descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 227/24

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2023r., wydanym w sprawie IV U 281/23 Sąd Okręgowy w Toruniu oddalił odwołanie B. N..

B. N. (ur. (...)) w okresie od 1 września 1972 r. do 1 sierpnia 1975 r. był zatrudniony w Zakładach (...) w B. w charakterze ucznia zawodu. Zakłady (...) zajmowały się przetwórstwem trzody chlewnej i bydła.

Z ubezpieczonym została zawarta w dniu 30 sierpnia 1972 r. umowa o naukę zawodu, na podstawie której został przyjęty na naukę - pracę w zawodzie elektryka na czas trwania nauki tj. 3 lata licząc od 1 września 1972 r. W § 2 umowy wskazano, że nauka teoretyczna miała odbywać się na podstawie programu ZSZ Ministerstwa Oświaty, a nauka praktyczna w zakładzie w czasie pracy na podstawie programu Przemysłu Spożywczego i Skupu.

W § 3 uregulowano, że czas nauki teoretycznej w szkole dla młodocianych I roku trwać miał 34 tygodnie, a na czas nauki praktycznej 612 godzin rocznie + urlop wypoczynkowy.

W § 5 umowy określone zostało wynagrodzenie ucznia tj. 150 zł w I roku nauki, 320 zł w II roku nauki. Nie wskazano wynagrodzenia za trzeci rok nauki.

Ubezpieczony został przyjęty do pracy w warsztacie elektrycznym. Praktyki w Zakładach (...) polegały na tym, że przez pierwsze 2 lata uczniowie uczęszczali do szkoły przez 2 dni w tygodniu, a przez 4 dni w tygodniu odbywali praktyki w zakładzie pracy. Natomiast w trzecim roku uczniowie już tylko pracowali. Była to praca po 8 godzin dziennie od 7:00 do 15:00 tak jak w przypadku pozostałych pracowników zakładu. Uczniowie wykonywali polecenia majstra. Dzień rozpoczynano od obecności w warsztacie i następnie praca była świadczona na poszczególnych działach. Ubezpieczony zajmował się naprawą i eksploatacją wszelkiego rodzaju maszyn, silników, podajników, oświetlenia na wszystkich działach zakładu pracy, w zależności od potrzeb. Wiele prac było wykonywanych na wysokości powyżej 2,5 m.

W Zakładach (...) w B. funkcjonowały następujące działy: mączkarnia, magazyn żywca, magazyn porozbiorowy, magazyn wędlin, ubój, mroźnia, maszynownia chłodnicza, trybownia, smalcownia, rozbioru wieprzowego i wołowego, wytwórnia kiełbas, masarnia, wędzarnia, suszarnia, kuźnia.

Praca na jednym dziale zajmowała około 2-3 dni. Była świadczona w systemie jednozmianowym. Uczniowie odbywający praktykę nie mieli wypłacanych dodatków za pracę w warunkach szczególnych. Byli wyposażeni w ubrania robocze (buty, spodnie, koszula). Na żadnym z działów nie było konieczności posiadania dodatkowej odzieży ochronnej.

Dowód: - świadectwo pracy – k. 3’ akt KPU,

- podanie, umowa o naukę zawodu, angaże, karty obiegowe – k. 70 akt sądowych,

- zeznania świadka S. S. - elektroniczny protokół rozprawy z dnia 22.08.2023 r. od 00:03:45 do 00:23:24,

- zeznania świadka W. S. - elektroniczny protokół rozprawy z dnia 22.08.2023 r. od 00:23:24 do 00:40:23,

- zeznania świadka

Razem z ubezpieczonym w Zakładach (...) w B. zatrudnieni byli:

- S. S. w okresie od 1 września 1972 r. do 1 stycznia 2007 r., który tak jak ubezpieczony został zatrudniony w charakterze ucznia, a następnie pracował jako pomocnik maszynisty chłodniczego, maszynista chłodniczy i brygadzista; w zwykłym świadectwie pracy z 31 marca 2008 r. pracodawca odnotował wykonywanie pracy w szczególnych warunkach od 1 marca 1990 r. do 31 marca 2008 r. jako maszynista chłodniczy przy bezpośredniej obsłudze sprężarek, wymienionej w wykazie A dziale XIV poz. 9 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.,

- W. F. w okresie od 1 września 1972 r. do 30 czerwca 1981 r., który tak jak ubezpieczony został zatrudniony w charakterze ucznia w zawodzie elektromontera, a następnie pracował jako elektromonter; w zwykłym świadectwie pracy z 31 marca 2008 r. pracodawca odnotował wykonywanie pracy w szczególnych warunkach od 1 marca 1990 r. do 31 marca 2008 r. jako maszynista chłodniczy przy bezpośredniej obsłudze sprężarek, wymienionej w wykazie A dziale XIV poz. 9 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.,

- M. W. w okresie od 1 września 1972 r. do 31 sierpnia 1975 r. jako uczeń w zawodzie elektryka,

- W. S. w latach 1968-2007 na stanowisku spawacza, otrzymał świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach i uzyskał prawo do wcześniejszej emerytury,

- J. M. od 1972 r. do 2000 r., przy czym do 1975 r. jako uczeń elektryk.

Na dzień 1 stycznia 1999 r. ubezpieczony posiadał staż ubezpieczeniowy wynoszący 23 lata 29 dni okresów składkowych oraz 1 miesiąc i 7 dni okresów nieskładkowych.

W dniu 30 sierpnia 2023 r. ubezpieczony wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury.

Decyzją z dnia 13 września 2022 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury począwszy od 1 sierpnia 2022 r. - na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W dniu 16 stycznia 2023 r. ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, domagając się zaliczenia do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu służby wojskowej.

Zaskarżoną decyzją z dnia 7 lutego 2023 r. ZUS Oddział w T. odmówił prawa do rekompensaty z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach argumentując, że ubezpieczony nie udowodnił wymaganego na dzień 1 stycznia 2009 r. co najmniej 15-letniego okresy pracy w szczególnych warunkach. ZUS nie uwzględnił okresu zatrudnienia jako uczeń od 1 września 1972 r. do 1 sierpnia 1975 r. w Zakładach (...) w B., ponieważ ubezpieczony nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczony wykazał staż pracy w szczególnych warunkach wynoszący 14 lat 1 miesiąc i 18 dni.

Powyższe ustalenia faktyczne zostały poczynione na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sądowych oraz w aktach prowadzonych przez organ rentowy, a także na podstawie dowodu z przesłuchania świadków S. S., W. S. i J. M. oraz przesłuchania samego ubezpieczonego B. N..

Sąd Okręgowy dał wiarę dowodom z dokumentów, gdyż były jasne, pełne, rzetelne, a nadto żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności ani ich mocy dowodowej, dlatego nie budziły one również wątpliwości Sądu. Organ rentowy powoływał się na nieprzedłożenie przez ubezpieczonego za sporny okres zatrudnienia świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych. W niniejszym postępowaniu Sąd samodzielnie dokonywał ustaleń w zakresie, czy prace rzeczywiście wykonywane przez ubezpieczonego można było kwalifikować jako prace w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 ze zm., zwanego dalej również „rozporządzeniem”). Sąd pozyskał dokumentację osobową ubezpieczonego z okresu zatrudnienia w charakterze

Sąd w większości przyznał walor wiarygodności zeznaniom świadków S. S., W. S. i J. M., ponieważ były jasne, logiczne i szczere, a nadto korespondowały wzajemnie ze sobą, jak i z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Świadkowie pracowali z ubezpieczonym w Zakładach (...) w B., a ich okresy zatrudnienia pokrywały się ze sobą, świadkowie także zaczynali zatrudnienie w charakterze uczniów zawodu, wobec czego mieli niekwestionowaną wiedzę co do organizacji pracy i funkcjonowania powyższego zakładu w spornym okresie, a przede wszystkim co do czynności wykonywanych przez ubezpieczonego i ich charakteru. Świadkowie potwierdzili, że ubezpieczony przez cały okres zatrudnienia w charakterze ucznia zawodu pracował przy wykonywaniu prac elektrycznych na wszystkich działach zakładu pracy, a w ostatnim roku nauki świadczył pracę w pełnym wymiarze tak jak samo jak etatowi pracownicy niebędący uczniami. Sąd uznał jednak za nieprzekonujące twierdzenia świadków, że B. N. stale i w pełnym wymiarze pracował w szczególnych warunkach.

Sąd przyznał również walor wiarygodności przesłuchaniu ubezpieczonego, ponieważ jego zeznania były stanowcze, logiczne i spójne, jak również korespondowały z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności z zeznaniami świadków. Podobnie jednak jak w przypadku oceny zeznań świadków twierdzenia ubezpieczonego o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy zostały uznane za niewiarygodne.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 164 ze zm.; dalej jako „ustawa”) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Zgodnie z ust. 2 rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Bezspornie ubezpieczony jest uprawniony do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.). Nie korzystał z prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.

Kwestia sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła uprawnień ubezpieczonego do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Przepis art. 21 ustawy określa ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty, czyli – zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Prawo do rekompensaty przysługuje ubezpieczonemu, który legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Chodzi w tym przypadku o pracę, o której mowa w art. 32, 33, 39, 40 i 50c tej ustawy (art. 21 ust. 1 ustawy).

Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są:



utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związku

z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008 r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie;



niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej;



legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS;



nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do wcześniejszej emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem ostatecznie posiadania przez ubezpieczonego na dzień 1 stycznia 2009 r. wymaganego 15 – letniego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Istota sporu w niniejszym postępowaniu koncentrowała się wokół ustalenia, czy praca świadczona przez ubezpieczonego w okresie od 1 września 1975 r. do 30 czerwca 1975 r. w Zakładach (...) w B. była pracą w szczególnych warunkach, a w konsekwencji czy ubezpieczony spełnił ostatnią przesłankę do przyznania prawa do rekompensaty.

Według § 1 ust. 1 rozporządzenia stosuje się je do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4 – 15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej „wykazami”. Właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych mieli ustalić w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których były wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B (§ 1 ust. 2 rozporządzenia).

Stosownie zarazem do § 2 ust. 1 rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy, o których mowa w ust. 1, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). Przy ustalaniu okresów pracy, o których mowa w § 2, uwzględnia się również okresy takiej pracy (służby), wykonywanej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia (§ 19 ust. 1 rozporządzenia). Ponadto, prace dotychczas zaliczone do I kategorii zatrudnienia w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz. U. z 1979 r. Nr 13, poz. 86 i z 1981 r. Nr 32, poz. 186) uważa się za prace wykonywane w szczególnych warunkach, o których mowa w § 4 (§ 19 ust. 2 rozporządzenia).

Wypada w tym miejscu podkreślić, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNAP 2008/21-22/325; z dnia 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNAP 2008/21-22/329; z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNAP 2009/5-6/75, z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152 i z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638).

Decydujące znaczenie – w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych – ma możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wspomnianego załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów. W świetle art. 32 ust. 4 ustawy pracami w szczególnych warunkach nie są bowiem wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w rozporządzeniu oraz w załącznikach do niego, co wyraźnie zostało podkreślone w § 1 ust. 1 rozporządzenia. Zatem nawet wykonywanie pewnych czynności w trudnych dla organizmu warunkach, jeżeli nie można ich zakwalifikować pod jedną z pozycji z wykazu, uniemożliwia traktowania takiego zatrudnienia jako mającego znaczenie z punktu widzenia prawa do emerytury, o jakim mowa w art. 184 (w zw. z art. 32 ustawy) (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II UK 21/10, Lex nr 619638; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 6 sierpnia 2013 r., III AUa 1757/12, Lex nr 1363266). Praca w warunkach szkodliwych nie jest bowiem tożsama z pracą w szczególnych warunkach (zob. wyrok SA w Białymstoku z 1 lutego 2018 r., III AUa 608/17, Legalis nr 1717339). Za prace w szczególnych warunkach nie uważa się nadto prac wykonywanych w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk wymienionych w wykazach A i B (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2004 r., I UK 15/04, OSNAP 2005/11/161 oraz z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNAP 2006/19-20/306).

Nie wlicza się zarazem do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze pracy, którą pracownik tylko częściowo wykonywał w sposób opisany w załącznikach do rozporządzenia, a równocześnie – w ramach dobowej miary czasu pracy – świadczył prace nie oddziaływujące szkodliwie na jego organizm. Tak zatrudniony pracownik nie spełniał bowiem koniecznego warunku dla uzyskania wcześniejszych uprawnień emerytalnych, jaki stanowi stałe wykonywanie pracy szkodliwej w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na zajmowanym stanowisku (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07, OSNAP 2009/21-22/290; z dnia 12 lipca 2011 r., II UK 2/11, LEX nr 989128). W przypadku więc jednoczesnego wykonywania prac wymienionych w rozporządzeniu z niewymienionymi, nawet gdy stosunek tych prac jest nieproporcjonalnie wysoki na rzecz tych pierwszych, przekreśla to możliwość uznania za pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, jako nie wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (por. wyrok SA w Gdańsku z dnia 25 września 2013 r., III AUa 106/13, LEX nr 1381334).

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania prawne przede wszystkim należy stwierdzić, że w wykazie A dziale X ,,W rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym” wymienione zostały prace: pod poz. 7 ,,prace w chłodniach składowych i przyzakładowych o temperaturze wewnętrznej poniżej 0 o C”, pod poz. 8 ,,prace wykonywane bezpośrednio przy uboju zwierząt” i pod poz. 9 ,,prace wykonywane bezpośrednio przy utylizacji surowców zwierzęcych”, natomiast w dziale XIV ,,Prace różne” pod poz. 25 ,,bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie”. Prace te zostały doprecyzowane w zarządzeniu nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze poz. 8 pkt 1 ubojowiec, pkt 2 parzacz, pkt 3 jeliciarz, pkt 4 gruczolarz, pkt 5 peklowacz i wykrawacz mięsa w wykrawalni przy peklowni w piwnicy, pkt 6 lekarz weterynarii, weterynaryjny kontroler sanitarny, oglądacz zwierząt rzeźnych i mięsa – zatrudnieni w rzeźni; poz. 9 pkt 1 zbieracz surowców utylizacyjnych, pkt 2 utylizatorowy, pkt 3 aparatowy urządzeń do produkcji mączek paszowych z surowców utylizacyjnych, pkt 4 aparatowy agregatu do zagęszczania i suszenia krwi, pkt 5 aparatowy przerobu masy kolagenowej, pkt 6 aparatowy sperlania kleju, pkt 7 gotowacz kleju skórnego, pkt 8 młynkowy kleju, pkt 9 rafinator tłuszczu w fabryce kleju, pkt 10 robotnik uprawy surowca klejowego, pkt 11 klejarz, pkt 12 aparatowy chemicznej obróbki dwoiny, pkt 13 robotnik chemicznej i maszynowej obróbki szczeciny i włosia.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że tylko praca wykonywana w warunkach określonych pod poz. 7-9 działu X rozporządzenia na stanowiskach dookreślonych w zarządzeniu resortowym była pracą wykonywaną w szczególnych warunkach, a więc należy to odnieść do tych działów zakładu pracy, w których tego rodzaju prace były wykonywane na wskazanych stanowiskach. W niniejszej sprawie świadkowie i ubezpieczony twierdzili, że w trzecim roku nauki wykonywał on stale i w pełnym wymiarze pracę w szczególnych warunkach, jednocześnie wskazując, że prace naprawcze świadczył we wszystkich działach zakładu pracy. Wyodrębniono tam takie działy jak: mączkarnia, magazyn żywca, magazyn porozbiorowy, magazyn wędlin, ubój, mroźnia, maszynownia chłodnicza, trybownia, smalcownia, rozbioru wieprzowego i wołowego, wytwórnia kiełbas, masarnia, wędzarnia, suszarnia, kuźnia. Należy zauważyć, że według świadków we wszystkich działach była wykonywana praca w szczególnych warunkach, jedynie świadek S. S. zeznał, że ,,jedynie trybownia nie była szkodliwa”. Z pewnością takiego przymiotu nie posiadały też inne działy jak np. magazyny, a ubezpieczony przecież wykonywał prace w całym zakładzie, więc również w tych działach, w których nie obowiązywały szczególne warunki. Sąd dostrzegł w aktach osobowych świadka S. S., że świadek, tak jak ubezpieczony, został zatrudniony w charakterze ucznia od 1 września 1972 r., a następnie pracował jako pomocnik maszynisty chłodniczego, maszynista chłodniczy i brygadzista – przy czym w zwykłym świadectwie pracy z 31 marca 2008 r. pracodawca odnotował wykonywanie pracy w szczególnych warunkach dopiero od 1 marca 1990 r. do 31 marca 2008 r. jako maszynista chłodniczy przy bezpośredniej obsłudze sprężarek, wymienionej w wykazie A dziale XIV poz. 9 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., z pominięciem okresu zatrudnienia w charakterze ucznia, a więc sam pracodawca nie kwalifikował tej pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w ocenie Sądu wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że ubezpieczony nie wykonywał w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy uznawanej za pracę w warunkach szczególnych. Tym samym nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach i nie spełnił warunków do przyznania prawa do rekompensaty.

Wobec powyższego, na mocy art. 477 14 §1 k.p.c. oddalił odwołanie jako bezzasadne.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości ubezpieczony, zarzucając wyrokowi:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 21 ust.l ustawy o emeryturach pomostowych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy z materiału dowodowego wynika, że ubezpieczony pracował w szczególnych warunkach przez okres co najmniej 15 lat

- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego w szczególności w zakresie odmowy waloru wiarygodności zeznaniom świadków i samego ubezpieczonego odnoszących się do wykonywania przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych w pełnym dobowym wymiarze, podczas gdy świadkowie i ubezpieczony zeznawali w sposób spójny i logiczny, a ich zeznania współgrały ze sobą.

Błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że ubezpieczony nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze, podczas gdy swoją pracę wykonywał w działach zakładów mięsnych w których panowały warunki szczególne, a praca ta była wykonywana przez 8 godzin dziennie przez pięć dni w tygodniu a także w soboty do godziny 13:00.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 368§1 pkt. 5 k.p.c. wnosił skarżący o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie okresu pracy ubezpieczonego jako ucznia w okresie od 1 września 1974 roku do 1 sierpnia 1975 roku jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach i przyznanie ubezpieczonemu prawa do rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach.

Ponadto wnosił o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego zwrotu kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych.

Pozwany wnosił o oddalenie apelacji i orzeczenie o kosztach procesu za drugą instancję.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżony wyrok Sądu I instancji nie odpowiada prawu.

Przedmiotem sporu między stronami było, czy wnioskodawca B. N. spełnił kumulatywne przesłanki warunkujące nabycie prawa do rekompensaty, w szczególności przesłankę legitymowania się 15-letnim stażem zatrudnienia w warunkach szczególnych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prawidłowo ustalił w większości stan faktyczny i nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności oraz mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c. Sąd Apelacyjny zaakceptował te ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, traktując je jak własne i nie widząc w związku z tym konieczności ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNP 1999, nr 24, poz. 776).

Niemniej jednak, brak dla sadu II instancji dalszych istotnych ustaleń stanu faktycznego niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Na etapie postepowania sadowego ZUS uznał ubezpieczonemu do pracy szczególnej 14 lat /1 miesiąc /18 dni stażu – k. 86-87 a.s.

Brak natomiast było w sprawie ustaleń sądu co do pracy na 3 roku umowy o naukę zawodu, kiedy to już trafnie zarzuca skarżący. W Zakładach (...) w B.. Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, w szczególności z akt osobowych ubezpieczonego i innych osób zatrudnionych w Zakładach (...) jako uczniowie w tym samym czasie co ubezpieczony, nie wynika aby praca ta była uznawana za pracę w szczególnych warunkach. Jednak uczniowie wykonywali wyłącznie pracę w zakładzie pracy. Nie uczestniczyli w żadnych zajęciach szkolnych. Otrzymywali wobec tego wyższe wynagrodzenie, niż to odzwierciedla dokumentacja. Uczniowie wykonywali pracę w wymiarze 8 godzin dziennie, pracowali także w soboty. Ponadto w przypadku awarii byli zobowiązani do pracy w niedzielę i święta jeśli akurat przypadał ich dyżur. Uczniowie wykonywali polecenia majstra i innych osób. Wykonywali pracę na równi z elektrykami zatrudnionymi na umowę o pracę.

Te okoliczności potwierdzili wszyscy świadkowie – k. 51 a.s. i ubezpieczony, a Sąd I instancji nie odmówił im waloru wiarygodności. Powinien był zatem, wysnuć z tychże ustaleń odmienne wnioski.

Podobnie wszyscy świadkowie potwierdzili, że uczniowie, w tym ubezpieczony, wykonywali pracę w Zakładach (...) w warunkach szczególnych. Opisywali, że w zależności od działu w pomieszczeniach panowała albo bardzo wysoka, albo bardzo niska temperatura. Często zdarzało się, że uczniowie z pomieszczenia z wysoką temperaturą przechodzili do pomieszczeń, gdzie temperatura była znacznie poniżej zera. Wykonywali też pracę na wysokościach nad kotłami z gorącym smalcem. Praktycznie w każdym dziale Zakładów (...) praca była wykonywana w szczególnych warunkach, Jak wynika z zeznań świadków uczniowie dostawali mleko i dodatek do wynagrodzenia za pracę w warunkach szczególnych.

Dysponując tymi dodatkowymi ustaleniami faktycznymi, Sąd Okręgowy, dokonał błędnej wykładni przepisów regulujących prawo do rekompensaty określonej przepisem art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych op.cit.wyżej, ze względu na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, co skutkowało niewłaściwą subsumcją tychże ustaleń pod właściwe normy prawa materialnego.

Ocena spornych okresów zatrudnienia wnioskodawcy już nawet od 1 lipca 1974r. r. do 31 lipca 1975r. w kontekście możliwości zaliczenia go do okresu zatrudnienia wykonywanego w warunkach szczególnych, jak trafnie zresztą zauważył Sąd I instancji, nie może zostać dokonana w oderwaniu od przepisów wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43), które poszczególnym stanowiskom pracy przyznają charakter stanowiskowo - branżowy. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość

i szkodliwość dla zdrowia. Nie można zatem swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/98, LEX nr 518067; dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638; z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652 i z dnia 19 marca 2012 r., II UK 166/11, LEX nr 1171002).

Z poczynionych przez Sąd I instancji prawidłowych ustaleń faktycznych wynika, że B. N. pracował na 3 roku w warunkach szczególnych, Wykaz A, dział XIV, poz.9 op.cit. wyżej rozporządzenia. Zaliczenie ubezpieczonemu dodatkowego 1 roku pracy w warunkach szczególnych powoduje nabycie okresu 15 lat pracy w warunkach szczególnych, zatem spełnienie ostanie, i spornej przesłanki dla nabycia prawa do rekompensaty.

Dokonując analizy zatrudnienia ubezpieczonego na stanowisku traktorzysty

przy uwzględnieniu aktualnego poglądu Sądu Najwyższego zaprezentowanego

m. in. w wyrokach: z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 172/13, LEX nr 1467147; z dnia

13 sierpnia 2015 r., II UK 298/14, LEX nr 1797093; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 131/15, LEX nr 2057631; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 132/15, LEX nr 2052411; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 121/15, LEX nr 2080883; z dnia 13 lipca 2016 r., I UK 218/15, LEX nr 2108499; z dnia 12 października 2016 r., III UK 1/16, niepubl.; z dnia 15 listopada 2016 r., II UK 397/15, LEX nr 2177089; z dnia 16 grudnia 2016 r., II UK 512/15, LEX nr 2202499;z dnia 26 stycznia 2017 r., III UK 51/16, LEX nr 2258032; z dnia 9 lutego 2017 r., III UK 66/16, LEX nr 2238701; z dnia 16 lutego 2017 r., II UK 730/15; LEX nr 2252207; z dnia 23 lutego 2017 r., I UK 43/16, LEX nr 2258058; z dnia 23 lutego 2017 r., I UK 76/16, LEX nr 2252207; z dnia 20 kwietnia 2017 r., I UK 154/16, LEX nr 2305919; z dnia 25 kwietnia 2017 r., II UK 177/16, LEX nr 2306373; z dnia 17 maja 2017 r., III UK 122 /16, LEX nr 2321922; z dnia 29 czerwca 2017 r., III UK 166/16, LEX nr 2349406; z dnia 29 czerwca 2017 r., III UK 169/16, LEX nr 233231; z dnia 31 sierpnia 2017 r., III UK 185/16, LEX

nr 2390696; z dnia 5 października 2017 r., II UK 436/16, LEX nr 2390730; z dnia 18 stycznia 2018 r., I UK 522/16, LEX nr 2483355; z dnia 7 marca 2018 r., I UK 15/17, LEX nr 2488091 Sąd odwoławczy stanął na stanowisku, że sporne okresy zatrudnienia ubezpieczonego nie mogą zostać zaliczony do stażu tzw. „szczególnego”. Ubezpieczony niewątpliwie bowiem łączył wówczas wykonywanie pracy kierowcy ciągnika przy pracach transportowych oraz przy pracach polowych.

Ubezpieczony był zatrudniony w spornych okresach jako traktorzysta w zakładzie rolniczym, czyli w dziale rolnictwo (wykaz A dział X „w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym”). Wykładnia językowa regulacji zawartej w wykazie A, dział VIII, poz. 3, przy uwzględnieniu przyjętej przez rozporządzenie kwalifikacji branżowo-stanowiskowej oraz systematyki przepisów, nie pozwala - jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji - na kwalifikowanie a priori pracy kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych wykonujących pracę w rolnictwie jako pracy w szczególnych warunkach. Stanowiska te wymienione zostały w dziale VIII wykazu A dotyczącym prac „w transporcie i łączności”, a nie w dziale X obejmującym prace „w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym”. Nie ma przesłanek, aby z góry zakładać, że wykonywanie prac na wskazanych stanowiskach - niezależnie od branży, w której praca jest wykonywana - związane jest z taką samą szkodliwością pozwalającą na zaliczenie tego okresu jako uprawniającego do nabycia emerytury w obniżonym wieku.

Umieszczenie stanowiska kierowcy ciągnika w dziale VIII „w transporcie i łączności”, mimo ujęcia pracy kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsiennicowych (poz. 3) odrębnie od pracy kierowców samochodów ciężarowych, autobusów i pojazdów specjalistycznych (poz. 2), łączy szkodliwość tej pracy nie z samym faktem prowadzenia tych pojazdów, lecz z faktem prowadzenia ich przy uwzględnieniu specyfiki „technologii” pracy w transporcie i obciążeń psychofizycznych, których nie ma - jak uznał ustawodawca - przy wykonywaniu prac na wskazanych stanowiskach w rolnictwie, gdzie dominują prace polowe. Stąd też nieuprawniona jest ocena, jakiej dokonał Sąd I instancji, a mianowicie,

iż przy wykonywaniu prac polowych ubezpieczony był narażony na ekspozycję analogicznych czynników szkodliwych i w takim stopniu, jak w przypadku pracy

w transporcie, i z tego względu, zdaniem Sądu Okręgowego, wykonywanie prac polowych przez wnioskodawcę zrównać należy w niniejszej sprawie, jeśli chodzi o ich charakter jako prac w warunkach szczególnych, z pracą kierowcy ciągnika w transporcie. Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego nie jest porównywalne obciążenie psychofizyczne związane z prowadzeniem ciągnika na polu przy pracach polowych z prowadzeniem

W tym miejscu podkreślić trzeba, że niezbędną cechą pozwalającą na uznanie danego zatrudnienia za wykonywane w szczególnych warunkach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. jest wykonywanie pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Stanowi o tym przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., wskazując przez to, że intencją ustawodawcy było zawężenie zakresu okresów szczególnych tylko do tych okresów zatrudnienia, w których praca w warunkach szczególnych była faktycznie wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Taka sytuacja miała miejsce w przypadku pracy B. N. na 3 roku nauki zawodu, gdzie cały czas poświęcony był już na pracę, nie odbywały się żadne zajęcia teoretyczne.

Zaznaczyć trzeba, że tylko okresy wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy kreują i wypełniają weryfikowalne kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Taki sam warunek odnosi się do wymagania stałego wykonywania takich prac, co oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku), i nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia (vide: wyrok SN z 19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008/21-22/329).

Warto przywołać tezę wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 r., I UK 393/10, LEX nr 950426, która stanowi, iż: „Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze”.

Nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, w sprawie rekompensaty, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy m. in. w wyroku z dnia 4 czerwca 2008 r. (II UK 306/07, OSNP 2009/21-22/290) oraz w wyroku z dnia 3 grudnia 2013 r. (I UK 181/13, LEX nr 1467148).

W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że B. N. wykazał, iż legitymuje się stażem pracy wykonywanej w warunkach szczególnych

w łącznej liczbie 15 lat, a tym samym spełnił kumulatywnie wszystkie przesłanki wymienionych w art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych w zw. z § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43), a skoro tak, to jest uprawniony do nabycia prawa do rekompensaty.

Z tych względów Sąd Apelacyjny, na mocy art. 386 § 1 k.p.c., orzekł, jak w punkcie 1 wyroku.

W punkcie 2 i 3 wyroku Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego na rzecz ubezpieczonego kwoty 180 złotych za I instancję i kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za każdą instancję, działając z tym zakresie na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 99 i art. 108 § 1

zd. 1 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U.

z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).

SSA Daria Stanek