praniem odzieży. W sytuacji pracodawca wypłaca co miesiąc stałą kwotę za pranie odzieży roboczej, świadczenie takie nie kwalifikuje się pod pojęciem ekwiwalentu, a jako ryczałt. Pracodawca wypłacając ryczałt w stałej miesięcznej wysokości bez względu na wysokość faktycznych kosztów ta taka wypłata stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne nawet jeśli została nazwana ekwiwalentem. Ze względu na powyższe wypłacone kwoty ekwiwalentu za pranie odzieży pracownikom i zleceniobiorcom w badanym okresie nie są kosztami faktycznie poniesionymi przez pracowników, zleceniobiorców i tym samym stanowią podstawę do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Pozwany przedstawił linię orzeczniczą podobna jak w niniejszej sprawie jednak wskazał, że odnosiła się ona do znacznie niższych kwot ekwiwalentu czy ryczałtu, w przedziale od 100 zł do 500 zł miesięcznie. Na gruncie niniejszej sprawy należy uznał, iż kwota ryczałtu za pranie w wysokości od 1.000 zł w górę miesięcznie, skalkulowana przez pracodawcę była znacznie wygórowana, nieadekwatna do warunków rynkowych, nawet przy uwzględnieniu częstotliwości prania.

W ocenie Zakładu ryczałt wypłacany przez (...) sp. z o.o. nie stanowił realnej, racjonalnie uzasadnionej rekompensaty kosztów prania. Sąd Okręgowy w Gdańsku nie pochylił się nad kwestią zbyt wygórowanych kasztów prania. Przy założeniu, że koszt jednorazowego prania w pralni chemicznej kompletu odzieży robaczej (czy faktycznie istniała konieczność prania całego kompletu?) wynosił około 60 zł, to każdy z pracowników musiałby codziennie (20 dni roboczych w miesiącu) przekazywać odzież do pralni chemicznej, aby kwota ryczałtu ustalona przez płatnika mogła stać się realna.

Nie może zatem świadczenie to być traktowane jako ryczałt, to jest jako opłata ustalana w określanej kwocie, bez szczegółowej kalkulacji, niezależnie od liczby świadczeń, skoro sama ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych w art. 21 rozróżnia pojęcie ekwiwalentu pieniężnego od pojęcia ryczałtu nie traktując ich wymiennie.

W odpowiedzi na apelację płatnik składek jak i zainteresowani wnieśli o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym w wysokości wg norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja organu rentowego jako niezasadna podlegała oddaleniu.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy wypłacane pracownikom i zleceniobiorcom ekwiwalenty za pranie odzieży roboczej stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne.

Sąd Okręgowy przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a wynik tego postępowania, ocenił zgodnie z treścią art. 233 §1 k.p.c., nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów przepisem tym zakreślonych. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd I instancji w sposób wszechstronny wyjaśnił powody rozstrzygnięcia oraz przekonująco wykazał, dlaczego zmienił zaskarżoną decyzję. Podkreślić należy, iż przedmiotem oceny Sądu Okręgowego były dowody zaoferowane przez strony, zostały one wnikliwie przeanalizowane, a następnie szeroko omówione w uzasadnieniu, co pozwala na ich instancyjną kontrolę i prowadzi do wniosku, że zostały one ocenione w zgodzie z zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu I instancji, odnośnie do okoliczności faktycznych w sprawie, przyjmując je za własne, co sprawia, że zbędne jest ponowne ich szczegółowe przytaczanie (art. 387 §2 1 pkt 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny podziela także ocenę prawną faktów w sprawie przedstawioną przez Sąd I instancji, zatem nie ma konieczności ponownego jej szczegółowego przywoływania (art. 387 §2 1 pkt 2 k.p.c.).

Przechodząc do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia wskazać należy, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1230; dalej ustawa systemowa) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (a według art. 20 na ubezpieczenie wypadkowe i chorobowe) pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 4 pkt 9 i 10). Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 226) za przychody ze stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych (art. 12 ust. 1). Zatem w uproszczeniu, podstawa wymiaru składki jest pochodną wynagrodzenia, jakie otrzymuje pracownik.

Zgodnie z treścią §2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 728 ze zm.) podstawy wymiaru składek nie stanowią następujące przychody: wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz ekwiwalenty za te świadczenia wypłacane zgodnie z przepisami wydanymi przez Radę Ministrów lub właściwego ministra, a także ekwiwalenty pieniężne za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego oraz wartość otrzymanych przez pracowników bonów, talonów, kuponów lub innych dowodów uprawniających do otrzymania na ich podstawie napojów bezalkoholowych, posiłków oraz artykułów spożywczych, w przypadku gdy pracodawca, mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, nie ma możliwości wydania pracownikom posiłków i napojów bezalkoholowych.

Jak stanowi art. 237 9 §1, 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. kodeks pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1510 ze zm.) pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, przewidzianych do stosowania na danym stanowisku pracy. Pracodawca jest obowiązany zapewnić, aby stosowane środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze posiadały właściwości ochronne i użytkowe, oraz zapewnić odpowiednio ich pranie, konserwację, naprawę, odpylanie i odkażanie. Jeżeli pracodawca nie może zapewnić prania odzieży roboczej, czynności te mogą być wykonywane przez pracownika, pod warunkiem wypłacania przez pracodawcę ekwiwalentu pieniężnego w wysokości kosztów poniesionych przez pracownika.

Świadczenia te nie stanowią podstawy wymiaru składek ubezpieczeniowych tylko jako ekwiwalenty pieniężne za odzież i za pranie odzieży roboczej, które Minister Pracy i Polityki Socjalnej wymienił w § 2 ust. 1 pkt 6 - wydanego na podstawie upoważnienia przewidzianego w art. 21 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, jako rodzaj przychodów wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy (por. wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2017 r., II UK 198/16).

Pozwany organ rentowy kwestionował metodę obliczenia przez płatnika ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej, a w apelacji dodatkowo uznał, że ekwiwalent w kwocie 1.000 zł ustalony został w oderwaniu od realnych kosztów poniesionych przez pracownika i w nieuzasadniony sposób zawyżony. W ocenie pozwanego wypłacany ekwiwalent nie jest faktycznie poniesionymi kosztami przez pracowników i zleceniobiorców, zatem stanowi ryczałt, który winien być uwzględniony w podstawie wymiary składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Dokonując wykładni zawartego w art. 237 9 §3 k.p. warunku odpowiadania wysokości wypłacanego przez pracodawcę świadczenia poniesionym przez pracownika kosztom, należy stwierdzić, że nie sformułowano w przepisach metody ustalania wartości ekwiwalentu za pranie ubrań ani nie zakazano ryczałtowego sposobu dokonywania rozliczeń, pozostawiając tę kwestię stronom stosunku pracy (por wyrok SA w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2021 r., III AUa 956/20).

Nie jest zatem wykluczona inna metoda dokonywania rozliczeń kosztów prania odzieży roboczej, tj. ustalenie stałej kwoty która ma odpowiadać kosztom ponoszonym przez pracownika, czyli kwoty ryczałtowej. Ryczałt jest ekwiwalentny, jeżeli wypłacona kwota jest odpowiednia do wysokości poniesionych kosztów. Pojęcie ekwiwalentu oznacza nie tylko równowartość lecz także równoważnik, odpowiednik, przy czym odpowiedni i równoważny to współmierny, pozostający w równowadze, ale niekoniecznie równy (por. wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2017 r., II UK 198/16).

Pamiętać należy, że przepisy prawa, w tym §2 ust. 1 pkt 6 wskazanego rozporządzenia nie określają w jaki sposób pracodawca ma ustalić wysokość ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej i jaki jest charakter tego świadczenia. Nie ma mowy o rzeczywistych kosztach prania, metodzie kalkulacji opartej na zużyciu prądu czy wody czy też niewygórowanych kwotach na co wskazywał w apelacji pozwany.

Bez wątpienia w niniejszej sprawie płatnik dokonał wszelkich starań w celu rzetelnego określenia kwot ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej. Wysokość obliczona była na podstawie cen ofert pralni, które zajmują się czyszczeniem odzieży roboczej. Płatnik uwzględnił najniższe kwoty z otrzymanych ofert, które następnie przemnożył przez przyjęty przez płatnika normatyw 20-dniowego miesiąca pracy. Najwyższe kwoty ekwiwalentu, jak wskazał płatnik, dotyczyły stanowisk produkcyjnych pakowacza, tapicera i stolarza gdzie dochodzi do stałego zabrudzenia odzieży, co wymusza codzienne pranie, a także usuwanie zabrudzeń szczególnymi środkami np. plamy z farby, lakierów, kleju).

Powyższe metody obliczania kwot ekwiwalentu potwierdził również Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 12 marca 2015 r., III AUa 533/14, który wskazał, że przyjęta w regulaminie pracy wysokość ekwiwalentu pieniężnego za pranie odzieży roboczej ustalona w oparciu o ceny rynkowe obowiązujące w pralniach świadczących usługi w regionie podlega wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i rentowe na podstawie § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Tak ustalony ekwiwalent odpowiada kosztom obciążającym pracowników z tytułu prania odzieży i nie zachodzi konieczność dokumentowania poniesionych przez nich wydatków z tego tytułu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że płatnik prawidłowo wypłacał i ustalił wysokość ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej na podstawie regulacji wewnątrzzakładowych. Pracownicy nie rozliczali się z wykorzystania środków przeznaczonych na pranie czy wykorzystania energii i wody. Zasady ustalania spornych świadczeń, w tym co do ich wysokości którymi kierował się płatnik zostały potwierdzone przez świadków. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 8 kwietnia 1998 r., I SA/Lu 392/97, który wskazał, że pracownik nie musi dokumentować poniesionych wydatków fakturami lub rachunkami. Ustawodawca nie określił także górnej granicy ekwiwalentu ani nie odwołał się do przepisów, które miałyby tę wysokość regulować. Zwolnienie dotyczy kwoty pieniężnej odpowiadającej wartości używania przez pracownika swojej odzieży i obuwia do wykonywania pracy, lub wypłacanej przez pracodawcę rekompensaty poniesionych przez pracowników kosztów za pranie, naprawę i konserwację odzieży roboczej. W celu oszacowania tej wartości pracodawca ustalić musi szereg elementów składających się na określenie kwoty ekwiwalentu np. wartość odzieży i obuwia, koszty zakupu, częstotliwość wymiany, normy zużycia itp. Świadczenie to nie może być bowiem traktowane jako ryczałt bez żadnej kalkulacji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 marca 2007 r., I SA/WR 59/07).

Reasumując, świadczenie wypłacane przez płatnika składek pracownikom i zleceniobiorcom należało uznać za ekwiwalent pieniężny za pranie odzieży roboczej, i wobec tego odpowiada treści art. 237 9 §3 kodeksu pracy oraz jest opisany w §2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Niniejsza sprawę Sąd Apelacyjny rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 374 k.p.c. Jest to możliwe w tych przypadkach, gdy przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Decyzja co do tego, czy sprawa nadaje się do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, należy do sądu. Podkreślić jednak należy, że ustawodawca stronie pozostawił decyzję, czy jej sprawa zostanie rozpoznana przez sąd na rozprawie, wniosek taki jest dla sądu wiążący i nie podlega merytorycznej ocenie. W niniejszej sprawie stan faktyczny był bezsporny, a strony nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy. Jedynie pozwany w piśmie z dnia 16 września 2024 r. wskazał na ewentualne przeprowadzenie rozprawy, jednak zdaniem Sądu Apelacyjnego nie było takiej potrzeby. Odnośnie wniosku pozwanego zawartego w piśmie procesowym z dnia 10 października 2024r., to w ocenie sądu II instancji nie ma znaczenia prejudycjalnego stan faktyczny pracownika P. O. dla niniejszej sprawy, a która dotyczy innych zatrudnionych osób.

Mając na uwadze powyższe argumenty orzeczono na podstawie art. 385 k.p.c. o oddaleniu apelacji pozwanego organu rentowego jako bezzasadnej, jak w punkcie 1. wyroku.

W punktach 2-4 sentencji wyroku Sąd Apelacyjny orzekł o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, działając na podstawie art. 98 §1, 1 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. i art. 108 §1 zd. 1 k.p.c. w zw. z §9 ust. 2 oraz §10 ust. 1 pkt 2 i §2 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935) mając na uwadze wartość przedmiotu sporu w stosunku do poszczególnych ubezpieczonych (2 x 240 zł, 4 x 675 zł ).

SSA Daria Stanek