descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 502/23

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 23 lipca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Roman Walewski

Protokolant: Krystyna Kałużna

Uzasadnienie

Przedmiot sprawy

Rozstrzygnięcie sądu I instancji

Stanowiska stron

Decyzją z dnia 16 sierpnia 2022 roku, sygn. sprawy: (...) (...)-CZ, (...)-CK i (...)-CK Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., na podstawie art. 15zv ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), odmówił J. G. prawa do świadczenia postojowego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia pozwany wskazał, że na podstawie analizy konta jako osoby ubezpieczonej organ rentowy ustalił, że od 01.12.2021r. wnioskodawca podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę u płatnika składek CENTRUM (...) Sp. z o.o. Z tego względu nie przysługuje jemu prawo do wypłaty świadczenia pierwszorazowego oraz rozpatrzenia wniosku o kontynuację wypłaty świadczenia (wnioski (...), (...) i (...) z 10 sierpnia 2022r.).

J. G. wniósł odwołanie od całości powyższej decyzji domagając się jej zmiany

i przyznania świadczeń postojowych na wnioski z 10.08.2022r. odpowiednio za m-c marzec 2020r., kwiecień 2020r. i maj 2020r.

Odwołujący podniósł, że powyższymi wnioskował o przyznanie świadczeń za miesiące ,kiedy był zatrudniony tylko na umowę zlecenie i z tego tytułu, w wymienionych miesiącach, nie otrzymał żadnych przychodów od zleceniodawcy, gdyż z powodu pandemii lokal gastronomiczny był zamknięty.

Nadto odwołujący podniósł, że zleceniodawca nie wystąpił w jego imieniu o wypłatę postojowego i z tego powodu uczynił on to osobiście dopiero w sierpniu 2022r., gdyż nie miał wiedzy, że od lipca 2020r. mógł to uczynić już samodzielnie. Uzyskał jednak informację, że wniosek o świadczenie postojowe może złożyć w okresie do 3 miesięcy po ogłoszeniu zakończenia pandemii, więc przedmiotowe wnioski złożył 10.08.2022r., gdy był już zatrudniony na umowę o pracę i z tego tytułu zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Jednakże w okresie, gdy pozostawał bez żadnych świadczeń z powodu pandemii, nie podlegał ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu. Tak więc ,w ocenie odwołującego, spełnił on wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia postojowego.

Wyrokiem z 13 kwietnia 2023 roku, sygn. akt VIII U 1698/22, Sąd Okręgowy w Poznaniu, VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującemu J. G. prawo do świadczenia postojowego za miesiąc marzec 2020r. oraz za kolejne miesiące – kwiecień 2020r. i maj 2020r. na wnioski złożone 10 sierpnia 2022r. tj. odpowiednio pierwszorazowy (...) i za kolejne okresy (...)..

Apelację od powyższego wyroku , zaskarżając go w całości ,złożył pozwany organ rentowy zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 15zq ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz. U. 2020r., poz. 1842 ze zm.; dalej ustawa o C0VID -19) w brzmieniu obowiązującym na dzień 4 czerwca 2020r., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżący, mimo podlegania ubezpieczeniom społecznym od dnia 01 grudnia 2021r., spełnia warunki do przyznania prawa do świadczenia postojowego, podczas gdy w przypadku podleganiu ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu prawo takie nie może zostać ustalone.

Wskazując na te zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania od decyzji ZUS, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi 1 instancji do ponownego rozpoznania.

Odwołujący nie złożył odpowiedzi na apelację.

Rozważania prawne i rozstrzygnięcie sądu II instancji

Apelacja okazała się bezzasadna i jako taka podlegała oddaleniu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. W szczególności, w ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji przeprowadził wystarczające postępowanie dowodowe, a zebrany w sprawie materiał poddał właściwej ocenie, zachowując granice swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c. Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, które tutejszy sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne. Ocena prawna Sądu Okręgowego znajduje potwierdzenie w szeregu orzeczeń sądów apelacyjnych.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że w zakresie przedmiotowym ustawa z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz. U. 2020r., poz. 1842 ze zm.; dalej ustawa o COVID -19) stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o przeciwdziałaniu COVID-19, rozumie się przez to m.in. wszelkie czynności związane ze zwalczaniem skutków choroby, w tym skutków społeczno-gospodarczych (art. 1 ust. 2).

Ustawa przewiduje także wprowadzanie programów rządowych udzielania wsparcia finansowego, skierowanych do przedsiębiorców (art. 2a). W przepisach szczegółowych - w art. 15zq ustawa wprowadza uprawnienie do świadczenia postojowego. W art. 15zq ust. 1 ustawa objaśnia, komu przysługuje świadczenie postojowe, tj. między innymi osobie wykonującej umowę zlecenia (art. 15zq ust. 1 pkt 2).

Kolejno ust. 3 tego przepisu wskazuje, że świadczenie postojowe przysługuje, gdy

w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności przez zleceniodawcę, z którym została zawarta umowa cywilnoprawna – czyli umowa zlecenia, a ust. 5 precyzuje kryteria przyznania prawa do świadczenia postojowego osobie wykonującej umowę cywilnoprawną, w tym wymóg nie podlegania ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu (pkt 3).

Zaś w art. 15zs ustawy zostały uregulowane wymogi ustawowe, dotyczące wniosku

o świadczenie postojowe, w tym wymóg złożenia przez wnioskodawcę oświadczenia, potwierdzającego otrzymanie od osoby wykonującej umowę cywilną oświadczenia, że nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu oraz o wysokości uzyskanych przychodów z innych umów cywilnoprawnych (ust. 4 pkt 1 ppkt d).

Zatem spór w sprawie dotyczy interpretacji przepisów prawa regulujących powyższą kwestię, czyli przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych

z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Treść art. 15zq ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej nie pozostawia wątpliwości, że świadczenie postojowe przysługuje osobie wykonującej umowę zlecenia; według ustępu 3. świadczenie postojowe przysługuje, gdy w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju

w prowadzeniu działalności, odpowiednio przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą albo przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi została zawarta umowa cywilnoprawna.

Art. 15zq ust. 5 ustawy covidowej określa przesłanki do nabycia prawa do świadczenia postojowego przez osobę wykonującą umowę cywilnoprawną.

W niniejszej sprawie organ rentowy zakwestionował spełnienie przez ubezpieczonego przesłanki wymienionej w punkcie 3 ww. przepisu, tj. niepodleganie ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu i forsował tezę, że ustawodawca przyznając pomoc finansową w postaci świadczenia postojowego, ograniczył ochronę prawną z tytułu przestoju w prowadzeniu działalności przez zleceniodawców tylko do osób, które w dacie wystąpienia o wsparcie (złożenia wniosku) nie mają zapewnionej ochrony ubezpieczeniowej z innego tytułu.

Sąd Apelacyjny jednak nie zgadza się z taką oceną prawną.

W przekonaniu Sądu Apelacyjnego nie można pomijać celu wprowadzonego udogodnienia i wyrażonej przez ten cel woli ustawodawcy, co z resztą potwierdza wykładnia literalna art. 15zq. Sąd Apelacyjny stoi na utrwalonym już stanowisku prawnym, że wolą ustawodawcy było wykluczenie z kręgu beneficjentów tylko tych zleceniobiorców, którzy podlegaliby ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu w miesiącu, którego dotyczą pozostałe wymogi formułowane dla przyznania świadczenia postojowego, a nie w miesiącu złożenia wniosku, zwłaszcza że zgodnie z art. 15 zs ust. 7 ustawy, wnioski o świadczenie postojowe mogą być złożone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych najpóźniej w terminie 3 miesięcy od miesiąca, w którym został zniesiony ogłoszony stan epidemii.

Słusznie sąd I instancji uznał, że wykładnia przepisów prawa nie może przybierać charakteru rozszerzającego. Zgodnie z zasadą racjonalnego ustawodawcy oczywiste jest, że gdyby celem ustawodawcy była ocena spełnienia warunków niezbędnych do przyznania prawa do świadczenia postojowego na dzień złożenia wniosku, to zapis taki znalazłby uregulowanie w przepisach analizowanej ustawy. Skoro jednak przepis w takim brzmieniu nie znalazł się w kolejnych regulacjach prawnych po art. 15zs, to ocena warunków niezbędnych do uzyskania prawa do świadczenia postojowego powinna być dokonana nie na datę składania wniosku, lecz w odniesieniu do okresu, który wnioskodawca wskazuje jako uprawniający go według wymogów prawnych do przyznania świadczenia.

W przedmiotowej sprawie spór dotyczył zatem rozumienia normy zawartej w art. 15zq ust. 5 pkt 3 ustawy. Przepis ten stanowi, że osobie wykonującej umowę cywilnoprawną świadczenie postojowe przysługuje, jeżeli nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.

Organ rentowy wywodzi, że właściwą formą wykładni wyżej wymienionego przepisu powinna być wykładnia literalna, co w przekonaniu organu oznacza, że w momencie złożenia wniosku o świadczenie postojowe zleceniobiorca nie powinien podlegać ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.

W przekonaniu Sądu Apelacyjnego, wywód prawny organu nie jest trafny, ponieważ w istocie wskutek literalnej wykładni tego przepisu nasuwa się wniosek odwrotny. Skoro świadczenie postojowe przysługuje, gdy w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju

w prowadzeniu działalności przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którym została zawarta umowa cywilnoprawna (art. 15zq ust. 3 ustawy), a osobie wykonującej umowę cywilnoprawną wówczas, gdy:

1) umowa cywilnoprawna została zawarta przed dniem 1 kwietnia 2020 r.

2) przychód z umowy cywilnoprawnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek

o świadczenie postojowe, nie był wyższy od 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia

z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wniosku;

3) nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu,

to oczywistym jest, że świadczenie to przysługuje za miesiąc, w którym wszystkie te przesłanki zostały spełnione łącznie.

Ustawodawca ,wbrew stanowisku organu rentowego ,nie wiąże wymogu nie podlegania przez zleceniobiorcę ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu z miesiącem złożenia wniosku, ale

z okresem, za który uprawniony ubiega się o świadczenie. Okoliczność, że od 1 grudnia 2021 r. J. G. podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu zawartej z tym dniem umowy o pracę nie może być odczytywana jako przeszkoda do ubiegania się o świadczenie postojowe za okres ,gdy spełniał wszystkie warunki określone w art. 15zq ust. 5 ustawy, czyli przed 1 czerwca 2020 r.

Przy czym sąd odwoławczy rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 14 kwietnia 2021 r., w sprawie sygn. akt III AUa 86/21, że określony w art. 15zq ust. 4.1) ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) wymóg uzyskania w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe, przychodu w wysokości o co najmniej 15% niższego od przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc dotyczy wszystkich miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku, a nie tylko miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc złożenia wniosku.

Beneficjenci świadczeń postojowych nie są ograniczeni czasowo, jeśli chodzi o datę złożenia wniosku o świadczenie, z wyjątkiem trzymiesięcznego terminu zakreślonego w art. 15zs ust. 7 powyższej ustawy.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego przedstawione w uzasadnieniu tego orzeczenia rozkodowanie pojęcia „miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku”, dla potrzeb stosowania ustawy

w zakresie prawa do świadczenia postojowego należy przyjmować w tej samej wymowie - wykładni.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, w istocie, wskutek literalnej wykładni przepisu art. 15zq ust. 5 nasuwa się wniosek, że skoro świadczenie postojowe przysługuje, gdy w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którym została zawarta umowa cywilnoprawna (art. 15zq ust. 3 ustawy) to oczywistym jest, że prawo do tego świadczenia odnosi się do konkretnego okresu, w którym wszystkie przesłanki prawne zostały łącznie spełnione, chociaż rzeczywiście nie jest to świadczenie za konkretny miesiąc.

Należy wskazać, że prezentowany pogląd prawny, znalazł także potwierdzenie

w orzecznictwie innych sądów apelacyjnych.

I tak Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 29.12.2020 r., III AUa 800/20 wyjaśnił:

W kontekście wpływu wniosku na prawo do świadczenia z ubezpieczeń społecznych trzeba zauważyć, iż w polskim systemie ubezpieczeń społecznych zasadniczo świadczenia te przysługują z mocy prawa, (por. np. art. 100 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) co oznacza, że moment złożenia wniosku nie ma znaczenia. Skoro można przyjąć istnienie takiej zasady, to jednocześnie trzeba też przyjąć, że jeżeli dane świadczenie nie przysługuje z mocy prawa, a zatem gdyby złożenie wniosku miałoby być przesłanką materialną jego uzyskania - to ustawodawca zawarłby wyraźną regulację w tym zakresie.

Jakkolwiek można się zastanawiać, czy przedmiotowe świadczenie należy do kategorii świadczeń z ubezpieczenia społecznego, uregulowanych ustawą z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, to przyjęty kierunek wykładni przepisów regulujących świadczenia postojowe jest koincydencyjny.

Wprawdzie ustawa covidowa jest swoistym aktem prawnym, szeroko odwołującym się do wszystkich dyscyplin prawa i jako taka stanowi raczej zespół norm o charakterze lex specialis, to w zakresie nieuregulowanym, ustawa w art. 1 ust. 2. odsyła jedynie do ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2020 r. poz. 1845, ze zm.). Jedyne odesłanie do ustawy systemowej zawarte jest w art. 15 zx ust. 8 i stanowi, że do nienależnie pobranego świadczenia postojowego stosuje się odpowiednio art. 84 ust. 8-8e ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, przepisy prawa należy czytać i interpretować w nawiązaniu do całego systemu, w którym funkcjonują i celu w jakim powstały.

Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku, świadczenie postojowe można potraktować per analogiam do innego świadczenia socjalnego związanego z przeciwdziałaniem epidemii, tj. dodatkiem solidarnościowym.

Zgodnie z treścią art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dodatku solidarnościowym (Dz.U. z 2020 r. poz. 1068) ocena spełnienia warunków niezbędnych do przyznania prawa do dodatku oraz same jego nabycie następuje na dzień złożenia wniosku. Jednak tożsamy przepis nie występuje ani w art. 15 zq, ani w art. 15 zua ustawy covidowej. Co więcej, Sąd Apelacyjny w Białymstoku wytknął organowi, że wykładnia powołanego przepisu proponowana przez organ rentowy prowadziłaby do powstania patologii w jego stosowaniu i szeroko rozwinął ten temat (patrz uzasadnienie wyroku SA w Białymstoku, III AUa 800/20).

W przekonaniu Sądu Apelacyjnego, beneficjenci świadczeń postojowych nie są ograniczeni czasowo, jeśli chodzi o datę złożenia wniosku o świadczenie, z wyjątkiem trzymiesięcznego terminu zakreślonego w art. 15zs ust. 7 ustawy. Dla uprawnionych ten właśnie termin to termin prawa materialnego, zawity, po upływie którego zagwarantowane ustawą uprawnienie wygasa, zaś sam termin nie podlega przywróceniu. W przypadku odwołującego termin ten został zachowany. Stan epidemii został wprowadzony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 491 ze zm.), zaczął obowiązywać od 20 marca 2020 r. i trwał do 16 maja 2022r. Z koeli wniosek o świadczenia odwołujący złożył 10 sierpnia 2022r..

Sąd Apelacyjny raz jeszcze podkreśla, że przepisy prawa zawsze należy czytać i interpretować w nawiązaniu do całego systemu, w którym funkcjonują i celu w jakim powstały, nie zaś

z ograniczeniem do powierzchownego odczytania językowego tylko jednej normy, zawartej w jednym zdaniu wyrwanym z całokształtu systemu. Świadczenie postojowe jest ustawowym uprawnieniem strony, z którego strona może, ale nie musi, skorzystać w dowolnym terminie, ograniczonym jedynie terminem zawitym z art. 15zs ust. 7 ustawy.

Podsumowując, ocena warunków niezbędnych do uzyskania prawa do świadczenia postojowego powinna być dokonana nie na datę składania wniosku, lecz wobec okresu, który wnioskodawca wskazuje jako uprawniający go według wymogów prawnych do przyznania świadczenia (tak też wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 listopada 2021r. III AUa 93/21.

Mając to wszystko na względzie, w wyniku kontroli instancyjnej orzeczenia, Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a apelacja pozwanego, jako bezzasadna, na podstawie art. 385 k.p.c., podlega oddaleniu.

sędzia Roman Walewski