descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 208/24

Uzasadnienie

Ubezpieczony S. B. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 30 czerwca 2022 r. odmawiającej mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ komisja lekarska ZUS nie uznała go za niezdolnego do pracy.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 27 listopada 2023 r., sygn. akt VI U 2110/22 zmienił zaskarżoną decyzję, w ten sposób, że przyznał S. B. prawo do renty okresowej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na okres od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia 31 marca 2024 r. (punkt pierwszy) oraz stwierdził, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (punkt drugi).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe dopuszczając dowód z opinii biegłych lekarzy sądowych o specjalnościach: chirurg urazowy i ortopedia, psychiatra i specjalista medycyny pracy. Biegły lekarz sądowy z zakresu ortopedii uznał ubezpieczonego za całkowicie okresowo niezdolnego do pracy. Natomiast biegłe z zakresu psychiatrii i medycyny pracy w ogóle nie stwierdziły u niego niezdolności do pracy. W sprawie została wydana opinia uzupełniająca autorstwa biegłego - ortopedy, który podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wskazując jednocześnie na konieczność ponownego pochylenia się przez biegłego z zakresu medycyny pracy nad spornym problemem. W opinii uzupełniającej z dnia 12 lipca 2023 r. biegła z zakresu medycyny pracy odstąpiła od wcześniej zajętego stanowiska i uznała ubezpieczonego za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy.

W oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe Sąd Okręgowy w punkcie pierwszym wyroku zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał S. B. prawo do renty okresowej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

W punkcie drugim wyroku Sąd I instancji na podstawie art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1251; dalej ustawa emerytalna) stwierdził, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu przed organem rentowym żadnych okoliczności, za które mógłby on odpowiadać, pomimo wydania wyroku niekorzystnego dla niego. Stało się tak dlatego, że stan zdrowia ubezpieczonego nie był jednoznaczny, nie był oczywisty. Najpierw na etapie postępowania wyjaśniającego mieliśmy do czynienia z różnymi orzeczeniami. Lekarz orzecznik ZUS uznał go za całkowicie niezdolnego do pracy, a po zgłoszeniu zarzutu wadliwości przez Dyrektora ZUS, komisja lekarska ZUS nie stwierdziła u niego niezdolności do pracy. Podobna sytuacja miała miejsce w toku postępowania, kiedy to biegli lekarze sądowi też wydali opinie odmiennie oceniające stan zdrowia ubezpieczonego.

Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony zaskarżając go w zakresie punktu drugiego i wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez stwierdzenie, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z uwzględnieniem kosztów postępowania apelacyjnego.

Skarżący zarzucił:

1) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną i niewłaściwą ocenę dowodów skutkującą częściowo błędnym ustaleniem stanu faktycznego w sprawie polegającym na przyjęciu, że jego stan zdrowia na etapie postępowania przed organem rentowym nie był jednoznaczny i oczywisty, w szczególności:

- pominięciu treści opinii biegłych sądowych i wniosków końcowych tychże potwierdzających, że dysponowali oni tymi samymi dowodami co organ rentowy, a co za tym idzie, że organ rentowy na etapie postępowania wyjaśniającego dysponował kompletem obszernej dokumentacji medycznej ubezpieczonego, pozwalającej na kompleksową analizę stanu jego zdrowia, w szczególności pod kątem oceny doznanych urazów ortopedycznych i wydanie tożsamej z treścią wyroku merytorycznej decyzji już w lutym 2022 r.,

- pominięciu, iż kluczowe dla rozstrzygnięcia o jego zdolności do pracy oceny narządu ruchu dokonane przez orzecznika ZUS oraz biegłego lekarza sądowego z dziedziny ortopedii były od samego początku jednolite i jednoznaczne, a zastrzeżenia organu rentowego kwestionujące wnioski końcowe biegły sądowy ocenił jako „bezpodstawną próbę narzucenia biegłemu sposobu oceny dysfunkcji narządu ruchu”, którą to wcześniej organ rentowy stosował także wobec orzeczenia lekarza orzecznika ZUS,

- pominięciu faktu, że wydanie przez organ rentowy decyzji odmownej w dniu 30 czerwca 2022 r. wynikało z niczym nieuzasadnionej ingerencji Prezesa ZUS w orzeczenie lekarza orzecznika z dnia 28 lutego 2022 r., którego opinia była prawidłowa i tożsama z opinią biegłego lekarza sądowego z dziedziny ortopedii,

- pominięciu faktu, iż treść orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia 9 maja 2022 r. nie zawiera jakiegokolwiek merytorycznego uzasadnienia pozwalającego ustalić dlaczego i na jakiej podstawie podważono wcześniejsze orzeczenie lekarza orzecznika ZUS,

2) naruszenie art. 118 ust. 1a ustawy materialnej w zw. z art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.; dalej ustawa systemowa) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja ubezpieczonego skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku w zakresie stwierdzenia odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania wyroku.

Zgodnie z brzmieniem art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1251; dalej ustawa emerytalna) w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego.

Przez wyjaśnienie „ostatniej niezbędnej okoliczności” trzeba rozumieć wyjaśnienie ostatniej okoliczności koniecznej do ustalenia samego istnienia prawa wnioskodawcy do świadczenia. Wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, w szczególności, gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki świadczenia oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 159/04, OSNP nr 19/2005, poz. 308). Wydanie jednak błędnej decyzji w sytuacji, gdy organ rentowy nie dysponował wystarczającym materiałem dowodowym pozwalającym na ustalenie prawa wnioskodawcy do żądanego świadczenia, nie skutkuje obciążeniem organu odpowiedzialnością z tego tytułu.

Celem art. 118 ust. 1 ustawy emerytalnej jest zagwarantowanie ubezpieczonym możliwie szybkiego uzyskania świadczenia bez zbędnego przedłużania postępowania w sprawie o jego nabycie. W przypadku uchybienia powyższemu terminowi, organ rentowy popada w zwłokę ze spełnieniem świadczenia, czego konsekwencją jest obowiązek zapłaty odsetek w ustawowej wysokości (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 21 marca 2012 r., III AUa 108/12, Lex nr 1238715).

Organ rentowy ponosi też odpowiedzialność za nieprawidłowe orzeczenie w sprawie niezdolności do pracy do celów rentowych wydane przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS. Za błąd w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, jak i komisji lekarskiej ZUS ponosi winę organ rentowy.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy błędnie nie stwierdził odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Organ rentowy w dacie wydania zaskarżonej decyzji dysponował kompletem dokumentacji medycznej ubezpieczonego pozwalającej na dokonanie rzetelnej oceny jego stanu zdrowia (w szczególności pod kątem oceny doznanych urazów ortopedycznych) i wydaniu decyzji w ustawowym terminie 30 dni. Lekarz orzecznik ZUS, a następnie komisja lekarska ZUS dysponowali tym samym materiałem, co biegli lekarze sądowi powołani podczas postępowania sądowego.

Istotnym dla rozstrzygnięcia o niezdolności do pracy ubezpieczonego było to, że oceny narządu ruchu dokonane przez lekarza orzecznika ZUS oraz biegłego lekarza sądowego z dziedziny ortopedii były od samego początku jednolite i jednoznaczne i nie budziły ich wątpliwości.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uznał apelację ubezpieczonego za zasadną i na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 i stwierdził, że pozwany organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (punkt pierwszy sentencji wyroku).

O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd Odwoławczy orzekł w punkcie drugim wyroku uwzględniając zasadę odpowiedzialności za wynik procesu – art. 98 § 1 - 1 1 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz art. 108 zd. 1 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).

SSA Daria Stanek